- T¸c gi¶ béc lé niÒm tù hµo vÒ phẩm chất của người phụ nữ, o¸n tr¸ch x· héi bÊt c«ng, thương cảm cho họ và có thái độ trân trọng trước vẻ đẹp tâm hồn Chính những ý nghĩa trên đã tạo chố[r]
Trang 1Ngày soạn: 17/10/2006 Văn bản Ngày dạy: 18/10/2006 Bánh trôi nước.
(Hồ Xuân Hương) Sau phút chia ly
(Trích: chinh phụ ngâm khúc- Đoàn Thị Điểm ) ( Tự học có hướng dẫn )
Tiết 25,26 Đọc- Hiểu văn bản
A Mục tiêu cần đạt:
1.Kiến thức: Giúp học sinh
trong xã hội phong kiến
2 Kỹ năng:
- Hiểu nghĩa bóng của bài thơ, giá trị tố cáo của bài thơ và ý nghĩa của nó
3 Thái độ:
B Chuẩn bị
- Giáo viên: Soạn bài
- Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK
C Tiến trình tổ chức các hoạt động
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ
- Đọc thuộc lòng đoạn trích "Côn sơn ca" của Nguyễn Trãi Nêu cảm nhận của về
nội dung bài thơ
Hoạt động 2.Giới thiệu bài
Văn học Việt Nam cuối thế kỉ 18 đầu thế kỉ 19 xuất hiện một số nhà thơ nữ nổi
nội dung đó, chúng ta tìm hiểu bài hôm nay
Hoạt động 3.Bài mới
Hoạt động của GV HĐ của HS Nội dung cần đạt
- Gọi học sinh đọc chú thích dấu
A Văn bản : bánh trôi nước
I Đọc- Tiếp xúc văn bản
Trang 2? Nêu khái quát về tác giả tác
phẩm?
- GV: Nêu yêu cầu đọc: Giọng
chậm rãi, ung dung, thanh thản
- GV đọc mẫu
- Gọi 3 học sinh đọc bài
- HS: Nhận xét
? Bài thơ viết theo thể thơ
nào? H thể hiện bằng loại chữ
nào?
GV: Giải thích về chữ nôm là thứ
' vào sáng tác thơ văn
- Bài thơ viết theo lối vịnh
vật Các con vật vịnh
+Động vật: Con hạc, con ve
+ Thực vật: Tùng, trúc, mai
+ Đồ vật: Cái quạt, bánh trôi
đến tính đa nghĩa của nó Vậy theo
em tính đa nghĩa trong thơ
- Thơ có nhiều nghĩa đây là một
nói chung
? Có thể nói rằng bài thơ: Bánh trôi
là những nét nghĩa nào?
- GV: L vậy nghĩa thứ nhất của
bài thơ thuộc về nội dung miêu tả
làm và luộc chín Vậy quá trình
- Gọi học sinh đọc lại bài thơ
- Trả lời
- Học sinh nghe
- Đọc bài
- Đọc chú thích
- Học sinh nghe
- Trình bày ý hiểu
- Thảo luận nhóm 2 em
- Đại diện trình bày
- Đọc bài thơ
* Tác giả tác phẩm : SGK
* Đọc:
* Cấu trúc văn bản.
- Thể thơ tứ tuyệt.Bài thơ gồm 4 câu, mỗi câu 7 chữ Gieo vần câu 1-2- 4: Tròn, non, son
- Bài thơ viết bằng chữ nôm ( Tiếng việt)
II Đọc- Hiểu văn bản
- Tính đa nghĩa là tính nhiều nghĩa
- Vừa nói về cái bánh trôi
- Vừa nói về phẩm chất của
Trang 3thế nào?
? Em có nhận xét gì vê cách miêu
tả của tác giả?
- GV: Đó chính là sự thành công
trong cách miêu tả chân thực sự vật
trong thơ vịnh vật của Hồ Xuân
công việc làm bánh và cái bánh
trôi
? Bài thơ không chỉ dừng ở việc
đề cập đến vấn đề nào?
? Thông qua việc tìm hiểu công
việc làm bánh và cái bánh trôi,
phụ nữ ' hiện lên qua
? Cảm nhận của em về hình thể,
nữ trong xã hội cũ?
? Dựa vào đâu em có thể hiểu
những nội dung trên?
- Học sinh miêu tả
- Nhận xét
- Phát hiện
- Suy nghĩ trình bày
- Thảo luận nhóm 2 em
- Đại diện trình bày
- Trả lời độc
1.Miêu tả cái bánh trôi nước.
- Bánh có màu trắng nặn
vào khi bánh chín sẽ nổi lên
- Bánh làm bằng nhân
=> Miêu tả chân thực, chính xác về cái bánh trôi ở ngoài đời
và công việc làm bánh.
2 Phẩm chất, thân phận của người phụ nữ trong xã hội xưa.
- Hình thể, phẩm chất, tấm lòng,
số phận
- Hình thể: Xinh đẹp
- Phẩm chất: Trong trắng, thuỷ chung
- Số phận: Long đong, chìm nổi, lênh đênh không tự quyết định
cuộc đời, số phận của mình
Trang 4dung, ý nghĩa của hai câu thơ
cuối?
