Giáo án Ngữ văn 6 kì 2 - Trần Thị Thu Trang - Trường THCS Mỹ Hà

- Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống ở vùng Cà Mau hiện lên sinh động cụ thể vừa bao qu¸t th«ng qua sù c¶m nhËn trùc tiÕt vµ vèn hiÓu biÕt phong phó nghÖ thuËt miªu t¶ khÐo lÐo cña t¸c g[r]

Trang 1

Trần Thị Thu Trang 1 Trường THCS Mỹ Hà

Ngày soạn : 08/1/2010 Ngày giảng :

Tuần 20

tiết 73

Văn bản Bài học đường đời đầu tiên ( 2 tiết )

( Trích “ Dế Mèn phiêu lưu kí ” – Tô Hoài )

A Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh :

- Học và cảm nhận được các ý nghĩa nội dung và hình thức sau của văn bản " Bài học

đường đời đầu tiên"

+ Tính kiêu căng của tuổi trẻ có thể làm hại đến người khác, khiến ta phải ân hận suốt

đời

+ Cần sống thân ái , đoàn kết với mọi người

- Nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động , lời kể ở ngôi thứ nhất rất tự nhiên, ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình

- Rèn luyện kỹ năng đọc truyện đồng thoại, đọc lời đối thoại phù hợp với tính cách nhân vật

B Chuẩn bị của GV- HS:

1 Giáo viên: Soạn giáo án, chuẩn bị đồ dùng dạy học: tranh ảnh, tác phẩm

2 Học sinh: Soạn bài

C Tiến trình lên lớp

1 ổn định tổ chức :

2 Kiểm tra bài cũ :

3 Bài mới : Trên thế giới và ở nước ta có những nhà văn nổi tiếng gắn bó cả cuộc đời viết

của mình cho đề tài trẻ em, một trong những đề tài khó khăn và thú vị bậc nhất Tô Hoài là 1 tác giả như thế Truyện đồng thoại đầu tay của Tô Hoài " Dế Mèn phiêu lưu kí" ( 1941 ) đã và

đang đựoc hàng triệu người đọc các lứa tuổi vô cùng yêu thích đến mức các bạn nhỏ gọi Tô Hoài là ông Dế Mèn ! Nhưng Dế Mèn là ai ? chân dung và tính nết nhân vật độc đáo này như thế nào , bài học cuộc đời đầu tiên mà anh ta nếm trải ra sao ? đó chính là nội dung bài học

đầu tiên này

Hoạt động của GV – HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu

chung

Học sinh đọc phần * SGK- 8

( Từ đầu đến “ thể loại” )

? Phần chú thích cho con những hiểu biết

gì về tác giả?

- Tên thật là Nguyễn Sen sinh ngày 10 8

1920 Sinh ra và lớn lên ở quê mẹ là làng

Nghĩa Đô, phủ Hoài Đức – Hà Tây nay là

huyện Từ Liêm – Hà Nội

- Tuổi thơ gắn bó với kỉ niệm quê hương Nơi

ấy có dòng sông Tô Lịch chảy qua Ông đã lấy

tên đất, tên sông ghép lại thành bút danh cho

mình: Tô Hoài

*Học sinh đọc phần giới thiệu tác phẩm “ Dế

I Giới thiệu tác giả, tác phẩm

1 Tác giả:

- Tô Hoài (1920 ) - nhà văn của những phong tục tập quán, ông có một khối lượng tác phẩm phong phú, đồ sộ

Trang 2

Mèn…”

? Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm ?

