Tìm hiểu kiến thức, thái độ, và hành vi của người tham gia giao thông tại tp hồ chí minh đề tài cấp trường

Có rất nhiều nguyên nhân có thể gây ra tai nạn giao thông đường bộ: chất lượng đường, thiết kế đường, quy hoạch và quản lý xây dựng yếu kém dẫn đến có nhiều vật kiến trúc mọc lên 2 bên đ

Trường ĐHKHXH&NV TP HCM Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn Phát triển Xã hội

………

Đề tài cấp Trường

“Tìm hiểu kiến thức, thái độ, và

hành vi của người tham gia giao thông tại TP HCM”

TRƯỜNG ĐHKHXH&NV TP HCM Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn Phát triển Xã hội

1 PGS.TS Trần Thị Kim Xuyến, (chủ nhiệm đề tài)

2 Th.S Nguyễn Thị Hương, nghiên cứu viên

3 Th.S Lưu Phương Thảo, nghiên cứu viên

4 Th.S Phạm Thị Thùy Trang, nghiên cứu viên

5 CN Phan Mai Lan, nghiên cứu viên

6 CN Đặng Thị Thìn, thư ký

7 Các phỏng vấn viên là sinh viên khoa Xã hội học

Thành phố Hồ Chí Minh, 2009

Mục lục

Đề tài cấp Trường

“Tìm hiểu kiến thức, thái độ, và hành vi của người

tham gia giao thông tại TP HCM”

Trang PHẦN I: DẪN NHẬP

I Đặt vấn đề 1

II Mục tiêu nghiên cứu 3

III Phương pháp nghiên cứu 3

PHẦN II: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 6

I Tổng quan về tình trạng giao thông tại VN 6

1 Đề tài giao thông được quan tâm 8

2 Những nghiên cứu khoa học về tình trạng giao thông 11

II Mô tả về đối tượng nghiên cứu 12

1 Về người tham gia giao thông bằng xe hai bánh 12

2.Về người đi xe buýt thường xuyên được phỏng vấn 14

III Người tham gia giao thông bằng xe hai bánh 17

I Nhận thức của người đi xe hai bánh 17

1.Về cơ sở hạ tầng và quản lý giao thông 17

2. Thường xuyên bị kẹt xe 19

II Thái độ khi tham gia giao thông 21

III Hành vi khi tham gia giao thông 26

1 Có am hiểu về luật và các quy định về an toàn giao thông 26

2 Có từng thấy người vi phạm khi tham gia giao thông 27

3 Đã từng thấy công an giao thông vi phạm luật 28

7 Ý kiến về hậu quả của các tai nạn giao thông 39

8 Những hành vi thường vi phạm khi tham gia giao thông 41

8.4 Hiện tượng đi ngược chiều 43

9 Tiểu kết về người đi xe hai bánh 46

IV Hệ thống xe buýt, thái độ, hành vi người dân đối với

dịch vụ xe buýt 47

I Nhận thức về vai trò xe buýt trong giao thông đô thị 47

II Nhận thức của người dân thường xuyên đi xe buýt hàng ngày 56

1 Nhận thức chung của người đi xe buýt về tình hình giao thông 57

5 Người đi xe buýt thường bị móc túi và điện thoại 74

1 Xe buýt hiện nay chưa phục vụ tốt cho người dân 83

PHẦN III PHẦN PHỤ LỤC 92

Phụ lục 2: tài liệu báo chí và Internet 108

PHẦN I : DẪN NHẬP

I Đặt vấn đề

Tai nạn giao thông đang là một trong những vấn đề cần được kiểm soát càng sớm càng tốt để hạn chế thương vong và thương tật ảnh hưởng đến cuộc sống và phát triển kinh tế của Việt nam.Theo thống kê chưa đầy đủ, hàng năm Việt nam có trên

10 ngàn người chết do tai nạn giao thông, chủ yếu là tai nạn giao thông đường bộ

Số nạn nhân bị thương tật, mất sức lao động vĩnh viễn thường không được thống

kê hoặc khó thống kê đầy đủ Phần lớn những người bị tai nạn là những người trong độ tuổi lao động, là lực lượng tiềm năng đóng góp cho nền kinh tế của đất nước Tử vong hoặc mang thương tật suốt đời do tai nạn giao thông không những chỉ làm tổn hại đến đời sống của cá nhân và gia đình nạn nhân mà còn là gánh nặng đối với xã hội

Việt nam đã và đang tiếp tục xây dựng và thực hiện nhiều chương trình can thiệp nhằm làm giảm số vụ tai nạn giao thông Trên kênh VTV1 mỗi buổi sáng có chương trình phát sóng nhằm giáo dục ý thức, nâng cao hiểu biết về luật và những quy định về tham gia giao thông cho người dân Ngoài ra, hàng năm Việt nam đều phát động các chiến dịch an toàn giao thông Tuy nhiên, số vụ tai nạn giao thông gần như không giảm qua các năm Vậy làm thế nào để có thể kiểm soát được tai nạn giao thông và đạt được mục tiêu giảm số vụ tai nạn giao thông hàng năm đang

ở mức cao của Việt nam? Có thể thấy rằng, trong những năm vừa qua đã có nhiều chương trình và chiến dịch can thiệp được thực hiện nhưng còn thiếu vắng các nghiên cứu khoa học về tai nạn giao thông

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho rằng tỉ lệ tai nạn giao thông ở Việt Nam đã lên đến mức tỉ lệ của một đại dịch, với 12.300 vụ tai nạn giao thông trong năm

2006 và bình quân có 33 người tử vong trong một ngày, và đó là một tỉ lệ cao nhất thế giới (báo cáo của Hans Troedsson, Giám đốc văn phòng tổ chức Y tế thế giới tại VN) Còn theo số liệu của Ngân hàng thế giới, hàng năm VN thiệt hại khoảng

850 triệu đô la vì tai nạn giao thông

(nguồn: Theo bản tin của AFP, trích thuật số liệu của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia)

Hình ảnh quen thuộc của giao thông Tp HCM

Có rất nhiều nguyên nhân có thể gây ra tai nạn giao thông đường bộ: chất lượng đường, thiết kế đường, quy hoạch và quản lý xây dựng yếu kém dẫn đến có nhiều vật kiến trúc mọc lên 2 bên đường làm cho người tham gia giao thông không kiểm soát được tầm nhìn, hay sự thiếu hiểu biết về luật pháp của người tham gia giao thông, sự lưu hành các loại phương tiện giao thông không đảm bảo tiêu chuẩn, điều kiện làm việc của lái xe, đạo đức của lái xe, đặc biệt là những người điều khiển các phương tiện vận tải hạng nặng (xe chở khách, xe tải, công te nơ , xe buýt v.v.)

Trong rất nhiều nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến tai nạn giao thông, một nguyên nhân hay được nhắc đến là ý thức kém của người tham gia giao thông Ý thức của người tham gia giao thông có đúng là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến số vụ tai nạn giao thông đang ở mức cao tại Việt nam? Để kiểm chứng nhận định trên và đề xuất được những giải pháp phù hợp, cần thiết phải tiến hành cuộc nghiên cứu về “Kiến thức, thái độ và hành vi của những người tham gia giao thông tại TP.HCM” Trong cuộc nghiên cứu thí điểm này, đối tượng được nghiên cứu sẽ hạn chế chủ yếu trong những người tham gia giao thông bằng phương tiện công cộng là xe buýt

và phương tiện tư nhân là xe gắn máy hai bánh (Những người thường xuyên đi xe đạp không tính trong cuộc nghiên cứu này)

Đủ các phương tiện giao thông trên đường phố

II Mục tiêu của cuộc nghiên cứu

1) Xác định mức độ hiểu biết của người tham gia giao thông (bằng xe buýt và xe hai bánh) về luật và các quy định an toàn giao thông

2) Thái độ của người tham gia giao thông trên xe buýt và phương tiện xe 2 bánh đối với tình trạng giao thông hiện nay, trong đó có thái độ đối với cơ quan chức năng và cơ quan quản lý Thái độ của họ đối với các quy định và hình thức xử phạt (hợp lý/bất hợp lý)

3) Xác định ảnh hưởng của kiến thức/ thái độ đối với hành vi khi tham gia giao thông

4) Đưa ra những đánh giá về ý thức của người tham gia giao thông

5) Đề xuất giải pháp dựa trên kết quả nghiên cứu

III Phương pháp nghiên cứu

Đề tài đã sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu định tính:

Về phỏng vấn viên thực hiện các cuộc phỏng vấn, do sinh viên khoa Xã Hội Học tiến hành dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trần Thị Kim Xuyến

- Về phần phỏng vấn sâu những người dân tham gia giao thông bằng xe hai bánh là phỏng vấn sâu có cấu trúc theo một số câu hỏi được chi tiết hóa, và phỏng vấn người dân đi xe buýt là những cuộc phỏng vấn sâu bán cấu trúc với một số tiêu chí nhất định

