Là tác phẩm xuất sắc nhất của văn học thiếu nhi nước ta, có sức hấp dẫn lâu bền với bạn đọc từ khi ra đời 1957 đến nay đã được chuyển thể thành phim -Tieán trình baøi daïy: Tg HOẠT ĐỘNG [r]
Trang 1Tuần: 20 Ngày soạn: 10/12/2009
Tiết :73
BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
(Dế Mèn phiêu lưu ký Tô Hoài)
I MỤC TIÊU :
1 Kiến thức :
Giúp HS hiểu được ý nghĩa “Bài học đường đời đầu tiên” Tánh kiêu căng của tuổi trẻ có thể làm hại đến người khác khiến ta phải ân hận suốt đời
Nắm được nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, lời kể ở ngôi thứ nhất rất tự nhiên, ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình
2 Kỹ Năng : Rèn kỹ năng đọc, kể chuyện, phân tích nhân vật là loài vật.
3 Thái độ: Giáo dục thái độ cần sống thân ái, đoàn kết với mọi người.
II CHUẨN BỊ:
1 Chuẩn bị của giáo viên : SGK, Tham khảo SGV, đọc tác phẩm Dế Mèn Phiêu Lưu
Ký, thiết kế bài dạy, tranh vẽ Dế Mèn
- Phương án: Đọc kể, gợi tìm, thảo luận nhóm
2 Chuẩn bị của học sinh : Đọc văn bản, chú thích, trả lời câu hỏi SGK tr 10
III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC :
1 Ổn định hình lớp : (1’) Sĩ số, tác phong, vở ghi chép
2 Kiểm tra bài cũ : (4’)
Kiểm tra vở soạn bài
3 Giảng bài mới :
* Giới thiệu bài : (1’)
Dế Mèn Phiêu Lưu Ký là tác phẩm nổi tiếng nhất của Tô Hoài viết về loài vật dành cho thiếu nhi Truyện viết về thế giới loài vật nhỏ bé ở đồng quê rất sinh động, hóm hỉnh, đồng thời cũng gợi ra những hình ảnh của xã hội loài người và thể hiện những khát vọng của tuổi trẻ
*Tiến trình bài dạy:
16’ HĐ 1
Hướng dẫn HS đọc đoạn
“Bởi tôi vuốt râu”
GV đọc mẫu đoạn “Tôi đi
đứng oai vệ lại được”
Gọi HS kể tóm tắt đoạn
truyện tiếp theo
HĐ1:
Đọc đoạn “Bởi tôi
vuốt râu”
Nghe giáo viên đọc đoạn
“Tôi đi lại được”
Kể tóm tắt đoạn tiếp theo bảo đảm các nội dung :
* Dế Mèn sang nhà Dế Choắt và chê bai cách ăn ở tuềnh toàng của Dế Choắt
* Dế Choắt nhờ Dế Mèn đào hang thông ngách nhưng Dế Mèn từ chối
I Tìm hiểu chung :
1 Đọc :
2 Chú thích :
Chú ý các chú thích 6, 7,
10, 12, 13, 15, 18, 22, 23,
30, 31
Trang 2? Dựa vào chú thích * SGK,
em hãy trình bày đôi nét về
tác giả và tác phẩm
Văn bản “Bài học đường
đời đầu tiên” có 2 phần nội
dung :
Phần đầu miêu tả hình
dáng tính cách của Dế Mèn
Phần sau kể về bài học
đường đời đầu tiên của Dế
Mèn
? Em hãy xác định hai phần
nội dung đó trên văn bản
? Phần nội dung chính kể về
bài học đường đời đầu tiên
của Dế Mèn có mấy sự việc
chính
? Theo em sự việc nào trong
số các sự việc trên là
nghiêm trọng nhất dẫn đến
bài học đường đời đầu tiên
cho Dế Mèn
? Truyện được kể bằng lời
nhân vật nào ? Thuộc ngôi
kể nào ?
