Giáo án Ngữ văn 8 - Tuần 10 - Chuẩn kiến thức

3.Bài mới: a.Giới thiệu bài : Văn học cũng như trong ngôn ngữ của cuộc sống hằng ngày, chúng ta đã sử dụng khá nhiều biện pháp tu từ .Khi nói và viết một câu văn ,câu thơ cho hay ta sử d[r]

BÀI 9

TIẾT 37

oOo

I Mục tiêu cần đạt :

Giúp học sinh hiểu được thế nào là nói quá và tác dụng của biện pháp tu từ này trong văn chương cũng như trong cuộc sống thường ngày

II.Các bước lên lớp:

1.Ổn định lớp:

2.Kiểm tra bài cũ:

-Thế nào là tình thái từ ? cho ví dụ

-Nêu cách sử dụng tình thái từ

3.Bài mới:

a.Giới thiệu bài :

Văn học cũng như trong ngôn ngữ của cuộc sống hằng ngày, chúng ta đã sử dụng khá nhiều biện pháp tu từ Khi nói và viết một câu văn ,câu thơ cho hay ta sử dụng các nghệ thuật tu từ Một trong những biễn pháp tu từ đó là “nói quá”mà chúng ta sẽ tìm hiểu trong tiết học hôm nay

b Tiến trình hoạt động:

 Hoạt động 1: Tìm hiểu về nói quá và tác dụng của

nói quá

-Gọi học sinh đọc các câu tục ngữ ,ca dao trong

SGK/103

-Giáo viên ghi lên bảng :

+Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng

Ngày tháng mười chưa cười đã tối.(tục ngữ)

+Cầy đồng đang buổi ban trưa

Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.(ca dao)

?- Đọc lại câu tục ngữ Nói” đêm tháng năm

chưa nằm đã sáng,ngàu tháng mười chưa cười đã

tối” có quá sự thật không?

-Nói như vậy là quá sự thật vì đêm tháng năm có

ngắn thì cũng không đến nỗi chưa kịp đặt lưng nghỉ

ngơi thì trời đã sáng vaq2 ngày tháng mười có ngắn

thì cũng không đến nỗi chưa kịp cười thì trời đã tối

 Lối diễn đạt bằng hình ảnh “chưa nằm đã

sáng”,”chưa cười đã tối” là phóng đại mức độ ,tính

chầt ngắn của đêm tháng năm và ngày tháng mười

?-Đọc câu ca dao.Nói:”Mồ hôi thánh thót như

mưa ruộng cày”có đúng với thực tế không ?

-Nói mồ hôi như mưa là không đúng htực tế Nói

như vậy là nói quávì mưa thì phải nhiều nước còn

mồ hôi nhiều lắm cũng chỉ ướt đẫm áo mà thôi

?-Theo em,thực chất,mấy câu này nhằm nói lên

điều gì ? (học sinh thảo luận).

I Tìm hiểu bài :

1 Nói quá:

-Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười chưa cười đã tối

 Nói quá

 Nhấn mạnh độ cực ngắn của đêm thang năm và ngày tháng mười

- Cày đồng đang buổi ban trưa Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày

 Nói quá

 Nhấn mạnh sự lao động vất vả của người nông dân

2.Tác dụng của nói quá:

-Nhấn mạnh gây ấn tượng ,tăng sức biểu cảm

II Ghi nhớ:

SGK /104

III Luyện tập:

-Bài tập 1,2,3,4 ở lớp

-Bài tập 5 về nhà

-Câu tục ngữ ngụ ý nói: hiện tượng thời gian đêm tháng năm rất ngắn và ngày tháng mười cũng rất

ngắn

-Câu ca dao nói “Mồ hôi thánh htót như mưa ruộng cày “là ngụ ý lao động của người nông dân hết sức vất vả

?-Như vậy ,ở câu tục ngữ người ta phóng đại hiện tượng thời gian của đêm tháng năm và ngày tháng mười để nhấn mạnh độ cực ngắn của chúng Còn

ở câu ca dao ,người ta phóng đại hiện tượng mồ

hôi chảy quá mức bình thường để nhấn mạnh sự vất vả của việc cày đồng.Những cách diễn đạt này

ta gọi là biện pháp tu từ nói quá?