Về các đối tượng được phỏng vấn sâu

Có 85 trường hợp phỏng vấn sâu những người tham gia giao thông bằng xe máy hai bánh, (xe gắn máy) với một bảng phỏng vấn sâu bằng phương pháp phỏng vấn sâu có cấu trúc, với các các câu hỏi được chi tiết hóa và được phỏng vấn nhiều đối tượng thành phần khác nhau, học sinh, sinh viên, công chức, buôn bán nhỏ, nghề tự

3.Đánh giá về tuyến xe buýt mà người được phỏng vấn đang đi

4.Mức độ hài lòng, và những mong muốn

5.Khuyến nghị về tình hình an toàn giao thông hiện nay

Tổng cộng hai nhóm đối tượng có 141 trường hơp phỏng vấn sâu Một phần các cuộc phỏng vấn sâu những người tham gia giao thông bằng xe máy hai bánh và những người thường xe buýt đã được lượng hóa, số hóa bằng phần mền SPSS (phiên bảng 11.5) trong khi phân tích

- Những cuộc quan sát gồm có các nhóm quan sát có cấu trúc trúc và không cấu trúc, và các cuộc quan sát tham dự và không tham dự ở tại các giao lộ vòng xoay vào những ngày lễ nghỉ và cũng như những ngày bình thường

- Những cuộc thảo luận nhóm tập trung gồm các nhóm cư dân nông thôn trẻ, và học sinh, sinh viên nội thành, đi lại bằng xe máy hai bánh và đi xe đạp

Nhìn chung thông qua cuộc nghiên cứu về An toàn giao thông về “Nhận thức thái

độ, hành vi của người tham gia giao thông”, đã tổng hợp các phương pháp nghiên cứu định tính, đã được thực hiện để đưa lên một bức tranh khá toàn diện về giao thông trong thành phố hiện nay mà những cư dân trực tiếp hằng ngày lao động, học hành, phải đi lại, tham gia giao thông bằng những phương tiện giao thông rất phổ biến là xe máy hai bánh và xe buýt

Rất nhiều tình hình ngổn ngang bất cập về an toàn giao thông đã được người dân

đề cập tới, từ việc cơ sở hạ tầng đường xá chật hẹp, nhiều con đường bị đào xới, hầu như con đường nào cũng có những lô cốt được dựng lên, khiến cho đường xá

đã vốn chật hạp, lại càng thêm chật hẹp Về tình trạng kẹt xe hằng ngày mà người dân tham gia giao thông phải chịu đựng, những nỗi bất an về tai nạn giao thông, có

lẽ Tp HCM là một thành phố có tai nạn giao thông nhiều nhất nước, nếu không muốn nói là một trong những thành phố có tai nạn giao thông nhiều nhất trên thế giới Có những nhà báo đã so sánh rằng số người chết về tai nạn giao thông ở nước

ta cũng đông như số người chết trong chiến tranh Việc đội mũ bảo hiểm có thể làm giảm bớt những ca chấn thương sọ não, nhưng cũng vẫn không giảm bớt số lượng những tai nạn giao thông

Như phần trên đã đề cập, cuộc nghiên cứu nhằm kiểm chứng xem ý thức thái độ của người tham giao giao thông có phải là một nguyên nhân trong nhóm nguyên nhân chính gây ra tình trạng giao thông yếu kém hiện nay không Điều này đã được nêu trong mục tiêu thứ 4 của cuộc nghiên cứu, đó là đánh giá ý thức của người tham gia giao thông Tuy vậy, khái niệm ý thức cũng cần được làm rõ trong cuộc nghiên cứu cụ thể này Nhóm nghiên cứu áp dụng định nghĩa sau đây về ý thức:

Quá trình hình thành ý thức của con người bao gồm 3 cấp độ:

Cấp độ thứ nhất: quá trình nhận biết;

Cấp độ thứ hai: quá trình trải nghiệm; và

Cấp độ thứ ba: quá trình nhận thức ở mức cao (thể hiện bản ngã, đạo đức, và hành động một cách tự giác)

(Nguồn: Google.com)

Cũng có thể hiểu là một hành động nào đó của con người không phải là kết quả của

3 quá trình trên thì hành động đó chưa phải là hành động có ý thức Dựa vào cách thao tác khái niệm nêu trên, hướng phù hợp để đánh giá ý thức của của người tham gia giao thông là tìm hiểu kiến thức, thái độ và hành vi của họ khi lưu thông trên đường

PHẦN II KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

I.Tổng quan về tình trạng giao thông tại Việt nam

Việt nam là một trong những quốc gia có tỷ lệ tai nạn giao thông cao nhất trên thế giới Báo cáo tại Hội nghị An toàn Giao thông (ATGT) toàn quốc do Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chủ trì được tổ chức vào ngày 24/1 năm 2008 cho thấy: năm

2007, trên toàn quốc xảy ra 14.624 vụ tai nạn giao thông, làm chết 13.150 người và làm bị thương 10.546 người Tai nạn giao thông đường bộ chiếm 95,6% trong tổng số vụ tai nạn nêu trên

Tỷ lệ tai nạn giao thông trong mấy năm gần đây không giảm, thậm chí theo số liệu thống kê mới nhất, so với thời gian cùng kỳ năm 2007, số vụ tai nạn giao thông còn gia tăng trong quý 1 năm 2008 Chỉ tính riêng một tuần từ ngày 28/3 đến ngày 3/4 năm 2008, đã có tới 212 vụ tai nạn giao thông đường bộ được báo cáo, làm 194 người thiệt mạng (trích bản tin sáng trên VTV1, ngày 8/4/2008)

Riêng thành phố Hồ Chí Minh, theo báo cáo về công tác đảm bảo trật tự an toàn giao thông quý I (do UBND thành phố Hồ Chí Minh công bố sáng ngày 21/3/2008), cho thấy chỉ nửa tháng 3 trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh tai nạn giao thông đường bộ gia tăng về số vụ cũng như số người chết: 51 vụ tai nạn giao thông làm chết 50 người, làm bị thương 18 người So với cùng kỳ năm 2007 số người chết tăng thêm 16 Nguồn tin cũng đã đưa ra những phân tích thêm rằng nếu tính trung bình theo con số trên thì mỗi ngày có 3,13 người chết và một số nhà chức trách đã cho rằng số người tử vong vì tai nạn xe cộ đang ở mức “báo động đỏ” (nguồn: Báo điện tử VnExpress 22/3/2008)

Tai nạn giao thông thường rơi vào nhóm người trẻ tuổi Năm 2007, trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh xảy ra 1346 vụ tai nạn giao thông đường bộ, làm chết

1072 người Trong đó, số người chết được thống kê theo các lứa tuổi như sau:

- Tuổi từ 16 đến 18 có 131 người chiếm 12,22%

- Tuổi từ 19 đến 24 có 200 người chiếm 18,66%

- Tuổi từ 25 đến 30 có 181 người chiếm 16,88%

- Tuổi từ 31 đến 40 có 223 người chiếm 20,8%

- Tuổi từ 41 đến 50 có 156 người chiếm 14,55%

- Thuộc các lứa tuổi khác 181 người

Thống kê cũng cho thấy trong 1346 vụ tai nạn giao thông đường bộ năm 2007 trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh thì tai nạn do xe gắn máy gây ra là 959 vụ chiếm 71,2% tổng số vụ tai nạn

Như vậy, nếu ước tính tỷ lệ chết tai nạn giao thông đường bộ theo số liệu trên thì

số người dưới 40 tuổi chiếm khoảng 70% Tính chung trong tổng số về số người đang ở độ tuổi lao động sung sức nhất là từ 16 đến 50 thì con số thiệt mạng do tai nạn giao thông chiếm đến 83,11%

Khi một nguồn nhân lực đang độ sung sức mất đi rõ ràng là có những ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển kinh tế của đất nước (thiếu hụt lao động, thêm gánh nặng cho ngành y tế quốc gia, làm khánh kiệt kinh tế gia đình…) Không những thế, điều này còn gây tổn thương đến tinh thần của người thân, họ hàng thuộc nhiều nhóm người khác nhau trong xã hội

Các phân tích về nguyên nhân tai nạn và ùn tắc giao thông rất khác nhau và dường như mỗi nguyên nhân đó đều phản ánh sự thật Có phân tích cho rằng tình trạng giao thông đáng lo ngại như vậy là do các nguyên nhân cơ bản dưới đây:

số lượng phương tiện giao thông mới được thống kê gần đây cho thấy:

Tính đến cuối tháng giêng năm 2008, tổng số phương tiện cơ giới cá nhân đường

bộ đã được đăng ký sử dụng là 1.106.617 ô tô và 21.721.282 xe máy các loại (Báo cáo tại Hội nghị ATGT toàn quốc, ngày 24/1/2008)

Đối với thành phố Hồ Chí Minh, người đứng đầu Sở giao thông cho rằng, nguyên nhân không giảm được tắc đường, tai nạn là vì mỗi ngày thành phố có hơn 100 xe

