Người phụ nữ này được miêu tả về vẽ đẹp và thân phận như thế nào qua các từ ngữ trong bài thơ?. HS trả lời, GV keát luaän.[r]
Trang 1- 74 -
Tiết chương trình : Tiết : 25, 26 Tuần : 07
Ngày dạy :
I Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh :
-Cảm nhận được nỗi sầu chia ly sau phút chia tay, giá trị tố cáo chiến tranh phi nghĩa, niềm khát khao hạnh phúc lứa đôi và giá trị của nghệ thuật ngôn từ trong đoạn thơ trích : “Chinh phụ ngâm khúc” bước đầu hiểu được thơ “Song thất lục bát”
-Thấy được vẽ xinh đẹp, bản lĩnh sắt son, thân phận chìm nổi của người phụ nữ trong bài thơ “Bánh trôi nước”
II Chuẩn bị :
Giáo viên : Soạn tốt giáo án, nghiên cứu SGK, SGV, tham khảo tài liệu
Học sinh : Học thuộc bài cũ, soạn bài mới trước ở nhà
III Các họat động trên lớp :
1 Ổn định lớp : (Kiểm tra sỉ số lớp)
2.Kiểm tra bài cũ : (6’)
?.Đọc phần ghi nhớ bài “Đề văn biểu cảm…”
?.Kiểm tra phần làm bài tập của hs
3 Giảng bài mới :
a Giới thiệu bài mới : (1’)
Hai bài thơ “Sau phút chia li” và “Bánh trôi nước” là hai bài thơ hay phê phán chiến tranh phong kiến phi nghĩa buộc chồng vợ phải chia li nhau trong nhung nhớ và cho thấy thân phận người phụ nữ trong xã hội xưa chìm nổi lênh đênh nhưng có sức đấu tranh mạnh mẽ
b.Tiến trình hoạt động dạy và học :
3’
A.Văn bản “Sau phút chia li” :
I.Giới thiệu :
1.Tác giả :
Chưa rõ tác giả
2.Thể loại :
Thể thơ song thất lục bát (bài
thơ có số câu không giới hạn –
mỗi khổ thơ có 4 câu : trong đó
2 câu đầu khổ 7 chữ – câu thứ
ba 6 chữ và câu thứ tư 8 chữ –
-Gọi hs đọc phần chú thích ở bài SGK trang 91 Sau đó GV phân tích cho hs nắm về thơ chinh phụ ngâm và tác giả của nó
? Qua phần chú thích, em hãy cho biết đoạn thơ này được viết theo thể thơ gì ? Phân tích cụ thể ? (HS trả lời, GV kết luận)
-HS đọc và chú ý lắng nghe để nắm được bài
-Thể thơ song thất lục bát : bài thơ không giới hạn số câu – mỗi khổ thơ có 4 câu : 2 câu 7 chữ – 1 câu 6 chữ – 1 câu 8 chữ
Trang 2- 75 -
10’
10’
10’
có sự hiệp vẫn
II.Tìm hiểu văn bản :
1.Khổ thơ thứ nhất :
-Cách dùng phép đối chàng thì
đi – thiếp thì về, cho thấy thực
cảnh chia li diễn ra để chàng đi
vào cõi xa vất vả, thiếp sẽ về
cảnh vò võ cô đơn
-Hình ảnh “Tuôn màu mây biết,
trãi ngàn núi xanh” gợi lên cái
độ mênh mông, cái tầm vũ trụ
của nỗi chia li
2.Khổ thơ thứ hai :
Bốn câu thơ thứ hai, nỗi sầu
chia li được gợi ta thêm cũng
bằng tiếng nói tương phản, đối
nghĩa “Chàng còn ngoảnh lại,
thiếp hãy còn sang”, lại thêm
hình thức điệp từ và đảo vị trí