-Nói quá là một biện pháp tu từ phóng đại mức độ ,qui mô tính chất của sự vật,hiện tương được miêu tả

?-Qua hai ví dụ vừa phân tích ,em thấy nói quá có tác dụng gì?

-Để nhấn mạnh,gây ấn tượng ,tăng sức biểu cảm

 HS đọc ghi nhớ trong SGK/104

 Hoạt động 2 :Phân biệt biện pháp tu từ nói quá với

nói khoác,nói phét

?- Nói quá su85 thật có phải là nói khoác,nói phét không ?

-Nói quá sự thật không phải là nói khoác,nói phét

vì người nghe vẫn hiểu ý đó là nhấn mạnh, gây ấn tượng,nhằm tăng giá trị diễn cảm của lơì nói.Còn nói khoác,nói phét là nói không đúng sự thật ,không

mang giá trị tích cực

?-Em hãy tìm một số ví dụ về nói quá trong tục

ngữ,ca dao ,trong thơ văn châm biếm hài hước và cả văn thơ trữ tình

Ví dụ:

 Thuận vợ thuận chồng tát biển đông cũng cạn

 Đời người có một gang tay

Ai hay ngủ ngày còn lại nửa gang

Ngoài ra nói quá còn được sử dụng nhiều trong

thành ngư trở thành những khuôn mẫu cố định

như:hét ra lửa,lớn như thổi,mình đồng da sắt…Trong cách nói hằng ngày,ta cũng sử dụng biện pháp nói quá :hay không thể tả được,cười vỡ bụng…

 Hoạt động 3: Luyện tập

ªBài tập 1: Tìm biện pháp nói quá và ý nghĩa

của từng cách nói

a) Có sức người sỏi đá củng thành cơm:sức mạnh của việc lao động

b)Em có thể đi lên đến tận trời:có thể đi tới bất kỳ đâu ,rất khẻo ,rất sung sức

c)Thét ra lửa:Rất có uy quyền,hống hách,quát nạt mọi người

ªBài tập 2: Điền các thành ngữ.

a) chó ăn đá gà ăn sỏi

b) Bầm gan tím ruột

c) Ruột để ngoài da

d) Nở từng khúc ruột

e) Vắt chân lên cổ

ªBài tập 3: Đặt câu với các thành ngữ dùng biện

pháp nói quá :nghiêng nước nghiêng thành,dời non lấp biển,lấp biển vá trời,mình đồng da sắt,nghĩ nát óc

ªBài tập 4: Tìm 5 thành ngữ so sánh dùng biện

pháp nói quá

-Khóc như mưa ,nắng như đổ lửa,chậm như

rùa,đẹp như tiên ,đen như cột nhà cháy

4.Củng cố:

-Đặt câu với các thành ngữ ở bài tập 4

5 Dặn dò:

-Học ghi nhớ và làm bài tập còn lại

-Soạn :Ôn tập truyện ký Việt Nam hiện đại

TIẾT 38

oOo

I Mục tiêu cần đạt:

Giúo học sinh củng cố hệ thống hoá kiến thức phần truyện ký hiện đại Việt nam học ở lớp 8

II Các bước lên lớp:

1 Ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

-Nói quá là gì ?Cho ví dụ?