ô tô và 642 xe gắn máy đăng ký mới, cộng thêm lượng xe ngoại tỉnh vào thành phố

liên tục bị đào bới để thi công các công trình điện nước hay cáp quang, vỉa hè khắp nơi mọc lên các dịch vụ giữ xe, dịch vụ sửa chữa, và hàng quán v.v Chính tất cả những điều này đã góp phần làm cho tình trạng ùn tắc tại thành phố ngày một trầm trọng thêm Các nhà chức trách cho rằng “đặt ra mục tiêu vài tháng để ngăn được tắc đường là điều không tưởng” khi thành phố đang phải gánh chịu tình trạng quá tải của hạ tầng giao thông đô thị (nguồn: Báo điện tử VnExpress 22/3/2008)

Tình hình vi phạm luật giao thông và các quy định an toàn giao thông xảy ra rất phổ biến Cũng tại Hội nghị An toàn giao thông toàn quốc báo cáo nêu rõ rằng trong năm 2007 lực lượng cảnh sát giao thông đã xử lý khoảng 4,9 triệu trường hợp vi phạm luật giao thông, thu 783 tỷ 530 triệu đồng tiền phạt, tước 28.505 giấy phép lái xe, tạm giữ 30.000 ô tô và 890.000 xe gắn máy (Báo cáo tại Hội nghị ATGT toàn quốc, ngày 24/1/2008) Đây là con số được báo cáo chính thức và liên quan đến số tiền phạt lên đến nhiều tỷ đồng Tuy nhiên, trên thực tế, ai cũng có thể nhận thấy số vi phạm cao hơn nhiều do cảnh sát giao thông không thể xử lý xuể, và một số lượng nhỏ khác được “làm luật” không thể báo cáo

1 Đề tài giao thông được quan tâm

Đề tài giao thông chủ yếu được khai thác và thông tin trên các mặt báo và các phương tiện truyền thanh, truyền hình ở cả cấp Trung ương cũng như địa phương Một số tỉnh thành bao gồm cả Hà Nội, đề tài giao thông còn được truyền thanh từ các trạm thông tin phường đến người đi đường vào giờ cao điểm buổi sáng (giờ đến công sở, đến trường…)

Có thể kể tên hàng loạt trang tin điện tử và các tờ báo lớn liên tục đưa tin về tình trạng giao thông: VnExpress, Tuổi trẻ online, Thanh niên online, Dân Tri, Vietnam Net, Lao động điện tử, Báo Tuổi trẻ, Báo Thanh niên, Báo Tiền phong, Báo điện tử Đảng cộng sản Việt nam v.v Ngoài ra, còn rất nhiều các tờ báo và phương tiện truyền thông khác của các Bộ ngành đề cập đến chủ đề an toàn giao thông (ATGT): Báo Giao thông Vận tải, Giao thông Vận tải điện tử, Báo điện tử Hà Nội mới, Báo An ninh Thủ đô v.v Để hưởng ứng các hoạt động của Ủy ban An toàn Giao thông quốc gia (UBATGTQG), các địa phương cũng đã thành lập các trang điện tử hoặc phát hành bản tin, tổ chức diễn đàn về đề tài này Đó là các trang điện

tử của tỉnh Đồng Nai, một trong những địa bàn có tỷ lệ tai nạn giao thông cao nhất nước, Tin ATGT của Công an Nghệ An, Diễn đàn ATGT Cà Mau, Báo điện tử Sơn La, Trang điện tử của Ban ATGT tỉnh Quảng Nam v.v Nhiều cơ quan quốc

tế, doanh nghiệp nước ngoài cũng không đứng ngoài cuộc, đó là Quỹ Nhi đồng Liên Hợp quốc (UNICEF), Công ty VN Suzuki, công ty Honda, Diễn đàn của Yamaha v.v

Thông tin từ các tờ báo hàng ngày đem đến cho bạn đọc các bức ảnh chụp những khoảnh khắc điển hình, đưa ra các con số và mô tả một hiện trạng vô cùng bức xúc của giao thông nước nhà Các diễn đàn vẫn tiếp tục được tổ chức, các chiến dịch vẫn tiếp tục được huy động, các sáng kiến về các giải pháp cho lối thoát của giao thông hiện nay vẫn không ngừng được đưa ra Tuy nhiên, kết quả của những hoạt động trên được phản ánh qua báo chí vẫn là một sự bế tắc chưa có lối thoát Người đọc không khỏi băn khoăn trước những bài báo được giật tít trên những trang báo điện tử có uy tín như VnExpress “Giải pháp chống kẹt xe TP HCM, nguy cơ phá sản” ; “Giải pháp nhiều, chuyển biến ít”; “Giao thông vẫn rối loạn”, “Ùn ứ “nhảy”

từ chỗ này sang chỗ khác” “Tai nạn giao thông ở VN đã trở thành một đại dịch”v.v

Một số tờ báo (Báo Người Lao động, Tuổi trẻ, VnExpress) còn tiến hành điều tra các hiện tượng tiêu cực liên quan đến lĩnh vực giao thông (xẻ thịt vỉa hè, hiện tượng mãi lộ, “làm luật” trái luật) Họ cũng đã thực hiện nhiều phóng sự về ATGT

và có các cuộc phỏng vấn một số nhân vật có uy tín trong cộng đồng về nguyên nhân của tình trạng giao thông yếu kém hiện nay Trả lời phỏng vấn của VnExpress, nhà sử học Dương Trung Quốc đã đưa ra nhận xét rằng:

“7 giải pháp, 70 giải pháp hay 700 giải pháp …thì tắc đường sẽ vẫn hoàn tắc đường và bài toán giao thông sẽ chỉ tiếp tục rối! Giải pháp tối ưu nhất, như bác Hồ dạy ngay từ ngày đầu đất nước vừa độc lập: Giáo dục lại nhân dân”

Ông Dương Trung Quốc cũng đã sử dụng hình ảnh trào lộng của các nhân vật Lý Toét và Xã Xệ để chỉ việc vi phạm luật một cách hồn nhiên và rất phổ biến của người dân Việt nam khi tham gia giao thông

Nguyên nhân nào được viện dẫn để lý giải cho tình trạng giao thông yếu kém tại Việt nam cũng đều có lý: hạ tầng cơ sở chưa đáp ứng được nhu cầu đi lại, ý thức người tham gia giao thông còn thấp, các ngành cung cấp dịch vụ điện nước và viễn thông chưa phối hợp với nhau một cách đồng bộ dẫn đến việc đào bới liên tục các con phố

Cũng đã có một số ít bài báo dám lên tiếng rằng một trong những nguyên nhân cơ bản của tình trạng giao thông tồi tệ hiện nay là do “hệ thống quản lý nhà nước trong lĩnh vực giao thông còn nhiều bất cập và yếu kém” v.v Tuy nhiên, phần lớn những ý kiến phê phán năng lực quản lý đều là của độc giả gửi đến các báo qua các diễn đàn hoặc mục ý kiến bạn đọc

Mỗi cơ quan chức năng đều cố tìm ra một số lý do để giải thích cho việc tại sao tình trạng giao thông không thể cải thiện và thậm chí không thể kiểm soát được… Với những hậu quả nặng nề về kinh tế và xã hội do tai nạn và ùn tắc giao thông gây ra, Chính phủ đã nhiều lần chỉ đạo các cơ quan chức năng cùng tìm kiếm giải pháp Một điều dễ nhìn thấy nhất trong việc đối phó với tình trạng giao thông ở nước ta là luôn đưa ra các chế tài mới (tăng cường lực lượng cảnh sát tuần tra, kiểm soát ở những nút giao thông) phạt cao và phạt ráo riết các sai phạm với hy vọng điều này sẽ làm cho người dân sợ mà bớt sai phạm

Tuy nhiên, tất cả những việc làm này bao giờ cũng được đưa ra sau những cú giật mình trước thống kê tai nạn ở mức quá cao, hoặc những sự việc đáng tiếc được dư luận rất quan tâm như hai cái chết của 2 vị giáo sư nổi tiếng, một người Mỹ và một người Việt nam khi cả 2 đều bị xe máy đâm lúc đi bộ sang đường Và khi nỗi xúc động lắng dần thì sự việc lại tiếp diễn như cũ

