Nhận diện được bộ mặt tàn ác bất nhân của chế độ xã hội đương thời và tình cảnh đau thương của người nông dân cùng khổ trong xã hội ấy; Cảm nhận được cái qui luật của hiện thực: Có áp bứ[r]
Trang 1Bài số 3, tiết 9, Tức nước vỡ bờ
NS: 24/08/2009
NG: 27/08/2009
I/ Mục tiêu cần đạt.
1/ Kiến thức.
Nhận diện được bộ mặt tàn ác bất nhân của chế độ xã hội đương thời và tình cảnh đau thương của người nông dân cùng khổ trong xã hội ấy; Cảm nhận
được cái qui luật của hiện thực: Có áp bức có đấu tranh; thấy được vẻ đẹp tâm hồn và sức sống tiềm tàng của người phụ nữ nông dân,
Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của tác giả
2/ Kĩ năng.
Phân tích nhân vật qua đối thoại, cử chỉ và hành động
3/ Thái độ.
Có thái độ hợp tác khi tìm hiểu kiến thức
II/ Đồ dùng dạy học.
- GV: Bảng phụ, Tranh về tác giả, và bức tranh phóng to về chị Dậu
- HS : Tìm hiểu về Ngô Tất Tố và các tác phẩm của ông
III/ Phương pháp
Thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm, nêu vấn đề, gợi mở
IV/ Tổ chức giờ học.
1/ Tổ chức: Sĩ số 8a: 8b:
2/ Kiểm tra
(?) Tâm trạng của cậu bé Hồng được thể hiện ntn khi bất ngờ gặp mẹ và được ở trong lòng mẹ?
3/ Bài mới.
HĐ của thầy và trò T/g Nội dung chính
HĐ1 Khởi động
- Mục tiêu:
Hiểu biết một cách sơ lược tác giả Ngô
Tất Tố và tác phẩm tắt đèn của ông
- Cách tiến hành:
Gv cho HS quan sát tranh chân dung
Ngô Tất Tố và giới thiệu sơ lược về
ông cũng như tác phẩm tắt đèn Đồng
thời dẫn dắt các em vào nội dung mà
văn bản cần đề cập
HĐ2 Đọc – hiểu văn bản.
- Mục tiêu:
+ Đọc đúng các từ ngữ trong văn bản
+ Nhận biết những nét cơ bản về tác
giả và tác phẩm
+ Liệt kê được nghĩa của các từ ngữ
2’
Trang 2khó và quan trọng.
+ Trình bày được tình cảnh đau thương
của chị Dậu và sự độc ác, bất nhân của
bọn cường hào ác bá
- Cách tiến hành:
Gv hướng dẫn đọc
Đọc rõ ràng, cố gắng thể hiện không
khí khẩn trương, hồi hộp của tác giả
Gv đọc mẫu
Hs đọc
Gv nhận xét cách đọc
(?) Nêu những hiểu biết của em về tác
giả của văn bản ?
(?) Theo em chú thích nào khó và quan
trọng trong văn bản ? Vì sao ?
? Chị Dậu chăm sóc anh Dậu trong
hoàn cảnh nào?
- Món nợ sưu Nhà nước vẫn chưa có gì
trả được
- Anh Dậu lại đang ốm rề rề vẫn có thể
bị bắt, trói, đánh đập, hành hạ bất cứ
lúc nào
- Lúc này, bà cụ hàng xóm cho bát
gạo để chị nấu cho chồng chị ăn.
(?) Nhận xét về tình thế chị Dậu lúc
này ?
Khốn khổ cùng cực
(?) Chị Dậu đã chăm sóc chồng ntn ?
- Cháo chín, chị Dậu bắc mang ra giữa
nhà, ngả mâm bát múc ra la liệt Rồi
chị lấy quạt quạt cho chóng nguội.
- Chị Dậu rón rén bưng một bát cháo
lớn đến chỗ chồng nằm: “Thầy em hãy
cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót
8’
25’
5’
I/ Đọc và thảo luận chú thích 1/ Đọc.
2/ Thảo luận chú thích.
a/ chú thích *
- Tác giả
+ Ngô Tất Tố (1893 – 1954) quê
ở làng Lộc Hà, Huyện từ Sơn, Tỉnh Bắc Ninh
+ Ông là một nhà văn hiện thực sâu sắc
- Văn bản:
Trích trong chương XVIII của
tác phẩm Tắt đèn
b/ Các chú thích khác (2), (3), (12)
II/ Tìm hiểu văn bản.