* Dế Mèn rủ Dế Choắt trên chị Cốc
* Dế Choắt bị Cốc mổ chết
* Dế Mèn ân hận, chôn cất Dế Choắt tử tế và ân hận rút ra bài học đường đời đầu tiên của mình
1HS đọc chú thích *
Hai phần tương ứng với 2 nội dung :
* Từ đầu thiên hạ rồi
* Tiếp cho đến hết
* Có 3 sự việc chính :
Dế Mèn coi thường Dế choắt
Dế Mèn trêu Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt
Dế Mèn ân hận
* Sự việc : Dế Mèn trêu chọc Cốc gây ra các chết thảm coh Dế Choắt
* Dế Mèn kể Ngôi thứ nhất
3 Bố cục : 2 đoạn
1 Từ đầu thiên hạ rồi
hình dáng và tính cách của Dế Mèn
2 Tiếp theo hết Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn
20’ HĐ 2
? Khi xuất hiện ở đầu câu
chuyện, Dế Mèn đã là
“1chàng Dế thanh niên
cường tráng” Chàng Dế ấy
đã hiện lên qua nét cụ thể
nào về hình dáng hành
HĐ2:
* Hình dáng : Đôi càng mẫm bóng, vuốt dài, nhọn, đôi cánh dài cả người là một màu nâu bóng mỡ rất ưa nhìn, đầu to nổi từng tảng, hai răng đen
II.Tìm hiểu văn bản :
1 Hình dáng và tính cách của Dế Mèn :
a) Hình dáng và hành động
Trang 3TG HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG
? Qua đó em có nhận xét gì về
cách dùng động từ, tính từ ,
trình tự miêu tả của tác giả
* Tác giả dùng động từ
mạnh, tính từ miêu tả chính
xác Lần lượt miêu tả từng
bộ phận gắn liền miêu tả
hình dáng, hành động khiến
hình ảnh Dế Mèn hiện ra
mỗi lúc một rõ nét thêm
Cách miêu tả của tác giả
vừa tả hình dáng chung vừa
làm nổi bật chi tiết quan
trọng của đối tượng, vừa
miêu tả ngoại hình, vừa
diễn tả cử chỉ hành động để
bộc lộ được một vẻ đẹp
sống động cường tráng và
cả tính nết của Dế Mèn
nhánh, râu dài uốn cong
* Hành động : Đạp phanh phách vào các ngọn cỏ, nhai ngoàm ngoạp trịnh trọng vuốt râu
* Dùng động từ, tính từ chính xác, tả từng bộ phận gắn liền miêu tả hình dáng và hành động
Đôi càng mẫm bóng
Vuốt nhọn, cánh dài
Đầu to, răng đen nhánh
Râu dài uốn cong
- Hay cà khịa với mọi người
- Quát nạt các chị Châu Chấu và đá anh Gọng Vó
- Tự cho mình đứng đầu thiên hạ
Ngoại hình đẹp, khỏe mạnh, đầy sức sống, hành động ngông cuồng tự cao
? Đoạn văn miêu tả đã làm
hiện lên hình ảnh 1 chàng
dế như thế nào trong trí
tưởng tượng của em ?
? Dế Mèn lấy làm hãnh diện
với bà con về vẻ đẹp của mình
Theo em Dế Mèn có quyền
hãnh diện như thế không
* Dế Mèn hãnh diện về vẻ
đẹp của mình đó cũng là
một suy nghĩ đúng đắn,
nhưng nếu đề cao vẻ đẹp
của mình quá thì sẽ dẫn đến
thói tự kiêu, ngạo mạn Đó
cũng là một trong những
thói xấu mà ta thường gặp ở
con người
? Tính cách của Dế Mèn
được miêu tả qua các chi
tiết nào về :
Hành động ?
Ý nghĩ ?