Để tăng thêm cơ sở pháp lý cho việc quản lý giao thông, trong năm 2007 chính phủ

đã ban hành Nghị quyết 32 ngày 29/6/2007 Mục tiêu của Nghị quyết này là nhằm kiềm chế tai nạn giao thông một cách toàn diện cả về số vụ, số người chết và số người bị thương Tiếp đó, Nghị định 146/2007/NĐ-CP cũng đã được ban hành ngày 14/9/2007 về “Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ” Nghị định này có hiệu lực áp dụng từ ngày 02/10/2007 Ngoài việc sửa đổi và ban hành các văn bản pháp lý từ cấp độ Chính phủ, hàng năm cũng

có rất nhiều chiến dịch được phát động để cải thiện tình trạng giao thông: xây dựng các tuyến giao thông kiểu mẫu, tăng cường lực lượng cảnh sát tại các điểm nóng nơi có lưu lượng người đi lại cao, bổ sung lực lượng thanh niên tình nguyện để hướng dẫn giao thông trên các ngã ba ngã tư, tuyên truyền về an toàn giao thông v.v Con số những hoạt động về an toàn giao thông đã được triển khai có thể nói khó mà đếm hết được Về ngân sách, ngày 4/3 vừa qua Thủ tướng chính phủ đã phê duyệt Đề án tăng cường đảm bảo ATGT quốc gia đến năm 2010 với kinh phí lên tới 6952 tỷ đồng, trong đó có sự phối hợp giữa 4 Bộ ngành chủ chốt với nhiệm

vụ của từng bộ như sau:

- Bộ nội vụ: Xây dựng phương án kiện toàn Uỷ ban ATGT quốc gia và Ban ATGT địa phương

- Bộ Giao thông Vận tải: Xây dựng và thực hiện 3 đề án đăng kiểm nâng cao chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường với phương tiện cơ giứo đường bộ, thủy và sắt từ năm 2008 đến 2010

- Bộ Công an: Xây dựng và trình Chính phủ Đề án tăng cường và hiện đại hóa công tác tuần tra, kiểm soát, xử lý vi phạm trật tự ATGT vào quý 1/2008

- Bộ Thông tin và Truyền thông: chủ trì, xây dựng và thực hiện Đề án “Tuyên truyền về ATGT qua các phương tiện thông tin đại chúng và thiết chế thông tin cơ sở đến năm 2010

(Nguồn: Vn Media.vn)

Rõ ràng là Chính phủ vẫn không ngừng tìm cách để cải thiện tình trạng giao thông

và không ngần ngại đầu tư nguồn ngân sách rất lớn để giải quyết vấn đề này, nhưng trên thực tế tình hình tai nạn và ùn tắc vẫn vô cùng nghiêm trọng Thông tin không vui về giao thông thường xuyên được phản ánh qua báo chí, truyền hình và một số hình thức truyền thông khác Khi trả lời cơ quan thông tấn báo chí, một số nhà quản lý thuộc các cơ quan chức năng của TP HCM đã thừa nhận về tính kém hiệu quả của các giải pháp đối phó với tình trạng giao thông hiện nay "Những nội dung giải pháp thành phố thực hiện để kéo giảm ùn tắc và tai nạn giao thông chưa mang lại kết quả cao, chưa có căn cơ vững chắc Điều đó đang đặt thành phố trước thách thức rất lớn về giao thông đô thị" ( Trích dẫn theo

 Môi trường, đường xá, cầu cống và hệ thống thiết bị điều khiển giao thông

2 Những nghiên cứu khoa học về tình trạng giao thông

Cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào về yếu tố con người trong quá trình tham gia giao thông được công bố Một số chương trình về An toàn giao thông được tiến hành nhưng hầu hết không có căn cứ khoa học mà chỉ nhằm phục vụ các chiến dịch hoặc phong trào Những tháng an toàn giao thông được ra

tích cho báo cáo và như mọi người đều thừa nhận là không thể duy trì được kết quả lâu dài

Bằng chứng là tỷ lệ tai nạn và kẹt xe không những không giảm mà theo thống kê đầu năm 2008 còn có xu hướng tăng Và tiếp tục giải thích cho tình trạng trên vẫn

là việc đưa ra các nguyên nhân: Ý thức người dân kém, hạ tầng cơ sở chưa đồng

bộ, chính quyền chưa làm hết trách nhiệm, chế tài chưa đủ để răn đe người dân v.v

Vậy đâu là nhóm nguyên nhân căn bản phải tập trung giải quyết? Nguyên nhân nào cần ưu tiên khắc phục trước? Muốn tìm ra được nguyên nhân đó cần phải làm gì? Chỉ có thể đưa ra được những bằng chứng thuyết phục khi dựa vào kết quả nghiên cứu

Trong khuôn khổ của một đề tài cấp trường, cuộc nghiên cứu “Kiến thức, Thái độ

và Hành vi của người tham gia giao thông” (bằng xe 2 bánh và xe buýt) là bước đầu đóng góp những bằng chứng có tính khoa học để hiểu biết rõ hơn về bản chất của tình trạng giao thông hiện nay Trên thực tế, người ta thường đổ lỗi cho ý thức kém của người tham gia giao thông và coi đó là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tai nạn và ách tắc giao thông

Nghiên cứu về Kiến thức, Thái độ, và Hành vi của người tham gia giao thông chính là sự lựa chọn để kiểm chứng nhận định trên Hy vọng những phát hiện của cuộc nghiên cứu sẽ giúp đưa ra một số kiến nghị về giải pháp phù hợp đối với vấn

đề giao thông Khi đề cập đến xe 2 bánh, cuộc nghiên cứu này chỉ giới hạn ở loại phương tiện giao thông 2 bánh gắn máy, và người thường xuyên đi xe buýt, (xe đạp sẽ không thuộc đối tượng của cuộc nghiên cứu này)

II Mô tả khách thể nghiên cứu

1 Về người tham gia giao thông bằng xe

gắn máy hai bánh

Đối tượng được phỏng vấn:

Có 85 trường hợp người tham gia giao thông bằng xe hai bánh được phỏng vấn sâu: Phân chia theo giới và nhóm tuổi như sau

Bảng 1 Các nhóm tuổi và giới tính người đi xe hai bánh :

Sơ đồ 1: Giới và nhóm tuổi người đi xe hai bánh

Về thành phần nghề nghiệp những người tham gia giao thông bằng xe hai bánh được phỏng vấn chia đều trong nhiều nhóm nghề khác nhau

Bảng 2 Nghề nghiệp và giới tính người trả lời đi xe hai bánh:

Gioi tinh nguoi tra loi Total

16.2 11.913.9

33.3

0

19 11.6 11.913.9

0

27.9

0 5 10 15 20 25 30 35

Hoc sinh

Sinh vien

Cong nhan

Nghe

tu do

Buon ban nho

Cong chuc Noi tro

Sơ đồ 2: Giới và nhóm nghề người đi xe hai bánh

2 Về người đi xe buýt thường xuyên được phỏng vấn

Bảng 3 Giới tính người đi xe buýt

Gioi tính cua nguoi tra loi

Frequency Percent Valid Percent

Bảng 4 Nghề nghiệp của người đi xe buýt

Nghe nghiep cua nguoi tra loi

Sơ đồ :3 Nghề nghiệp của người đi xe buýt được phỏng vấn

Trong cuộc nghiên cứu này có 56 cuộc phỏng vấn sâu bán cấu trúc đối với những người thường xuyên đi xe buýt, trong đó có 26 nữ và 30 nam Và trong số 56 người được phỏng vấn có 37 là nam nữ sinh viên, học sinh, là những hành khách thường xuyên phải đi lại bằng xe buýt hằng ngày để đến trường:

Nghề nghiệp và giới tính của những người đi xe buýt

Total

Những tiêu chí được hỏi người đi xe buýt:

Đây là cuộc phỏng vấn bán cấu trúc với những tiêu chí được hỏi người đi xe buýt hằng ngày như sau:

1.Đánh giá về tình hình giao thông hiện nay

2.Đánh giá về hệ thống xe buýt

3.Đánh giá về tuyến xe buýt mà người được phỏng vấn đang đi

4.Mức độ hài lòng, và những mong muốn

5.Khuyến nghị về tình hình an toàn giao thông hiện nay

III Người tham gia giao thông bằng xe hai bánh

I Nhận thức của người đi xe hai bánh

1 Về cơ sở hạ tầng và hệ thống quản lý giao thông

“Nhìn chung là chất lượng đường kém, hàng năm đều rót tiền vào nâng cấp

đường nhưng năm nào cũng sửa chữa, chắp vá rồi hư tiếp Hiện nay nhiều tuyến đường bị đào bới liên tục, để làm điện ngầm, ống nước Mặt đường thi công chưa đảm bảo chất lượng nên có nhiều ổ gà, ổ voi, gây nguy hiểm cho người dân khi lưu thông, nhất là vào ban đêm ấy… Đấy là về thực trạng đường…” (Nam, 43 tuổi, cảnh sát giao thông)

“Đường thì nhỏ và bố trí giao thông không hợp lý, chất lượng đường thì rất kém và các yếu tố an toàn kỹ thuật như độ bám, độ cong, và các giao lộ chưa được thiết kế hợp lý Một số biển báo lắp đặt chưa hợp lý Thí dụ tại một số tuyến dành cho mô tô rất nhỏ nhưng lại không có biển cấm đỗ cấm

lắp biển báo chỗ thì thiếu chỗ thì thừa, một số biển báo thì bị cong, vẹo, gãy,

mờ hay tróc sơn v.v Không có sự khảo sát thường xuyên của công ty công trình giao thông để kịp thời sửa chữa thay thế thì rất khó khăn cho người điều khiển phương tiện chấp hành luật giao thông”

