A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giuùp hoïc sinh: - Kiến thức: Cảm nhận được vẻ đẹp tươi sáng, giàu sức sống của một làng quê miền biển được miêu tả trong bài thơ; thấy được tình cảm quê hương đằm th[r]
Trang 1
Ngày soạn :03 tháng 01 năm 2010
Ngày dạy :06/01/2010
Baì : 19 - Tiết 77 Quê hương
Tế Hanh
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp học sinh:
- Kiến thức: Cảm nhận được vẻ đẹp tươi sáng, giàu sức sống của một làng quê miền biển được miêu tả trong bài thơ; thấy được tình cảm quê hương đằm thắm của tác giả
-Thaí độ: Cảm nhận được nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ
B PHƯƠNG PHÁP
- Diễn giảng – Phát vấn
- Thảo luận – Quy nạp kiến thức
C TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC
1 ỔN ĐỊNH - KIỂM TRA BÀI CŨ:
- Đọc thuộc khổ thơ 1 & 4 trong bài “Nhớ Rừng” của Thế Lữ Phân tích giá trị nội dung và
nghệ thuật của hai khổ thơ này
- Đọc thuộc khổ thơ 2 & 3 trong bài “Nhớ Rừng” của Thế Lữ Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật của hai khổ thơ này
2 VÀO BÀI
Quê hương là chùm khế ngọt Cho con trèo hái mỗi ngày Quê hương là đường đi học…
Dẫn vài câu thơ nói về quê hương của Đỗ Trung Quân để giới thiệu bài mới bài “Quê Hương” của Tế Hanh
3 HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ GHI BẢNG
I ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHÚ THÍCH:
Hoạt động 1:
- Gọi học sinh đọc bài thơ
- Nêu nhận xét về thể thơ và bố cục của bài thơ?
2 Tác Phẩm :
- Bài thơ thuộc phong trào thơ mới (1932 _ 1945)
- Thể thơ 8 chữ, thơ tự
do rất mới
- Bố cục:
+ 2 câu đầu: giới thiệu “làng” của tác giả + 6 câu tiếp: cảnh thuyền chài ra khơi
Trang 2đánh cá + 8 câu tiếp: cảnh thuyền cá trở về bến + Khổ cuối: Nỗi nhớ làng của tác giả
Sau khi phân chia bố cục,thầyâ sẽ hướng dẫn các em tìm hiểu văn bản
VĂN BẢN:
1 Giới thiệu làng quê của tác giả
Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới
Nước bao vây cách biển nửa ngày sông
- Hai câu thơ đầu tiên đã giới thiệu quê hương của tác giả như thế
nào?
( Vị trí địa lý, đặc điểm nghề nghiệp của làng quê: nghề chài lưới)
Giáo viên nói thêm về làng quê của tác giả (nằm giữa con sông
Trà Bồng êm đềm và xanh trong bốn mùa)
Tác giả từng nói về con sông quê hương mình: “Trước khi đổ ra
biển, dòng sông lượn vòng ôm trọn làng biển quê tôi”
- Nêu nhận xét về hai câu thơ giới thiệu?
- Giản dị, tự nhiên nhưng rất đầy đủ Khi giới thiệu làng quê là một
làng ven biển, dân làng sinh sống bằng nghề chài lưới, tác giả nói về
cảnh gì của làng chài trước tiên?
* Hoạt động 2:
Gọi hs đọc sáu câu thơ tiếp theo
- Đoạn thơ này viết về cảnh nào? 2 Cảnh thuyền chài
ra khơi đánh cá.
- Cảnh thuyền chài ra khơi đánh cá được miêu tả trong khung cảnh
như thế nào?
Ngày đẹp trời
- Khung cảnh ấy gợi cho người đọc cảm giác gì?
