Gv: Ngoài những cách nói trên người ta cßn sö dông c¸c tõ HV tõ thuÇn ViÖt gây ấn tượng cụ thể , từ HV gây ấn tượng mờ nhạt Dïng c¸ch nãi vßng: Lê Đức Quang – Gv trường THCS Liêm Phú L[r]
Trang 1NS: 24/10/2009
NTH: 27/10/2009
Tiết 40, nói giảm nói tránh I/ Mục tiêu bài học
1/ Kiến thức:
Nhận biết '( thế nào là nói giảm, nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh trong ngôn ngữ đời " và trong tác phẩm văn học
2/ Kĩ năng:
Biết sử dụng tình thái từ phù hợp với tình huống giao tiếp
3/ Thái độ
Hợp tác trong tìm hiểu kiến thức
Có ý thức vận dụng nói giảm nói tránh trong giao tiếp khi cần thiết
II/ Đồ dùng dạy học
1/ Giáo viên: Bảng phụ
2/ Học sinh:
III/ Phương pháp
Thuyết trình, vấn đáp, nêu vấn đề, qui nạp, gợi mở …
IV/ Các bước lên lớp
1/ ổn định Sĩ số: 8a: 8b:
2/ Kiểm tra đầu giờ (2’)
(?) Nói quá là gì ? Tác dụng ?
(?) Nhận xét nào nói đúng nhất tác dụng của phép nói quá trong hai câu thơ sau
Bác ơi tim Bác mênh mông quá,
ôm cả non sông mọi kiếp ! ( Tố Hữu )
A Nhấn mạnh sự tài trí tuyệt vời của Bác Hồ
B Nhấn mạnh sự dũng cảm của Bác Hồ
C Nhấn mạnh tình yêu "S bao la của Bác Hồ
D Nhấn mạnh sự hiểu biết rộng của Bác Hồ
Các hoạt động dạy và học
HĐ1 Khởi động
- Mục tiêu: Sử dụng kiến thức thực tế
để định "< học sinh vào tiết học
- Cách tiến hành:
Gv dùng lời nói để dẫn vào nội dung tiết
học
Trong thực tế, cùng 1 nội dung biểu đạt
"ng ời này nói ng khác dễ tiếp
thu, nh ng kia nói lại khó tiếp
thu Vì sao " vậy, bài học hôm nay sẽ
giúp ta hiểu rõ hơn điều đó
1’
Trang 2HĐ2.HDHS hình thành kiến thức
- Mục tiêu:
Trình bày '( thế nào là nói giảm nói
tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh
- Cách tiến hành:
Gv sử dụng bảng phụ
Hs đọc
(?) Những từ ngữ gạch chân có nghĩa là
gì?
- Đi gặp cụ Các Mác, cụ Lênin và các vị
đàn anh khác
- Đi
- Chẳng còn
=>Đều có nghĩa là chết
(?) Tại sao ời viết ng nói lại dùng
cách diễn đạt đó mà không dùng cách
trực tiếp?
- Bt a, b : giảm nhẹ sự "S tiếc, đau
buồn của nhà thơ, của mọi đối
< cái chết của Bác
- Bt c: giảm nhẹ sự đau buồn, "S
tiếc của con ( xa nhà ) < một
sự thật phũ phàng, đau xót " vậy
(?) Tìm thêm những cách nói khác khi
nói về cái chết ? (mất, bỏ, qua đời, về
già, về chầu th( đế, )
''Bác ZS thôi đã thôi rồi
< mây man mác ngậm ''
''Bà về năm ấy làng treo *<kkK 5 Hữu)
Cậu Vàng đi đời rồi , ông giáo ạ !
(Lão Hạc - Nam Cao )
- Bác ZS thôi đã, thôi rồi
( Khóc ZS Khuê - Nguyễn Khuyến )
- Bỗng loè chớp đỏ
Thôi rồi , ( ơi !
( ( - Tố Hữu )
- Bác đã lên đường theo tổ tiên
(Tố Hữu )
Gv: Trong thơ văn các tác giả rất chú ý
sử dung cách nói " trên để bày tỏ tình
cảm, cảm xúc của mình và tránh cảm
giảm đau buồn, nặng nề Ngoài ra sử
dụng cách diễn đạt " trên còn có mục
đích nào khác chúng ta cùng tìm hiểu bt
20’ I/ Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh.
*/ Bài tập 1.
Các từ ngữ: Đi gặp cụ Các Mác, cụ
Lênin và các vị đàn anh khác; Đi; Chẳng còn đều có nghĩa là chết
Tác dụng: giảm nhẹ sự "S tiếc,
đau buồn
*/ Bài tập 2.
Trang 3Hs đọc (?) Tại sao trong câu văn tác giả lại
dùng từ '' bầu sữa '' mà không dùng từ
ngữ khác cùng nghĩa ?
Gv sử dụng bảng phụ
Hs đọc (?) Hai câu có nội dung gì ?
mẹ đều phê bình sự * biếng
(?) So sánh hai cách nói trên, cách nói
nào nhẹ nhàng, tế nhị hơn đối với
nghe ?
