*, Gi¶i thÝch ý nghÜa cña c©u nãi - Sách chứa đựng trí tuệ con người TrÝ tuÖ: lµ c¸i tinh tuý, tinh hoa cña hiÓu biÕt - Sách là ngọn đèn sáng rọi chiếu, soi đường, đưa con người ra khỏi[r]
Trang 1Soạn: Bài 26 Sống chêt mặc bay
Giảng:
Tiết 105 106 Đọc hiểu văn bản
I, Mục tiêu cần đạt:
- Giúp HS hiểu !'( giá trị hiện thực, nhân đạo và những thành công nghệ thuật của truyện ngắn “ Sống chết mặc bay”
II, Chuẩn bị:
- Thầy:
- Trò:
III, Kiểm tra bài cũ:
? Khi bàn về ý nghĩa văn 'C Hoài Thanh đã !' ra những luận điểm nào? Những luận điểm ấy đã bao quát và đầy đủ toàn diện ' ?
- 2 luận điểm: + Văn 'C gây cho ta những trẻ mà ta không có
+ Văn 'C luyện cho ta những tình cảm sẵn có
IV, Tiến trình *'R các hoạt động dạy và học
Hoạt động 1: Khởi động
*, Giới thiệu bài mới
Hoạt động 2,
? Đọc chú thích dấu sao
? Nêu những hiểu biết của em về tác giả - tác
phẩm
*, GV: Truyện ngắn hiện đại VN bắt đầu hình
thành chủ yếu từ đầu thế kỷ XX:
- Phân biệt: Truyện ngắn hiện đại có khác ít
nhiều với trung đại bởi:
+ Truyện ngắn trung đại: Viết bằng chữ hán
thiên về k/c thật nên gần với kí, sử cốt truyện
còn đơn giản và thiên vào mục đích giáo
huấn
+ Truyện ngắn hiện đại: Viết bằng văn xuôI
TV hiện đại, đã thiên về chính chất ' cấu ,
cốt truyện đã phức tạp hơn 'R vào khắc
hoạ hình '( phát hiện bản chất trong quan
*, Truyện ngắn hiện đại khác tiểu thuyết
Tiểu thuyết: Chiếm lĩnh đời sống trong toàn
bộ sự đầy đặn trọn vẹn của nó còn truyện
ngắn hiện đại: %'R tới việc khắc hoạ 1 hiện
'( 1 nét bản chất trong quan hệ nhân sinh
truyện ngắn ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp
hơn so với tiểu thuyết
*, Truyện ngắn “ Sống chết mặc bay” !'(
coi ' bông hoa đầu mùa của truyện ngắn
hiện đại Việt Nam: Bởi lẽ nó !'( viết bắng
Tiếng Việt hiện đại, mặc dù trong đó vẫn còn
- Đọc I, Đoc – hiểu chú thích
Trang 2dấu ấn của ngôn ngữ văn học trung đại nói
riêng nghệ thuật truyện trung đại nói chung
- GV nêu yêu cầu đọc
+ Chú ý phân biệt giọng điệu: giọng kể, giọng
tả
+ Giọng hống hách: Quan phụ mẫu
- GV đọc mẫu 1 đoạn
- GV kiểm tra việc nắm chú thích của HS
? Văn bản kể về sự kiện gì? nhân vật chính
của sự kiện đó là ai?
? Truyện !'( kể theo ngôi thứ mấy? Theo
trình tự nào?
? Hãy xác định bố cục của truyện? ý của mỗi
đoạn?
? Theo em phần nội dung nào là chính? Vì
sao?
? Đọc phần văn bản?
? Cảnh đê sắp vỡ !'( gợi tả bằng các chi tiết
không gian, thời gian, địa điểm nào?
- Các chi tiết này gợi cho em hình dung cảnh
'( ' thế nào?
