Lại Thị Tiền - Trường THCS Trần Can Lop6.net... - Trêu trọc: bà đã già răng rụng hÕt råi cßn lÊy chång lµm g× n÷a.[r]
Trang 1Ngày soạn: 12/12/2006
Ngày dạy: 13/12/2006 Tiết 58: Chơi chữ.
A Muc tiêu cần đạt: Giúp học sinh
1 Kiến thức:
2 Kỹ năng:
3 Thái độ: + Có ý thức sử dụng và vận dụng thành ngữ trong giao tiếp
B Chuẩn bị :
GV: Chuẩn bị bảng phụ
HS: Chuẩn bị bài
C Tiến trình tổ chức các hoạt động.
Hoạt động1: Kiểm tra bài cũ.
? Thế nào là điệp ngữ? Các loại điệp ngữ? Tìm một đoạn thơ có sử dụng điệp ngữ và nêu tác dụng của điệp ngữ đó
Hoạt động 2 Giới thiệu bài.
ta cũng rất hay chơi chữ Vậy chơi chữ là gì, chơi chữ tạo ra hiệu quả gì trong giao tiếp, bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu
Hoạt động 3 Bài mới.
Hoạt động của giáo viên HĐ của HS Nội dung cần đạt
- Treo bảng phụ- bài tập
- Gọi học sinh đọc bài tập
lại nhiều lần trong bài ca dao?
? Những từ này thuộc từ loại
nào?
? Nhận xét nghĩa của các từ lợi
trong bài ca dao
? Việc sử dụng từ lợi ở câu cuối
trong bài ca dao dựa vào hiện
gì của từ ngữ?
- Phát hiện
- Nhận xét
- Suy nghĩ trả lời
- Độc lập trả lời
I Thế nào là chơi chữ.
1 Bài tập 1.
- Lợi (1): Tính từ
- Lợi ( 2-3): Danh từ + Lợi (1): Nghĩa là thuận lợi, lợi lộc
+ Lợi ( 2-3): Mới nghe ta thấy già về sau thì ta thấy lợi
răng lợi( phần thịt bao quanh răng)
- Hiện từ đồng âm
Trang 2? Việc sử dụng từ lợi ở đây có
tác dụng gì?
-GV: Khi đọc bài ca dao lên ta
thấy hiện ông nói gà, bà
nói vịt N ở đây không phải
ông thầy bói không hiểu ý của
bà già mà ông cố tình nói chệch
đi để châm biếm, mỉa mai trêu
trọc
? Tại sao nói câu nói của ông
trọc?
? Từ ''say 'aa trong câu ca dao
nào?
'' Còn trời, còn nước còn, non
Còn cô bán rượu anh còn say sưa''
? Cách sử dụng các từ ngữ
trên gọi là chơi chữ Vậy thế
nào là chơi chữ?
- GV: Đây là cách đánh tráo từ
ngữ dựa vào hiện từ đồng
âm
- Ngoài ví dụ trên, em còn biết
câu thơ, văn nào sử dụng cách
chơi chữ dựa vào hiện từ
đồng âm?
? Hãy chỉ ra những từ dùng để
chơi chữ trong hai câu thơ trên
và giải thích nghĩa của chúng?
- GV: Ngoài chơi chữ dựa vào
hiện đồng âm, còn có
những lối chơi chữ nào khác
chuyển sang phần 2
- Gọi học sinh đọc bài tập SGK
? Xác định lối chơi chữ trong
bài tập trên
- Nêu tác dụng
- Độc lập trả lời
- Nêu ý hiểu
- Khái quát rút ra ghi nhớ
- Tìm kiếm
- Độc lập trả lời
- Đọc bài tập
- Phát hiện
ngờ
-
một nẻo từ ''lợi ích mà lại hiểu
ra lợi răng''
- Trêu trọc: bà đã già răng rụng hết rồi còn lấy chồng làm gì nữa
2 Ghi nhớ: SGK.
'Nhớ nước đau lòng con quốc quốc Thương nhà mỏi miệng cái gia gia''
nước
- Quốc con chim quốc
nhà
- Gia chim da da
II Các lối chơi chữ.
* Chơi chữ bằng cách dùng từ
đồng âm.
1 Bài tập 1.
-> Vì ''ranh ''ở đây là ranh trong '' ranh con, ranh mãnh, ranh
Trang 3từ dùng để chơi chữ?
? Việc trại âm vậy nhằm
mục đích gì?
- GV: Đã là danh $ thì phải
tiếng tăm lừng lẫy, ở đây
ranh $ lại đi cùng với'' tiếng
tăm nồng nặc'' lại càng khẳng
định thêm sự phản vì vậy
mà ý nghĩa châm biếm đả kích
ở đây càng trở nên sâu cay
? Cho biết lối chơi chữ trên
- Gọi học sinh đọc bài tập 2
? Em thấy 2 câu thơ có gì đặc
biệt?
