Chương hồi ký kể về cuộc đối thoại đau đớn giữa bé Hồng với bà cô và cuộc gặp gỡ đầy nước mắt vui mừng, hạnh phúc của chú bé với người mẹ đáng thương của mình.. Hs đọc ghi nhớ.[r]
Trang 1Bài số 2, tiết 6, văn bản: trong lòng mẹ (tiếp)
(Trích hồi kí “Những ngày thơ ấu” )
–– Nguyên Hồng ––
NS: 19/08/2009
NG: 24/08/2009
I/ Mục tiêu cần đạt.
1/ Kiến thức.
Nhận diện được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ
Bước đầu hiểu được văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng: Thấm đượm chất trữ tình, lời văn tự nguyện, chân thành, giàu sức truyền cảm
2/ Kĩ năng.
Rèn các kĩ năng phân tích nhân vật, phân tích cách kể chuyện kết hợp nhuần nhuyễn với tả tâm trạng, cảm xúc bằng lời văn thống thiết
3/ Thái độ.
Đồng cảm với nỗi đau tinh thần, tình yêu mãnh liệt, nồng nàn của nhân vật với người mẹ
II/ Đồ dùng dạy học.
- GV: Bảng phụ
- HS : Tìm hiểu các bài viết nói về Nguyên Hồng
III/ Phương pháp
Thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm, nêu vấn đề, gợi mở
IV/ Tổ chức giờ học.
2/ Kiểm tra
(?) Phân tích nhân vật bà cô qua cái nhìn và tâm trạng của bé Hồng ?
3/ Bài mới.
HĐ1 Khởi động
- Mục tiêu:
Nhắc lại kiến thức cũ để định hướng
nội dung kiến thức sẽ tiếp thu ở trong
tiết học
- Cách tiến hành:
Gv dùng lời nói để dẫn dắt HS tới kiến
thức sẽ tiếp thu
Trong tiết trước, chủ yếu chúng ta tìm
hiểu nhân vật bà cô quái ác qua cuộc
gặp gỡ – như là mèo vờn chuột, một trò
đùa tàn ác – do chính bà ta tạo ra và
dàn dựng Trong màn bi hài kịch nho
nhỏ ấy, và trong những hoàn cảnh
1’
Trang 2khác, tâm trạng của chú bé Hồng đã
diễn biến ntn? Qua đó, người đọc thấy
rõ tính cách, tâm hồn của chú bé ra
sao? Đó chính là một trong những nội
dung quan trọng của tiết học này
HĐ2 HDHS đọc – hiểu văn bản.
- Mục tiêu:
Phân tích được diễn biến tâm trạng của
nhân vật Hồng và tình cảm mẹ con
thắm thiết của Hồng
- ĐDDH: Bảng phụ
- Cách tiến hành:
(?) Tiết trước, ta thấy hoàn cảnh sống
hiện tại của bé Hồng ntn?
Hoàn cảnh đáng thương của bé Hồng:
+ Bố chời bời, nghiện ngập, mất sớm
+ Mẹ bỏ 2 con nhỏ đi tha hương cầu
thực, gần năm trời không có tin tức gì
+ Hồng phải sống với bà cô lạnh lùng,
thâm hiểm trong sự cô đơn tủi buồn
(?) Trước những lời lẽ xúc xiểm ngoa
ngoắt, cố tình làm hoen ố tình mẫu tử
của bà cô, chú bé Hồng đã tỏ thái độ ra
sao ?
Hs trả lời
Gv sử dụng bảng phụ hệ thống thái độ
(?) Tại sao bé hồng lại cúi đầu không
đáp ?
Cúi đầu không đáp vì nhận ra sự lừa mị
giả dối của bà cô, tìm cách trả lời ứng
xử thích đáng
(?) Trước những lời khuyên cay độc
của bà cô, phản ứng của bé Hồng ở lần
2 như thế nào?
Đau đớn tủi nhục, nước mắt ròng ròng
nhưng vẫn đầy niềm tin mẹ…
Bày tỏ thái độ sâu sắc mà dữ dội (tiếng
cười dài trong tiếng nước mắt)
(?) Sự việc bà cô không mảy may để ý,
vẫn tươi cười kể cho tôi nghe… phản
ứng của bé Hồng như thế nào ?
35’
I/ Đọc – thảo luận chú thích II/ Bố cục
III/ Tìm hiểu văn bản.
1/ Nhân vật bà cô
2/ Nhân vật bé Hồng
a/ Tâm trạng bé Hồng trong cuộc
đối thoại với bà cô
Lần 1: cúi đầu không đáp
Lần 2: lòng chú bé thắt lại, khoé mắt đã cay cay, nước mắt … ròng ròng rớt xuống, cười dài trong tiếng khóc.
