TIEÁT 2 I-Mục tiêu cần đạt : Giúp HS hiểu được : - Tình cảnh đau thương tang tóc của đất nước - Thế bất lực của người cha và lời trao gởi cho con - Tìm hiểu sức hấp dẫn nghệ thuật của ng[r]
Trang 1NSoạn : 25 – 12 –2005
Tuần 17 – Tiết 65+ 66
Văn bản HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
- Trần Tuấn Khải -
I- Mục tiêu cần đạt :
Giúp HS :
- Cảm nhận được nội dung trữ tình yêu nước trong đoạn trích , nỗi đaun mất nước và ý chí phục thù cứu nước
-Tìm hiểu sức hấp dẫn nghệ thuật của ngòi bút Trần Tuấn Khải Cách khai thác đề tài lịch sử , lựa chọn thể thơ thích hợp , việc tạo dựng không khí , tâm trạng , giọng điệu thơ thống thiết
II- Chuẩn bị :
1- GV : N/c sgk ,sgv , Tài liệi TK – Soạn giảng
2- HS : Tìm hiểu bài , trả lời câu hỏi sgk
III- Tiến trình tiết dạy :
1- Ổn đinh : ( 1’) Kiểm tra sĩ số , nề nếp HS
2- KTBC : (5’)
- Đọc thuộc làng bài thơ “ Muốn làm thằng cuội “
- Bài thơ bộc lộ tâm sự gì của tác giả ?
3- Bài mới :
a- Giới thiệu bài : (1’) Trần Tuấn Khải –cây bút tiêu biểu cho cảm hứng yêu nước kín đáo
tha thiết trong văn học Việt Nam đầu thế kỉ XX Hai chữ nước nhà là tâm sự da diết ,
mượn lời người xưa bộc lộ tình cảm yêu nước của nhà thơ
b- Giảng bài mới :
8’ Hđộng 1 : H/dẫn HS tìm hiểu tác giả
,tác phẩm
- Y/c HS đọc chú thích *
- Nêu những nét nổibật về tác giả ,
tác phẩm
- GV nói thêm về sở trường của Trần
Tuấn khải khi khai thác đề tài lịch sử
, về sức gợi cảm mạnh mẽ của văn
bản “Hai chữ nước nhà “ và sự tiếp
nhận nồng nhiệt của thế hệ thanh
niên đương thời đối với bài thơ
- Đọc chú thích *
- N êu những ý cơ bản về tác giả , tác phẩm
I-Giới thiệu tác giả , tác phẩm :
1Tác giả : Trần Tuấn
Khải (1895-1983 ) , hiệu Á Nam - Quê làng Quang sáng , Mĩ Hà ,
Mĩ Lộc , Nam Định
- Thường mượn đề tài lịch sử hoặc biểu tượng nghệ thuật bóng gió để bộc lộ nỗi đau mất nước , kích lệ tinh thần yêu nước , bày tỏ khát vọng độc lập tự do
2- Tác phẩm : Hai chữ
nước nhà là bài thơ mở đầu tập Bút quan hoài
Trang 225’
Hđộng 2 : -H/dẫn HS đọc văn bản
+Đọc văn bản thể hiện : khi nuối tiếc
tự hào , khi căm uất , khi thiết tha
- Cho HS tìm hiểu một sốchu ùthích về
từ khó
Hđộng 3: H/dẫn HS tìm hiểu bài thơ
-Ý chính và cảm xúc bao trùm cả
đoạn trích ?
- Bài thơ được viết theo thể thơ gì ?
Thế mạnh của thể thơ này là ở chỗ
nào ? ( cho HS liên hệ “Chinh phụ
ngâm khúc “ )
- Bài thơ có thể chia làm mấy phần ?
Nêu ý chính từng phần ?
* Khắc sâu ý chính trong từng phần
của đoạn thơ trích
+Tâm trạng của người cha trong cảnh
ngộ éo le , đau đớn
+ Hiện tình đất nước trong cảnh đau
thương , tang tóc
+Thế bất lực củangười cha và lời
trao gởi cho con
-Đọc 8 câu thơ đầu
-Cuộc chia li giữa hai cha con diễn ra
trong một bối cảnh không gian như
thế nào ? Em có nhận xét gì về
những từ ngữ được sử dụng ở đây ?