- Giải quyết các bài tập còn lại-kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh

3 Bài mới:

a) Giới thiệu bài :

-Để có một cái nhìn khái quát tổng hợp về một chặng đường truyện ký Việt Nam hiện đại thời kỳ 1900-1945,chúng ta sẽ tiến hành ôn tập ngày hôm nay

-Để giúp cho học sinh dễ hình dung G/v có thể cung cấp thêm một đặc điểm quan trọng của văn học Việt Nam thời kỳ này là văn học đổi mới ngày càng sâu sắc ,mạnh mẽ theo hướng hiện đại hoá .Đặc biệt từ 1930 VHVN thực sự bước vào quĩ đạo hiện đại- được viết bằng chữ quốc ngữ với cách viết mới mẻ-Do lịch sử VN có những chuyể biến khá sâu sắc (Đô thị phát triển-ảnh hưởng văn hoá phương tây…)

-Các truyện ký Việt Nam hiện đại các em được học ở lớp 8 rất khác với các truyện ký trung đại đã học ở lớp 6,7 như “Sống chết mặc bay”.”một thứ quà của lúa non” Thạch Lam,”Dế mèn phiêu lưu ký”.Tô Hoài.Truyện ký từ d8ầu những năm 1930-1945 có thể được coi là đã hoàn thiện

b) Tiến trình hoạt động :

 Hoạt động 1:

Kẻ bảng hteo mẫu (ghi bảng).G/v kiểm tra chung

sự chuẩn bị của học sinh,gọi một học sinh trình bày

chuẩn bị của mình về tưng văn bản hoặc tưng mục

cụ thể, Học sinh khác phát biểu,nhận xét-giáo viên

sửa lại ghi lên bảng

?-Ở lớp 8 chúng ta đã học những văn bản

truyện ký Việt Nam hiện đại náo?

1)Trong lòng mẹ

2)Tức nước vỡ bờ

3)Lão Hạc

?-Cho biết tên tác giả?

-Nguyên Hồng ,Ngô Tất Tố,Nam Cao

?-Các tác phẩm đó ra đời từ năm nào?Thể loại

của từng tác phẩm?

1) Trong lòng mẹ (những ngày thơ ấu) viết năm

1938-hồi ký

2) Tức nước vỡ bờ (Tắt đèn)-1939-tiểu thuyết

3) Lão Hạc,viết năm 1943-truyệ ngắn

?-Cho biết phương thức biểu đạt của ba tác

phẩm 1,2,3.

1) Trong lòng mẹ :tự sự(có trữ tình)

2) Tức nước vỡ bờ: tự sự

3) Lão Hạc :tự sự (xen trữ tình)

?-Các em đã soạn bài ,vậy đề tài,nội dung chủ

yếu và đặc sắc nghệ thuật của văn bản” trong

lòng mẹ”,”Tức nước vỡ bờ”,”Lão Hạc”như

thế nào?

-Học sinh nói từng văn bản,gọi các em nhận

xét,giáo viên chốt lại và ghi lên bảng (phần ghi

bảng)

?-Hãy nêu những d8iểm giống nhau và khác

nhau về thể loại,đề tài,phương thức biểu

đạt,nội dung tư tưởng và đặc điểm nghệ thuật

của ba văn bản (học sinh thảo luận).

 Giống nhau :

#Về phương thức biểu đạt : Đều là văn tự

sự,truyện ký hiện đại(và được sáng tác ở thời kỳ

1930-1945)

#Về đề tài : đều lấy đề tài về con người và đời

sống xã hội d8ương thời của tác giả,đều đi sâu

miêu tả số phận cực khổ của con người bị vùi dập

#Nội dung:đều chan chứa tinh thần nhân đạo (yêu

thương trân trọng những tình cảm,phẩm chất đẹp

đẽ của con người,tố cáo những gì tàn ác xấu xa)

#Nghệ thuật: Đều có lối viết chân thực ,gần đời

sống rất sinh động(bút pháp hiện thực)

Đây cũng là những đặc điểm chung nhất của

dòng văn xuôi hiện thực nước ta trước cách mạng

 Khác nhau :

-G/v nêu những nét riêng của mỗi văn bản qua

thể loại,nội dung chủ yếu và đặc sắc nghệ thuật

4 Củng cố:

-Trong các văn bản vừa ôn,em thích nhân vật(hoặc đoạn văn) nào?ví sao?

