Mục tiêu cần đạt : Giúp HS - Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hòng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ.. - Bước đầu hiểu đ[r]
Trang 1Tiết 1 + 2
Tôi đi học
-Thanh
A Mục tiêu cần đạt : Giúp HS
- Cảm nhận tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “
tôi” ở buổi tựu đâu tiên trong đời
- Thấy ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi : vị trữ tình man mác
của Thanh Tịnh
B Các hoạt động dạy học :
- Chuẩn bị: Phiếu học tập, máy chiếu…
- ổn định tổ chức, kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh
- Bài mới ( lấy mục 3 “ Những điều cần I/ ý” – SGV để vào bài)
Hoạt động 1: Giới thiệu về
tác giả - tác phẩm
? Bằng sự hiểu biết cá nhân
và qua việc soạn bài, hãy
giới thiệu về tác giả Thanh
Tịnh và tác phẩm “ Tôi đi
học” ?
- Trình bày theo chú thích TGTP trang 8
I Giới thiệu tác giả- tác phẩm
1 Tác giả : - Thanh tịnh(1911-1988)
- Tác phẩm mang văn phong
đằm thắm, êm dịu, trong trẻo
- Bổ sung theo “ Những
điều cần I/ ý” trang 3
SGV
I Tiếp xúc V/b
1 Tác giả - tác phẩm
2 Tác phẩm “ Tôi đi học “ : In trong tập
“ Quê” xuất bản năm 1941
Hoạt động 2:
- G dẫn cách đọc, đọc
mẫu 1 đoạn
- 2 HS đọc tiếp II Tiếp xúc văn bản:
1 Đọc – Chú thích
Trang 2a Đọc : Chú ý giọng gợi cảm, nhẹ nhàng tha thiết
- G dẫn đọc chú thích - Tự đọc CT b Chú thích : I/ ý chú thích 2,6,7
? VB thuộc thể loại gì? Vì sao?
(Truyện ngắn mang đậm chất
hồi kí)
- Trả lời CN 2 Thể loại : truyện ngắn
thức biểu đạt ?
- Nhận xét Tự sự – miêu tả - biểu cảm
? Kỷ niệm ngày đầu tiên
đến của nhân vật “
tôi” kể theo trình tự
nào?
Thảo luận 4 Bố cục ( trình tự kể )
Theo trình tự thời gian và không gian
là những đoạn văn nào?
- Đánh dấu trong SGK
1-Từ hiện tại nhớ về dĩ vãng ( Từ đầu “ lòng tôi lại tng bừng rộn rã”
- Củng cố bằng máy chiếu - Ghi ND chính
vào vở
2-Cảm nhận của “tôi” trên con đờng tới trờng
( Từ “ Buổi mai hôm ấy” Trên ngọn núi”
G/V: Nh vậy, từ những biến
chuyển của đất trời vào dịp
cuối thu và hình ảnh những
em nhỏ rụt rè núp dới nón
mẹ lần đầu tiên tới trờng gọi
cho nhân vật “ tôi” nhớ lại
mình ngày ấy với những kỷ
niệm trong sáng, đợc tái hiện
theo trình tự thời gian Kỷ
niệm ấy đã sống dậy ào ạt
- Lắng nghe, suy ngẫm
3 - Cảm nhận của “ tôi” lúc ở sân trờng
( Tiếp đợc nghỉ cả ngày nữa” )
4 – Cảm nhận của nhân vật “ tôi” trong lớp học ( đoạn còn lại)
Trang 3trong lòng tác giả để thành
truyện ngắn này
III Tìm hiểu văn bản:
? Đọc VB, em có cảm nhận
đợc tâm trạng, cảm giác của
nhân vật “tôi” không ? Đó là
tâm trạng nh thế nào?
- Thảo luận lớp - 1 Tâm trạng của nhân vật “tôi”
trong ngày đầu tiên đi học:
Rất hồi hộp và bỡ ngỡ
? Tâm trạng ấy đợc thể hiện
ở những lúc nào?
- Trả lời dựa theo “ bố cục”
- Chốt, dẫn dắt tiếp
? khi cùng mẹ đi trên con
tới trong
ngày khai giảng đầu tiên,
nhân vật “ tôi” có cảm nhận
và tâm trạng thế nào?