* GV : Là tác phẩm đặc sắc , nổi tiếng nhất

của Tô Hoài viết về loài vật, dành cho lứa tuổi

thiếu nhi Truyện gồm 10 chương kể về những

cuộc phiêu lưu của Mèn qua thế giới loài vật

nhỏ bé vốn quen sống độc lập từ thủa bé , khi

trưởng thành, chán cảnh sống quanh quẩn bên

bờ ruộng , Dế Mèn lên đường phiêu lưu để mở

rộng hiểu biết ý nghĩa cho cuộc sống của

mình Dế Mèn đã đi qua nhiều nơi, gặp nhiều

loài , thấy những cảnh sống và cũng nhiều

phen gặp gian nguy nhưng không nản chí Dế

Mèn là hình ảnh đẹp của tuổi trẻ, ham hiểu

biết , trọng lẽ phải, khao khát lý tưởng quyết

tâm hành động cho những mục đích cao đẹp

? Ngoài tác phẩm này ra em còn biết

những tác phẩm nào khác của ông ?

- Quê người ( tiểu thuyết - 1943 )

- Truyện Tây Bắc ( tiểu thuyết - 1954 )

- Miền Tây ( tiểu thuyết - 1960 )

- Vợ chồng A Phủ; Cát bụi chân ai

Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc, tìm hiểu

văn bản

GV: Hướng dẫn đọc:

- Đoạn 1 : DM tự tả chân dung đọc với giọng

hào hứng, kiêu căng, to, chú ý nhấn giọng ở

các tính từ, động từ miêu tả

- Đoạn 2 : Trêu chị cốc cần chú ý giọng đối

thoại Giọng DM trịnh thượng, khó chịu Dế

Choắt yếu, rên rẩm Chị Cốc đáo để , tức giận

- Đoạn 3 : DM hối hận giọng chậm, buồn có

phần bi thương

=> GV đọc mẫu 1 đoạn, HS đọc tiếp các đoạn

còn lại,

=> Nhận xét cách đọc của HS

? Em hãy giải thích các từ : " Vũ , trịnh

thượng, cạnh khoé" ?

- Vũ : vốn nghĩa là múa, ở đây là vỗ cánh.

2 Tác phẩm.

- Gồm 10 chương Đoạn trích là chương thứ nhất

- Là tác phẩm đặc sắc nhất của ông viết cho thiếu nhi

- Được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới

II Đọc - tìm hiểu văn bản :

1 Đọc

Đoạn trích : Bài học đường đời

đầu tiên.

Trang 3

- Trịnh thượng : Ra vẻ bề trên, khinh

thường người khác

- Cạnh khoé : không nói thẳng mà nói ám

chỉ, vòng vo nhằm châm chọc, soi mói

? Em hày tóm tắt lại văn bản ?

- DM là 1 thanh niên cường tráng, khoẻ

mạnh nhưng kiêu căng tự phụ về vẻ đẹp và sức

mạnh của mình, hay xem thường, bắt nạt mọi

người Một làn Mèn bày trò trêu chị Cốc để

khoe khoang trước anh hàng xóm Dế choắt,

dẫn đến cái chết thảm thương của người bạn

xấu số ấy Cái chết của Choắt làm Mèn vô

cùng hối hận về thói hung hăng bậy bạ của

mình

? Theo em văn bản này chia làm mấy phần

? Nêu nội dung của từng phần ?

? Phần nội dung kể về bài học đường đời

đầu tiên của Dế Mèn có các sự việc chính

nào?

- 3 sự việc chính : Mèn trò chuyện với Choắt

 Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế

Choắt  Sự ân hận của Dế Mèn

? Sự việc nào là chính dẫn đến bài học đầu

tiên cho Dế Mèn? Sự việc thứ 2

? Truyện kể theo ngôi thứ mấy? Ngôi kể

như vậy có tác dụng gì?

- Ngôi thứ nhất, giúp nhân vật tự bộc lộ

mình dễ nhất và rõ nhất trước người đọc

? Mở đầu đoạn trích, Mèn giới thiệu “ tôi

đã trở thành một chàng dế thanh niên cường

tráng” , vẻ “ cường tráng” ấy hiện lên như

thế nào qua hình dáng, hành động của nhân

vật? Hãy đọc lại đoạn văn miêu tả và tìm

những từ ngữ đặc tả hình dáng, hành động.