5 Dặn dò :

- Học bài

-Chuẩn bị bài”Thông tin về trái đất năm 2000”

ÔN TẬP TRUYỆN KÝ VĂN HỌC VIỆT NAM

S

T

T

TÊN VĂN

BẢN

TÁC GIẢ (NĂM SINH)

NĂM TÁC PHẨM

RA ĐỜI

THỂ LOẠI

PHƯƠNG THỨC BIỂU ĐẠT

ĐỀ TÀI CỤ THỂ

NỘI DUNG CHỦ YẾU

ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT

1 Trong lòng

mẹ

(những ngày

thơ ấu)

Nguyên Hồng (1918-1982)

1939 Hồi ký Tự sự

(có trữ tình)

Tình cảnh đứa bé mồ côi

Nỗi đau của đứa bé mồ côi Văn hồi ký chân thành ,trữ tình thiết tha

2 Tức nước vỡ

bờ Ngô tất Tố

(1893-1954)

thuyết (trích)

Tự sự Người nông

dân cùng khổ bị đè nén thái quá đã uất ức vùng lên

Phê phán chế độ tàn ác bất nhân và ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn ,sức sống tiềm tàng của người phụ nữ nông thôn

Khắc hoạ nhân và miêu tả rất sinh động,hấp

dẫn

Cao (1915-1951

1943 Truyện

ngắn (trích)

Tự sự (xen trữ tình)

Chuyệ một ông lão ngèo đói đã tự tử

Số phận bi thảm của người nông dân cùng khổ và nhân phẩm cao đẹp của họ

Nhân vật được đào sâu tâm lý ,truyện kể thật tự nhiên ,linh hoạt,vừa chân thực vừa đậm tính

triết lývà trữ tình

TIẾT 39

I.Mục tiêu cần đạt :

Giúp học sinh :

-Thấy được tầm quan trọng và tính phức tạp của một trong những vấn đề khó giải quyết nhất trong nhiện vụ bảo vệ môi trường là sử lý nước thải

-Thấy được tác hại,mặt trái của việc sử dụng bao bì ni lông,tự mình hạn chế sử dụng bao bì ni lông và vận động mọi người cùng thực hiện khi có điều kiện

-Từ việc sử dụng bao bì ni lông có những suy nghĩ tích cực về những việc tương tự khác trong vấn đề sử lý rác thải sinh hoạt

-Thấy được tính thuyết phục trong cach thuyết minh về tác hại của việc sử dụng bao bì ni lông cũng như tính hợp lý của những kiến nghị mà văn bản đề xuất

-Thấy được văn bản có tính thuyết phục cao trong cấu trúc toàn bài là nhờ ở nghệ thuật sắp xếpý,cách thức trình bày và các ý liên quan đến vấn đề

II.Các bước lên lớp:

1.Ổn định lớp :

2.Kiểm tra bài cũ:

-Em thích đoạn nào nhất trong bài”Hai cây phong “? Tại sao?

- Bằng cách diễn đạt nào,người viết đã làm cho hai cây phong nổi bật ở vị trí trung tâm của mạch truyện?

3 Bài mới :

a.Giới thiệu bài :

Chung ta đã tìm hiểu văn bản tự sự đầy chất trữ tình trong bài hai cây phong.Hôm nay chúng ta chuyển sang tìm hiểu một lời kêu gọi đầy thuyết phục về một vấn đề nóng bỏng của xã hội hiện nay, đó là vấn đề bảo vệ môi trường ,với văn bản “Thông tin về ngày trái đất năm 2000”

b.Tiến trình hoạt động :

Phần chuẩn bị của học sinh theo nhóm:

a.Viết khẩu hiệu tuyên truyền và vẽ tranh cổ động cho chủ đề”một ngày không sử dụng bao bì ni lông”

b Sưu tầm tranh ảnh về chủ đề bảo vệ môi trường

 Hoạt động 1:

-Hướng dẫn đọc :Giọng thuyết minh (đọc tin thời

sự…)

-Chú ý cách đọc và giọng điệu đọc phần sau văn

bản

+Từ “vì vậy” đến” …gây ô nhiễm nghiêm trọng đối

với môi trường “: cần nhấn mạnh rành rọt từng điểm

kiến nghị

+ Đoạn “Mọi người hãy…”đến hết:giọng điệu hô

hào khẩn thiết

 Hoạt động 2 :Giải nghĩa từ khó(chú thích trong sách

Việt Nam tham gia ngày trái đất với chủ đề “Một ngày không sử dụng bao ni lông “.