hai địa danh Hàm Dương, Tiêu
Tương Cách gợi tả như thế làm
cho nỗi sầu như tăng thêm lên,
nỗi nhớ nhung như xót xa hơn
3 Khổ thơ thứ ba :
-Gọi hs đọc khổ thơ thơ nhất
GV đặt câu hỏi :
? Khổ thơ gợi tả cảnh chia li của người vợ như thế nào ? Cách sử dụng phép đối và hình ảnh
“Tuôn mây mây biếc, trãi ngàn núi xanh ” có tác dụng đối với việc gợi tả nỗi sầu trong đoạn thơ như thế nào ? (HS trả lời,
GV kết luận)
? Bốn câu thơ tiếp sử dụng phép đối “Còn ngoảnh lại, hãy trông sang”, cách đảo vị trí của địa danh “Hàm Dương, Tiêu Tương” có ý nghĩa gì trong việc tả nỗi buồn chia li ? (HS trả lời,
GV kết luận)
-Gọi hs đọc 4 câu thơ cuối bài
Sau đó GV đặt câu hỏi :
? Nỗi sầu được tiếp tục gợi tả và nâng lên như thề nào ? Các điệp từ cùng, thấy và cách nói
-HS đọc và chú ý lắng nghe
-Gợi chia li chàng trai đi vào cõi xa vất vả, cô gái về với cảnh cô đơn Hình ảnh tuôn màu mây với núi ngàn xanh gợi cảnh chia li thêm nặng nỗi sầu mênh mang
-Làm cảnh chia li nỗi sầu như tăng thêm, nỗi nhớ nhung như xót xa thêm lên
-HS đọc bài to, rõ ràng và chú ý lắng nghe
-Cách nói như thế gợi nỗi sầu chia li đến mức oái oăm, nghịch chướng Câu thơ mang hình thức nghi
Trang 3- 76 -
2’
4’
30’
-Cách nói đối nghĩa, điệp từ,
điệp ýlàm nỗi sầu được gợi tả
tới độ oái oăm, nghịch chướng
Sự xa cách đã tới độ mất hút
vào ngàn dâu xanh ngắt, vào sự
mênh mông sâu thẳm của đất
trời
-Ý thơ “ai sầu hơn ai” làm tăng
thêm nỗi sầu của người chinh
phụ
III.Tổng kết : (Ghi nhớ SGK
trang 83)
B.Văn bản “Bánh trôi nước” :
I Giới thiệu :
1.Tác giả : (SGK)
2.Thể loại :
Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt (bài
thơ có 4 câu mỗi câu 7 chữ)
II.Tìm hiểu văn bản :
1.Ý nghĩa cụ thể của bài thơ :
ngàn dâu, màu xanh có tác dụng
gì trong việc gợi tả nỗi sầu chia
li ? (HS trả lời, GV kết luận)
? Qua bài thơ tác giả muốn tố cáo vấn đề gì trong xã hội xưa đã đẩy con người vào nghịch cảnh chia li sầu não ? Và đề cặp vần đề gì về tình yêu đôi lứa ? (HS trả lời, GV kết luận)
-Gọi hs đọc phần ghi nhớ, cho ghi phần tổng kết
-GV nói câu chuyển sang phần 2 của bài
-Gọi hs đọc phần chú thích về tác giả SGK trang 95 GV kết luận vài nét về tác giả cho hs nắm
? Cho biết bài thơ được viết theo thể thơ gì ? (HS trả lời, GV kết luận)
-GV đọc bài thơ, hướng dẫn cách đọc cho hs, gọi hs đọc bài thơ (nhận xét cách đọc của hs)
? Đọc bài thơ, các em thấy tác giả nói về cái bánh trôi nước
Cái bánh trôi nước ở đây được miêu tả như thế nào qua các từ chìm, nỗi, rắn, nát, lòng son ?