? Tên sông !'( nói cụ thể ( sông Nhị Hà)
những tên lăng, tên phủ !'( ghi bằng kí hiệu
- Đọc
Trả lời
Trả lời
XĐ bố cục
Trả lời
- Đọc
- Phát hiện
Tìm chi tiết
- Đọc
*, Từ khó
II, Tìm hiểu cấu trúc văn bản
- Sự kiện: Vỡ đê
- Nhân vật chính: Quan phụ mẫu
- Theo ngôI thứ 3
- Theo trình tự thời gian sự việc
*, Bố cục: 3 phần
- Phần 1: Từ đầu -> vỡ mất => cảnh đê sắp vỡ
- Phần 2: tiếp-> Điếu, mày! => cảnh trên đê và trong đình khi đê vỡ
- Phần 3: Còn lại: => cảnh đê vỡ
- Phần kể chuyện cảnh trên đê và trong đình *'R khi vỡ đê
Vì: Dung E'( dài nhất ăn bản Tập trung làm nổi bật nhân vật chính là quan phủ
III, Phân tích
1, Cảnh đê sắp vỡ
-Thời gian: Gần một giờ đêm
- Không gian: trời ' tầm tã,
'R sông nhị Hà lên to
- Đia điểm: khúc sông làng x, thuộc phủ x
-Đêm tối, khuya khoắt, ' to không ngớt 'R sông dâng nhanh, có nguy cơ làm vỡ đê
Trang 3x điều này thể hiện dụng ý gì của tác giả?
? Trong truyện này phần mở đầu có vai trò “
thắt nút” theo em ý nghĩa “ thắt nút” là gì ?
- GV khái quát chuyển ý
? Đọc
? Cảnh '( trên đê *'R khi đê vỡ !'(
miêu tả trong đoạn văn nào?
? Theo dõi đoạn văn: cho biết cảnh !'( tả
bằng những chi tiết, hình ảnh và âm thanh
điển hình nào?
? Ngôn ngữ mtả của tác giả có gì đặc sắc?
- Các ĐT, TT: tầm tã, cuồn cuộn, đội, vác, bì
bõm…
- Từ láy: bì bõm, E'R 'R xao xác, tầm tã,
cuồn cuộn
- Những biểu cảm: than ôI, lo thay, nguy thay
? Em hãy hình dung một cảnh '( ' thế
nào? !'( gợi lên từ cách miêu tả này?
? Đặt trong nội dung truyện sống chết mặc
bay? đoạn tả cảnh trên đê *'R khi đê vỡ có ý
nghĩa gì?
? Đoạn: “ ấy…điếu, mày!
? Theo dõi đoạn văn kể chuyện trong đính,
hãy cho biết những chuyện gì sảy ra ở đây?
? Đoạn kể truyện quan phủ hầu hạ: tác giả đã
dùng những chi tiết nào về chân dung, đồ vật
để dựng hình ảnh quan phủ?
Cảm nhận
- Ghi
Đọc
- trả lời
- Ghi
- Ghi
- Ghi
Trả lời
- Ghi
- Cảm nhận
- Đọc
- Trả lời
Ghi
Tìm chi tiết
- Câu chuyện này không chỉ xảy
ra ở một nơi mà có thể là phổ biến ở nhiều nơI trên 'R ta
- Tình huống có vấn đề để từ đó các sự việc kế tiếp sẽ xảy ra
2, Cảnh trên đê và trong đính
*'R khi đê vỡ
a, Cảnh trên đê
- Đoạn từ “ dân phu kể…hỏng mất”
cuốc kẻ đội đất vác tre, nào đất,
…'R
' chuột lột
- âm thanh: trống đánh liên hồi,
…
- ĐT, TT, từ láy, ngôn ngữ biểu cảm tăng cấp
- Hối hả, chen choc, nhếch nhác, thảm hại
- Dựng cảnh dân đang lo chống chọi với 'R để cứu đê
- Chuẩn bị cho sự xuất hiện cảnh
'( trái '( khác sẽ diễn ra
ở trong đình
b, Cảnh trong đình *'R khi đê vỡ
- Chuyện quan phủ !'( hầu hạ
- Chuyện quan phủ chơi tổ tôm
- Chuyện quan phủ nghe tin vỡ
đê
*, Quan phụ mẫu
- Chân dung: uy nghi chễm trệ ngồi
+ tay trái dựa gối xếp + Chân phải duỗi thẳng ra để cho gãi
Trang 4? các chi tiết trên tạo nên hình ảnh một viên
quan phụ mẫu ' thế nào?