1/ Chị Dậu chăm sóc chồng.
Trang 3ruột” Rồi chị đón lấy cái Tỉu và ngồi
xuống đó như có ý chờ xem chồng chị
ăn có ngon miệng hay không.
(?) Qua những lời nói và cử chỉ trên
của chị Dậu , em thấy chị Dậu là một
người như thế nào?
(?) Qua sự việc: chị Dậu chỉ có bát
cháo gạo mà bà cụ hàng xóm cho để
chăm sóc anh Dậu lúc ốm yếu, bị hành
hạ giữa vụ sưu thuế gợi cho em những
cảm nghĩ gì về tình cảm của người
nông dân nghèo trong xã hội cũ và
phẩm chất tốt đẹp của họ?
- Họ cực kì nghèo khổ và trong cuộc
sống của họ không có lối thoát
- Họ sống với nhau thật giàu tình
người
- Sức chịu đựng dẻo dai, không gục ngã
trước hoàn cảnh khốn khó
GV:Trong phần thứ hai của văn bản
Tức nước vỡ bờ đã xuất hiện các nhân
vật đối diện với chị Dậu Trong đó nổi
bật là nhân vật nào?
Nhân vật cai lệ
(?) Cai lệ là chức danh gì?
Cai lệ là viên chỉ huy tốp lính lể ở các
phủ, huyện trong chế độ thực dân nửa
phong kiến Đây là cấp chỉ huy thấp
nhất, thường đứng đầu mấy tên lính ở
phủ, huyện
(?) Trong đoạn trích này cai lệ có vai
trò gì?
Thúc những người thiếu sưu Vì thế,
hắn có quyền đánh, chửi, trói họ bất cứ
lúc nào
(?) Trong phần truyện này, cai lệ cùng
với người nhà lí trưởng kéo đến nhà chị
Dậu để trốc thuế sưu Dựa vào chú
thích (3), em hiểu thứ thuế sưu là thứ
thuế gì?
20’
Mặc dù đang phải ở trong tình thế khốn khó cùng cực nhưng người đọc vẫn thấy ở chị Dậu là một người phụ nữ đảm đang, tính tình hiền dịu, hết lòng yêu thương chồng
2 Chi Dậu đương đầu với cai
lệ và người nhà lí trưởng.
a/ Nhân vật cai lệ
Trang 4Thứ thuế nộp bằng tiền mà người đàn
ông thường từ 18 đến 60 tuổi (gọi là
dân đinh) hàng năm phải nộp cho xã
hội phong kiến thực dân
(?) Sự xuất hiện của chúng được nhà
văn miêu tả ntn?
Sầm sập tiến vào với những roi song,
tay thước và dây thừng.
GV: Chúng xuất hiện cùng với những
dụng cụ đánh, trói, tra tấn, hành hạ con
người
(?) Khi vào đến nhà chị Dậu, cai lệ có
thái độ, lời nói, cử chỉ ntn?
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng
giọng khàn khàn của người hút nhiều
sái cũ: "Thằng kia! ông tưởng mày chết
đêm qua, còn sống đấy à? nộp tiền
sưu! mau!"
(?) Nhận xét về thái độ của hắn?
Đó là thái độ ra oai, hách dịch; hắn gọi
anh Dậu là "thằng", xưng là "Ông"
Hắn động mở mồm là quát, thét
Gv bình: Ngôn ngữ của hắn đâu phải là
ngôn ngữ con người, hắn chỉ biết quát,
thét, hầm hè … giống như tiếng sủa,
rít, gầm như thú dữ
(?) Khi chị Dậu run run xin khất sưu
thì cai lệ có thái độ, cử chỉ, loài nói tiếp
theo ntn?
Cai lệ không để cho chị Dậu nói hết
câu, trợn ngược hai mắt, hắn quát:
"mày định nói cho cha mày nghe đấy
à? sưu của nhà nước mà dám mở mồm
xin khất!"
GV: ở đây hắn tiếp tục gọi chi Dậu là
"mày", và hắn chửi chị " mày định nói
cho cha mày nghe đấy à?" Thái độ
hống hách, ngạo mạn ngày càng tăng
lên
(?) Khi chị Dậu vẫn thiết tha van xin
thì hắn có tỏ ra thương xót chị không?