Đọc đoạn văn, tìm từ ngữ miêu tả

2 Bố cục : 2 phần

Từ đầu đến “ đứng đầu thiên hạ rồi”: Hình dáng, tính cách của Dế Mèn Tiếp theo đến hết: bài học đường

đời dầu tiên của DM

III-Phân tích :

1 Hình dáng, tính cách của Dế Mèn :

Hình dáng Hành động

- Đôi càng mẫm bóng

- vuốt … cứng dần, nhọn hoắt

- đôi cánh dài

- cả người là một mầu nâu

- Co cẳng lên,

đạp phành phạch,

cỏ gãy rạp như có nhát dao lia qua

- phành phạch giòn giã

- nhai ngoàm ngoạp

Trang 4

? Nhận xét gì về từ ngữ được sử dụng?

- Nhiều động từ, tính từ, và đều là từ mạnh

? Từ ngữ này có giá trị như thế nào trong

việc miêu tả?

- Giúp nhân vật hiện lên sinh động, khoẻ

khoắn, đậm nét hơn

* GV :Ngoài ra cách miêu tả kết hợp hình

dáng và hành động càng làm nổi bật vẻ đẹp

cường tráng của nhân vật

? Qua những miêu tả này, em phần nào

hình dung được tính cách nhân vật Đó là

tính cách như thế nào?

- kiêu căng, tự phụ

GV : Và tính cách ấy lại càng nổi bật qua

những chi tiết miêu tả hành động, ý nghĩ ở

đoạn tiếp ( đọc “ Tôi đi đứng oai vệ … đầu

thiên hạ rồi )

* GV : Đây là đoạn văn đặc sắc, độc đáo về

nghệ thuật tả vật Bằng cách nhân hóa, dùng

động từ, tính từ có chọn lọc Tô hoài đã để cho

Mèn tự hoạ bức chân dung của mình vô cùng

sống động Đó là 1 chàng dế cường tráng, khoẻ

mạnh nhưng kiêu căng , tự phụ

? Qua những chi tiết miêu tả hình dáng Dế

Mèn em cảm nhận được điều gì về nghệ

thuật miêu tả của tác giả ?

- Sử dụng nhiều động từ, tính từ

- Miêu tả từng bộ phận cơ thể của Mèn, gắn

liền miêu tả với hành động khiến hình ảnh Mèn

hiện lên ngày càng rõ nét

-> Mèn là 1 chàng dế thanh niên, cường tráng,

đẹp, khoẻ mạnh, đầy sức sống, tự tin yêu đời và

hấp dẫn

bóng

- đầu to nổi từng tảng

- hai răng

đen nhánh

- râu uốn cong

- trịnh trọng vuốt râu

 Động từ và tính từ mạnh được

sử dụng nhiều cùng với cách miêu tả kết hợp hình dáng và hành động làm nổi bật vẻ đẹp sống động và cường tráng của Dế Mèn

 Những chi tiết miêu tả hành động

và ý nghĩ của Mèn thể hiện tính cách kiêu căng, tự phụ, hống hách của nhân vật

Trang 5

Ngày soạn : 09/1/2010

Ngày giảng :

Tiết74 ( Tiếp theo )

Chuyển : Với tính cách ấy, Dế Mèn đã gây ra

một chuyện đau lòng để rồi phải ân hận suốt

đời Và đó cũng là bài học đầu tiên của Mèn (

đọc đoạn văn miêu tả nhân vật Dế Choắt )

? Mang tính kiêu căng vào đời, DM đã gây

ra những chuyện gì để phải ân hận suốt đời ?

- Khinh thường Choắt , trêu chị Cốc dẫn đến

cái chết cho Choắt

? Dế Choắt được miêu tả dưới cái nhìn của

ai? - Dế Mèn.

? Tìm những chi tiết miêu tả hình ảnh, tính

nết Dế Choắt ?

