Trương Thị Thủy - Mét sè nghÜa cña tõ ch©n: + Bộ phận tiếp xúc với đất của cơ thể người hoặc động vật.. + Bộ phận tiếp xúc với đất của sự vật nói chung: chân giường, chân tủ, chân đèn...[r]
Trang 1Tuần 5 Tiết 19
Từ nhiều nghĩa
và hiện tượng chuyển nghĩa của từ
Ngày soạn: 22/9/07
A Mục tiêu
1 Kiến thức : Giúp học sinh nắm được :
Khái niệm từ nhiều nghĩa; hiện tượng chuyển nghĩa của từ; nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ
2 Thái độ :
HS dùng từ đúng
3 Kỹ năng :
Rèn luyện kỹ năng chuyển nghĩa của từ
B Chuẩn bị :
1 Giáo viên:
SGK ; Giáo án; Bảng phụ
2 Học sinh :
Soạn bài; Phiếu học tập
C Tiến trình lên lớp :
I ổn định tổ chức : 6A vắng : 6B vắng : 6C vắng :
II Kiểm tra bài cũ : ? Thế nào là nghĩa của từ? Hãy giải thích nghĩa của từ “chạy”, “bàn”? III Bài mới :
* Đặt vấn đề :
Xã hội càng phát triển thì nhận thức của con người cũng phát triển theo Nhiều sự vật của thực tế khách quan được con người khám phá Vì vậy cũng nảy sinh nhiều khái niệm mới
Để có tên gọi cho những sự vật mới được khmá phá và biểu thị khái niệm mới được nhận thức đó, con người có thể có hai cách: hoặc tạo ra một từ mới để gọi sự vật, hoặc thêm nghĩa mới vào những từ đã có sẵn Theo cách thứ hai này những từ trước đây chỉ có một nghĩa nay được mang nhiều nghĩa mới Chính vì vậy mà nảy sinh ra hiện tượng nhiều nghĩa của từ Đó cũng chính là nội dung của tiết học hôm nay
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
Hoạt động 1: Từ nhiều nghĩa
GV( bảng phụ): Gọi HS đọc VD trong SGK
Tr 55
? Có mấy sự vật có chân?
? Những cái chân ấy có thể nhìn thấy hoặc
sờ thấy được không?
? Có mấy sự vật không có chân? Tại sao sự
vật ấy vẫn được đưa vào thơ?
? Trong 4 sự vật có chân, nghĩa của từ chân
có gì giống nhau và khác nhau?
? Hãy tìm một số nghĩa khác của từ chân?
I Từ nhiều nghĩa:
1 Ví dụ:( SGK Tr 55)
2 Nhận xét:
- Có 4 sự vật có chân: cái gậy, chiếc
compa, cái kiềng và cái bàn. những cái chân có thể nhìn thấy và sờ thấy được
- Có 1 sự vật không có chân: cái võngca
ngợi anh bộ đội hành quân
Trang 2- Một số nghĩa của từ chân:
? Tìm thêm một số từ khác cũng có nhiều
nghĩa như từ chân?
? Tìm một số từ chỉ có một nghĩa?
? Sau khi tìm hiểu nghĩa của các từ, em có
nhận xét gì về nghĩa của từ?
GV: Gọi HS đọc ghi nhớ 1 (SGK Tr 56)
Hoạt động 2: Hiện tượng chuyển nghĩa của
từ
? Nghĩa đầu tiên của từ chân là nghĩa nào?
TL: Bộ phận tiếp xúc của cơ thể người hoặc
động vật
GV: Nghĩa đầu tiên gọi là nghĩa gốc Nó
chính là cơ sở để hình thành nghĩa chuyển
của từ
? Nêu một số nghĩa chuyển của từ chân mà
em biết?
? Nhận xét về mối quan hệ giữa các nghĩa
của từ chân với nhau?
TL: Nghĩa đầu tiên là cơ sở để suy ra các
nghĩa sau Các nghĩa sau làm phong phú cho
nghĩa đầu tiên
? Hai từ xuân trong câu sau có mấy nghĩa?
Đó là những nghĩa nào?
“Mùa xuân(1) là Tết trồng cây
Làm cho đất nước càng ngày càng xuân(2).”
TL: Xuân (1): một nghĩa: Chỉ mùa xuân.
Xuân (2): nhiều nghĩa:Chỉ mùa xuân,
+ Bộ phận tiếp xúc với đất của cơ thể người hoặc động vật
+ Bộ phận tiếp xúc với đất của sự vật nói chung: chân giường, chân tủ, chân đèn + Bộ phận gắn liền với đất hoặc một sự vật khác: chân tường, chân núi, chân răng
3 Một số từ có nhiều nghĩa:
- Mắt: con mắt
mắt ở cây quả na mở mắt
- Đầu: đầu súng đứng đầu
- Mũi: cái mũi mũi Cà Mau mũi kim mũi thuyền
4 Một số từ chỉ một nghĩa:
VD: Xe máy, xe đạp, compa, toán học, cà pháo, hoa nhài
* Ghi nhớ: ( SGK Tr 56)
II Hiện tượng chuyển nghĩa của từ:
Trang 3chỉ sự tươi đẹp, trẻ trung.
GV:Gọi HS đọc ghi nhớ2( SGK Tr 56)
Hoạt động 3: Luyện tập
GV: Hướng dẫn HS làm BT 1, 2 trong SGK
* Ghi nhớ 2: (SGK Tr 56)
III Luyện tập:
BT 1: Từ chỉ bộ phận của của thể người có
sự chuyển nghĩa:
- Đầu: Đau đầu, cái đầu người Đầu danh sách, đầu bảng Đầu đàn, đầu đảng
- Tay: Vung tay, khoát tay Tay ghế, tay vịn Tay súng, tay cày
- Cổ: Cổ cò, cổ kiêu ba ngấn
Cổ chai, lọ
So vai rụt cổ, rụt cổ rùa Nghển cổ ngóng trông
BT 2: Dùng bộ phận cây cối để chỉ bộ phận cơ thể người:
- Lá: lá phổi, lá gan, lá lách, lá mỡ
- Quả: quả tim, quả thận
- Búp: búp ngón tay
IV Củng cố - Dặn dò:
? Nhắc lại từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ?
Về nhà học bài, làm bài tập 3, 4, 5 trong SGK
Soạn tiết: Lời văn, đoạn văn tự sự