? Hình ảnh này tráI '( với hình ảnh nào
ngoài đê
? em có nhận xét gì về hai cảnh này đặt cạnh
nhau
? Phép 'C phản có tác dụng gì?
? Theo dõi tiếp đoạn văn k/c quan nhũ đánh tổ
tôm và cho biết: hình ảnh quan nhũ !'( hiện
lên qua những chi tiết điển hình nào về cử chỉ
và lờu nói?
? Coa những hình ảnh 'C phản nào xuất
hiện trong đoạn truyện này
? Khi miêu tả và kế chuyện này tác giả đã có
những lời bình luận và biểu cảm nào?
? Kết hợp miêu tả, kể chuyện = 'C phản
Cảm nhận
So sánh
HS nhận xét
- Nêu tác dụng
- ghi
Trả lời
- Ghi
- trả lời
- Đồ vật: bát yến…tráp đồi mồi…
+ trong ngăn bạc…ống thuốc bạc, đồng hồ vàng, dao chuôi ngà, ống vôi chạm
=> Béo tốt, nhàn nhã, thích
'V lạc, hách dịch
*, ngoài kia: ' gió ầm ầm, dân phu rối rít, trăm họ đang vất vả lấn láp, gội gió, tắm ' '
đàn sâu lũ kiến trên đê
- 2 cảnh trái '( nhau, ' thế gọi là phép 'C phản
- :'C phản: nổi rõ tính cách
'V lạc của quan phủ và thảm
thể hiện -> ý nghĩa phê phán của tác phẩm
*, Cử chỉ: Ngài xơi bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt dâu, rung
đùi, mắt đang mải trông đĩa mọc vẫn diềm nhiên
*, Lời nói: Ngài cau mặt ngắt rằng “ mặc kệ”
- :'C phản:
+ Giữa tiếng kêu vang trời dậy
đất ngoài đê, với thái độ điềm nhiên 'V lạc ăn chơi của quan
với lời ngắt của quan cùng cái cau mặt mặc kệ
* Lời bình luận biểu cảm của tác giả
- Này, này đê vỡ mặc đê… thú vi
- Than ôi ! cứ ' … huyết mạch
Trang 5với những lời bình luận biểu cảm mạng lại
hiệu quả gì cho đoạn truyện này?
Theo dõi đv k/c quan phủ khi nghe tin đê vỡ
và cho biết:
? Hình thức (nghệ thuật) ngôn ngữ nổi bật ở
đây là gì?
? những câu đối thoại nào đắt nhất, qua đó
tính cách quan phụ mẫu !'( bộc lộ ?
? :'C phản tăng cấp trong đoạn truyện này
là chi tiết nào ?
? Cách dùng ngôn ngữ đối thoại và 'C
phản ở đây có tính cách gì
*, GV: Tình huống diễn biến của tr thật là
căng thẳng Sự 'C phản đối lập ngày một
gay gắt không thể dung hoà
Một bên: Quan phụ mẫu vừa quan liêu vừa vô
trách nhiệm ấy reo vui sung P'R đến tột
đỉnh vì sắp !'( 'V thụ một món tiến lớn
Còn một bên là nhân dân đau khổ, lo lắng, vất
vả đến mức độ thẳm sâu không thể nào đo
? Theo dõi đoạn cuối văn bản và cho biết: Tác
giả đã kết hợp ngôn ngữ miêu tả với biểu cảm
' thế nào?