? Từ ''mà'' đứng đầu câu thơ cuối
có ý nghĩa gì?
? Khẳng định phẩm chất cao quí
độ gì đối với họ?
Chính những ý nghĩa trên đã tạo
giá trị nhân văn cho bài thơ
L vậy bài thơ có hai nét nghĩa,
thứ nhất là tả thực về bánh trôi
phụ nữ trong xã hội cũ
? Theo em trong hai nét nghĩa trên,
nét nghĩa nào quyết định giá trị
của bài thơ? Vì sao?
- Suy nghĩ trả
lời
- Trả lời độc lập
- Suy nghĩ, trả
lời
- Học sinh lắng nghe
- Suy nghĩ trình bày
- Từ ngữ: Trắng trong, chìm nổi, thân em
- Nghệ thuật sử dụng thành ngữ
- Bánh rắn hay nát là do tay
khác => L() phụ nữ không quyết định số phận của mình
- Có ý nghĩa khẳng định: tấm lòng thủy chung, trong trắng của
- Tác giả bộc lộ niềm tự hào về oán trách xã hội bất công, trân trọng ,= vẻ đẹp tâm hồn lên
tiện để truyền tải nghĩa thứ hai
- Nghĩa thứ hai mới tạo nên giá trị bài thơ
Vì với nét nghĩa thứ 2 Hồ Xuân
Trang 5- GV khái quát toàn bài.
? Qua bài thơ nói trên em có nhận
xét gì về nghệ thuật và nội dung
của bài thơ ?
- Gọi học sinh đọc ghi nhớ
- Giáo viên nêu yêu cầu đọc:
Giọng chậm, đều đều, buồn buồn,
ngắt đúng nhịp
- Giáo viên đọc - Gọi học sinh đọc
- Giáo viên giới thiệu về thể thơ
song thất lục bát Cứ 4 câu là 1 khổ
nhiều khổ thành bài, thành khúc
- Câu 6 chữ nhịp 2/2/2, 3/3, 2/4
- Câu 8 chữ nhịp 2/2/2/2, 4/4
? Sau phút chia ly thuộc kiểu văn
bản nào ? Vì sao?
-
GV: Khái quát chuyển ý
- Gọi học sinh đọc lại bài thơ
? Đây là nỗi nhớ nhung của"Thiếp"
hay "Chàng" Nỗi nhớ ấy diễn ra
trong hoàn cảnh nào ?
? ở đây nỗi nhớ nhung của lòng
ngâm ? đó là những khúc ngâm
nào
Học sinh nghe
- Nhận xét
- Học sinh đọc
- Đọc bài thơ
- Trình bày, giải thích
- Độc lập trả
lời
- Suy nghĩ trả
lời
thân phận chìm nổi của họ trong xã hội '1 Đây chính là tính đa nghĩa trong thơ Hồ Xuân
IV Tổng kết.
* Nghệ thuật: Thể song thất lục
bát, điệp ngữ, miêu tả để biểu hiện cảm xúc
* Nội dung.
* Ghi nhớ: SGK.
B Văn bản: Sau phút chia li
( Tự học có hướng dẫn)
I Đọc - tiếp xúc văn bản.
* Đọc
* Tìm hiểu cấu trúc.
- Văn bản biểu cảm
- Tập trung diễn tả nỗi nhớ của
II.Hướng dẫn tìm hiểu nội dung
- Nỗi thiếp nhớ chàng, nỗi vợ nhớ chồng
trận
Trang 6- Gọi học sinh đọc diễn cảm 4 câu
đầu
? Cuộc chia tay đã nói tới qua
lời thơ nào?
có ý nghĩa gì?
? Hai câu đầu vẽ ra cảnh chia tay
xa cách bằng biện pháp nghệ thuật
gì ?
Theo em đối lập này có tác dụng
gì trong việc diễn tả?
? Trong phút chia ly, con mắt nhớ
trông theo, dõi theo chàng Nàng
chỉ thấy gì?
? Hình dung của em về cảnh
? Tác dụng của hình ảnh này trong
việc diễn tả nỗi lòng ly biệt?
- GV: Khái quát, chuyển ý
- Đọc 4 câu
đầu
- Phát hiện
- Trả lời độc lập
- Phát hiện nghệ thuật
- Nêu tác dụng
- Trình bày
- Hình dung, mô tả
- Nhận xét
trong thực tế chia ly phũ phàng
- Bốn câu giữa: Khúc ngâm về nỗi xót xa trong cách trở núi sông
- Bốn câu cuối: Khúc ngâm về
1 Khúc ngâm thứ nhất
- Chàng thì đi
- Thiếp thì về
thiết trong thời phong kiến
- Biểu hiện tình cảm vợ chồng
đang độ nồng nàn, hạnh phúc -> Đối lập trong hoạt động con
- Đối lập không gian rộng- hẹp: Cõi xa- buồng cũ
- Đối lập : Không gian lạnh lẽo-
ấm áp: |' gió/ chiếu chăn
- > Phản ánh hiện thực chia ly phũ phàng
- Biểu hiện nỗi xót xa cho hạnh phúc bị chia cắt
- Tuôn màu mây biếc, trải ngàn núi xanh
- Một bầu trời mây bay theo gió non tiếp non, 1 không gian xa lạ
và vô tận
=> Thân phận bé nhỏ, cảm giác
ra cùng cảnh vật
2 Khúc ngâm thứ 2.
Trang 7- Gọi học sinh đọc
? Sự việc nào nhắc tới trong
khúc ngâm thứ 2
Em hiểu ý nghĩa gì của hai hành
động này
? Cảm giác về sự thật cách xa
diễn tả trong lời thơ nào ?