Dế Mèn tự nhận mình là
* Hùng dũng, đẹp đẽ, hấp dẫn
Có vì đó là tình cảm chính đáng
Không, vì nó tạo thành thói tự kiêu, có hại cho Dế Mèn sau này
* Hành động :
Đi đứng oai vệ như con nhà võ, cà khịa với mọi người (Quát mấy chị cào cào, đá mấy anh gọng vó )
* Ý nghĩ : Tưởng mình sắp đứng đầu thiên hạ rồi
b) Tính cách :
Hãnh diện về ngoại hình đẹp
Cà khịa với mọi người
Tưởng mình đứng đầu thiên hạ rồi
kiêu căng, tự phụ (thói xấu)
Trang 4“Tợn lắm” “Xốc nổi”
“Ngông cuồng”
? Em hiểu những lời đó của
Dế Mèn như thế nào ?
? Từ đó, em có nhận xét gì
về tính cách của Dế Mèn ?
Tốt ? Xấu ?
Việc miêu tả ngoại hình
còn bộc lộ được tính nết,
thái độ của nhân vật Tất cả
các chi tiết đều thể hiện
được vẻ đẹp cường tráng,
trẻ trung, đầy sức sống
mạnh mẽ ở tuổi trẻ Dế
Mèn Nhưng đồng thời cũng
chưa thấy những nét chưa
đẹp, chưa hoàn thiện trong
tính nết, trong nhận thức và
hành động của một chàng
dế thanh niên ở tuổi mới
lớn Đó là tính kiêu căng tự
phụ về vẻ đẹp và sức mạnh
của mình, xem thường mọi
người, hung hăng xốc nổi
Những nét chưa đẹp ấy thể
hiện rõ trong các động tác
hành vi được tả và kể lại ở
phần cuối của đoạn văn
(Tôi đi đứng thiên hạ
rồi”)
* Dế Mèn tự thấy mình liều lĩnh, thiếu chín chắn, cho mình là nhất và không coi ai
ra gì ?
* Kiêu căng, tự phụ Đó là một tính xấu
2’ HĐ3: Củng cố
Miêu tả lại hình ảnh Dế
Mèn bằng lời văn của em?
HS trình bày bằng ngôn ngữ bản thân
4 Dặn dò HS chuẩn bị tiết học tiếp theo : (1’)
- Chuẩn bị tiết 2 Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn
IV RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG:
Trang 5
-Tiết 74
BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
(Tiết 2)
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức :
Tiếp tục cho HS tìm hiểu về “Bài học đường đời đầu tiên” của Dế Mèn bắt đầu từ một hành động dại dột là trêu chọc chị Cốc để dẫn đến cái chết đáng thương cho Dế Choắt Thấy được thái độ biết ân hận của Dế Mèn trước việc làm rồ dại của mình
Nắm được nghệ thuật miêu tả tính cách tâm lý của nhân vật là loài vật, lời kể tự nhiên chân thành, bộc lộ được tính cách của nhân vật
2 Kỹ Năng :
Phân tích nhân vật là loài vật được nhân hóa
3 Thái độ :
Giáo dục HS có ý thức thương yêu giúp đỡ bạn bè, tránh hành động dại dột, gây hậu quả nghiêm trọng cho người khác
II CHUẨN BỊ:
1 Chuẩn bị của giáo viên : SGK, Tham khảo SGV, thiết kế, hệ thống câu hỏi
- Phương án: Phát hiện, phân tích
2 Chuẩn bị của học sinh: Đọc văn bản tìm hiểu hành động dại dột của Dế Mèn và suy
nghĩ về hành động đó
III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC :
1 Ổn định tình hình lớp : (1’) Sĩ số, nề nếp
2 Kiểm tra bài cũ : (3’)
a) ? Dế Mèn đã được miêu tả về hình dáng
và hành động như thế nào ?