? Tác dụng của cách dùng ngôn ngữ này
- Ghi
- trả lời
- Ghi
- Trả lời
- Tìm h/ả
- Nêu t/d
- Ghi
Nghe
Trả lời
- Tác dụng
- Ghi
- Làm nổi rõ tính cách bất nhân của quan phủ
- Gián tiếp phản ánh tình cảnh thê thảm của dân
- Bộc lộ thái độ mỉa mai phê phán của tác giả
- Ngôn ngữ đối thoại
* Câu đối thoại đắt nhất là của phủ
- Khi có tin báo vỡ đê: đê vỡ rồi
… thời ông cắt cổ chúng mày, thời ông bỏ tù chúng mày ! có biết không?
- Khi chơi bài: ù ! thông tôm, chi chi nảy ! … điếu, mày!
láp 'R đầm, tất cả…
- Quan lớn: đỏ mặt tía tai quát: thời ông cáh rổ…
- Khắc hoạ thêm tính cách tàn nhẫn vô E'C tâm của quan phủ
- quan lại có quyền lực ' thờ ơ , vô trách nhiệm với tính
3, Cảnh đê vỡ
- Ngôn ngữ mtả: Khắp mọi nơi… hết
- Ngôn ngữ biểu cảm: kẻ sống không chõ ở…kể sao cho xiết !
- Ngôn ngữ miêu tả + biểu cảm
Trang 6? Đặt trong toàn bộ truyện “ Sống…bay”
đoạn truyện này có vai trò và ý nghĩa gì?
? Theo em hai bức tranh trong SGK !'( vẽ
với dụng ý gì
? Nghệ thuật đặc sắc của truyện này là gì?
? Cảm nhận của em về giá trị hiện thực và giá
trị nhân đạo !'( thể hiện trong truyện
? Đọc ghi nhớ
- Trả lời
- Trả lời
vừa gợi tả cảnh '( lụt do đê
vỡ vừa tỏ lòng ai oán cảm 'C của tác giả
- vai trò mở nút ( Kết thúc truyện)
- thể hiện tình cảm nhân đạo của tác giả
Minh hoạ cho nội dung chính của truyện tạo 2 cảnh trái '(
- làm nổi bật tt phê phán bọn quan lại ăn chơi vô trách nhiệm trong khi dân đang ra sức cứu đê
III, Tổng kết
*, NT: Xây dựng nhân vật bằng nhiều hình thức, ngôn ngữ nhất
là ngôn ngữ đối thoại, dùng lớp
'C phản tăng cấp khắc hoạ nhân vật làm nổi bật tt của tác giả
*, Nội dung:
- ND hiện thực: Phản ánh cuộc sống ăn chơI, 'V lạc vô trách nhiệm của kẻ cầm quyền và cảnh
dân trong Xã hội cũ
- ND nhân đạo: Phản ánh cuộc sống ăn chơi 'V lạc, vô trách nhiệm của kể cầm quyền và cách dân trong xã hội cũ
dân bị rẻ rúng
Hoạt động 3.
Luyện tập: Thảo luận nhóm.
? Thông qua học đoạn trích “ Sống …” Em hiểu gì về Phạm Duy Tốn ?
ghét kẻ có quyền lực và vô trách nhiệm)
Hoạt động 4: ccdd
Nắm chắc các giá trị của truyện
- Soạn: Cách làm bài văn lập luận g
Trang 7Soạn: Tiết 107
Giảng: Cách làm bài văn lập luận , giải thích.
I,Mục tiêu cần đạt: Giúp HS
- Nắm !'( cách thức cụ thể trong việc làm một bài văn lập luận gt
- Biết !'( những điều cần E' ý và những điều cần tránh trong lúc làm bài
II, Chuẩn bị
- Thầy
- Trò:
III, Kiểm tra bài cũ: thế nào là phép lập luận gthích (tr 71)
IV, Tiến trình tổ chức các hoạt động day và học
Hoạt động 1:
? Đề bài đã yêu cầu gì?