- Quan sát đoạn
từ “ buổi mai”
“ngọn núi”
- Liệt kê, phân tích chi tiết
a Khi cùng mẹ đi trên tới
- Con đờng cảnh vật vốn rất quen nhng lần này tự nhiên thấy lạ tự cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng
- Cảm thấy đứng đắn, trang trọng với bộ quần áo dài, với mấy quyển vở mới trên tay
- Cẩn thận nâng niu mấy quyển vở Vừa lúng túng, vừa muốn khẳng định mình khi xin mẹ đợc cầm bút thớc nh các bạn khác
Tâm trạng ấy xuất phát do
đâu?
- Yêu cầu đọc từ “ G
sân Mĩ Lí” “ rộn
ràng trong các lớp”
Thảo luận lớp
- Quan sát đoạn văn
Sự kiện quan trọng : Hôm nay tôi
đi học Đó là dấu hiệu đổi khác trong tình cảm và nhận thức của một cậu bé giàu cảm xúc trong ngày đầu tới $ tự thấy mình đã lớn lên
? – Khi đứng giữa sân - Tìm chi tiết b Khi đứng giữa sân
Trang 4trong ngày khai
giảng đầu tiên, nhân vật
“tôi” thấy thế nào?
- Thấy sân dày đặc cả $
- Thấy ngôi vừa xinh xắn vừa oai nghiêm khác $ cảm thấy mình bé nhỏ dâm lo sợ vẩn vơ
? Khi nghe ông đốc gọi tên
từng vào lớp, nhân
vật “tôi” cảm thấy thế nào?
Thảo luận lớp (nhận xét chi tiết VB)
c Khi nghe gọi tên vào lớp:
- Cảm thấy quả tim ngừng đập, giật mình lúng túng khi nghe gọi đến tên Hình ảnh ông đốc
nhớ lại qua các chi tiết? Từ
đó cho thấy tác giả đã nhớ
tới ông đốc bằng T/C nào?
- Tìm trong VB và nhận xét (ông nói…nhìn… tơi cời nhẫn nại chờ…)
? Tâm trạng của nhân vật
“tôi” khi sắp phải rời bàn
tay dịu dàng của mẹ
thế nào? Tại sao lại có tâm
trạng ấy?
- Thảo luận lớp - Cảm thấy sợ khi sắp phải xa mẹ,
dúi đầu vào lòng mẹ nức nở khóc theo bạn Thấy mình &G vào thế giới khác và cách xa mẹ hơn bao giờ hết vừa lo sợ vừa cảm thấy sung EG
? Những cảm giác nhân vật
“ tôi” nhận khi &G
vào lớp là gì? Hãy lý giải
những cảm giác đó?
- Đọc chi tiết và nhận xét
d Khi ngồi trong lớp đón giờ học đầu tiên :
- Cảm thấy vừa xa lạ vừa gần gũi với mọi ngời, mọi vật, vừa ngỡ ngàng vừa
tự tin
- Đoạn cuối của VB có 2
chi tiết “ Một con chim…
nhìn theo cánh chim”, “
tiếng phấn của thầy
Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ
nhng yêu cả sự học hành để trởng thành
Trang 5cô… đánh vần đọc
tôi”?
? Theo dòng hồi . của
tác giả trở về dĩ vãng Đến
đây em có thể lý giải vì
sao thời gian và không
gian “Một buổi mai đầy
lại trở thành kỷ niệm
không phai trong tâm trí
tác giả?
- Trao đổi theo cảm nghĩ cá
nhân
Thời gian và không gian ấy gắn liền với kỷ niệm đầy ý nghĩa : Lần
đầu tiên trong đời cắp sách tới
? Tìm và phân tích các
hình ảnh so sánh trong
VB?
- Tìm các hình
ảnh so sánh và phân tích
* Các hình ảnh so sánh: (máy chiếu)
- Tác dụng : Những hình ảnh so sánh nên thơ, tinh tế hoặc gần gũi
dễ hiểu khiến đọc thấy
tâm trạng của nhân vật và câu chuyện buổi tựu đầu tiên của tuổi học trò thêm giàu chất thơ, trong sáng hồn nhiên và đẹp đẽ
? Qua văn bản, tác giả
khiến em có cảm nhận gì
về thái độ của những
lớn đối với các em bé lần
đầu tiên đi học ?