+ Cuộc chia li của hai cha con diễn ra
nơi biên giới xa xôi , ảm đạm heo hút
“Chốn ải Bắc mây sầu ảm đạm “,
“bốn bề “ chỉ có tiếng “hổ thét chim
kêu “ Đây là địa đầu phía Bắc Tổ
quốc và chỉ một vài bước nữa là
- Đọc văn bản
- tìm hiểu chú thích :1,2,5,7 , 12
+ Lời trăn trối của người cha với con trước giờ vĩnh biệt trong bối cảnh đau thương nước mất nhà tan Nó nặng ân tình , tràn đầy nỗi xót xa ,đau đớn +Giọng thơ lâm li, thống thiết , những lời cảm thán
+HS nhận diện thể thơ song thất lục bát phù hợp khi diễn tả những tiếnglòng sầu thảm
-Xác định bố cục (3phần )
- Đọc +Bối cảnh : Nơi biên giới ảm đạm , heo hút : ải Bắc , mây sầu , gió thảm , hổ thét chim kêu
…+Từ ngữ cũ mòn , ước lệ song vẫn tạo được không khí chung cho cả bài : tang tóc , thê lương
II (1926) Đoạn thơ trích là phần mở đầu bài thơ
II- Tìm hiểu văn bản
1- Đọc , tìm hiểu chú thích
2- Phân tích :
a- Tám câuthơ đầu :
- ải Bắc mây sầu ảm đạm
- hổ thét , chim kêu -> Cuộc chia li nơi biên giới xa xôi, ảm đạm , heo hút
- Giời Nam gió thảm đìu hiu -> m/tả không gian trong thế đối
“chốn ải Bắc “ mà còn
Trang 3NPK vĩnh viễn xa lìa đất nước , quê
hương Tâm trạng ấy phủ lên cảnh
vật một màu thê lương , tang tóc
Càng não nùng hơn nữa , chính lúc
này đất nước đang quằn quại dưới gót
giày ngoại xâm “cõi giời Nam gió
thảm đìu hiu” câu thơ ấy đâu chỉ m/tả
k/gian trong thế đối với “Chốn ải Bắc
may sầu ảm đạm “ , nó còn gợi lên
hiện tình đau buồn của đất nước
- Hoàn cảnh và tâm trạng của hai
nhân vật cha và con được biểu hiện
như thế nào ?
+Lưu ý 2 h/ảnh “máu “ và “lệ”
hai hình ảnh hoà quyện là sự chân
thật tận đáy lòng , không có chút sáo
mòn nào cả
-Trong bối cảnh k/gian và tâm trạng
như thế , lời khuyên của người cha có
ý nghĩa như thế nào ?
+Trong bối cảnh không gian và tâm
trạng như thế , lời khuyên của người
cha có ý nghĩa như một lời trăn trối
Nó thiêng liêng , xúc động và có sức
truyền cảm mạnh hơn bao giờ hết ,
khiến người nghe phải khắc cốt ghi
xương
-HS phát hiện chi tiết và phân tích
+khuyên con trở lại để
l tính việc trảthù nhà , đền nợ nước tình nhà , nghĩa nước đều sâu đậm và đều tột cùng đau đớn lời khuyên có
ý nghĩa như một lời trăn trối
gợi lên tình cảnh đau buồncủa đất nước
- Hoàn cảnh và tâm trang của cha và con éo
le , tột cùng đau đớn , xót xa
- hạt máu nóng
- giọt châu tầm tã -> h/ảnh ước lệ Lời khuyên của người cha thiêng liêng xúc động , khắc cốt ghi tâm
* Củng cố tiết 1 : - Cho HS đọc lại 8 câu thơ đầu
- Tám câu thơ đầu với tâm trạng người cha yêu nước Nguyễn Phi Khanh trong cảnh ngộ éo
le, đau đớn như thế nào ?
TIẾT 2
I-Mục tiêu cần đạt :
Giúp HS hiểu được :
- Tình cảnh đau thương tang tóc của đất nước
- Thế bất lực của người cha và lời trao gởi cho con
- Tìm hiểu sức hấp dẫn nghệ thuật của ngòi bút Trần Tuấn Khải : cách khai thác đề tài lịch sử , lựa chọn thể thơ thích hợp , việc tạo dựng không khí , tâm trạng , giọng điệu thơ
Trang 4TG HOẠT ĐỘNH CỦA GV HOẠT ĐỘNG HS KIẾN THỨC 20’
12’
Hđôïng 4 : H/dẫn HS phân tích
-Cho HS đọc 20 câu thơ tiếp
- 20 câu thơ tiếp theo là hiện tình đất
nước trong cảnh đau thương tang tóc
Cảnh ấy được miêu tả như thế nào ?
qua lời của ai? Tác dụng của lời kể
này ?
+Giảng bình : Tác giả nhập vai người
trong cuộc , một nạn nhân vong quốc
đang đi vào chỗ chết để miêu tả hiện
tình đất nước và kể tội ác quân xâm
lược , cho nên cảm xúc chân thành ,
nỗi đau da diết , làm xúc động tâm
can người đọc Lũ “khác giống “ tàn
baọ đang gây nên biét bao tình cảnh
“xương rừng máu sông “, biết bao
cảnh “xiu tán hao mòn “ _> bộc lộ
tâm sự yêu nước của tác giả
-Theo em sức gợi của cảm đoạn thơ
là ở chỗ nào ?