? Để giải thích 1 câu tục ngữ ta
cần làm sáng tỏ vấn đề gì?
? Làm thế nào ta giải thích một
cách chính xác và đầy đủ ý
nghĩa câu tục ngữ?
? Nếu tra từ điển câu tục ngữ
!'( giảI thích là “ đi đây đi đó
thì mở rộng tầm hiểu biết, khôn
ngoan, từng trải” ' thế đã đầy
đủ theo yêu cầu của đề '>
GV: Muốn hiểu rõ, sâu thì đòi
hỏi phải giải thích nhiều mặt Từ
nghĩa đen, nghĩa bóng, từ ND
lời khuyên đến khát vọng bao
tre xanh, muốn đi đây đi đó để
mở rộng tầm hiểu biết)
? Để tìm ý ta có thể liên hệ với
các câu ca dao, tục ngữ 'C tự
( SGK tr 84)
? Bài văn lập luận gthích có nên
gồm 3 phần giống ' lập luận
- Trả lời
- Trả lời
Nghe
I, Các 'R làm bài văn lập luận gt
*, Đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ “ Đi một đàng , học một sàng khôn”
Hãy giải thích nội dung của câu tục ngữ đó
1 Tìm hiểu đề và tìm ý
- Giải thích nội dung câu tục ngữ + Nghĩa đen, nghĩa bóng
- ý nghĩa sâu xa: Tại sao “đi một
đàng học một sàng khôn”
sách báo, tra từ điển
- Đúng ' ' đáp ứng !'( yêu cầu của đề, còn vắn tắt
2, Lập dàn ý
Trang 8CM không ? vì sao?
? Phần mở bài trong bài giải
thích cần đạt yêu cầu gì?
? Phần thân bài của bài lập luận
giải thích phải làm nhiệm vụ gì?
? Để làm cho ý nghĩa câu TN “
đi một ngày khôn” một cách dễ
hiểu hì ta lên sắp xếp ý ' thế
nào?
? Phần kết bài của bài lập luận
giải thích làm nhiệm vụ gì?
? Đọc các MB trong SGK
? Các đoạn mở bài này có đáp
ứng với y/c của đề bài lập luận
gt không?
? Hãy tự viết một cách mở bài
của em – hs đọc – gv nhận
xét
? HS đọc các đoạn thân bài
? Làm thế nào để đoạn đầu tiên
của TB liên kết với MB ? các
đoạn trong TB liên kết với nhau
(dùng từ liên kết)
? Có thể dùng từ nào để lên kết
? hãy viết đoạn giải thích nghĩa
đen của câu TN
- HS viết
A, Mở bài
- Giới thiệu câu tục ngữ: là đúc kết kinh nghiệm và thể hiện khát vọng
- Gợi ra $'C 'R giải thích
B, Thân bài: Triển khai việc giải thích
- Nghĩa đen: “ đi…khôn” nghĩa là gì?
- Nghĩa bóng: Đúc kết kinh nghiệm
về nhận thức
- Nghĩa sâu xa: Khát vọng bao đời của nhân dân b' muốn ta ra khỏi luỹ tre làng để mở rộng tầm mắt
“ ếch ngồi đáy going”
c, Kết bài: Nêu ý nghĩa của câu TN
3 Viết bài
a, Viết mở bài
- Đáp ứng !'( yêu cầu + Giới thiệu !'( câu TN, vừa nói
!'( nội dung sâu xa mà mình muốn giải thích
*, Mẫu: :*'d học là nơI ngày 2 buổi ta đến học hỏi ở thầy cô nhiều
điều về kiến thức và lễ nghĩa F' nếu ' chỉ học ở *'d ở lớp thôi thì vẫn ' đủ, Vì *'d học mình nó ' đủ luyện cho ta
tục ngữ đã có câu
“ Đi một ngaỳ đàng…khôn”
b, Viết thân bài
Thật vậy, đúng vậy
- Bên cạnh đó
- Câu tục ngữ trên
*, Mẫu: Câu TN khuyên ta nên đI
ra ngoài và con !'d ta đi cũng là tuy đi rất ít, chỉ có một ngày thôi,
Trang 9? Hãy viết đoạn nghĩa bóng
? viết đoạn nghĩa sâu xa của câu
TN
? Đọc phần kết bài?