(Gợi ý : các vị phụ huynh,
ông đốc, và thầy giáo?)
- Nêu chi tiết và nhận xét
2 Cảm nhận về thái độ, cử chỉ của
lớn đối với các em bé lần đầu tiên đi học :
- Các PHHS: Chuẩn bị chu đáo cho con em; trân trọng tham dự buổi lễ quan trọng này: cùng lo lắng, hồi hộp cùng con
Trang 6- GV bình - Ông đốc : Từ tốn bao dung
- Thấy giáo trẻ : vui tính, giàu tình thơng
Nhà trờng và gia đình rất có trách nhiệm với thế hệ tơng lai Ngôi trờng của nhân vật “tôi” là một ngôi trờng giáo dục ấm áp, là nguồn nuôi dỡng các em trởng thành
? Nghệ thuật đặc sắc của
truyện ngắn này là gì?
biểu đạt
-Thảo luận tổ
đại diện trình bày
3 Đặc sắc nghệ thuật và mức cuốn hút của tác phẩm:
a Đặc sắc nghệ thuật:
- Bố cục theo dòng hồi tởng, cảm nghĩ của nhân vật “tôi” theo trình tự thời gian
? Theo em, điều gì đã cuốn
hút, hấp dẫn em?
- Trình bày ý kiến cá nhân
- Kết hợp hài hòa giữa kể –miêu tả-biểu cảm
(tổng kết = máy chiếu) b Sức cuốn hút của tác phẩm :
- Tình huống truyện
- Tình cảm ấm áp trìu mến của ngời lớn đối với các em nhỏ lần đầu tiên đến trờng
- Hình ảnh thiên nhiên, ngôi $
các hình ảnh so sánh… giàu sức gợi cảm Truyện toát lên chất trữ tình thiết tha
IV Tổng kết ghi nhớ ( SGK)
- G dẫn đọc ghi nhớ
SGK
-HS đọc ghi nhớ
V.Luyện tập: -Củng cố bằng phiếu học tập
Trang 7- Yêu cầu thực hiện BT1 - Đọc yêu cầu BT Bài tập 1 :
Gợi ý
- Dòng cảm xúc ấy diễn biến
thế nào trong buổi tựu đầu tiên của nhân vật “tôi” ? ( Theo trình tự thời gian và không gian…)
- Dòng cảm xúc ấy bộc lộ ra sao?
+ Thiết tha, yêu quí, nhớ một cách sâu sắc ( lấy chi tiết làm dàn bài) + Trong trẻo : Là cảm xúc của tuổi thơ trong ngày đầu tiên đến
nên rất hồn nhiên, trong sáng, đáng yêu , ( lấy chi tiết phân tích)
Bài tập 2:
- Nhớ lại những chi tiết làm em xúc
động nhất trong buổi tựu
- Ghi lại một cách chân thành, tự nhiên và cảm xúc đó trong văn bản của mình
* Dặn dò: - Đọc lại VB & bài ghi ở lớp
- Học ghi nhớ Làm BT2
- Soạn bài tiếp theo
Trang 8Tiết 3
Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
A Mục tiêu cần đạt : Giúp HS
- Miêu tả rõ CĐKQ NCTN và mối quan hệ về CĐKQ NCTN
- Rèn duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng
B Chuẩn bị :
- Sơ đồ tròn, phiếu học tập
C Các hoạt động dạy học
Vào bài : - Nhắc lại quan
hệ từ đồng nghĩa, từ trái
nghĩa bài mới… I Từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ nghĩa
hẹp
- Cho HS quan sát sơ đồ SGK
H: Nghĩa của từ động vật rộng
hơn hay hẹp hơn nghĩa của từ
thú, chim, cá ? vì sao?