(H/d ẫn Hs phân tích khổ thơ “ thảm
vong quốc …nỗi này ? “
+Xen kẽ vào những dòng tự sự là
những lời cảm thán Những từ ngữ và
hình ảnh thơ diển tả cảm xúc mạnh ,
sâu “kể sao xiết kể “ ,”xé tâm can “ ,
“ngậm ngùi “, “khóc than “,”thương
tâm “
Nõi đau thương này là một nỗi đau
thiêng liêng , cao cả vượt lên trên số
phận cá nhân mà trở thành nỗi đau
non nước , kinh động cả đất trời
(“vong quốc “ , “cơ đồ “ , “đất khóc
“,”giời than “, “nòi giống “ )
Giọng htơ lam li , thống thiết xen lẫn
nỗi phẫn uất , hờn căm là những
tiếng nắc xót xa, cay đắng
- Cho HS đọc 8 câ thơ cuối
- Trong doạn cuói ,người cha nói đến
cái thế bất lực của mình như thế nào?
- Đọc
- HS suy nghĩ trả lời +Nỗi đau thương này trở thành nỗi đau no nước kinh động đất trời +HS nhận xét về giọng thơ
-Lắng nghe
+xen ke õnhững dòng tự sự là những lời cảm thán và những hình ảnh thơ diễn tả cảm xúc mạnh thể hiện nỗi đau nước mất ,nhà tan
+HS nêu những từ ngữ và h/ảnh thơ và phân tích tác dụng
- Đọc + Người cha bất lực (“ tuổi già sức yếu , lỡ sa
b- Hai mươi câu tiếp theo :
-giống Hồng Lạc -cõi trời Nam
- không thiếu anh hùng hiệp nữ
Nièm tự hào dân tộc
- thảm hoạ xương rừng máu sông -xiết bao , kể sao cho xiết kể , xé tâm can ,ngậm ngùi , khóc than
-vận nước, cơ đồ , nòi giống
- khói Nùng Lĩnh như xây khôi uất – sông Hồng Giang nhường vật cơn sầu
- Giọng thơ lâm li , thống thiết
nỗi đau trước vận nước lầm than , giống nòi rên xiết ; là nỗi căm giận giặc ngoại xâm bạo tàn
c- Tám câu thơ cuối :
-Xót phận tuổûi già sức yếu
Trang 5Nói như vạy nhằm mục đích gì ?
+Ở phần cuối đoạn thơ , người cha
nói đến cái thế bất lực của mình “
cha xót phận tuổi già sức yếu – lỡ sa
cơ đành chịu bó tay –thân lương bao
quản vùng lầy “ là để trao gởi lại
trọng trách “ giang sang gánh vác sau
này cậy con “ Bốn câu cuối cùng
nói đến sự nghiệp của tổ tông nhằm
kích thích , hun đúc ý chí gánh vác
giang sơn ở người con Lời trao gởi
vừa đầy sức nặng t/cảm , vừa sôi sục
nhiệt huyết cứu nước và tih thần tự
hào dân tộc
Hoạt động4 :
Qua tìm hiểu , em nêu cảm nhận của
em về nghệ thuật , nội dung đoạn
trích
+ HS trình bày , gv tổng kết chung
cơ “ , “đành chịu bó tay
“, “thân lươn “ )
-“Giang sang gánh vác sau này cậy con”
- Nêu cảm nhận đặc sắc về nghệ thuật , nội dung của đoạn thơ trích
( cá nhân làm việc , lớp bổ sung )
-Đành chịu bó tay
- thân lươn
Thế bất lực
- Giag sơn gánh vác cậy con
Lời trao gởi cho con ý chí phục thù cứu nước
3- Tổng kết :
-Thể thơ song thấy lục bát
giọng thơlâm li , thống thiết , xen lẫn phẫn uất hờn căm
- Mượn câu chuyện lịch sử có sức gơi cảm lớn , t/giả bộc lộ t/cảm yêu nước thiết tha ,kích lệ lòng y/nước , ý chí cứu nước của n/ dân
4-Củng cố và hướng dẫn về nhà : ( 5’)
a- Củng cố : - Đọc diễn cảm đoạn trích
- Tại sao tác giả lấy “ Hai chữ nước nhà “ làm đầu đề bài thơ ? Nó gắn với tư tưởng chung của đoạn thơ như thế nào ?
b- Hướng dẫn về nhà : - Chọn đoạn thơ hay để học thuộc
- Nắm nội dung , nghệ thuật của đoạn thơ trích
- Chuẩn bị bài : Hoạt động ngữ văn : Làm thơ bảy chữ
Đọc kĩ phần hướng dẫn chuẩn bị ở nhà (sgk )
IV- Rút kinh nghiệm và bổ sung :
………
………
……… Tiết 67,68 KIỂM TRA HỌC KÌ I