I.Tác hại :

Tính không phân huỷ của plastic:

-Lẫn vào đất Xói mòn ở vùng đồi núi -Xuống cống rãnhgây truyền dịch bệnh

-Trôi ra biểnlàm chết sinh vật

- ĐốtAûnh hưởng đến tuyến nội tiết,giảm khả năng miễn dịch

II.Giải pháp :

-Thay đổi thói quen sử dụng

-không sử dụng khi không cần thiết

-Nói tác hại của việc sử dụng bao bì ni lông với mọi người

giáo khoa).

-Cụm từ “ô nhiễm môi trường “ môi trường bị

nhiễm bẩn tới mức có thể gây độc hại

-Đặt câu với từ phân huỷ ,plastic và giải nghĩa hai từ

đó

- GV nói thêm: plastic còn gọi chung là nhựa,là

những vật liệu tổng hợp gồm những phần tử lớn gọi là

polime,Túi ni lông được sản xuất từ hạt

PE(polyetylen).PP(polypropylen)và nhựa tái chế ,Các

loại ni lông cũng như các loại nhựa có một đặc tính

chung là không thể tự phân huỷ,nói một cách đơn

giản là không biến đi đâu được.Nếu không bị ohân

huỷ nó có thể tồn tại từ 20 năm đến trên 5000 năm

 Hoạt động 3:Tìm hiểu và phân tích bố cục văn bản (

SGV trang 97)

 Hoạt động 4: Tìm hiểu văn bản

 Đọc thầm đoạn 1 và cho biết do đâu mà bản thông

điệp “Thông tin về ngày trái đất năm 2000” được ra

đời?

?-Việt Nam tham gia.Ngày trái đất với chủ đề

nào?

?-Vì sao Việt Nam tham gia vào chủ đề này?

Chủ đề thiết thực,phù hợp với hoàn cảnh Việt

Nam,gần gũi với tất cả mọi người mà lại có ý nghĩa

rất lớn

-Vì đặc tính gì mà bao ni lông có thể gây nguy hại

cho môi trường ?

- Chính tính không phân huỷ đó đã tạo nên hàng loạt

tác hại như thế nào ?Tác hại toàn diện

?- Đoạn văn trình bày về các tác hại của bao ni

lông theo mối quan hệ nào ?

Nguyên nhân- hệ quả

Ví dụ khách quan (các tác hại được trình bày đã qua

quá trình nghiên cứu và kết luận của khoa học).Ví dụ

trình bày có thứ tự

Yêu cầu Hs đọc lại đoạn văn từ “Theo các nhà khoa

học”đế “và các dị tật bẩn sinh cho trẻ sơ sinh”

?- Đoạn văn này đã có tác dụng như thế nào trong

văn bản ?

Vấn đề trừu tượng trở nên cụ thể,dễ nắm bắt và có

sức thuyết phục ,làm cho người đọc dễ liên hệ thực tế

nên cảm nhận vấn đề sâu sắc hơn

 Thảo luận (3phút) Ngoài nguyên nhân cơ bản

khiến cho việc dùng bao bì nilông có thể gây nguy hại

III.Lời kêu gọi:

-Hãy quan tâm tới trái đất

-Hãy bảo vệ trái đất

-Hãy cùng nhau hành động”MỘT NGÀY KHÔNG DÙNG BAO BÌ NI LÔNG”

đối với môi trường là tính không phân huỷ của plastic ,theo em thì còn có nguyên nhân nào khác?

