Khi sử dụng từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội : - Sö dông sao cho phï hîp víi hoµn c¶nh vµ t×nh huèng giao tiÕp.... Bởi vậy còng kh«ng nªn l¹m dông nã khi giao tiÕp bëi sÏ rÊt khã hiÓu [r]
Trang 1Bài số 5, tiết 17, Từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội
NS: 14/09/2009
NG: 17/09/2009
I/ Mục tiêu cần đạt.
1/ Kiến thức.
Nhận diện rõ thế nào là từ ngữ địa 6"7 8 thế nào là biệt ngữ xã hội
2/ Kĩ năng.
Biết sử dụng từ ngữ địa 6"7 và biệt ngữ xã hội đúng lúc, đúng chỗ Tránh lạm dụng từ ngữ địa 6"7 và biệt ngữ xã hội, gây khó khăn trong giao tiếp
3/ Thái độ.
Có thái độ hợp tác khi tìm hiểu kiến thức
II/ Đồ dùng dạy học.
- GV: Bảng phụ
- HS : Tìm các từ ngữ địa 6"7 và biệt ngữ xã hội
III/ Phương pháp
Thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm, nêu vấn đề, gợi mở
IV/ Tổ chức giờ học.
1/ Tổ chức: Sĩ số 8a: 8b:
2/ Kiểm tra
Kiểm tra 15’
Câu 1/ Thế nào là từ H hình ? Thế nào là từ H thanh ? Lấy ví dụ ?
Câu 2/ Đặt câu có sử dụng từ H hình, H thanh ?
Trả lời:
Câu 1/
Từ H thanh là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên của con =
Từ H hình là những từ gợi tả hình ảnh dáng vẻ trạng thái của sự vật
Câu 2/
Anh ấy cao lênh đênh
Z chảy róc rách
3/ Bài mới.
HĐ của thầy và trò T/g Nội dung chính
HĐ1 Khởi động
- Mục tiêu:
Gv lấy tình huống trong thực tế cuộc
sống để định "Z nội dung kiến
thức sẽ tiếp thu ở trong tiết học
- Cách tiến hành:
+ Gv 4 tình huống
+ Hs xử lí tình huống
+ Gv nhận xét, chốt
Gv dùng lời nói để dẫn dắt HS tới kiến
3’
Trang 2thức sẽ tiếp thu.
Tiếng việt là thứ tiếng có tính thống
nhất cao Bắc Bộ , Trung
Bộ và Nam Bộ có thể hiểu 4H
tiếng nói của nhau Tuy nhiên , bên
cạnh sự thống nhất ấy , tiếng nói mỗi
địa 6"7 cũng có những khác biệt
về ngữ âm , từ vựng và ngữ pháp sự
khác biệt ấy ntn …
HĐ2 Hình thành kiến thức mới.
- Mục tiêu:
Trình bày thế nào là từ ngữ địa
6"7 8 biệt ngữ xã hội và 2 ý khi
sử dụng
- ĐDDH: Bảng phụ
- Cách tiến hành:
Gv sử dụng bảng phụ
Hs đọc
(?) "Bắp" và "bẹ" ở đây đều có nghĩa
là "ngô" Trong 3 từ đó, từ nào là từ
địa 6"7 R Từ nào 4H sử dụng phổ
biến trong toàn dân?
- Bắp, bẹ là từ địa 6"7
- Ngô là từ ngữ toàn dân
GV: Thế nào là từ ngữ toàn dân?
Đó là lớp từ ngữ văn hoá, chuẩn mực,
4H sử dụng rộng rãi (trong các tác
phẩm văn học, trong giấy tờ hành
chính….) trong cả Z=
(?) Tìm thêm một số ví dụ về từ ngữ
địa 6"7 R Hoặc đọc câu thơ, đoạn
thơ có dùng từ địa 6"7 R
"Đứng bên ni đồng ngó bên tê
đồng mênh mông bát ngát
Đứng bên tê đồng ngó bên ni
đồng bát ngát mênh mông"
(Ca dao)
Hay:
"Ai về thăm mẹ quê ta
Chiều nay có đứa em xa nhớ Bầm
Bầm ơi có rét không Bầm
Heo heo gió núi, lâm thâm mưa phùn"
(Tố Hữu)
5’ I/ Từ ngữ địa phương.
1/ Tìm hiểu bài tập
Tìm hiểu về từ ngữ địa 6"7 trong bài thơ
- Bắp, bẹ là từ địa 6"7
- Ngô là từ ngữ toàn dân
Trang 3(?) Em hiểu Ni, tê, bầm ntn ?