? Trong lời thơ này " Bến " và
gian nào ?
? Theo em có gì đặc sắc trong nghệ
thuật thể hiện ở khúc ngâm?
? Những đặc sắc nghệ thuật trên có
tác dụng gì trong việc gợi tả nỗi
sầu chia ly?
- GV: khái quát chuyển ý
- Gọi học sinh đọc
? Đến khúc ngâm thứ 3, một không
gian ly biệt khác mở rộng ra
qua lời thơ nào?
? Nhận xét gì về không gian
vẽ lên qua lời thơ ?
- Học sinh đọc
- Phát hiện
- Suy nghĩ trình bày
- Phát hiện chi tiết
- Trình bày
- Phát hiện nghệ thuật
- Nêu tác dụng
- Học sinh đọc
- Phát hiện
- Nhận xét
- Tình vợ chồng thắm thiết không muốn rời xa
- Sự khắc nhiệt của chia ly
rừng
không gian chia ly xa xôi cách trở không dễ gì gặp 1
- Đối ( Chàng / Thiếp, ngảnh lại / Trông sang )
- Đảo , đối ( Bến /Cách
Cây / Cách
- Điệp ngữ
=> Nỗi nhớ chất chứa , kéo dài Nỗi sầu chia ly trong độ tăng trưởng.
3 Khúc ngâm thứ 3
Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu Ngàn dâu xanh ngắt một màu
- Không gian tràn ngập sắc mầu xanh
Trang 8niềm vui hy vọng và hạnh phúc,
còn cái không gian xanh những
chia ly ở đây gợi cảm giác gì?
? ở đây nỗi buồn tuyệt vọng
diễn tả chân thực và sinh động nhờ
những nét nghệ thuật nào em cho
là đặc sắc nhất?
? Em cảm nhận gì ở tâm
trạng nhận vật qua khúc ngâm thứ
3?
- GV: Đây là 4 câu nổi tiếng nói về
cả cảnh vật, đẹp một cách cô đơn,
hoang vắng, lạnh lẽo trong tâm
hồn nhân vật trữ tình, nàng trông
mà chẳng thấy, thấy mà lại chẳng
chinh phụ khiến cho nỗi buồn đó
ngày càng nặng trĩu tràn ngập cả
không gian
Có thể nói đây là đoạn thơ tả cảnh
ngụ tình đặc sắc nhất của bài thơ
? Nghệ thuật tiêu biểu của đoạn
trích?
? Em cảm nhận gì về nội
dung của văn bản?
- Gọi học sinh đọc ghi nhớ
đạt chủ yếu của văn bản?
? Qua hai bài thơ, em có suy nghĩ
trong xã hội cũ và thái độ của tác
giả
- Suy nghĩ trình bày
- Trình bày ý kiến
- Nêu cảm nhận
Học sinh lắng nghe
- Khái quát nghệ thuật, nội dung
- Đọc ghi nhớ
- Học sinh xác
định
- Nêu suy nghĩ
đơn điệu một sắc xanh
- Cảm giác, tuyệt vọng, bất hạnh
- Từ láy
- Điệp ngữ vòng tròn (Thấy, ngàn dâu)
- Câu hỏi tu từ
=>Tâm trạng vô vọng của người chinh phụ trong không gian xa cách.
Nỗi oán giận chiến tranh phi nghĩa.
III Tổng kết.
* Nghệ thuật: Ngôn ngữ giản dị,
dễ hiểu, sử dụng thuần thục thành ngữ
* Nội dung.
- Ghi nhớ: SGK
- Biểu cảm là chính
- Họ đều có số phận khổ đau
đau riêng
- Lên án xã hội phong kiến bất
Trang 9tập luyện tập.
- Thực hiện theo yêu cầu
công , chiến tranh phi nghĩa
IV Luyện tập:
1.Phân biệt sự khác nhau của các màu xanh trong bài
? Tác dụng của việc sử dụng màu xanh trong việc diễn tả nỗi sầu
2 Hãy ghi lại những câu hát than thân( Đã học ở bài 4) bắt đầu bằng 2 từ ''Thân em'' Từ đó tìm mối liên quan trong cảm xúc
những câu hát than thân thuộc ca dao,dân ca
* Hoạt động 4 Hướng dẫn học ở nhà
- Giáo viên khái quát nội dung 2 bài
- Học ở nhà: Học thuộc lòng 2 bài thơ
- Soạn: Quan hệ từ