b) Em thích điều gì ? và ghét điều gì ở nhân
vật Dế Mèn
Hình dáng : Ngoại hình đẹp, khỏe do ăn uống điều độ (tốt)
Hành động : Hống hách, cà khịa, kiêu căng, tự phụ (xấu) Thích nét ngoại hình, ghét thói kiêu căng
3 Giảng bài mới :
* Giới thiệu bài : (1’)
Ở tiết 1, các em đã thấy được ưu điểm của Dế Mèn ở ngoại hình cường tráng, khỏe mạnh Bên cạnh đó Dế Mèn còn có những điều chưa hoàn thiện vế ý thức và hành động của mìn Do đó đã dẫn đến hậu quả nghiêm trọng mà Dế Mèn đã phải ân hận suốt đời về bài học đường đời đầu tiên của mình Đó là bài học gì ? Chúng ta sẽ tìm hiểu ở tiết học này
*Tiến trình bài dạy:
Ngày 11 / 012 / 2009
Trang 6? Mang tính kiêu căng vào
đời, Dế Mèn đã gây ra
những chuyện gì để phải ân
hận suốt đời
? Tìm những chi tiết miêu tả
hình ảnh, tánh nết của dế
Choắt,
? Lời Dế Mèn xưng hô với
DC có gì đặc biệt
? Như thế dưới mắt Dế Mèn,
DC hiện ra như thế nào ?
? Thái độ đó đã tô đậm
thêm tính cách gì cho Dế
Mèn
? Hết coi thường DC, Dế
Mèn lại gây sự với Cốc Vì
sao Dế Mèn dám gây sự với
Cốc to lớn hơn mình
? Em hãy nhận xét cách Dế
Mèn gây sự với Cốc bằng
câu hát “Vặt lông cái Cốc
cho tao Tao nấu, tao nướng,
tao xào tao ăn”
? Việc Dế Mèn dám gây sự
với Cốc lớn khỏe hơn mình
gấp bội có phải là hành
động dũng cảm không ? vì
sao ?
? Kẻ phải chịu hậu quả trực
tiếp của trò đùa này là DC
Nhưng Dế Mèn có chịu hậu
quả nào không ? Nếu có thì
đó là hậu quả gì ?
Khinh thường Dế Choắt
Gây sự với Cốc cái chết của Dế Choắt
Hình dáng Dế Choắt : Ốm yếu, như gã thuốc phiện, cánh ngắn râu 1 mẫu, mặt mũi ngẩn ngơ, hôi như cú mèo, có lớn mà không khôn
Dế Mèn gọi DC là “chú mày” mặc dù trạc tuổi nhau
DC xấu xí, yếu ớt, lười nhát, đáng khinh
Dế Mèn kiêu căng
Muốn ra oai với DC, muốn chứng tỏ mình sắp đứng đầu thiên hạ rồi
Câu hát thể hiện thái độ xấc xược, chỉ nói cho sướng miệng không nghĩ đến hậu quả
Không dũng cảm mà là ngông cuồng vì nó sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng cho DC
Mất bạn láng giềng
Bị DC dạy cho bài học nhớ đời
Suốt đời phải ân hận vì lỗi lầm của mình
tiên của Dế Mèn :
a) Hình ảnh Dế Choắt :
Như gã thuốc phiện
Cánh ngắn, râu 1 mẫu, mặt mũi ngây ngô
Hôi như Cú Mèo
Có lớn mà không khôn Xấu xí, yếu ớt, chậm chạp (đối lập với Dế Mèn) b) Hành động của Dế Mèn :
Khinh thường DC gọi “chú mày”
Rủ DC trêu chọc chị Cốc
DC từ chối
Dế Mèn trêu chọc Cốc bằng câu hát : “Vặt lông cái Cốc cho tao Tao nấu, tao nướng, tao xào tao ăn” (Xấc xược)
Cốc mổ DC chết Dế Mèn ân hận
Hành động dại dột hậu quả nghiêm trọng
Chôn cất DC tử tế và ngẫm nghĩ về bài học đường đời đầu tiên của mình
Tình cảm đồng loại, thái độ chân thành - biết ăn năn
? Thái độ của Dế Mèn thay
đổi như thế nào khi DC chết Hối hận và xót thươngQuỳ xuống nâng DC lên
mà than
Đắp mộ cho DC, đứng lặng hối hận nghĩ về bài học
Trang 7TG HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG
? Thái độ ấy cho ta hiểu
thêm điều gì về Dế Mèn
? Theo em sự ăn năn hối
hận của Dế Mèn có cần
thiết không ? Có thể tha thứ
không ?