vấn cuối cùng “ai sầu hơn ai” nổi sầu của chinh phụ đến cực độ
-Tố cáo chiến tranh phi nghĩa trong xã hội phong kiến, đẩy con người vào nghịch chướng chia li sầu não ivấn đề khao khát hạnh phúc lứa đôi của người phụ nữ trong xã hội
-HS đọc bài và chú ý lắng nghe để nắm bài
-Làm theo thể thơ thất nhôn tứ tuyệt (bài có 4 câu – mỗi câu 7 chữ)
-HS chú ý lắng nghe và đọc
to bài thơ, chuẩn xác bài thơ
-Bánh trôi nước được miêu tả là một vật thể màu trắng bột, hình viên tròn, nếu nhào nhiều nước thì nát (nhão), ít nước thì rắn (cứng) Khi luộc trong nước
Trang 4- 77 -
2’
Bài thơ miêu tả bánh trôi nước
như một vật thể có màu trắng
của bột, dạng viên tròn, nếu
nhào bột mà nhiều nước thì nát
(nhão), ít nước thì rắn (cứng)
Khi luộc trong nước sôi, bánh
chín thì nỗi lên, bánh chưa chín
thì chìm xuống
2.Ý nghĩa sâu xa của bài thơ :
Bài thơ đề cặp đến người phụ
nữ trong xã hội phong kiến :
người phụ nữ đẹp “Vừa trắng
vừa tròn”, có phẩm hạnh trong
sáng, sắt son “Vẫn giữ tấm lòng
son”, mặc dù bị xã hội vùi dập,
đẩy đưa “tay kẻ nặng”
iÝ nghĩa sâu xa của bài thơ đã
tạo nên giá trị hiện thực và tố
cáo của bài thơ về xã hội xưa
(HS trả lời, GV kết luận)
? Bài thơ đề cặp đến một ý nghĩa sâu xa đề cặp đến người phụ nữ Người phụ nữ này được miêu tả về vẽ đẹp và thân phận như thế nào qua các từ ngữ trong bài thơ ? (HS trả lời, GV kết luận)
? Qua hai ý nghĩa trên câu bài thơ, ý nghĩa nào quyết định giá trị bài thơ ? Tại sao ? (HS trả lời,
GV kết luận)
-GV nói câu chuyển sang phần luyện tập
thì…
-Người phụ nữ trắng, đẹp, có phẩm chất trong sáng, sắt son, thân phận thì lênh đênh chìm nổi
-Ý nghĩa thứ hai, ý nghĩa sâu xa của bài thơ là ý nghĩa quyết định giá trị toàn bài thơ
III Luyện tập : (15’)
1 (SGK trang 93)
GV : Gọi hs đọc BT, xác định yêu cầu, hướng dẫn hs trả lời (HS thảo luận), nhận xét, sữa bài
HS : Đọc BT, nắm yêu cầu BT, trả lời BT theo đáp án sau :
a) Các tứ chỉ màu xanh : xanh, xanh xanh, xanh lam, xanh lục, xanh nhạt, xanh dương, xanh da trời,… b) Các màu xanh trên đều chỉ về màu sắc có màu chung là xanh nhưng các từ xanh diễn tả một sắc tố màu xanh khác nhau về độ màu đậm nhạt
c) Xanh xanh : gợi một màu xanh của ngàn dâu ẩn hiện mờ ảo, xa dần
Xanh ngắt : chỉ một màu xanh trãi dài, mênh mômg, man mác của vườn dâu
2 (SGK trang96)
GV : Gọi hs đọc BT, xác định yêu cầu, hướng dẫn hs trả lời (HS thảo luận), nhận xét, sữa bài.
HS : Đọc BT, nắm yêu cầu BT, trả lời BT theo đáp án sau (cho hs về nhà làm bài tập)
Trang 5- 78 -
4 Củng cố kiến thức : (4’)
?.Đọc bài thơ “Sau phút chia li”, nêu thể loại của bài thơ
?.Đọc bài thơ “Bánh trôi nước”, nêu vấn đề sâu xa của bài thơ là gì ?
5 Dặn dò : (1’)
-Học thuộc hai bài thơ, học bài, làm tiếp các bài tập 1 SGK trang 96
-Chuẩn bị bài mới : “Quan hệ từ”