- Gầy gò, dài lêu nghêu như 1 gã nghiện

thuốc phiện

- Cánh ngắn củn đến giữa lưng

- Đôi càng bè bè nặng nề; Râu ria cụt 1 mẩu

- Mặt mũi thì ngẩn ngẩn ngơ ngơ

- Tính nết ăn xổi ở thì

? Cách nói giữa Mèn về Choắt và cách xưng

hô “ta- chú mày” với Choắt cho thấy suy

nghĩ của Mèn về Choắt như thế nào?

- là kẻ yếu ớt, xấu xí, lười nhác, đáng

khinh

? Hết coi thường Choắt, Mèn lại gây sự với

chị Cốc Mèn gây sự với chị Cốc để làm gì ?

- Để thoả mãn tính ngịch và ra oai với

Choắt

? Em hãy thuật lại việc Mèn trêu chị Cốc ?

- Rủ Choắt trêu chị Cốc, Dế Choắt từ chối

- Mèn gây sự bằng câu hát

- Chui tọt vào hang, nghĩ bụng thú vị

- Sợ hãi, năm im khi nghe thấy chị Cốc mổ

Dế Choắt

- Sau khi chị Cốc bay đi mới dám ra khỏi

hang

? Lời nói, thái độ với Dế Choắt và trò đùa

xấc xược với Cốc tô đậm thêm tính cách gì

2 Bài học đường đời đầu tiên của

Dế Mèn.

- Mèn coi thường dế Choắt < thể hiện qua cách xưng hô, giọng điệu, thái độ,…>

 kiêu ngạo

- Mèn gây sự với chị Cốc

Trang 6

của Dế Mèn ?

- Tính kiêu căng, hống hách

? Việc Dế Mèn dám gây sự với Cốc – kẻ to

khoẻ hơn mình – có phải là hành động dũng

cảm?

- Không dũng cảm mà ngông cuồng, dại

dột

? Ai là kẻ chịu hậu quả trực tiếp của trò

đùa này?

? Thấy Choắt bị đòn đau, Mèn “cũng

khiếp nằm im thin thít” Em nhận ra tính

xấu gì nữa ở Mèn?

- Hung hăng khoác lác trước kẻ yếu nhưng

lại hèn nhát, run sợ trước kẻ mạnh

? Tuy kẻ chịu hậu quả là Choắt nhưng phải

chăng Mèn không chịu hậu quả gì ?

- Có, phải ân hận suốt đời

? Thái độ của Mèn thay đổi như thế nào khi

Choắt chết?

- Mèn xót thương, ân hận

? Có thể tha thứ cho Mèn không?

- Có vì Mèn đã nhận ra lỗi lầm

- Không vì đã làm cho người khác phải

chết

GV : Có người sẽ tha thứ cho Mèn vì hành

động của Mèn nói cho cùng là sự bồng bột trẻ

con và Mèn đã thực sự hối hận Có người

không tha thứ cho Mèn vì lỗi lầm do Mèn gây

ra không thể sửa chữa sai được Song, dù thế

nào thì biết ăn năn hối lỗi cũng là điều đáng

quý

? Cuối truyện là hình ảnh Mèn đứng lặng

hồi lâu bên mộ bạn Hãy hình dung tâm

trạng Mèn lúc này ?