Lần 3: cổ họng tôi đã nghẹ ứ
Trang 3Cổ nghẹn lại khóc không ra tiếng
GV: Lời văn lúc này dồn dập với các
hình ảnh, các động từ mạnh mẽ: "Cô
tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn
ứ khóc không ra tiếng Giá như những
cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vật như
hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ,
tôi quyết vồ ngay ấy mà cắn, mà nhai,
mà nghiến cho kỳ nát vụn mới thôi".
Gv tích hợp: Vồ lấy ngay -> cắn ->
nhai -> nghiến-> kỳ nát vụn: Những
từ nằm trong một trường nghĩa, đặc tả
sự căn giận uất ức một cách mãnh liệt
và dữ dội -> thành công về mặt nghệ
thuật
(?) ở đây, tác giả đã sử dụng phương
thức biểu đạt gì ?
Biểu cảm trực tiếp
(?) Xuất phát từ đâu chú bé lại có thái
độ này ?
Yêu thương mẹ tha thiết
(?) Điều đó cho thấy bé Hồng là người
ntn ?
(?) Buổi chiều hôm ấy, khi tan học,
thoáng thấy bóng người ngồi trên xe
kéo giống mẹ mình thì Hồng đã có lời
nói, cử chỉ, hành động ntn ?
Đuổi theo, gọi bối rối: "Mợ ơi! mợ ơi!
mợ ơi!…"
(?) Cử chỉ đó thể hiện điều gì ?
Mẹ xuất hiện đột ngột, bất ngờ -> vui
tột đỉnh
GV: Chú gọi mẹ mà lại bối rối vì sợ
mình nhầm Biết đâu người ngồi trên
xe không phải là mẹ mình? Nếu vậy thì
Bằng phương thức biểu cảm trực tiếp, sử dụng các động từ mạnh,
đoạn văn đã diễn tả tâm trạng bé Hồng: ngoan , hiếu thảo, yêu thương mẹ tha thiết
b/ Cảm giác của bé Hồng khi ở trong lòng mẹ
Trang 4nỗi đau đớn, tủi cực trong lòng chú
không biết bao giờ mới vơi cạn
( ?) Lúc này cảm giác của Hồng được
diễn tả ntn?
Cảm giác của Hồng lúc này "khác gì
cái ảo ảnh của một dòng nước trong
suốt chảy dưới bóng râm đã hiện ra
trước mắt gần rạn nứt của người bộ
hành ngã gục giữa sa mạc"
(?) Tác giả đã diễn tả cảm giác của
Hồng bằng hình ảnh so sánh rất hay,
cho biết tác dụng?
Hình ảnh so sánh này đã cực tả nỗi
khắc khoải mong mẹ của Hồng
GV bình: Chú "khát" tình mẹ cũng
như người bộ hành khát nước đến ngã
gục giữa sa mạc Chính vì thế mà khi
gặp mẹ, Hồng xiết bao sung sướng và
hạnh phúc (Chú thở hồng hộc, trán đẫm
mồ hôi, và khi trèo lên xe, Hồng ríu cả
chân lại)
Hs đọc: xe chạy chầm chậm …
(?) Em hãy tìm những chi tiết thể hiện
cử chỉ, tâm trạng, hành động của bé
Hồng khi gặp mẹ?
(?) Khi được mẹ "kéo tay", "xoa đầu"
thì Hồng có biểu hiện ntn?
Chú bé "oà lên khóc rồi cứ thế nức nở"
T/luận nhóm 4( 3’)
(?) Theo em lần "khóc nức nở" này
khác gì với cái khóc ở lần trước (khi
nói chuyện với bà cô)?
Đại diện các nhóm báo cáo
+ Gọi mẹ + Hành động: Thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, ríu cả chân lại,
đùi áp vào đùi mẹ, đầu ngả vào cánh tay mẹ, cảm giác ấm áp mơn man da thịt…
+ Cảm xúc: Phải bé lại và lăn vào lòng người mẹ… để thấy sự
êm dịu vô cùng…
Trang 5Gv nhận xét, chốt
Giọt nước mắt lần này khác hẳn với lần
trước; đó là giọt nước mắt của dỗi hờn
mà hạnh phúc, tức tưởi mà mãn
nguyện Bao nhiêu tủi hờn, cay đắng,
uất nghẹn tích tụ bấy lâu nay trong
lòng chú đã được giải toả
GV: Trong con mắt hạnh phúc của chú
bé, người mẹ vẫn tươi đẹp như thuở còn
sung túc: "Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi
sáng với đôi mắt trong và nước da mịn,
làm nổi bật mầu hồng của hai gò má"
(?) Cảm giác của chú bé khi được nằm
trong lòng mẹ được diễn tả ntn?