Một không gian bát ngát và rực rỡ ánh bình minh
… trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng
- Những hình ảnh nào nổi bật nhất? Chiếc thuyền nhẹ
hăng như con tuấn mã Phăng mái chèo … trường giang
Cánh buồm giương
to như mảnh hồn làng Rươn thân trắng bao la thâu góp gió
- Hãy nêu những nét nghệ thuật đặc sắc của việc miêu tả con
- thuyền đánh cá ra khơi?
Nghệ thuật so sánh: thuyền … hăng như con tuấn mã -> thể hiện
trạng thái đầy phấn chấn mạnh mẽ, ẩn đằng sau là hình ảnh con người:
thuyền nhẹ, trai tráng khoẻ mạnh ra biển đầy khí thế sôi nổi và hào
hứng
Biện pháp so sánh : Thuyền hăng như con tuấn mã
Trang 3Nhân hoá: Cánh buồm … rướn thân trắng -> cánh buồm như một
sinh thể biết cử động và hơn thế nữa nó mang hồn quê ra biển Những
người dân chài là máu thịt của làng, là một phần linh hồn của làng giờ
theo thuyền ra khơi Cánh buồm trở thành biểu tượng của họ
Chỉ với sáu câu thơ mà tác giả đã miêu tả thật đặc sắc cảnh thuyền
chài ra khơi Tác giả Hoài Thanh nhận xét: “Người nghe thấy những
điều không hình sắc, không thanh âm như “mảnh hồn làng” trên “cánh
buồm trương”
Nghệ thuật ẩn dụ, nhân hoá: Cánh buồm … rướn thân trắng … thâu góp gió
- Tác giả sử dụng các biện pháp nghệ thuật ấy nhằm mục đích gì? -> thể hiện bức tranh
thiên nhiên tươi sáng cùng với sự khoẽ khoắn, dạt dào sức sống của dân miền biển – quê hương của tác giả Cảnh đoàn thuyền ra khơi được miêu tả rất tinh tế người đọc vừa nắm
bắt được cái hình vừa cảm nhận được cái hồn của sự vật
- Những câu thơ tiếp theo miêu tả sự việc gì?
* Hoạt động 3:
- Cảnh đón đoàn thuyền được miêu tả trong những câu thơ nào?
3) Cảnh đoàn thuyền về bến.
Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghe về
“Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe”
Những con cá tươi ngon thân bạc trắng
- Tại sao tác giả lại nói” Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe”? câu thơ
thể hiện tâm trạng gì của tác giả?
Tiếng reo vui, thở phào nhẹ nhõm, cảm tạ thiên nhiên, trời đất đã
giúp đỡ cho chuyến đi biển bình yên
- Không khí của buổi đón đoàn thuyền như thế nào?
Vui vẻ, rộn ràng, thoã mãn, có cả âm thanh “ồn ào”, màu sắc “bạc
trắng”, trạng thái “tấp nập”
- Hình ảnh trai tráng sau chuyến đi biển về được đặc tả ra sao? Dân chài lưới làn da
ngăm rám nắng, Cả thân hình nồng thở
vị xa xăm
- Những hình ảnh ấy cho thấy con người ở làng biển có gì đặc biệt?
Khoẻ khoắn, giàu sức sống Hình ảnh vừa chân thực, vừa lãng
mạn Sóng gió, nắng, nước biển in dấu trên làn da, tạo ra cái “vị xa
xăm” nồng nàn trên thân thể người trai xứ biển Vẻ đẹp thật giản dị
nhưng cũng thật khoẻ khoắn, thơ mộng
- Còn chiếc thuyền được tác giả nhắc đến như thế nào sau chuyến đi
biển đầy gian nan?
Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ
Trang 4- Nêu nhận xét về nghệ thuật của hai câu thơ này?
Nghệ thuật ẩn dụ, nhân hoá Hai câu thơ là một sáng tác nghệ thuật
của tác giả Tác giả không chỉ thấy con thuyền nằm im trên bến mà còn
thấy “sự mệt mỏi say sưa” của con thuyền, và còn cảm thấy con thuyền
đang lắng nghe “chất muối thấm dần trong trong thớ vỏ”
- Với cách sử dụng các biện pháp nghệ thuật nói trên đã bộc lộ tình
cảm gì của tác giả đối với làng quê?