- Hành động: Sầm sập tiến vào;
Gõ đầu roi xuống đất,…hung
hãn, táng tận lương tâm
- Thái độ: ra oai, hách dịch
- Lời lẽ: thô tục, chỉ biết quát, thét, hầm hè …
Trang 5thái độ hắn ntn?
Chị Dậu vẫn tha thiết van xin, tên cai lệ
không những không thương xót mà hắn
còn đe doạ: giọng "hầm hè": "Nếu
không có tiền nộp sưu cho ông bây giờ
thì ông sẽ chở cả nhà mày đi, chửi
mắng thôi à!" rồi hắn quay ra bảo
người nhà lý trưởng "không hơi đâu mà
nói với nó, trói cổ thằng chồng nó lại,
điệu ra đình kia!"
- Đùng đùng, hắn giật phắt cái thừng
trong tay người nhà lý trưởng và sầm
sập đến chỗ anh Dậu.
- "Tha này! tha này!" vừa nói hắn vừa
bịch vào ngực chị Dậu mấy bịch rồi lại
sấn đến để trói anh Dậu.
- Cai lệ tát vào mặt chị một cái đánh
bốp, rồi hắn cứ nhảy vào cạnh anh
Dậu.
(?) Em có nhận xét gì về tính cách của
nhân vật cai lệ?
- Cai lệ là một tên tay sai bất nhân,
thất đức, bản chất cầm thú, hách dịch,
hung hăng, độc ác
GV: Có thể nói, chỉ trong một đoạn
trích ngắn, tác giả đã khắc họa thành
công nhân vật tên cai lệ - đó là một tên
tay sai hách dịch, hung hăng, bất nhân,
thất đức, bản chất cầm thú Hắn là điển
hình sống động cho lũ tay chân của
bọn thực dân phong kiến thời bấy giờ
Hắn là một con thú đội lốt người, là
một công cụ đắc lực, giúp bọn thống trị
thực hiện những chính sách tàn bạo đối
với nhân dân ta
(?) Cai lệ và người nhà lí trưởng tiến
vào với roi song, tay thước, dây thừng
và những lời quát mắng, mỉa mai tâm
trạng chị Dậu lúc này như thế nào?
Khi cai lệ và lí trưởng tiến vào: chị run
run
(?) Lo lắng và sợ hãi như vậy nên chị
đã cư xử với bọn chúng ra sao?
Cai lệ là một tên tay sai bất nhân, thất đức, bản chất cầm thú, hách dịch, hung hăng, độc ác
b/ Nhân vật chị Dậu
Trang 6Chị van xin
- Khốn nạn! Nhà cháu đã không có,
dẫu ông chửi mắng cũng đến thế thôi
Xin ông trông lại!
- Cháu van ông, nhà cháu vừa mới tỉnh
được một lúc, ông tha cho!
(?) Qua những lời van xin ấy ta hiểu
tâm trạng và thái độ của chị Dậu lúc
này như thế nào?
(?) Tại sao chị lại chị lại cứ phải cố
gắng nhịn nhục như vậy?
- Vì thương chồng
- Nể sợ người nhà nước, tôn trọng phép tắc
xã hội
- Biết thân phận mình
(?) Phân tích diễn biến tâm lý, hành
động của chị Dậu qua lần đối đáp với
tên cai lệ?
- Lần 1: Chị Dậu van xin tha thiết với
thái độ lo sợ, lễ phép, hy vọng làm thức
dậy lương tri của cai lệ:
+ Chị Dậu run run: Cháu – (hai) ông
làm phúc
+ Chị vẫn tha thiết: Cháu - ông (xin
ông trông lại)
+ Chị Dậu xám mặt -> vội vàng đặt con
xuống đất -> chạy đến đỡ lấy tay hắn:
Cháu van ông - ông tha cho
- Lần 2 (nấc 2):
Chị Dậu căm tức -> liều mạng cự lại:
Tôi - ông (không được phép) -> thái độ
chị chuyển sang căm tức -> đấu lí
- Lần 3 (nấc 3): Thái độ phản ứng của
chị Dậu ngày càng quyết liệt:
+ Chị Dậu nghiến hai hàm răng: mày –
bà -> Thái độ căm tức, khinh bỉ cao độ,
chị thách thức và hành động chống trả
quyết liệt
+ Chị Dậu chống trả quyết liệt: chị túm
lấy cổ hắn, ấn dúi ra cửa – Tên cai lệ
ngã chỏng quèo trên mặt đất, miệng
vẫn nham nhảm thét trói vợ chồng kẻ
- Cố gắng nhẫn nhục, chịu đựng Vì thương chồng
- Lần 1: Chị Dậu van xin tha thiết với thái độ lo sợ, lễ phép, hy vọng làm thức dậy lương tri của cai lệ
- Lần 2:
Chị Dậu căm tức -> liều mạng
cự lại
- Lần 3: Thái độ phản ứng của chị Dậu ngày càng quyết liệt
Trang 7thiếu sưu.