(Nam, 28 tuổi, giảng viên Trường Đại học Cảnh sát nhân dân)

Việc phân luồng giao thông cũng được phản ánh là không phù hợp ở nhiều tuyến Những ý kiến này từ cả phía người dân và cảnh sát giao thông Một số tuyến chia thành nhiều khúc, có khúc một chiều, có khúc 2 chiều gây khó khăn cho người tham gia giao thông Không những không giảm được ùn tắc mà chính việc phân luồng thiếu căn cứ lại làm cho các mặt tiêu cực nảy sinh: tốn thời gian cho người tham gia giao thông khi phải vòng vèo, tốn thêm nhiên liệu, gây ô nhiễm thêm cho không khí, làm cho một số người không muốn đi vòng phải lựa chọn đi ngược chiều và như vậy vô hình chung đẩy họ đến chỗ phạm luật

“Về phân luồng thì còn nhiều chỗ chưa thực sự cần thiết và hợp lý, đặt biển báo chưa đúng chỗ…còn nhiều bất hợp lý lắm, gây phiền hà cho người dân khi lưu thông, nhưng vấn đề này cũng rất khó để nhận xét một cách khách quan vì nhiều tuyến đường khi phân luồng thì giải quyết được phần nào tình trạng ùn tắc giao thông Nhiều tuyến đường khác thì bình thường đã kẹt rồi giờ càn kẹt hơn nữa… Khúc Nguyễn Thị Minh Khai với Mạc Đĩnh Chi, nó

có một đoạn, ừ, nó có một đoạn cỡ chừng 200 mét gì đó phân luồng một chiều Anh thấy không hợp lý, tại vì nguyên tuyến đường người ta hai chiều

có một đoạn ở giữa có mấy trăm mét phân thành một chiều Chạy tới Nguyễn Thị Minh Khai rẽ Phùng Khắc Khoan là phải quẹo phải rồi, nếu đi thẳng lên tới Hai Bà Trưng là bị bắt liền…”

(Nam, 32 tuổi, cảnh sát giao thông)

“Vấn đề kẹt xe này theo bác là do cái hướng phân luồng không hợp lý của giao thông công chánh Anh phân luồng hợp lý thì nó không kẹt xe Anh không phân luồng hợp lý thì đương nhiên nó phải kẹt rồi, cộng với cái ý thức của người dân khi tham gia giao thông Vừa rồi chú chỉ cần hỏi học sinh mấy cái như thế này thôi mà nghe nó trả lời để con thấy ý thức nó như thế nào Học sinh trả lời là có leo lên hè, vượt đèn đỏ, lấn bên trái khi có ùn tắc giao thông, cứ vượt được là vượt lên thôi Phần đông là không nhận biết rõ các biển báo.

(Nam, 43 tuổi, cảnh sát giao thông)

Thiết kế công trình giao thông cũng có nhiều điểm bất hợp lý được phản ánh qua lực lượng cảnh sát hàng ngày làm nhiệm vụ Họ là người đưa ra những ý kiến tương đối xác đáng vì họ có những kiểm chứng thực tế cụ thể

Điểm ùn tắc giao thông ngay cầu vượt ngã tư An Sương giờ cao điểm cũng như giờ không cao điểm cũng như vậy à ( cười to )…thì do cái vòng xoay Nếu mà nói do nhận định chủ quan của bác thì do cái thiết kế của mình nghĩ không sâu xa cho nên dễ bị ùn tắc giao thông ở vòng xoay Bác nói trên quốc lộ 1A thôi, chỗ ngã tư Nguyễn Đình Hóa thôi, mấy ổng chặn cái làn 2 của quốc lộ 1A ra thay vì cái đường như vầy thì người ta phải chặn sâu vô một tý xíu, ảnh thì ảnh lại đưa ra, xe người ta trồi ra là đương nhiên rồi thì sao mà không ùn tắc ở ngay đó được?

Cái thứ hai nữa là đèn tín hiệu Đèn tín hiệu đọan đường bự như thế thời gian xanh là 30 giây thôi, nội cái việc đi bộ qua được có tý xíu thì đèn đỏ lại lên rồi…như vậy cũng gây ra ùn tắc nữa Cái bất hợp lý hiện nay ngoài đèn báo hiệu, bảng cấm đặt khuất nên người ta không thấy được nên dễ vi phạm Ngoài ra còn có vạch kẻ đường Vạch kẻ đường bên giao thông công chánh người ta làm nhưng cũng có những đường vạch nó mờ quá rồi

(Nam, 53 tuổi, cảnh sát giao thông)

Cảnh sát giao thông đã có nhiều bằng chứng rất rõ ràng về những bất cập thuộc trách nhiệm của giao thông công chính Tuy nhiên, các kênh phản hồi được thiết lập như thế nào? Giao thông công chính có biết và có tiếp thu những ý kiến đóng góp của các ban ngành liên quan không? Ý kiến của người dân sẽ được đóng góp bằng cách nào? Có ai lắng nghe?

Co bi ket xe

Tình trang ket xe ngay cang gia tang

8 19.0% 10 23.3% 18 21.2%

Thực trạng đáng lo ngại khác là đa số người tham gia giao thông thiếu tính tự giác

những nơi có cảnh sát giao thông kiểm soát thì người ta mới tuân thủ, nếu không

có cảnh sát thì mạnh ai nấy đi Kiểu tham gia giao thông hỗn loạn này vào giờ cao điểm không khỏi gây ách tắc Ngoài giờ cao điểm việc coi thường luật giao thông

và thói quen đi ẩu thường dẫn đến những tai nạn đáng tiếc Đa số người được hỏi

có chung nhận xét là nếu không có cảnh sát giao thông điều hành vào giờ cao điểm thì nạn tắc đường ở trong nội thành và các giao lộ chính sẽ rất trầm trọng và khó giải tỏa Chỉ cần một số xe vượt đèn đỏ và một vài xe rẽ không đúng quy định là tạo ngay ra quang cảnh giành nhau từng mét đường, không ai chịu nhường ai

“Nói chung tại Việt nam thì sự hiện diện của cảnh sát giao thông rất có hiệu quả Tức là khi mà cảnh sát có mặt thì người dân chủ yếu là sợ phạt cho nên

là cũng đi đứng cẩn thận đàng hoàng hơn và cũng chịu khó nghe theo sự điều khiển của họ” (Nữ, 17 tuổi, học sinh)

“Khi mà em bị kẹt xe thì phải mất 20-25 phút mới ra khỏi nhưng nếu có cảnh sát thì chỉ 5 phút là em qua được rồi” (Nam, 15 tuổi, học sinh)

“Nếu có công an thì người ta tuân thủ đi đúng luật hơn khi không có họ Có

họ thì cũng đỡ bị tắc đường hơn” (Nữ, 18 tuổi, học sinh)

“Hễ có CSGT là không bao giờ bị kẹt Con đi đường con thấy vậy nè: ủa sao hôm nay xe đậu đúng làn vạch, con dòm qua dòm lại ở chỗ đó thế nào cũng

có chú CSGT rồi phải không? Đó là ý thức chứ Nếu không có CSGT mà vẫn thực hiện như vậy thì làm gì mà kẹt xe? Chắc con cũng quan sát rồi và con cũng biết, hôm nào đi qua các ngã ba, ngã tư thấy người ta không đậu, không cán lên vạch sơn bên này cũng vậy,bên kia cũng vậy là…là…biết ai đứng rồi đó” (Nam,53 tuổi, cảnh sát giao thông)

Do thiếu hiểu biết về luật dẫn đến nhiều người tham gia giao thông không tự giác chấp hành các tín hiệu đèn hoặc biển báo giao thông Nhiều người lầm tưởng rằng

ở giao lộ chỉ có cảnh sát mới có thể giữ được trật tự giao thông Từ quan niệm này nhiều ý kiến cho rằng lực lượng cảnh sát giao thông tại các giao lộ còn thiếu và cần

bổ sung thêm nữa Họ chưa nhận thức được rằng nếu mọi người đều có kiến thức đầy đủ và tuân thủ các quy định an toàn giao thông thì lực lượng cảnh sát giao thông sẽ không cần phải có mặt trực tiếp trên các chốt nhiều đến như vậy

“Lực lượng cảnh sát giao thông như vậy chưa đủ đâu, nhiều tuyến đường kẹt xe quá mà có một hai người cũng khó, ngay mấy ngã tư lớn HÀNG XANH, ngã 6 CỘNG HÒA… chỉ có hai người cảnh sát khó điều khiển được đó”.(Nữ, 17 tuổi, học sinh)

II Thái độ của người tham gia giao thông

Do nhiều người đã từng vi phạm các quy định an toàn giao thông nên họ tỏ ra rất

“thông cảm” và bỏ qua các hành vi tương tự của những người xung quanh Nhiều người cho rằng ai cũng phạm lỗi tương tự thì lúc đó không phải là lỗi nữa Đây cũng là một trong những quan niệm cần phải điều chỉnh kịp thời để góp phần vãn hồi trật tự giao thông