? Cuối chuyện là hình ảnh
Dế Mèn đứng lặng hồi lâu
trước nấm mộ của bạn DC
Em thử hình dung tâm trạng
Dế Mèn lúc này
? Theo em có đạo đức nào
của con người được gắn cho
những con vật ở truyện này
Em biết văn bản nào cũng
có cách viết tương tự như
thế
đường đời đầu tiên của mình
Còn có tình đồng loại, biết ăn năn hối lỗi
Cần vì kẻ biết lỗi sẽ tránh được lỗi
Có thể tha thứ vì thái độ Dế Mèn chân thành
Cay đắng đau khổ, xấu hổ
vì hành động của mình
Xót thương DC, mong DC sống lại
Nghĩ đến việc thay đổi cách sống của mình
* Dế Mèn : Kiêu căng, biết hối lỗi
* Dế choắt : Yếu đuối, nhưng biết tha thứ
* Cốc : Tự ái, nóng nảy
* Đeo nhạc cho mèo
* Hươu và rùa :
10’ HĐ 2
? Sau tất cả những sự việc
xảy ra, nhất là sau cái chết
của DC, Dế Mèn đã tự rút ra
bài học đường đời đầu tiên
cho mình Theo em đó là bài
học gì ?
* Kẻ kiêu căng cũng có thể
làm hại người khác khiến
phải ân hận suốt đời, đó là
bài h ọc về thói kiêu căng
* Nên biết sống đoàn kết
với mọi người đó là bài học
về tình thân ái Đây là hai
bài học về cách sống để trở
thành người tốt từ câu
chuyện Dế Mèn
HĐ 2
Bài học về thói kiêu căng, về tình thân ái
Nghe
3 Ghi Nhớ :Sgk Tr 11
Trang 8? Em học tập được gì từ
nghệ thuật miêu tả và kể
chuyện của Tô Hoài trong
văn bản này
* Cách quan sát, miêu tả
loài vật sốn động bằng các
chi tiết cụ thể khiến xuất
hiện lên rõ nét, ngôn ngữ
miêu tả sắc nét, chính xác
Người đọc có thể hình dung
được nhân vật Dế Mèn, DC
* Trí tưởng tượng độc đáo
khiến thế giới loài vật hiện lên
dể hiểu như thế giới loài người
* Dùng ngôi thứ nhất để kể
chuyện Cách Dế Mèn tự kể về
mình gây cảm giác hồn nhiên,
chân thực cho người đọc
Tóm lại văn bản Bài học
đường đời đầu tiên của Tô
Hoài là một mẫu mực của
kiểu văn bản miêu tả mà
chúng ta sẽ học ỡ các bài
học làm văn sau này
Cách miêu tả loài vật sinh động, ngôn ngữ miêu tả chính xác, kể chuyện từ ngôi thứ I
Điều đó khiến văn Tô Hoài chân thực và hấp dẫn
7’ HĐ 3:
Hướng dẫn làm bài tập 2
(lớp) : phân vai gọi HS đọc
Bài tập 1 (nhà)
HĐ3: Đọc phân vai III LUYỆN TẬP :
Bài tập 2 : Đọc theo phân vai đoạn Dế Mèn trên chị Cốc
Vai Dế Mèn
Dế Choắt Chị Cốc
2’ HĐ4: Củng cố
Nhìn tranh kể tóm tắt
truyện
4 Dặn dò HS chuẩn bị tiết học tiếp theo : (1’)
- Đọc lại văn bản Tóm tắt truyện
- Học thuộc ghi nhớ Làm bài tập 1 SGK tr 11
- Soạn “Sông nước Cà Mau”
IV RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG :
Trang 9
-Tiết 75
PHÓ TỪ
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức : Giúp học sinh
Nắm được khái niệm phó từ
Hiểu và nhớ được các loại ý nghĩa chính của phó từ
2 Kỹ Năng :
Biết đặt câu có chứa phó từ để thể hiện các ý nghĩa khác nhau
3 Thái độ: Tích hợp với văn bản Bài học đường đời đầu tiên và văn miêu tả.
II CHUẨN BỊ :
1 Chuẩn bị của giáo viên:
SGK, Tham khảo SGV, bảng phụ, hệ thống câu hỏi
- Phương án: Gợi tìm, qiu nạp, thảo luận
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Đọc trước bài và trả lời câu hỏi
III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định tình hình lớp : (1’) Sĩ số, nề nếp
2 Kiểm tra bài cũ : Không kiểm tra
3 Giảng bài mới :
* Giới thiệu bài : (1’)
Phó từ cùng với lượng từ (đã học ở bài 12 HK I) là những hư từ, chuyên đi kèm với các thực từ (danh từ, động từ, tính từ) Do vậy, phó từ được coi là những từ chỉ có ý nghĩa ngữ pháp mà không có ý nghĩa từ vựng Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu được vai trò của phó từ trong văn nói và văn viết
*Tiến trình bài dạy:
10’ HĐ 1
Hướng dẫn HS làm bài tập
1 SGK tr 12
Yêu cầu HS ghi ra vở
những từ được các từ in
đậm bổ sung ý nghĩa
? Các từ in đậm trong hai
đoạn (a) và (b) bổ sung ý
nghĩa cho những từ nào ?
? Những từ bổ sung ý
HĐ1:
Đọc bài tập 1 và ghi ra vở những từ bổ sung
a) đã bổ sung ý nghĩa cho đi cũng bổ sung ý nghĩa cho ra vẫn bổ sung ý nghĩa cho thấy thật bổ sung ý nghĩa cho lỗi lạc
b) được bổ sung cho ý nghĩa soi (gương)
rất bổ sung ý nghĩa cho ưa
I Phó từ là gì ?
Bài tập 1 SGK tr 12
Ngày 12 / 12 / 2009
Trang 10nghĩa thuộc từ loại nào ?
Khác với thực từ, phó từ
không có khả năng gọi tên
sự vật, hành động, tính
chất, hay quan hệ Chẳng
hạn trong câu “Nó đã học”
từ đã cho biết việc học xảy
ra trong quá khứ trước thời
điểm nói, nhưng không thể
gọi tên khoảng thời gian
đó như là từ quá khứ Có
thể nói : Nó không quên
quá khứ Không thể nói :
Nó không quên đã
Do vậy phó từ được coi là
những từ chỉ có ý nghĩa
ngữ pháp, không có ý
nghĩa từ vựng
Phó từ là loại hư từ chuyên
đi kèm với động từ, tính từ
Ví dụ :
Đã học ; chưa thấy
Rất đẹp ; tốt quá
Vì thế có thể dùng Phó từ
để phân biệt 1 bên là danh
từ với bên kia là động từ,
tính từ
So sánh : không thể nói:
đã trẻ, rất biết Trường
hợp các phó từ có thể kết
hợp với danh từ cho thấy
danh từ đã chuyển sang
loại khác như rất Việt
Nam, rất Hà Nội
nhìn
ra bổ sung ý nghĩa cho to rất bổ sung ý nghĩa cho bướng
Động từ : Đi, ra, thấy, soi Tính từ : Lối lạc, ưa nhìn, to, bướng
Đọc ghi nhớ SGK tr 12
* Ghi Nhớ SGK tr 12
Các từ in đậm đứng ở vị trí
nào trong cụm từ
Hướng dẫn HS quan sát
bảng phụ và thực hiện yêu
cầu
? Hãy điền các phó từ vào
vị trí thích hợp trên cột
bảng phụ
Đứng trước hoặc đứng sau động từ và tính từ
Quan sát bài tập trên bảng phụ và tìm phó từ điền vào cột
Bài tập 2 SGK tr 12
Đứng trước Động từ
tính từ
Đứng sau Đã Đi