-Quan sát sơ đồ 1 Ví dụ :
Rộng hơn, vì động vật bao gồm cả
thú, chim và cá
- Nêu câu hỏi b SGK ( tr.10) - Trả lời cá nhân
- Nhận xét
nghĩa từ “thú” rộng hơn so với “ voi, hu”
nghĩa từ “chim” rộng hơn so với “ tu hú, sáo”
nghĩa từ “cá” rộng hơn so với “ cá rô, cá
thu”
- Chim bao gồm cả tu hú, sáo
- cá bao gồm cả cá rô, cá thu
- Nêu câu hỏi của SGK ( tr Trả lời cá nhân Nghĩa từ “ thú” rộng hơn từ “ voi,
Trang 9a sơ đồ hình tròn biểu diễn
mối quan hệ bao hàm tổng kết
- Quan sát sơ đồ Nghĩa từ “chim” rộng hơn từ “ cá rô,
cá thu, hẹp hơn từ động vật vv…”
? Vậy em có nhận xét gì về
mối quan hệ nghĩa rộng,
nghĩa hẹp của từ ngữ ?
- Nhận xét CN
- Lắng nghe và
bổ sung ý kiến
2 Ghi nhớ : (SGK tr 10)
- Yêu cầu 1 HS đọc to ghi nhớ - Đọc ghi nhớ
II Luyện tập:
- G dẫn HS luyện tập - Làm vào vở
- 2 HS lên trình bày bảng
Bài tập 1:
Thực hiện theo mẫu SGK hoặc sơ đồ hình tròn của GV
Bài tập 2:
- Lần I từng tổ làm miệng
trình bày nhanh
- Đại diện tổ trình bày
a) Từ ngữ nghĩa rộng là chất đốt
b) Từ ngữ nghĩa rộng là nghệ thuật
- Ghi nhanh vào vở
c) Từ ngữ nghĩa rộng là thức ăn
d) Từ ngữ nghĩa rộng là nhìn e) Từ ngữ nghĩa rộng là đánh Bài tập 3:
lại : tìm những
từ có nghĩa hẹp
- Vừa làm miệng vừa ghi vào vở
a) Xe đạp, ôtô, xe máy, xích lô… b) Sắt, thép, nhôm, chì, đồng
c) &.$ cam, ổi, mận… d) vác, xách, đeo, gánh, khiêng… Bài tập 4: Khoanh tròn
Thực hiện phiếu học tập
a) Thuốc lào b) Thủ quĩ c) bút điện d) hoa tai
- Gạch chân 3 động từ cùng
thuộc phạm vi nghĩa, nghĩa rộng
gạch 2 gạch, nghĩa hẹp gạch 1
- Thực hiện theo
G dẫn
Bài tập 5 Khóc; nức nở; sụt sùi + Củng cố
Trang 10*Dặn dò : - Học bài, học ghi nhớ
- Tự tìm thêm các từ ngữ có quan hệ
Tiết 4
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A Mục tiêu cần đạt : Giúp HS
- Nắm chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề
B Các hoạt động dạy học
Hoạt động 1: HD tìm hiểu
khái niệm chủ đề văn bản
I Chủ đề văn bản
1 Tìm hiểu bài:
? Nêu câu hỏi 1 mục I SGK - Dựa vào bài
đọc-hiểu “Tôi đi học” để trả lời các câu hỏi
- Tác giả nhớ lại những kỷ niệm sâu sắc trong thời thơ ấu là buổi đầu tiên
đi học Sự hồi . ấy gợi lên cảm giác xao xuyến, bâng khuâng, không thể nào quên về tâm trạng náo nức, bỡ ngỡ của nhân vật “tôi”
theo trình tự thời gian của buổi tựu
đầu tiên
? Nội dung vừa trình bày là
chủ đề của VB “ Tôi đi học”
Em hãy trình bày thật ngắn
gọn chủ đề VB này
-Trình bày chủ
đề VB
- Chủ đề VB “ Tôi đi học” : Những
kỷ niệm sâu sắc ( hoặc tâm trạng và cảm giác) về buổi tựu đầu tiên…
? L vậy, em hiểu chủ đề
của VN là gì ?