- Tôi thấy những cảm giác ấm áp đã
bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp
da thịt
- Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở
ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả
ra lúc đó thơm tho lạ thường
Gv khai thác nội dung bức ảnh
(?) Vì sao bé Hồng lại có những cảm
giác sung sướng, hạnh phúc đến mãnh
liệt như vậy?
Lúc này dường như tất cả các giác quan
của Hồng đều thức dậy để tận hưởng
tình mẹ Trong đầu óc chú, những lời
nói cay độc của bà cô hôm nào đã tan
biến đi như 1 làn khói Trong cảm giác
sung sướng vô biên ấy, chú đã thấm
thía rằng: "Phải bé lại và lặn vào lòng
người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của
người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve
từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống
lưng cho, mới thấy người mẹ có một
êm dịu vô cùng" Và chân lý ấy đã đi
theo chú bé suốt cuộc đời
(?) Những rung động cực điểm rất
ngây thơ của Hồng trong cuộc gặp gỡ
bất ngờ với người mẹ đã nói lên tình
cảm của bé đối với mẹ là tình cảm ntn?
- Khi ở trong lòng mẹ: Cảm giác sung sướng cực điểm khi ở trong lòng mẹ cảm hứng say mê rung
động tinh tế… đầy tình mẫu tử
Qua cuộc gặp gỡ bất ngờ với người mẹ của mình, ta thấy
Trang 6(?) Qua đoạn trích, Em thấy chất trữ
tình được thể hiện ở những phương
diện nào ?
- Tình huống
- Nội dung
- Dòng cảm xúc
HĐ3 HDHS rút ra ghi nhớ.
- Mục tiêu: rút ra được những nét tiêu
biểu về nội dung và nghệ thuật của
đoạn trích trong lòng mẹ và xác định
được các nội dung trong ghi nhớ
- Cách tiến hành:
(?) Nét đặc sắc nhất về nghệ thuật của
chương hồi ký này là gì?
Đây là một chương tự truyện, hồi ký
đẫm đà chất trữ tình:
+ Nhân vật: Người kể chuyện ở
ngôi thứ nhất: xưng tôi
+ Tình huống truyện phù hợp, đặc
sắc, điển hình, có điều kiện bộc lộ tâm
trạng cảm xúc
+ Kết hợp khéo, nhuần nhuyễn giữa
kể – tả và thể hiện cảm xúc (biểu cảm)
+ Những so sánh mới mẻ, hấp dẫn
+ Chất trữ tình của Nguyên Hồng
thống thiết, nồng nàn với bút pháp hiện
thực
(?) Nêu nội dụng chủ yếu của chương
hồi ký này?
Chương hồi ký kể về cuộc đối thoại
đau đớn giữa bé Hồng với bà cô và
cuộc gặp gỡ đầy nước mắt vui mừng,
hạnh phúc của chú bé với người mẹ
đáng thương của mình
Hs đọc ghi nhớ
3’
Hồng là một chú bé giàu tình cảm, giàu lòng tự trọng, tự tin,
có bản lĩnh, là người con hiếu thảo, yêu thương mẹ đến mãnh liệt
IV/ Ghi nhớ (SGK Tr 21)
Trang 7thức nào trong phần ghi nhớ ? - NT
- ND
4/ Củng cố.
- So sánh nét chung, riêng chất trữ tình trong hai bài hồi ký – tự truyện:
"Tôi đi học" của Thanh Tịnh và "Trong lòng mẹ" của Nguyên Hồng
Gv sử dụng bảng phụ đã kẻ sẵn
- Nhân vật, người kể chuyện để ở
ngôi thứ nhất – xưng tôi
- Tình huống truyện phù hợp, đặc
sắc, điển hình, có điều kiện bộc lộ tâm
trạng, cảm xúc
- Tình huống của bé Hồng bất thường và dữ dội hơn
- Tâm trạng và cảm xúc của bé Hồng diễn biến phức tạp hơn, nhiều vẻ hơn, nồng nàn và mãnh liệt
- Còn tâm trạng và cảm xúc của cậu học trò lần đầu tiên đến trường hiền dịu, êm ả hơn
- Gv hệ thống kiến thức
5/ HDHT.
- Học bài cũ
- Chuẩn bị: Tức nước vỡ bờ
Trường từ vựng
Xem lại kiến thức đã học ở lớp 7 về Từ đồng nghĩa
–––––––––––––––––––––––––––––––––