Con thuyền vô tri vô giác trở nên có hồn, một tâm hồn rất tinh tế.
Điều này còn thể hiện tác giả phải là người gắn bó sâu nặng với làng
quê, con người có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế mới viết nên những câu thơ
chân thật và xúc động như thế về làng quê của tác giả
Nếu như bốn câu thơ trên tả thực về cảnh chào đón đoàn thuyền đánh
cá trở về, bốn câu thơ này thể hiện cái cái hồn, tấm lòng của tác giả gắn
bó với quê hương làng biển của mình
- Cảnh đoàn thuyền về bến được miêu tả trong một không khí ra
sao?
-> Đoàn thuyền về bến trong một không khí hết sức rộn ràng, vui tươi, thoả mãn
Nhớ về quê hương của mình, một quê hương miền biển, tác giả nhớ
cảnh đoàn thuyền ra khơi, đoàn thuyền trở về, cảnh sinh hoạt đặc thù
của người dân miền biển đồng thời gửi vào đó nỗi nhớ quê của mình
* Hoạt Động 4:
- Tình cảm của nhà thơ với quê hương thể hiện trong hoàn cảnh
nào? Những câu thơ nào cho em biết điều đó?
Xa quê
- Nổi nhớ của tác giả có điều gì đặc biệt?
Nhớ những ấn tượng của làng chài, đó là
- Nỗi nhớ ấy chỉ xuất hiện trong thoáng chốc có phải không?
4 Nỗi nhớ quê của tác giả
- Nay xa cách … luôn
tưởng nhớ
… nước xanh, cá bạc, chiếc buồm vôi,
… con thuyền …
… … … nhớ mùi nồng mặn … … … …
-> Nỗi nhớ da diết, khôn nguôi
* Câu hỏi thảo luận:
- Hãy nhận xét về tình cảm của tác giả đối với cảnh vật, cuộc sống
và con người của quê hương ơng?
- Sau khi học sinh trả lời, giáo viên liên hệ thực tế cuộc sống Vậy
quê hương em là một thành phố ồn ào náo nhiệt, em hãy tưởng tượng
khi xa quê em sẽ nhớ đến điều gì trước tiên?
* Hoạt Động 5:
Nhận xét về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
Gọi học sinh trả lời, gv tổng kết
Nội dung: bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ dung dị đằm thắm của tế hanh
Bài thơ làm sống mãi một làng chài với cuộc sống bình dị, chan hoà với
thiên nhiên, với những chàng trai khoẽ mạnh, những con thuyền và vị
nồng mặn rất đặc trưng
Nghệ thuật:
Trang 5- Bài thơ trữ tình phươngthức biểu đạt chủ yếu là biểu cảm xen miêu tả.