? Kết bài này đã cho thấy rõ vấn
đề đã !'( giải thích xong
'> có phải mỗi đề chỉ có một
kết bài duy nhất không?
? Hãy viết phần kết bài?
? viết những kết bài khác nhau
cho đề bài trên
- Trả
lời
mà lại học !'( những một sàng khôn”, nghĩa là !'( nhiều điều khon lắm Khái niệm “sàng” ở đây muốn nói là “ nhiều” là cụ thể hoá sức chứa đựng của cái “khôn” Ta hãy xem xét câu trên có đúng không và đúng thế nào?
- Đã thấy rõ vấn đề !'( giải thích
- Một kết bài có nhiều cách chứ không phải là một cách duy nhất
*, Mẫu: Nếu trong khi đi mà ta tìm thấy nhiều điều bổ ích thì trái lại ta cũng chứng kiến những việc có thể làm ta phải suy nghĩ Là vì bên cảnh
đoàn kết, bác ái, cần lao ta còn thấy
đôi khi những cảnh dành giật, lãnh
đạm, phi lí có thể làm ta nghi ngờ, chán nản, hoặc cám dỗ ta vào con
!'d xấu xa Bởi vậy muốn học !'( nhiều
“khôn” thì ra ngoài phải sáng suốt lựa chọn xem xét, học hỏi, phân biệt cái đẹp, cái xấu, cái hay, cái dở ' vậy việc đi của ta mới là bổ ích không mất thì giờ và tốn tiền bạc
4 Đọc và sửa lại
*, Ghi nhớ
IV, Luyện tập
*, Học ở nhà
- học và nắm chắc phần ghi nhớ
- Soạn : Luyện tập
Soạn: Tiết 108
Trang 10Giảng: Luyện tập lập luận giải thích
Viết bài số 6 ( ở nhà)
I, Mục tiêu cần đạt:
- Giúp HS củng cố những hiểu biết về cách làm một bài văn giải thích Vân dụng
!'( những hiểu biết đó vào việc làm một bài văn gt
Cho một nhận định, 1 ý kiêns về một vấn đề quen thuộc với đòi sống của các em
II, Chuẩn bị
- Thầy
- Trò: chuẩn bị theo phần gợi ý SGK
III, Kiểm tra bài cũ
? Cách làm bài văn lập luận giải thích, dàn ý của bài giải thích?
IV, Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
*, Hoạt động 1
+ Giới thiệu bài mới
+ Bài mới
*, Đề bài: Một nhà văn có nói “ Sách là ngọn đèn sáng bất diệt của
nội dung câu nói đó
I, Phân tích đề tìm ý
- Đọc kĩ đề, gạch chân từ ngữ quan trọng
- Vấn đề bàn luận: Vai trò của sách
- ^'C pháp: Giải thích
II, Lập dàn ý
1, Mở bài
- Nêu giá trị của sách trong đời sống xã hội
- Dẫn ý kiến nhận xét
- Gợi $'C 'R giải thích
2, Thân bài
*, Giải thích ý nghĩa của câu nói
( Trí tuệ: là cái tinh tuý, tinh hoa của hiểu biết)
- Sách là ngọn đèn sáng rọi chiếu,
chốn tối tăm ( ở đây là chốn tối tăm của sự không hiểu biết)
- Sách là ngọn đèn sáng bất diệt: Ngọn đèn sáng p!'( hiểu theo nghĩa trên) không bao giờ tắt