“Khi những người xung quanh vi phạm luật giao thông em thấy bình thường

vì trong đó em cũng nhiều lần có lỗi, mình là học sinh có kiến thức mà còn

vi phạm thì người khác vi phạm là bình thường thôi, có gì đâu” (Nam, 16

tuổi, học sinh)

Thói quen đi đường không theo luật của nhiều người đã khiến họ chấp nhận hành

vi sai phạm của người khác và không chấp nhận có một ai đó phê phán hay nhắc nhở về sai phạm của mình Chính vì vậy có nhiều ý kiến nói rằng họ mặc kệ những hành vi lệch lạc trong giao thông của người khác không chỉ vì họ cũng đã từng làm thế mà còn vì sợ người được góp ý không những không tiếp thu mà chửi lại Nhiều người cũng cho rằng những lỗi vi phạm đã có cơ quan và lực lượng chức năng giải quyết, điều đó không thuộc phạm vi can thiệp của cá nhân mình

“Mấy người vi phạm thì đã có cảnh sát giao thông phạt chứ ai đâu mà nhắc nhở được, có nhắc chắc gì người ta nghe có khi còn bị chửi lây” (Nam, 22

tuổi, công nhân)

“Người Việt nam mình khó nói lắm, thái độ ý thức kém lắm, cũng như chú nhắc nhở một người: “chạy vừa thôi anh chạy như vậy gây tai nạn cho người khác”, nó nói: “mắc mớ gì ông già mà ông già nói” Nó nói mình vậy

đó Ở nước mình không hạn chế tai nạn được đâu con, chú không muốn gây tai nạn cho người khác nhưng người khác chạy ẩu gây tai nạn cho chú làm sao chú tránh được Giống như ở đoạn đường này nè ai muốn chạy sao chạy Cảnh sát giao thông đâu có thường xuyên ở đây đâu Khổ vậy đó”

(Nam, 58 tuổi, chạy xe ôm)

Một số người còn cho biết họ mặc kệ những hành vi phạm lỗi, họ chỉ quan tâm đến việc đó có cản trở mình hay không thôi Cách ứng xử không đấu tranh với sai trái này không phải chỉ có ở những người học vấn thấp mà còn thấy ở cả sinh viên đại

“Người ta phạm luật chứ đâu phải tui phạm luật đâu mà tui lo” (Nam, 21 tuổi, sinh viên ĐH Ngân hàng)

“Thấy người phạm luật mình mặc kệ thôi Chủ yếu là ý thức người ta thôi chứ

có nói cũng chắc chi họ nghe” (Nam, 22 tuổi, sinh viên ĐHGTVT)

“Họ phạm luật hay gì mình không quan tâm, họ chạy không ảnh hưởng đến mình là được” (Nam, 33 tuổi, chạy xe ôm)

“Họ phạm luật hay không phạm luật kệ họ đâu có dính dáng gì đến anh đâu, anh còn lo kiếm tiền hơi đâu mà để ý đến người khác làm gì Nhưng nếu đang

đi mà thấy người đi bộ cản trở đường mình thì anh sẽ chửi họ (Nam, 27 tuổi,

chạy xe ôm)

“Bị va quệt vô lý thì em sẽ chửi họ” (Nam, 16 tuổi, học sinh)

Những người tham gia trả lời phỏng vấn có nghề nghiệp tự do (chạy xe ôm, bỏ mối hàng, bán hàng rong) thường đưa ra nguyên tắc riêng của họ “lựa mà đi” Nguyên tắc này không chỉ áp dụng ở các giao lộ vào giờ cao điểm mà còn bao gồm cả những kinh nghiệm né tránh các điểm hay có cảnh sát giao thông Họ biết rằng việc chở 3 người trên xe, chở hàng cồng kềnh, đi ngược chiều đều là phạm luật nhưng họ vẫn đi ở những địa bàn họ nắm rõ về quy luật hoạt động của cảnh sát, hoặc có khi họ tìm một con đường khác để tránh

“Có nhiều lần chú chở 3 người chứ nhưng phạm vi gần đường vắng chứ ra ngoài xa lộ thì không đi, thường 2 đứa bạn đi cùng nhau, chúng nó yêu cầu chở luôn”(Nam, 46 tuổi, chạy xe ôm)

Uống rượu chạy xe là một trong số nguyên nhân cao gây tai nạn Nhiều người biết

rõ điều này Khi được hỏi “có biết tai nạn thường do những nguyên nhân nào gây

ra không”, đa số câu trả lời có nhắc đến việc chạy xe trong lúc say rượu

“về tai nạn giao thông thì theo mình nghĩ thì có rất nhiều lý do gây ra tai nạn, có rất nhiều nguời chạy ẩu, và có nhiều khi con trai thì uống ruợu, nhậu nhẹt rồi say xỉn họ không hạn chế được tốc độ của mình Nhiều khi mình đi rất bình thường thế nhưng mà người ta ở đâu đó họ vẫn chạy tới, người ta không kìm được tốc độ người ta vẫn tông vào mình” (Nữ, 27 tuổi,

công nhân)

“Tai nạn giao thông là do nhiều lý do, như là giành đường, vượt ẩu, uống rượu, uống bia say xỉn”… (Nam, 23 tuổi, sinh viên)

“Tai nạn hay xảy ra ở gần mấy cái quán bia rượu, mấy cha uống xong đi ra đường cứ cà ẹo cà ẹo gây tai nạn” (Nam, 17 tuổi, học sinh)

Tuy nhận thức được việc chạy xe trong lúc say rượu bia là nguy hiểm nhưng nhiều người cho rằng mình uống có chừng mực và tự kiểm soát được Câu hỏi được đặt

ra ở đây sẽ là “Thế nào là chừng mực”? Để ngụy biện cho hành vi của mình, người

ta thường đưa ra nhiều lý do, tuy nhiên, có thể thấy người Việt nam tham gia giao thông rất thiếu tính kỷ luật và nền tảng kiến thức chưa đủ để tôn trọng pháp luật

“Chú có uống rượu nhưng uống ít mà không phải uống vô là cứ chạy ào ào

ra đường mà chạy với tốc độ nào đó thôi” (Nam, 51 tuổi, chạy xe ôm)

“Khi lưu thông trên đường có lúc chú cũng uống rượu chứ không phải là không nhưng mà mình uống ít hoặc là thành tích của mình cảm thấy có thể tỉnh táo thì lưu thông Mà cảm thấy thần kinh mình không bình thường thì không nên lưu thông trên đường” (Nam, 46 tuổi, chạy xe ôm)

“Cũng có uống rượu chạy xe một vài lần, nhưng còn lái xe được về nhà thì chưa hẳn là say mà chỉ … phê phê còn đủ tỉnh táo, những lúc như vậy thấy mình chạy căn đường giỏi lắm nha Nhiều khi cũng sợ nhất là sau khi về nhà may mà mình còn sống Vì thế sau này mỗi lần phê phê thì nhờ bạn cầm lái”

(Nam, 23 tuổi, công nhân)

“Tại có những lần mình chạy vượt quá tốc độ bởi mình có việc cần chạy nhanh thì ( có vẻ ngập ngừng), hay cũng có những lúc có rượu bia nhưng mình vẫn chạy xe Sau khi về đến nơi an toàn, nghĩ lại thấy nguy hiểm thật nhưng lúc trước mình chấp nhận chuyện rủi ro bởi không còn có cách nào khác” (Nam, không rõ tuổi, sv, đại học nông lâm TP HCM)

Khi bắt gặp tình huống tai nạn giao thông nghiêm trọng trên đường và nạn nhân vẫn còn ở hiện trường, người được hỏi đưa ra những cách ứng xử khác nhau, nhưng đa số là không có ý định giúp đỡ vì các lý do sau: việc giải quyết tai nạn là của cơ quan chức năng; sợ phải nhìn thấy nạn nhân; cần phải đi qua nhanh để tránh

lại coi vì tò mò, một số khác muốn xem nạn nhân có quen biết với mình không để còn giúp đỡ Một vài người còn nói rằng nếu họ đưa nạn nhân đến bệnh viện có khi còn gặp nhiều chuyện rắc rối phiền phức vì sẽ phải đứng ra làm chứng, rất mất thời gian mà không được ích lợi gì

“Nhìn thấy tai nạn người ta dửng dưng thôi con ơi, người ta coi thôi chứ đâu có giúp đỡ gì Đa số họ không muốn xía vào chuyện thiên hạ chú cũng không đứng lại nghe làm gì bởi chú nghĩ đó là chuyện của người ta Chú đi làm thời gian rất eo hẹp chứ không phải đứng đấy để xem Chú chỉ biết là chở khách về tới nơi”

(Nam, 56 tuổi, chạy xe ôm)

“Đang chở khách nên phải đi thôi không có thời gian mà coi Chuyện tai nạn gặp miết mà”

(Nam, 38 tuổi, chạy xe ôm)