- Sự sáng tạo hình ảnh thơ: miêu tả rất chân xác nhung lại có những
hình ảnh bay bổng đầy lãng mạn
Gv dẫn lời nhận xét của nhà phê bình Hoài Thanh – Hoài Chân
Gọi học sinh đọc ghi nhớ III GHI NHỚ
SGK
1 Hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm bài thơ
2 HS sưu tầm và chép lại những bài thơ viết về tình cảm đối với quê hương mà em yêu thích nhất
4 Củng cố:
- Nêu cảm nhận của em về các câu thơ sau:
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng Rướn thân trắng bao la thâu góp gió
Dân chài lưới làn da ngâm rám nắng, Cả thân hình nồng thở vị xa xăm;
5 Dặn dò:
- Học thuộc lòng bài thơ (giá trị nội dung nghệ thuật)
- Làm bài luyện tập
- Soạn bài : Khi con tu hú của Tố hữu
Trang 6
Ngày soạn :04/01/2010
Ngày dạy :05/0106/01/2010
Tiết 78
Tố Hữu
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Kiến thức :Nắm được Tố Hưữ là nhà thơ đã gặp ánh sáng chân lý cách mang lúc thời trẻ
-Thái độ : Cảm nhận được lòng yêu sự sống, miềm khát khao tự do cháy bỏng của người chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi đang bị giam cầm trong tù ngục được thể hiện bằng những hình ảnh gợi cảm và thể thơ lục bát giản dị mà tha thiết
B PHƯƠNG PHÁP
- Diễn giảng – Phát vấn
- Thảo luận – Nêu vấn đề - Quy nạp kiến thức
C TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC:
1 Ổn định - Kiểm tra bài cũ:
- Đọc thuộc lòng 8 câu thơ đầu Phân tích hai câu thơ:
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng Rướn thân trắng bao la thâu góp gió
- Đọc thuộc lòng 12 câu thơ sau Phân tích hai câu thơ:
Dân chài lưới làn da ngâm rám nắng Cả thân hình nồng thở vị xa xăm
2 Vào bài:
Trang 7Dẫn sự kiện nhà thơ Tố Hữu qua đời trong năm 2002 Tố hữu mất đi là một mất mát lớn cho nền thơ của dân tộc, một chiến sĩ Cộng sản suốt đời đấu tranh cho lí tưởng của mình Dẫn vào bài thơ Khi con tu hú …
3 Hoạt động dạy và học:
- Học sinh đọc phần chú thích
Hoạt động 1:
Đọc và tìm hiểu bài thơ:
Gọi học sinh đọc văn bản
I ĐỌC VÀ TÌM
THÍCH:
1) Tác Giả:SGK
2) Tác Phẩm:
- Sáng tác tháng 7 –
1939 tại nhà lao Thừa Phủ, khi tác giả bị bắt giam vào đây
- Bài thơ được làm theo thể thơ nào?
- Bài thơ chia làm mấy phần? Ý chính từng phần?
- Thể thơ lục bát
- Bố cục hai phần + 6 câu thơ đầu: Bức tranh mùa hè
+ 4 câu thơ cuối: tâm trạng của tác giả
Gợi ý tìm hiểu nhan đề bài thơ.
- Nên hiểu nhan đề bài thơ như thế nào? (đã là một câu chưa? vì sao?)
Chưa trọn câu, chỉ là một mệnh đề bắt đầu bằng từ “khi”
Qua việc tìm hiểu nội dung bài thơ, em hãy viết câu văn xuôi có bốn
chữ đầu là “Khi con tu hú” để tóm tắt nội dung bài thơ
Khi con tu hú gọi bầy là khi mùa hè đến, người tù (nhân vật trữ tình)
càng cảm thấy ngột ngạt trong phòng giam chật hẹp, càng thèm khát cháy
bỏng cuộc sống tự do tưng bừng bên ngoài Tên bài thơ đã gợi mở mạch
cảm xúc của bài thơ
- Vì sao tiếng tu hú kêu lại tác động mạnh mẽ đến tâm hồn nhà thơ
như vậy?
Tiếng chim tu hú có giá trị hoán dụ, liên tưởng báo hiệu một mùa hè rực
rỡ của sự sống tưng bừng, của trời cao lồng lộng tự do, vì vậy tiếng chim đã
tác động mạnh mẽ đến trái tim người tù
Trước tiên chúng ta tìm hiểu bài thơ qua 6 câu thơ đầu – bức tranh mùa hè
Gọi hs đọc 6 câu thơ đầu II Tìm hiểu văn
bản:
1 Bức tranh mùa hè
Khi con tu hú … … Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt, đầy
Trang 8sân nắng đào Trời xanh … rộng … cao Đôi con diều sáo lộn nhào từng không
- Hãy kể những sự vật mà tác giả nhắc đến trong bức tranh mùa hè
đó? (Lúa chiêm, vườn râm, bầu trời, trái cây, hạt bắp, tiếng chim tu hú,
tiếng ve, tiếng sáo diều)
- Em có nhận xét gì về phạm vi miêu tả đó?