Cách nói hai tế nhị, nhẹ nhàng hơn đối
với tiếp nhận
Gv: Cũng là phê bình " ở mức độ
nhẹ nhàng có sự động viên, khuyến
khích cố gắng S lên
(?) Đặt câu với cách nói S tự "
trên ?
- Anh hát rất dở
- Anh hát " hay lắm
HĐ3 HDHS rút ra ghi nhớ
- Mục tiêu: Rút ra khái niệm và tác
dụng của nói giảm nói tránh
- Cách tiến hành :
Gv: Tất cả những cách nói tránh gây
cảm giác đau buồn, tránh thô tục, thiếu
lịch sự chính là biện pháp tu từ nói
giảm, nói tránh Vậy em hiểu nói giảm,
nói tránh là gì ? Tác dụng của nó là gì
Hs đọc và khái quát ghi nhớ
(?) Qua ba bài tập trên, hãy cho biết có
những cách nói giảm nói tránh nào?
BT 1, 2 : dùng từ đồng nghĩa
BT3 : dùng cách nói phủ định ở măt tích
cực trong cặp từ trái nghĩa
Gv: Ngoài những cách nói trên ta
còn sử dụng các từ HV ( từ thuần Việt
gây ấn ( cụ thể , từ HV gây ấn
( mờ nhạt )
Dùng cách nói vòng:
4’
Dùng từ '' bầu sữa '' cốt để tránh
thô tục
*/ Bài tập 3
Cách nói hai tế nhị, nhẹ nhàng hơn
đối với tiếp nhận
II/ Ghi nhớ
Khái niệm và tác dụng của nói giảm nói tránh
Trang 4Ví dụ: Thay vì nói: “Em học còn
kém lắm” bằng cách nói: “Em cần phải
cố gắng học nhiều hơn nữa”
Dùng cách nói trống:
Ví dụ: Thay vì nói: “Ông ấy bị
"S nặng thế thì không thể sống lâu
'( nữa đâu” bằng cách nói: “Ông ấy
thế thì không còn lâu '( nữa đâu!”
(?) Việc sử dụng cách nói giảm nói
tránh là tuỳ thuộc tình huống giao tiếp
Vậy trong những hợp nào không
nên dùng cách nói giảm nói tránh ? Lấy
ví dụ ?
- Khi cần thiết phải nói thẳng nói đúng
sự thật
- Khi trình bày , kể lại một sự việc nào
đó để tránh nghe có sự hiểu lầm
thì cần phải nói đúng mức độ sự việc
HĐ4 HDHS luyện tập
- Mục tiêu: Xác định đúng yêu cầu bài
tập và nhận diện '( nói giảm nói
tránh trong bài tập
- Cách tiến hành:
Hs đọc và xác định yêu cầu bài tập
Hs hoạt động cá nhân
Hs khác nhận xét
Gv chốt
Hs đọc và xác định yêu cầu bài tập
Hs hoạt động cá nhân
Hs khác nhận xét
Gv chốt
15’ III/ Luyện tập
Bài tập 1(SGK Tr 108)
Từ ngữ nói giảm nói tránh
a/ đi ngủ b/ chia tay nhau c/ khiếm thị d/ có tuổi e/ đi %< nữa
Bài tập 2 (SGK Tr 108, 109)
Câu sử dụng nói giảm nói tránh
+ Anh nên hòa nhã với bạn bè! + Anh không nên ở đây nữa!
+ Anh đừng hút thuốc trong phòng! + Nó nói " thế là thiếu thiện chí
Trang 5Hs đọc và xác định yêu cầu bài tập
Gv tổ chức thi làm nhanh giữa các bàn
Đại diện 3 bàn làm nhanh nhất đọc
Hs khác nhận xét
Gv chốt và có thể cho điểm
+ Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ lỗi
Bài tập 3 (SGK Tr 109)
Đặt câu sử dụng nói giảm nói tránh theo cách phủ định điều ( lại
Chị xấu quá chị ấy " xinh (xấu đối lập với xinh; dùng từ "N Anh già quá! Anh ấy không còn trẻ
Giọng hát chua! Giọng hát " '( ngọt lắm
- Cái áo của cậu không đẹp lắm
- Bài văn của mình ch sâu
- Chiếc đồng hồ đeo t không
có hoa văn
4/ Củng cố (3’)
(?) Hãy so sánh nói quá và nói giảm nói tránh ?
- Giống : Đều là biện pháp tu từ '( dùng phổ biến trong thơ văn , trong lời ăn
tiếng nói hàng ngày
- Khác :
+ Nói quá là cách nói phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật hiện (
để nhấn mạnh, gây ấn ( - tăng sức biểu cảm
Tác dụng : Nói quá để nhấn mạnh, gây ấn (
+ Nói giảm, nói tránh là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển
tránh gây cảm giác đau buồn, nặng nề, tránh thô tục thiếu lịch sự
Tác dụng : tránh cảm giác đau buồn, nặng nề
Gv hệ thống kiến thức bài
5/ HDHT (1’).
- Học bài và hoàn thiện các bài tập
- Chuẩn bị: Luyện nói: Kể chuyện theo ngôi kể kết hợp với miêu tả và biểu cảm.
Thực hiện theo yêu cầu SGK trang 109, 110
––––––––––––––––––––––––––––––––