Ni: này
Tê: kia
Bầm: mẹ
(?) Các em nhận xét cho biết: Các từ
địa 6"7 $ bẹ, bắp, ni, tê, bầm có
4H sử dụng rộng rãi không?
Các từ ngữ đó chỉ sử dụng ở một
(hoặc một số) địa 6"7 nhất định
(?) Vậy thế nào là từ ngữ địa 6"7 R
Hs đọc ghi nhớ
(?) Qua ghi nhớ, em cần nắm 4H
đơn vị kiến thức nào ?
Trò chơi: trong 3 phút
Hình thức: 2 đội
Nội dung:
Đ1: Tìm từ địa phương
Đ2: Thay thế bằng từ toàn dân
Hs đọc bài tập
(?) Tại sao trong đoạn văn a có chỗ
tác giả dùng từ '' mẹ '' có chỗ lại dùng
từ '' mợ '' ?
'' Mẹ và mợ '' là hai từ đồng nghĩa
Dùng '' mẹ '' để miêu tả suy nghĩ của
n/v '' tôi '', dùng từ '' mợ '' trong câu
đáp của cậu bé Hồng trong cuộc đối
thoại với bà cô ( phù hợp với hoàn
cảnh giao tiếp )
(?) Z CM T8 , tầng lớp XH nào ở
Z ta '' mẹ '' 4H gọi bằng từ mợ ,
cha 4H gọi bằng cậu ?
Tầng lớp trung 2 , "H 2
(?) Các từ ngữ "ngỗng", "trúng tủ" có
nghĩa là gì? Tầng lớp xã hội nào hay
dùng từ ngữ này?
- Từ "ngỗng" có nghĩa là điểm 2,
"trúng tủ" có nghĩa là trúng vào những
gì mình đã đoán Z và đã học kỹ để
đi thi
- Đây là các từ 4H dùng hạn chế
7’
2/ Ghi nhớ (SGK Tr 56)
Khái niệm từ ngữ địa 6"7
II/ Biệt ngữ xã hội 1/ Tìm hiểu bài tập
Tìm hiểu biệt ngữ xã hội qua
đoan văn
*/ Đoạn văn a:
Có chỗ tác giả dùng từ '' mẹ '' có chỗ lại dùng từ '' mợ ''
Vì mẹ và mợ là hai từ đồng nghĩa
Mợ, cậu … là những từ mà tầng lớp thựơng 2 hay dùng
*/ Đoạn văn b:
Trang 4trong tầng lớp học sinh hiện nay.
GV: " vậy, các từ ngữ "$
Cậu, mợ, ngỗng, trúng tủ là những từ
chỉ 4H dùng trong một tầng lớp xã
hội nhất định Những từ ngữ " vậy
4H gọi là biệt ngữ xã hội
(?) Vậy thế nào là biệt ngữ xã hội?
Khác với từ ngữ toàn dân, biệt ngữ xã
hội chỉ 4H dùng trong một tầng lớp
nhất định
Hs đọc v à khái quát nội dung ghi nhớ
BT nhanh : Các từ ngữ '' trẫm , khanh
, long sàng '' có nghĩa là gì? Tầng lớp
nào " dùng những từ ngữ này ?
- Trẫm : cách : hô của vua
- Khanh : cách vua gọi các quan
- Long sàng : của vua
Tầng lớp vua quan trong triều đình
phong kiến
(?) Khi sử dụng từ ngữ địa 6"7
hoặc biệt ngữ xã hội cần chú ý điều
gì?
Khi sử dụng chúng phải chú ý
đến tình huống giao tiếp để sử dụng
sao cho phù hợp với hoàn cảnh và tình
huống giao tiếp
T/luận nhóm 4 (3’)
(?) Tại sao không nên lạm dụng từ
ngữ địa 6"7 và biệt ngữ xã hội?
Đại diện các nhóm báo cáo
Gv nhận xét, chốt
- Biệt ngữ xã hội là lớp từ ngữ chỉ
sử dụng hạn chế trong một tầng lớp xã
hội nhất định Do mỗi tầng lớp xã hội
có địa vị kinh tế, chính trị, văn hoá…
khác nhau; do tập quán lối sống, tâm
lý khác nhau nên đã tạo ra một số từ
ngữ riêng; khác với từ ngữ toàn dân
Bởi vậy không nên lạm dụng (dùng
nhiều, dùng bừa bãi) nó sẽ làm mất đi
sự trong sáng của tiếng Việt
5’
ngỗng, trúng tủ là những từ
" dùng trong tầng lớp sinh viên
2/ Ghi nhớ (SGK Tr 57)
Khái niệm biệt ngữ xã hội
III/ Sử dụng từ ngữ địa phương
và biệt ngữ xã hội
1 Khi sử dụng từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội :
- Sử dụng sao cho phù hợp với hoàn cảnh và tình huống giao tiếp
Trang 5- Từ ngữ địa 6"7 là một lớp từ
4H sử dụng hạn chế trong một hoặc
một số địa 6"7 nhất định Bởi vậy
cũng không nên lạm dụng nó khi giao
tiếp bởi sẽ rất khó hiểu và cũng mất đi
sự trong sáng của từ tiếng Việt
Hs đọc bài tập trong SGK Tr 58
(?) Tại sao trong các đoạn văn, đoạn
thơ trên, tác giả vẫn dùng một số từ
địa 6"7 và biệt ngữ xã hội ?