Phạm vi miêu tả vừa rộng lớn, vừa tỉ mỉ, từ thế giới vĩ mô đến thế giới
vi mô Bầu trời, cánh đồng, khu vườn, mảnh sân đến trái cây, hạt bắp Từ
màu sắc rực rỡ, âm thanh rộn rã, đến những mùi thơm trong trẻo
- Em có thể cảm nhận những gì về màu sắc, về âm thanh và hương vị?
Màu sắc: rực rỡ và lộng lẫy
Aâm thanh: náo nức, rạo sực
Hương thơm: của đồng lúa chín; ngọt ngào của trái cây; của những vạt
ngô vàng mẩy
- Nhận xét về những biện pháp nghệ thuật trong 6 câu thơ đầu và nêu
tác dụng của nó?
Chọn lọc chi tiết đặc sắc, dùng động từ mạnh mẽ: dậy, lộn, nhào;
nhữngtính từ: chín, ngọt, đầy, rộng, cao để diễn tả sự hoạt động, sự căng
đầy nhựa sống của mùa hè Mặt khác bầu trời như được mở ra, như cao
thêm để tạo ra một không gian thoáng đãng, phóng khoáng Trên nền trời
đó, đôi con diều sáo bay lượn tự do nhằm tạo ra sự đối lập với không gian
hẹp, không khi tù túng, con người không được hoạt động, ngột ngạt phẫn
uất trong bốn bức tường của phòng giam
- Tiếng chim tu hú đã thức gọi tâm hồn người tù một khung cảnh mùa
hè như thế nào?
-> Mùa hè rộn rã âm thanh, rực rỡ màu sắc, ngọt ngào hương vị, bầu trời khoáng đạt tự do
>< phòng giam chật hẹp, tù túng ngột ngạt
Trước khung cảnh mùa hè như thế, tâm trạng của người tù ra sao?
Tìm hiểu tiếp 4 câu thơ cuối.
2 Tâm trạng của người tù
Tâm trạng của người tù được thể hiện ở những dòng thơ nào?
Gọi học sinh đọc 4 câu thơ cuối
Mà chân muốn đạp tan phòng hè ôi!
Ngot lam sao, chet uat thoi
- Nhận xé về cách ngắt nhịp và cách dùng từ của hai câu thơ 8 & 9
Nhịp 6/2 và nhịp 3/3; dùng từ ngữ mạnh (đập tan phòng, chết uất), những từ
ngữ cảm thán (ôi, thôi, làm sao) đã thể hiện tâm trạng cảm xúc của tác giả?
- Đó là tâm trạng gì? -> tâm trạng đột ngột , uất hận.
- tại so tác giả lại ngột ngạt và uất hận?
Ngột ngạt vì sự chật chội, tù túng, nóng bức của phòng giam mùa hè Uất
hận vì sự vật thì tự do, cả vật vô tri như cánh diều cũng được bay lượn tự
do, còn người chiến sĩ trẻ phải bị giam hãm, bị biệt lập cô đơn “cháy ruột
mơ những ngày hoạt động” (quanh quẫn)
- tất cả tâm trạng đó dẫn đến ước muốn gì của người tù?
“đập tan phòng”
Trang 9* Câu hỏi thảo luận:
Mở đầu và kết thúc bài thơ đều có tiếng chim tu hú kêu, nhưng tâm
trạng của người tù ở hai đoạn đầu và cuối rất khác nhau, vì sao?
Mở đầu bài thơ là tiếng chim tu hú gọi bầy báo hiệu mùa hè sang như
là tiếng gọi, như một niềm khắc khoải Tiếng chim kêu mở ra một mùa hè
đầy sức sống, đầy ắp sự tự do
Đến cuối bài thơ thì tiếng chim được nghe như là tiếng kêu, hai tiếng cứ
kêu chỉ sự liên tục, không dứt có phần thiêu đốt giục giả…
* Hoạt động 4:
Tổng kết giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
- Nhận xét về cách tả hình và tả cảnh của bài thơ? (Đoạn đầu tả cảnh:
dạt dào, đầy sức sống; đoạn sau tả tình: sôi nổi, sâu và da diết)
- Hiệu quả nghệ thuật có được là do đâu?