Người nhà lý trưởng sấn sổ bước
đến giơ tay chực đánh chị Nhanh như
cắt, chị Dậu nắm ngay được gậy của
hắn -> giằng co, đu đẩy nhau, áp vào
vật nhau – hắn bị chị túm tóc lẳng cho
một cái, ngã nhào ra thềm
+ Chị Dậu vẫn chưa nguôi cơn
giận: "Thà ngồi tù, để cho chúng nó
làm tình làm tội mãi thế, tôi không
chịu được…"
(?) Em có nhận xét gì về cách xưng hô
của chị với bè lũ tay sai ở trên?
Cách xưng hô của chị có thay đổi theo
quá trình phản kháng của chị: Ông-
cháu tôi- ông mày- bà
(?) Hành động và lời nói mạnh mẽ, quyết
liệt của chị Dậu giúp em hiểu thêm gì về
tính cách của chị?
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật khắc
hoạ nhân vật chị Dậu qua đoạn văn
này?
- Kết hợp các chi tiết điển hình về cử
chỉ với lời nói và hành động
- Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu
cảm
- Tương phản
(?) Em hiểu ntn về nhan đề "Tức nước
vỡ bờ" đặt cho đoạn trích? đặt tên như
vậy có thoả đáng không? vì sao?
Đoạn trích chẳng những làm toát lên
cái lôgic hiện thực "Tức nước vỡ bờ",
có áp bức, có đấu tranh mà còn toát lên
cái chân lý: con đường sống của quần
chúng bị áp bức chỉ có thể là con
đường đấu tranh để tự giải phóng,
không có con đường nào khác
HĐ3 HDHS rút ra kết luận bài học. 2’
Cách xưng hô của chị Dậu thay
đổi (Ông- cháu tôi- ông mày- bà) cùng với quá trình phản kháng của chị Đoạn trích đã cho
ta thấy chị Dậu là một người phụ nữ giàu đức hi sinh, có tinh thần phản kháng tiềm tàng - Dịu dàng
mà cứng cỏi trong cách ứng xử
III/ Ghi nhớ
Trang 8- Mục tiêu :
Rút ra được thành công về nghệ thuật
và giá trị nội dung của truyện
- Cách tiến hành :
( ?) Giá trị nghệ thuật của truyện là gì ?
- Khắc hoạ nhân vật rõ nét
- Ngòi bút miêu tả linh hoạt,sống động
- Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả và ngôn
ngữ đối thoại của nhân vật rất đặc sắc
( ?) Đoạn trích đã cho ta biết điều gì ?
Hs đọc và xác định nội dung ghi nhớ
HĐ4 HDHS luyện tập
- Mục tiêu : đọc diễn cảm đoạn trích có
sự phân vai
- Cách tiến hành :
Gv gọi 4 em hs đọc đoạn trích
HS khác nhận xét cách đọc
Gv nhận xét
5’
- NT
- ND
IV/ Luyện tập.
4/ Củng cố.
(?) Có ý kiến cho rằng: Từ hình thức đấu lí chuyển sang đấu lực giữa chị
Dậu và hai tên tay sai là một quá trình phát triển rất lô gíc Em có nhất trí với ý kiến đó không ? Vì sao ?
Gv hệ thống kiến thức
5/ HDHT
Học bài cũ và Phân tích diễn biến tâm lí, hành động của chị Dậu trong cuộc đối thoại với cai lệ
Chuẩn bị: Lão Hạc
Xây dựng đoạn văn trong văn bản
(?) Thế nào là đoạn văn trong văn bản ?
––––––––––––––––––––––––––––––––