- Mèn dằn vặt, ân hận Mèn xót thương

cho bạn, Mèn suy nghĩ về cách sống của mình

? Sau tất cả những sự việc đã gây ra, nhất

là sau cái chết của Choắt, Dế Mèn đã tự rút

ra bài học đường đời đầu tiên cho mình Bài

học ấy là gì ?

 ngông cuồng, dại dột

-> Dẫn đến cái chết bi thương của Dế Choắt

 Dế Mèn xót thương, ân hận

-> Mèn rút ra bài học đường đời

đầu tiên : không được hung hăng vì ở

Trang 7

GV : Song đó không chỉ là bài học về thói

kiêu căng mà còn là bài học về lòng nhân ái

Chắc hẳn khi đứng trước nấm mồ của bạn, Mèn

đã tự hứa với mình sẽ bỏ thói ngông cuồng dại

dột, sẽ yêu thương, quan tâm đến mọi người để

không bao giờ gây ra lỗi lầm như thế Sự ăn

năn hối lỗi và lòng xót thương chân thành của

Mèn giúp ta nhận ra Mèn không phải là một

kẻ ác, kẻ xấu Có lẽ chúng ta đều cảm thông và

tha thứ cho lỗi lầm của Dế Mèn và tin rằng bài

học đầu đời đầy ý nghĩa này sẽ giúp Mèn sống

tốt hơn và bước đi vững vàng trên con đường

phía trước

Hoạt động 4: Hướng dẫn tổng kết

? Nội dung của bài văn này là gì ? hãy nói

ngắn gọn bằng một vài lời văn?

? Nét nghệ thuật nào nổi bật?

- Miêu tả

? Cách kể chuyện bằng ngôi thứ nhất ( để

nhân vật tự kể chuyện) có gì hay?

H: đọc ghi nhớ

đời mà hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ sớm muộn cũng mang vạ vào thân.

IV- Tổng kết:

1 Nội dung : Ghi nhớ SGK *11

2 nghệ thuật :

- Nghệ thuật miêu tả loài vật rât sinh động

- Cách kể chuyện tự nhiên, hấp dẫn

- Ngôn ngữ chính xác, giàu chất tạo hình

* Ghi nhớ sgk

4 Củng cố : GV khái quát lại bài

5 Dặn dò : Hướng dẫn học bài

- Nắm vững kiến thức

- Đọc trước bài phó từ

Trang 8

Ngày soạn : 10/1/2010 Ngày giảng :

Tiết 75 : Phó từ ( 1 tiết )

A Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh :

- Nắm vững công dụng và ý nghĩa của phó từ

- Biết sử dụng phó từ một cách linh hoạt và hợp lý

B Chuẩn bị của GV- HS:

- Giáo viên: Đọc SGK, SGV, Sách tham khảo, soan bài, bảng phụ…

- Học sinh: Đọc trước bài

C Tiến trình lên lớp :

1 ổn định tổ chức :

2 Kiểm tra bài cũ :

? Vẽ mô hình và điền các cụm động từ, cụm tính từ trong các câu (a),(b) SGK – 12

3 Bài mới :

Hoạt động của GV – HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu phó từ

* Xét VD :

a/ Viên quan ấy đã đi nhiều nơi, đến đâu quan

cũng ra những câu đố oái ăm để hỏi mọi người,

tuy mất nhiều công vẫn chưa thấy có người nào

thật lỗi lạc

( Theo Em bé thông minh )

b/ Lúc tôi đi bách bộ thì cả người tôi rung rinh 1

màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa

nhìn Đầu tôi to ra và nổi từng tảng, rất bướng

( Tô Hoài )

? Các VD trên được trích từ văn bản nào mà

các em đã được tiếp xúc ?

- VD a/ văn bản Em bé thông minh

- VD b/ văn bản Dế Mèn phiêu lưu ký

? Hãy xác định các từ in đậm ?

- VD a : đã, cũng, vẫn chưa, thật

- VD b : được, rất, ra

? Các từ in đậm đó bổ sung ý nghĩa cho

những từ nào ?

- đã ( đi nhiều nơi ) ; cũng( ra những câu đố )

vẫn chưa (thấy có người nào ); thất (lỗi lạc )

- ( Soi gương ) được; rất ( ưa nhìn ); ( to ) ra;

rất (bướng )

I Phó từ là gì?

Trang 9

? Những từ được bổ sung ý nghĩa thuộc từ

loại nào ?

- Động từ và tính từ.