- Sử dụng thể thơ lục bát mềm mại, uyển chuyển, linh hoạt
- Nghệ thuật đối lập
- Bài thơ liền mạch, giọng điệu tự nhiên, cảm xúc nhất quán, khi tươi sáng
khoáng đạt, khi dằn vặt u uất, rất phù hợp hới cảm xúc thơ
Gọi học sinh đọc phần ghi nhớ
III GHI NHỚ:
SGK
4 Củng cố:
Theo em cái hay của bài thơ thể hiện nổi bật ở những điểm nào?
5 Dặn dò:
- Học thuộc bài thơ: nắm giá trị nội dung và nghệ thuật
- Soạn “ Câu nghi vấn” (tiếp theo)
Ngày soạn : 06/01/2010 Ngày dạy:07/01/2010
Tiết 79
Câu nghi vấn
(Tiếp theo)
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp học sinh:
- Hiểu rõ câu nghi vấn không dùng để hỏi mà còn dùng để cầu khiến, khẳng định, phủ định, đe dọa, biểu lộ tình cảm, cảm xúc…
- Biết sử dụng câu nghi vấn phù hợp với tình huống giao tiếp
B PHƯƠNG PHÁP:
Trang 10- Phát vấn – Diễn giảng
- Nêu vấn đề – quy nạp kiến thức
C ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
- Ví dụ a b c d đ
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC.
1. Ổn định
2. Kiểm tra bài cũ:
- Câu nghi vấn là gì? Nêu đặc điểm và chức năng chính của câu nghi vấn?
- Đặt 3 câu nghi vấn với những từ nghi vấn khác nhau?
3 Vào bài:
Thực tế trong cuộc sống giao tiếp, có những câu ngoài mục đích để hỏi còn dùng vào những mục đích khác Bài học hôm nay giúp chúng ta tìm hiểu chức năng khác của câu nghi vấn
* Hoạt động dạy và học:
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ GHI BẢNG
Hoạt động 1:
Gv treo đồ dùng dạy học lên bảng, hs quan sát và đọc ví dụ I NHỮNG CHỨC NĂNG KHÁC
1 Ví dụ: a, b, c, d, đ sgk (22)
2 Nhận xét:
- Xác định câu nghi vấn trong các đoạn trích trên?
Gv dùng bút đỏ gạch dưới những câu nghi vấn.
- Câu nghi vấn trong đoạn trích trên có dùng hỏi không?
- Nếu không , thì dùng để làm gì?
Gv đưa ra những chức năng để hs lựa chọn: cầu khiến; khẳng
định , phủ định, đe doạ, biểu bộ tình cảm, cảm xúc
a) Sao chú mày sinh sống cẩu thả quá như thế !
-> biểu lộ tình cảm, cảm xúc
b) Mày định nói cho cha mày nghe đấy à? -> đe doạ
c) Có biết không? … Lính đâu? Sao bay dám để để cho nó chạy xồng xộc vào đây như vậy? Không còn phép tắc
gì nữa á ? -> đe dọa d) Cả đoạn trích: Khẳng định đ) Con gái tôi vẻ đấy ư?…:bộc lộ cảm xúc
- Nhận xét về dấu câu của các câu nghi vấn trên?
Có khi là dấu chấm than
- Kết thúc câu nghi vấn có thể là dấu chấm hoặc d6áu chấm lửng
- Những chức năng khác của câu nghi vấn là gì?
Hs trả lời, Gv hướng đến phần ghi nhớ
Gọi hs đọc ghi nhớ sgk trang 23
3 Ghi nhớ : sgk
Luyện tập:
1.a) Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Bình Tư để có ăn ư?
-> Biểu lộ cảm xúc