“Nếu nhìn thấy tai nạn mà chưa có ai giúp người bị nạn anh sẽ gọi 113 để

họ xử lý vì pháp luật Việt nam quá nặng về phạt mà không khen thưởng Chẳng hạn nếu anh đưa bệnh nhân đi cấp cứu anh phải làm thủ tục giấy tờ chờ công an đến xử lý gây mất thời gian công việc của tôi”

(Nam, 34 tuổi, chạy xe ôm)

“Thấy tai nạn mình sợ chẳng dám lại xem nữa sợ đêm về mất ngủ mà lại xem có việc gì họ gọi làm chứng thế này thế nọ tự nhiên mang vạ vào mình cho mệt”

(Nam, 25 tuổi, công nhân)

Cách ứng xử này vừa thể hiện trách nhiệm đối với cộng đồng rất thấp đồng thời cũng là kết quả của việc không có kiến thức về luật an toàn giao thông Đa số người được hỏi đều trả lời là không biết về nghĩa vụ khi nhìn thấy người bị nạn là phải giúp đỡ họ

Như đã đề cập ở trên, các hành vi vi phạm về an toàn giao thông xảy ra rất phổ biến mặc dù có rất nhiều trường hợp bị xử phạt Hành vi không tuân thủ trật tự an toàn giao thông là một trong những thủ phạm gây ùn tắc, vì thế mà nhiều người thấy rằng sự có mặt của cảnh sát giao thông tại các giao lộ là rất cần thiết

Ngoài sự đánh giá cao vai trò của cảnh sát giao thông khi làm nhiệm vụ giải tỏa ùn tắc và giải quyết tai nạn, cũng còn nhiều ý kiến phàn nàn về việc xử phạt không nghiêm minh trong hiện tượng gọi là “làm luật” Hành vi thường thấy ở người

phạm lỗi khi bị cảnh sát giao thông thổi phạt là năn nỉ, cự cãi và sẵn sàng hối lộ cảnh sát Nhiều ý kiến cho rằng, khi đã bị cảnh sát thổi phạt thì chỉ có cách là xin

xỏ và chi tiền sao cho số tiền chi là ít nhất, bởi vì cảnh sát có đủ cách để buộc tội Nếu căn cứ vào tình trạng vi phạm của người tham gia giao thông thì rõ ràng nếu

có thể xử phạt hết những vi phạm thì con số sẽ vô cùng lớn

Thực thi luật pháp và xử phạt để cứu vãn trật tự giao thông là việc nên làm Tuy nhiên, thực tế lại không minh bạch như vậy Đã có rất nhiều trường hợp hối lộ và nhận hối lộ xảy ra giữa một bên là người phạm lỗi và một bên là người thi hành luật pháp Người hối lộ cảnh sát thì cho rằng lót tay cho cảnh sát bao giờ cũng ít hơn khoản nộp phạt theo luật Ngoài ra, hối lộ cảnh sát thì khỏi phải mất công đem tiền đến tận kho bạc để nộp và như vậy không phải tốn thêm một khoản khác là thời gian

Điều này không những cho thấy hệ thống thực thi luật giao thông còn nhiều kẽ hở

và bất cập mà còn cho thấy đó cũng chính là một trong những hệ quả của kiến thức non kém về luật pháp và hành vi không tuân thủ luật pháp của đa số người tham gia giao thông ở nước ta Một số người khi trả lời phỏng vấn còn tỏ ra rất thông cảm với hành vi nhận hối lộ của cảnh sát giao thông vì coi đó cũng là một việc làm kiếm thêm thu nhập Một số người lại tỏ thái độ rất dửng dưng và coi đó là điều xảy ra quá quen thuộc

“Thấy cảnh sát nhận tiền hối lộ hả, mặc kệ thôi, quen rồi”

(Nam, 33 tuổi, công nhân)

“Thì cái vấn đề nhận tiền này phải có thôi Bởi họ cũng phải kiếm chút thêm để họ nuôi sống gia đình của họ và chính họ nữa chứ, nói chung điều này không tránh khỏi được”

(Nam, 53 tuổi, chạy xe ôm)

Nhiều người quan niệm rằng nếu bị thổi phạt mà còn tranh luận với cảnh sát về đúng sai hay mức phạt nào là hợp lý thì phần thắng luôn thuộc về cảnh sát vì vậy

mà nhiều trường hợp ấm ức đưa tiền cho xong

“Khi cảnh sát đã thổi phạt, dừng xe lại rồi thì họ tìm đủ lý do để bắt mình nộp phạt lúc đó có cố gắng giải thích cũng không được”

(Nam, 25 tuổi, công nhân)

“Quả thực nghề xe ôm hầu như ai cũng như tôi, đều biết cảnh sát giao thông

mà nó cũng có lợi cho tụi tui Vì vậy ai cũng làm vậy để giải quyết nhanh mà”

(Nam, 49 tuổi, chạy xe ôm)

Hiện tượng mãi lộ và mua chuộc cảnh sát cũng đã được báo chí và truyền hình phản ánh nhiều qua các phóng sự điều tra Tuy nhiên, khi dư luận xã hội lắng xuống thì hiện tượng này lại tiếp tục bùng lên Hầu hết những người được hỏi đều thừa nhận họ không lạ gì việc công an nhận tiền để cho qua lỗi vi phạm Có rất nhiều người bất bình về hiện tượng này nhưng để được việc hoặc vì những lý do nào đó họ vẫn chấp nhận và không có thái độ đấu tranh với sự thiếu minh bạch này của một số cảnh sát giao thông

“Một lần em đi chơi với bạn nó bị kiểm tra bằng lái vì không có bằng lái thế

là nó rút cho cảnh sát giao thông 300 ngàn thế là được đi, bạn em mừng quá

vì nếu bị giam xe về nhà gia đình sẽ mắng”

III Hành vi khi tham gia giao thông

1 Có am hiểu về luật và các quy định an toàn giao thông:

Phần lớn người được hỏi nói rằng họ có biết luật giao thông, nhưng khi trả lời các câu hỏi cụ thể hơn về các loại biển báo, về khoảng cách an toàn giữa các xe, quy định tốc độ chạy xe, nồng độ cồn cho phép khi đang điều khiển xe thì hầu hết mọi người đều lúng túng và không đưa ra được câu trả lời Kiến thức và những hiểu biết về luật và quy định an toàn giao thông của đa số người tham gia giao thông

hiện nay chủ yếu bao gồm: tín hiệu đèn xanh là cho phép đi, tín hiệu đèn đỏ là dừng lại Và thêm một quy định nữa sau ngày 15/12 là đội mũ bảo hiểm khi ngồi trên xe gắn máy Phải đội mũ bảo hiễm vì sợ bị phạt nhưng họ vẫn cảm thấy không thuận tiện

Giao thông tại Tp HCM (lúc chưa đội mũ bảo hiễm)

2 Có từng thấy người vi phạm khi tham gia giao thông

Bảng 8 : Có từng thấy người vi phạm luật giao thông

42 100.0% 43 100.0

% 85

100.0

%

Trả lời của người đi xe hai bánh được phỏng vấn

100% những người được hỏi cho rằng đã từng thấy người tham gia giao thông vi phạm luật giao thông trên đường phố

Ý kiến về người đi bộ có cảng trở giao thông, thì cũng 100% cho rằng người đi bộ

có cảng trở giao thông, Phần vì phần lề đường dành cho người đi bộ đã được sử dụng vào những mục đích khác, nên người đi bộ đi vào đường xe chạy và băng

Bảng 9: Người đi bộ có cảng trở giao thông

3 Đã từng thấy công an giao thông vi phạm luật

Trước hết là do người dân khi tham gia giao thông vi phạm luật vì nhiều lý do vô tình hay cố ý, và khi bị công an giao thông thổi phạt, thì “giao dịch” thương lượng giữa người vi phạm và người biên phạt diễn ra:

Bảng 10: Có từng thấy công an giao thông vi phạm luật

0 2.3

88 79

11.9 18.60

Sơ đồ 4: Có thấy công an giao thông vi phạm luật

Trích trong một biên bản phỏng vấn sâu người đi xe hai bánh:

“Có hôm anh đi qua Võ Văn Tần anh không biết đó là đường một chiều vì lâu có

đi đâu mà biết đang quẹo từ Nam Kỳ Khởi Nghĩa thì gặp CSGT mình biết thế nào

cũng có chuyện, có một chứ dừng xe rồi anh nói: “lâu rồi em không đi đường này

nên không biết”, chưa dứt lời thì hắn nói: “thế đui không có mắt à không thấy

người ta đi thế nào à” anh bình tĩnh xin lỗi: “cho em làm luật tại đây” thấy có vẻ

ổn rút 30 ngàn kẹp trong bằng lái hắn thấy hắn hỏi thế không có 50 ngàn làm luật

à, anh bảo : “anh thông cảm” Hắn cầm tiền cũng giả bộ như thật mở sổ ghi rồi

đưa giấy tờ cho mình may hôm đó xin được chứ hắn mà kiểm tra giấy tờ xe thì

chết”