? Tác giả đã sử dụng cách chơi
chữ nào trong hai câu thơ này?
? Việc điệp phụ âm đầu vậy
có tác dụng gì?
- Gọi học sinh đọc bài tập 3
? Chỉ ra cặp từ dùng để chơi chữ
trong ví dụ trên?
? Em có nhận xét gì về những
cặp từ này?
? Việc sử dụng cặp từ này có tác
dụng gì?
-> Tạo ra các từ mới
? Em hãy gọi tên cho cách chơi
chữ này?
- GV: Ngoài cách chơi chữ đã
tìm hiểu, em thấy còn cách chơi
chữ nào khác?-> bài 4
? ở hai câu đầu tác giả nói tới
đối nào?
? ở câu thứ 4 sầu riêng có còn
là trái sầu riêng nữa không? Tại
sao?
- GV: Dựa vào phân tích ta thấy
trái sầu riêng ở đây thuộc từ
- Nêu tác dụng
- Học sinh giải thích
- Phát hiện
- Nêu ý kiến
- Nêu tác dụng
- Phát hiện
- Nêu nhận xét
- Nêu ý kiến
- Độc lập trả lời
- Lý giải
viết bằng ''d''
ở đây tác giả đã cố tình viết trại
âm d thành r
- > Giễu cợt NaVa
* Chơi chữ bằng cáchdùng lối nói trại âm ( gần âm)
phụ âm đầu
* Điệp phụ âm đầu m
- Tạo âm Q kéo dài cho câu thơ
- Cá đối- cối đá
- Mèo cái- mái kèo
- Đánh tráo phụ âm đầu và phần vần giữa các tiếng
- Chơi chữ bằng cách nói lái, nói chệch
-> Trái sầu riêng
- Đặt trong văn cảnh này thì lại
Trang 4nhiều nghĩa.
? Em tìm từ trái nghĩa với từ sầu
riêng?
? Đến đây ta hiểu thêm một lối
chơi chữ gặp nữa là gì?
? Tác dụng của cách chơi chữ
này là gì?
- GV: Ngoài từ trái nghĩa có thể
dùng từ đồng nghĩa, gần nghĩa
vào chơi chữ
? Qua tìm hiểu, em hãy cho biết
có mấy lối chơi chữ?
3 hợp nào?
- Gọi học sinh đọc ghi nhớ
- W ý : Có thể sử dụng từ Hán-
Việt trong chơi chữ
- Gọi học sinh đọc bài tập
? Nêu yêu cầu bài tập
? Tìm những từ thể hiện lối chơi
chữ?
- Gọi học sinh đọc bài tập 2
? Nêu yêu cầu của bài tập
- Độc lập trả lời
- Nêu tác dụng
- Rút ra ghi nhớ
- Đọc ghi nhớ
- Đọc bài tập
- Xác định
- Suy nghĩ trả lời
- Nêu ý nghĩa
-> Sầu riêng- vui chung
-> Chơi chữ bằng cách dùng
từ trái nghĩa.
- Tạo sắc thái dí dỏm và câu văn hấp dẫn thú vị.
2 Ghi nhớ: SGK.
III Luyện tập.
1 Bài tập1.
chữ
- Liu điu, rắn, hổ lửa, mai gầm, ráo, lằn, trâu lỗ, hổ mang
- Tác giả vừa chơi chữ đồng âm vừa chơi chữ theo lối dùng các
từ có nghĩa gần gũi nhau, các từ chỉ các loài rắn
2 Bài tập 2.
- Những từ chỉ sự vật gần gũi nhau:
- Thịt, mỡ,giò, nem, chả
- Nứa, tre, trúc, hóp
3 Bài tập 4.
- Thành ngữ: Khổ tận cam lai: Nghĩa bóng là hết khổ sở đến
- Khổ: Đắng, tận: hết; cam: Ngọt; lai: Đến
- Lối chơi chữ đồng âm
Hoạt động 4: $ dẫn học sinh học bài ở nhà
- Về học ghi nhớ trong SGK; Làm bài tập 3
- Soạn: Làm thơ lục bát
... em cho biếtcó lối chơi chữ?
3 hợp nào?
- Gọi học sinh đọc ghi nhớ
- W ý : Có thể sử dụng từ Hán-
Việt chơi chữ
- Gọi học sinh đọc tập
?... lối chơi chữ
bài tập
- Nêu tác dụng
- Độc lập trả lời
- Nêu ý hiểu
- Khái quát rút ghi nhớ
- Tìm kiếm
- Độc lập trả lời
- Đọc tập
-. .. lối chơi
chữ?
- Gọi học sinh đọc tập
? Nêu yêu cầu tập
- Độc lập trả lời
- Nêu tác dụng
- Rút ghi nhớ
- Đọc ghi nhớ
- Đọc tập
- Xác