Tác giả sử dụng các từ ngữ từ 2
lớp từ này để tô đậm màu sắc địa
6"7 8 màu sắc tầng lớp xã hội của
ngôn ngữ, tính cách nhân vật
(?) Tóm lại, khi sử dụng từ ngữ địa
6"7 và biệt ngữ xã hội phải chú ý
điều gì?
(?) Muốn tránh lạm dụng hai lớp từ
này, ta làm thế nào?
Muốn tránh lạm dụng từ ngữ địa
6"7 và biệt ngữ xã hội, cần tìm
hiểu các từ ngữ toàn dân có nghĩa
7 ứng để sử dụng khi cần thiết
Hs đọc ghi nhớ
(?) Qua ghi nhớ, cần nắm 4H mấy
đơn vị kiến thức ?
HĐ3 HDHS làm bài tập
- Mục tiêu: Xác định đúng và giải các
bài tập trong sgk
- Cách tiến hành:
Hs đọc và xác định yêu cầu bài tập
Gv tổ chức thi làm nhanh giữa hai dãy
Gv nhận xét, chốt và tuyên -7 dãy
làm tốt
Hs đọc và xác định yêu cầu bài tập
Hs hoạt động cá nhân
Hs trả lời
Hs khác nhận xét, bổ sung
Gv chốt
10’
- Trong thơ văn, có thể sử dụng cả hai lớp này để tô đậm màu sắc
địa 6"7 8 màu sắc tầng lớp xã hội của ngôn ngữ, tính cách nhân vật
2 Tránh lạm dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội:
Ghi nhớ (SGK Tr 58)
- ý
- Tránh lạm dụng
IV/ Luyện tập.
Bài tập 1 (SGK Tr 58)
Từ địa 6"7 và từ toàn dân
7 ứng
Bảng phụ lục
Bài tập 2 (SGK Tr 59)
* Một số biệt ngữ của tầng lớp
Trang 6(?) Trong những hợp giao tiếp
sau, hợp nào nên và không nên
dùng từ ngữ địa 6"7 R
học sinh:
- Tanh: Tốt, giỏi VD: Cái Nga lớp mình nó học hơi bị tanh đấy!
- Đầu đất: Ngu, dốt VD: Sao mày đầu đất thế hả?
- Rắn: nghiêm khắc VD: Thầy giáo tớ hơi bị rắn đấy!
- Ghi đông: điểm 3 VD: Hôm nay 4H cái ghi đông!
- Phao: Tài liệu để quay cóp trong thi cử VD: Mày đã chuẩn
bị phao "R
- Trứng: điểm 0 VD: Hôm nay thằng Hải xơi quả trứng to
Z }
* Một số biệt ngữ của các tầng lớp khác:
- Cớm: công an (Khu này có cớm không?)
- Cơm đen: Thuốc phiện (Hôm nay mày có mang cơm đen không?)
- Cháy giáo án: Dạy hết thời gian
mà " hết nội dung bài giảng (Hôm nay thầy Quang bị cháy giáo án)
- Tăng ca: Làm thêm giờ ngoài giờ quy định (Hôm nay mẹ có phải tăng ca không ạ?)
Bài tập 3 (SGK Tr 59)
- hợp nên dùng: a
- hợp không nên dùng: b, c, d, e, g
4/ Củng cố.
(?) So sánh từ ngữ địa 6"7 8 biệt ngữ xã hội với từ ngữ toàn dân ?
Gv hệ thống kiến thức bài
5/ HDHT
- Học bài và làm bài tập 4
Ai về thăm mẹ quê ta Chiều nay có đứa con xa nhớ bầm
(Tố Hữu)
- Chuẩn bị: Tóm tắt văn bản tự sự
(?) Tại sao phải tóm tắt văn bản tự sự ?
Trang 7B¶ng phô lôc (bµi tËp 1 – Tr 58)
§eo (tÊt, giÇy, dÐp) §i (tÊt, giÇy, dÐp)