(người trả lời: Nam, công nhân- Người phỏng vấn: LÊ ĐỨC THỊNH Mã số sv: 0469100)

Bảng 11: Về người điều khiển giao thông

Chua tot, con thieu 41 97.6% 42 97.7% 83 97.6%

Nguoi dieu khien

giao thong Tam duoc

1 2.4% 1 2.3% 2 2.4%

Total

42 100.0% 43 100.0% 85 100.0%

Về câu hỏi có am hiểu luật giao thông khi tham gia giao thông hay không thì số người trả lời cũng có người cho rằng mình chỉ biết sơ sơ (gần 19%, trong đó tỉ lệ

Kết quả phỏng vấn 85 người đi xe máy cho thấy một thực tế rất phổ biến ở nước ta

là kiếm “Bằng lái” xe máy chỉ để hợp thức hóa việc sử dụng xe và chủ yếu là nhằm đối phó với cảnh sát giao thông Vấn đề hiểu và tuân thủ luật cũng như các quy định an toàn giao thông ít khi được coi trọng

“Tôi mới có bằng được 3 năm, trước đó vẫn chạy xe ôm nhưng không có bằng gì hết Giờ phải lấy bằng vì mấy năm nay công an làm dữ lắm”

(Nam, 46 tuổi, nghề xe ôm)

“Em chưa thi bằng hay học luật cho nên em chưa rành về luật giao thông, nhiều khi em vẫn vi phạm”

88 74.4

11.9 25.6

0 20 40 60 80 100

Nam % Nu %

Sơ đồ 5 : Am hiểu về luật giao thông

Kiến thức về luật cũng có sự khác nhau theo giới và lứa tuổi, có tới 36 nữ trong tổng số 43 nữ được hỏi nói họ không biết về biển báo trong khi chỉ có 28 nam trên tổng số 42 nam có cùng câu trả lời Kết quả phỏng vấn cho thấy sự hiểu biết về luật tỷ lệ thuận với tuổi tác, ở lứa tuổi cao hơn thì tỷ lệ người hiểu về luật cũng cao hơn: 24 trong tổng số 34 người tuổi từ 16 đến 25 nói rằng họ có hiểu về luật giao thông; 25 trong tổng số 30 người tuổi từ 26 đến 38 hiểu luật; ở lứa tuổi từ 39 trở lên có đến 20 trong tổng số 21 người trả lời biết luật

Thực tế trên còn được phản ánh trong nhiều ý kiến tham gia diễn đàn ATGT với những dẫn chứng là người đi đường không hiểu các biển báo/ biển hiệu quy định trên đường, điển hình là nơi có vạch nhường đường cho người đi bộ Những ý kiến đó cũng đề cập đến chất lượng cấp bằng điều khiển xe máy ở Việt nam

“Những điều cần biết về lưu thông trên đường (biển báo/biển hiệu) như thế nhưng những người khi lưu thông lại không biết, một phần nguyên nhân cũng do hệ thống thi lấy bằng lái ở Việt Nam còn quá kém Tôi nhớ lúc tôi thi lấy bằng lái (năm 2001), tôi đã phải học thuộc nguyên quyển sách về luật giao thông mà trung tâm phát, nhưng khi thi thì trên đề thi mấy câu hỏi đều

có đánh dấu sẵn câu trả lời Có những người không cần học thi cũng đậu

Giáo dục người dân về luật giao thông đã khó, làm sao để người dân nhớ các điều cần thiết đó càng khó hơn”

(Nguồn: Diễn đàn ATGT ngày 4/1/2008, VnExpress)

Có rất nhiều người cho rằng mình biết luật giao thông (69 trong tổng số 85 người

thì thu được con số ngược lại (64 trong tổng số 85 người được hỏi nói không hiểu

về các biển báo) Hầu hết những người được hỏi không biết rõ quy định về khoảng cách an toàn giữa các xe khi đang lưu thông và không biết nồng độ cồn cho phép là bao nhiêu khi đang cầm lái

4 Có biết về những biển báo giao thông

Bảng 13 : Có biết về những biển báo giao thông

(Nam, 36 tuổi, xe ôm)

“Chị không rõ an toàn xe trước với xe sau phải cách nhau bao nhiêu, hình như 1 hay 2 mét chi đó”

(Nữ, 28 tuổi, công nhân)

“Dạ, thiệt ra em cũng không biết rõ lắm mấy quy định chi tiết mà ít khi xài tới, em thấy mấy người có bằng mà có nhớ gì đâu Biển báo thì em có biết mấy cái đơn giản như cấm quẹo trái, quẹo phải, cấm dừng, đường một chiều,,,,… mấy cái đơn giản em biết mà, cần thiết cho mình xài thì em hỏi ba má rồi mò mò thêm chớ nồng độ cồn trong máu, rồi,, quy định khoảng cách an toàn cái gì đó thì để dzài bữa nữa chắc em cũng phải học, giờ thì hihihi … em nghĩ chưa cần thiết lắm”

(Nam, 18 tuổi, học sinh)

Biển báo hơi khó hiểu nhất là đối với những người chưa học luật và không nắm rõ luật Như em này có học rồi mà cũng không nhớ rõ lắm

vì nhiều biển báo quá mà Em nghĩ biển báo nên có chữ thì hơn và nên đặt ở nơi dễ thấy cho mọi người biết”

(Nữ, 17 tuổi, học sinh)

30.9 13.9

66.6 83.7

2.3 2.3 0

Sơ đồ 6: Có biết về những biển báo

Về biển báo, loại biển cấm duy nhất mà mọi người đều biết là biển cấm đi ngược chiều hoặc cấm rẽ phải/ rẽ trái ở những con đường (hoặc phố) đã được tiến hành phân luồng một chiều

Hầu hết cho rằng chỉ cần biết bấy nhiêu là đủ để đi đường rồi, biết thêm nhiều nữa cũng tốt nhưng không phải là quá cần thiết Những sai phạm về giao thông mà hầu như tất cả mọi người đều kể được bao gồm: vượt đèn đỏ, lấn tuyến, leo lề, chở quá

số người quy định trên xe, chở hàng cồng kềnh, chạy quá tốc độ, lạng lách, chạy xe lúc đang say xỉn Những vi phạm được kể ra cũng chính là những vi phạm đa số người tham gia giao thông thừa nhận mình đã từng mắc lỗi Có rất ít người kể về các vi phạm khác như vừa chạy xe vừa sử dụng điện thoại di động, dàn hàng ngang vừa điều khiển xe vừa nói chuyện với người bên cạnh, không bật tín hiệu khi rẽ hoặc bất ngờ rẽ khiến người đi sau không xử lý kịp v.v

Nhiều học sinh thường dàn hàng ngang tới trường bất chấp nguy hiểm.

Tại nhiều đô thị lớn, nơi mà mọi người quá thấu hiểu thế nào là vi phạm luật giao thông nhưng người ta vẫn ngang nhiên vượt đèn đỏ, rồi đèo ba người trên xe máy, vượt quá số người qui định, và cả ba người, chẳng ai thèm đội mũ bảo hiểm Người

ta cứ thoải mái vi phạm các qui định về an toàn giao thông, bởi một lí do rất đơn giản: Ở nơi đó, lúc đó không có bóng người cảnh sát giao thông - những người duy trì, đảm bảo trật tự an toàn giao thông trên đường phố

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Vương Trí Nhàn: "Trong văn hóa Việt Nam, theo nghiên cứu của tôi thấy người ta ít chú ý đến chuyện đi Có lần tôi sưu tầm, đọc trong cuốn tục ngữ, thành ngữ có đến mấy trăm câu nói về chuyện ăn, lại mấy trăm câu bắt đầu bằng chữ nói, nhưng mà những câu nói về “sự đi” của con người thì thực sự ít, chỉ bằng một phần chín, một phần mười những chuyện kia Người Việt Nam thường thiếu ý thức khi đi đường Những cái lộn xộn, hỗn loạn dẫn tới vi phạm luật lệ giao thông là cái nếp sống chung của chúng ta chứ không phải riêng trong giao thông"

Những cảnh thường thấy trên đường

5 Về tín hiệu đèn giao thông

Ai cũng biết tính hiệu đèn xanh đèn đỏ khi tham gia giao thông trên đường phố, nhưng không phải khi đi xe máy thì mọi người đều tuân thủ tính hiệu đèn giao thông một cách tuyệt đối, ai đó cũng từng vượt qua ngã tư đường khi đèn vàng, thậm chí khi đèn giao thông đã chuyển sang đỏ, nhất là khi ở ngã tư đường không

có bóng dáng công an giao thông

Khi đèn giao thông bị hỏng, bị tắt, cũng có nghĩa là giao thông thông sẽ rất lộn xộn

và ách tắc giao thông cũng sẽ xảy ra nếu công an giao thông không kịp xuất hiện

va can thiệp kịp thời

Bảng 14: Về tính hiệu đèn giao thông