-Nhận xét, củng cố
-Thảo luận tổ,
đại diện trình bày
2 Khái niệm chủ đề của văn bản:
Chủ đề VB là đối và vấn đề chính tác giả nêu lên, đặt ra
Trang 11trong văn bản
- Nêu câu hỏi 1, mục II SGK
(Đây chính là tìm hiểu tính
thống nhất của VB)
Trả lời CN II Tính thống nhất về chủ đề của
VB:
1 Tìm hiểu bài:
- Căn cứ vào nhan đề “ Tôi đi học”
Nhan đề cho phép dự đoán VB nói
về chuyện “Tôi đi học” Nhận xét, bổ
sung hoặc thảo luận lớp
- Căn cứ vào các kỷ niệm về buổi
đầu đi học của “tôi”, đại từ “tôi” và các từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi học
lặp đi lặp lại nhiều lần
- HD phân tích sự thay đổi
tâm trạng của nhân vật “tôi”
trong buổi tựu
- Các chi tiết, câu văn, từ ngữ đều nhắc đến kỷ niệm của buổi tựu
đầu tiên trong đời:
? Văn bản “Tôi đi học” tập
trung hồi . lại tâm trạng
hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của
nhân vật “tôi” trong buổi tựu
“ Hôm nay tôi đi học”, “ … kỷ niệm mơn man của buổi tựu …”
vv…
- Hãy tìm từ ngữ chứng tỏ tâm
trạng đó in sâu trong lòng nhân
vật?
-Tìm chi tiết SGK
Trên đi học : + Con cảnh vật quen, thấy lạ
- Những chi tiết từ ngữ nào nêu
bật đợc cảm giác mới lạ xen lẫn
bỡ ngỡ của nhân vật tôi khi cùng
mẹ đến trờng, cùng bạn vào lớp
+ Không chơi đi học, cố làm một học trò thực sự
Trên sân : xinh xắn, oai nghiêm, “lòng tôi” đâm lo sợ vẩn vơ
- Lúng túng, bỡ ngỡ khi xếp hàng
Trang 12vào lớp (d/c) thấy nặng nề…
- Trong lớp học: cảm thấy xa mẹ
Đó là những từ ngữ, chi tiết tập trung khắc họa, tô đậm tâm trạng và cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng nhân vật
“tôi”
? Đã biết thế nào là chủ đề
của VB, nay qua phân tích chi
tiết 1 VB cụ thể, em hiểu thế
nào là tính thống nhất về chủ
đề văn bản?
Thảo luận, trình bày
2 Bài học :
Văn bản có tính thống nhất về chủ
đề là VB chỉ biểu đạt chủ đề đã xác
định, không xa rời hay lạc sang chủ đề khác ( thể hiện ở nhan đề, chi tiết, từ ngữ vv… )
? Làm thế nào để đảm bảo
tính thống nhất đó
Thảo luận Cần + Xác định đợc chủ đề thể
hiện ở nhan đề
+ Thể hiện ở quan hệ giữa các phần
trong VB, các từ ngữ then chốt
thờng lặp đi lặp lại
- HD đọc, nhớ nội dung cơ
bản của bài học
1 HS đọc to phần ghi nhớ
III Ghi nhớ
( tra 12 – SGK
IV Luyện tập:
- Hớng dẫn HS thực hiện bài
tập 1
Bài tập 1:
a) Văn bản “ Rừng cọ quê tôi” viết
về cây cọ ở vùng sông Thao, quê
- Thứ tự trình bày: Miêu tả dáng
Trang 13hình cây cọ, sự gắn bó của cây cọ với tuổi thọ tác giả, tác dụng của cây cọ, tình cảm, gắn bó giữa cây cọ với dân sông Thao
Khó thay đổi trật tự này vì nó
sắp xếp theo ý đồ tác giả, làm VB rõ ràng, rành mạch
b) Chủ đề VB: Vẻ đẹp và ý nghĩa của rừng cọ quê tôi
c) Chủ đề thể hiện ở nhan đề
và các ý của VB (d/c) d) Các từ ngữ lặp lại nhiều lần : Rừng cọ, lá cọ, và các ý lớn trong phần thân bài:
+ Miêu tả hình dáng cây cọ + Nêu sự gắn bó mật thiết giữa cây cọ với nhân vật “tôi”
+ Các công dụng của cây cọ đối với cuộc sống
Bài tập 2:
Gợi ý :
- Căn cứ vào chủ đề thấy ý b và d làm cho bài viết lạc đề
Bài tập 3:
Có những ý lạc đề, không cần thiết:
e, h
* Dặn dò:
- Xem lại bài