? Những từ in đậm đứng ở vị trí nào trong

cụm từ?

- Đứng ở vị trí trước ( đã, cũng, chưa,

chẳng,…) và sau ( được, ra,…) trong cụm động

từ, tính từ

 GV : Những từ chuyên đi kèm với động

từ, tính từ để bổ sung ý nghĩa cho động từ, tính từ

được gọi là phó từ.

? Vậy phó từ là gì ?

? Em hãy xác định phó từ trong các VD sau

đây ?

- VD (1) : Ai ơi chua ngọt đã từng

Non xanh nước bạc xin đừng quên nhau

( Ca dao )

- VD(2) : Thế rồi Dế Choắt tắt thở Tôi thương

lắm Vừa thương vừa ăn năn tội mình Giá tôi

không trêu chị Cốc thì đâu đến nỗi Choắt việc

gì ( Tô Hoài )

- VD(1 ) : đã ( từng ); đừng ( quên )

- VD(2 ): thương ( lắm ); không ( trêu )

Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu các loại phó

từ

GV : Dựa vào vị trí của phó từ trong cụm từ, có

thể chia thành 2 loại phó từ như thế nào?

HS : Chia 2 loại:

- Phó từ đứng trước động từ, tính từ

- Phó từ đứng sau động từ, tính từ

GV : yêu cầu học sinh làm bài tập 1, 2, 3

/SGK * 13 Điền vào bảng phân loại

- VD: đã, cũng, vẫn, rất đứng

trước động từ, tính từ

được, ra,… đứng sau động từ,

tính từ

 Phó từ

* Phó từ là những từ chuyên đi kèm

động từ, tính từ để bổ sung ý nghĩa cho

động từ, tính từ.

II Các loại phó từ :

1 Phó từ đứng trước động từ, tính từ :

Thường bổ sung các ý nghĩa

- quan hệ thời gian : đã, từng,

đang, sắp

- mức độ : rất, hơi,…

- sự tiếp diễn tương tự : cũng,

vẫn, cứ, đều,…

- sự phủ định : không, chưa,

chẳng,…

- sự cầu khiến : hãy, đừng,…

2 Phó từ đứng sau động từ, tính từ:

Thường bổ sung các ý nghĩa:

Trang 10

Các loại phó từ :

Phó từ đứng trước đứng sauPhó từ Chỉ quan hệ thời

gian

Chỉ mức độ

Chỉ sự tiếp diễn

tương tự

Chỉ sự phủ định

Chỉ sự cầu khiến

Chỉ kết quả và

hướng

Chỉ khả năng

đã, đang, sẽ rất, hơi, quá

cũng, vẫn

không, chưa

đừng, chớ

lắm, quá

ra, vào, lên

được

Học sinh đọc phần ghi nhớ 2 SGK * 14

Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập.

Học sinh làm bài tại lớp:

1

2

3

4

5

6

7

Chỉ quan hệ thời gian

Chỉ mức độ

Chỉ sự tiếp diễn tương

tự

Chỉ sự phủ định

Chỉ sự cầu khiến

Chỉ kết quả và hướng

Chỉ khả năng

đã, đang, đương, sắp, đã

còn, đều, lại, cũng

không

ra

được

- mức độ : quá, lắm,

- khả năng: được,

- kết quả và hướng :được, ra, vẫn,

lên, xuống

* Ghi nhớ sgk

III Luyện tập:

Bài 1 SGK * 14

Bước 1 : gạch chân các phó từ Bước 2 : kẻ bảng gồm 2 cột (Phó từ / ý nghĩa)

BTVN : 2, 3 - SGK * 15

4, 5 - SBT * 5

4 Củng cố : GV khái quát lại bài

5 Dặn dò : Hướng dẫn học bài:

- Học thuộc kiến thức, làm các bài tập còn lại

- Chuẩn bị bài : Tìm hiểu chung về văn miêu tả

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	335,07 KB