-Đại diện mỗi nhóm lên trả lời,nhận xét và bổ sung cho ý kiế của nhóm bạn

-G/v chốt ,gút ý và có thể đưa thêm một số ví dụ nếu học sinh chưa phát hiện được:

+Làm mất vẻ mỹ quan

+Rác đựng trong túi ni lông sẽ sinh ra các chất độc hại như NH3,CH4,H2S

+ Bao bì ni lông màu đựng thực phẩm làm ô nhiễm thực phẩm vì có chứa các kim loại như Pb,Cadimi,do đó có thể sinh ra những bệnh hết sức hiểm nghèo

?-Trước vấn nạn về sự ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt-bao ni lông-sinh ra thì tổ chức bảo

vệ môi trường đã đề xuất hướng giải quyết như thế nào?

?-Em hãy phân tích tính thuyết phục và tính khả

thi của những kiến nghị trên.

 Thảo luận (2phút):Xử lý ni lông là một vấn đề nan

giải nên các biện pháp đề xuất chưa triệt để,Em hãy

giải thích vì sao ?

-Từ ý kiến của HS ,g/v choÁt vấn đề :Các biện pháp

hạn chế mà văn bản đề xuất là rất hợp tình hợp lý và có tính khả thi nhưng chưa triệt để vì dùng bao ni lông là một thói quen đối với tất cả các nước chứ kgông

riêng gì VN,do bao bì ni lông có nhiều mặt thuận lợi (rẻ,nhẹ,tiện lợi,dễ đáp ứng các nhu cầu khác nhau của người tiêu dùng,Sản xuất bao bì ni lông so với sản

xuất bao bì giấy tiết kiệm được 40% năng lượng,tiết kiệm được lượng bột giấy từ gỗ)

-Tóm lại đoạn 2 đã phân tích tác hại của việc sử

dụng bao bì ni lông và nêu ra một số giải pháp cho

vấn đề sử dụng bao bì ni lông Từ “vì vậy”trong đoạn văn có vai trò và tác dụng gì?Liên kết tiểu đoạn 2b với 2a, giúp chúng gắn bó với nhau một cách chặt chẽ và hợp lý

?- Từ việc nêu lên một thực trạng d8ể đề ra

phương hướng giải quyết,văn bản đã kêu gọi điều gì

?

?- Em có nhận xét gì về cách diễn đạt và nội dung của đoạn 3?

-3 câu cầu khiến với 3 từ “hãy” đứng ở đầu câu có

tính chất kêu gọi ,động viên mạnh mẽ,rõ ràng và

thuyết phục…

-3 lời kêu gọi đều đi vào mục đích bảo vệ môi trường và sức khoẻ cộng đồng

?- Các em có cảm nghĩ gì khi đọc văn bản này?

?-Để thuyết phục được thì phải đạt yêu cầu cả về nội dung lẫn hình thức ,Vì vậy em có nhận xét gì về bố cục của văn bản?

?-Về phương thức biểu đạt thì văn bản này có

điểm gì khác với các văn bản em đã được học từ

trước đến nay?

-Cung cấp tri thức khách quan ,khoa học ;không có hư cấu,tưởng tượng,không có cái hay ,cái đẹp của văn

chương,ngôn ngữ chính xác ,cô đọng,nội dung mang tính đơn nghĩa

 Hoạt động 5 : Đọc ghi nhớ trong SGK(2 học sinh).

Hoạt động 6:

-Các tổ nhóm trình bày các khẩu mhiệu và thuyết

minh về các tranh cổ động mà nhóm đã chuẩn bị

 Hoạt động 7:

-Cho HS biết trước nội dung của bài”Chương trình

địa phương”-Phần văn của học kỳ II-để Hs kết hộp

việc ôn tập các văn bản nhật dụng học ở học kỳ I với việc điều tra thực tế địa phương về các vấn đề liên

quan

4.Dặn dò :

-Học thuộc lòng phần ghi nhớ

-Soạn phần tiếng:nói giảm ,nói tránh