Giới thiệu bài: - Bác Hồ là nhà cách mạng vĩ đại của dân tộc - sau 30 năm bôn ba khắp nơi để hoạt động cách mạng cứu nước, Bác trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo CMVN Dù sống và làm việc [r]
Trang 1TUẦN 22 Tiết 85: Tức cảnh Pâc Bó Tiết 86: Cđu cầu khiến Tiết 87: Thuyết minh về một danh lam, thắng cảnh Tiết 88: Ôn tập về văn bản thuyết minh Ngày soạn: 9-1-2009
Tiết 85: TỨC CẢNH PAÕC BÓ
* Hồ Chí Minh
A MỤC TIÍU CẦN ĐẠT: Giúp HS
- Cảm nhận được niềm thích thú thật sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những ngày gian khổ ở Pác Bó; qua đó, thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Bác, vừa là một chiến sĩ say mê cách mạng, vừa như một khách lam tuyền, ung dung sống hoà nhịp với thiên nhiên
- Hiểu được giá trị độc đáo của bài thơ
II CHUẨN BỊ
- GV: Tìm đọc những bài tứ tuyệt của Bác, tham khảo sách GV, SGK, đọc từ Pác Bó đến Tân Trào
- HS: Soạn bài, tìm hiểu về thể thơ tứ tuyệt cổ điển và về thơ Bác
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ:
- Đọc thuộc lòng bài thơ Khi con tu
? Cảnh thiên nhiên lúc vào hè ra sao?
? Tâm trạng của người tù cách mạng được thể hiện như thế nào ở đoạn thơ cuối?
3 Bài mới:
a Giới thiệu bài:
- Bác Hồ là nhà cách mạng vĩ đại của dân tộc - sau 30 năm bôn ba khắp nơi để hoạt động cách mạng cứu nước, Bác trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo CMVN - Dù sống và làm việc trong điều kiện hết sức gian khổ nhưng với Người những tháng ngày tại Pác Bó là những ngày vui bất tận Vì sao thế? Bài học hôm nay Tức cảnh Pác Bó sẽ giúp chúng ta hiểu rõ điều ấy
b Tổ chức hoạt động:
A.Hoạt động 1: Hướng dẫn HS
đọc bài thơ và tìm hiểu chú
thích
GV đọc mẫu rồi yêu cầu HS
-Đọc bài thơ
I Đọc, tìm hiểu chú thích
1 Hoàn cảnh sáng tác:
Trang 2đọc chính xác, ngắt nhịp đúng
giọng thoải mái thể hiện tâm
trạng sảng khoái
? Nêu hoàn cảnh ra đời của bài
thơ?
HS trình bày một số ý liên quan
- Tháng 2/1941 sau
30 năm bôn ba hoạt động CM, Nguyễn Aïi Quốc đã trở về tổ quốc trực tiếp lãnh đạo phong trào CM trong nước, Người đã sống và làm việc tại Pác Bó
B.Hođt đđng 2: Hướng dẫn
tìm hiểu văn bản
II Tìm hiểu văn bản
? Hãy quan sát cấu tạo của câu
chữ, vần của văn bản để gọi tên
thể thơ của bài
Có nhận xét gì về thể thơ này?
Nhắc lại bố cục của thể thơ này
? Vần gieo ở cuối những câu
nào?
Gọi HS đọc lại bài thơ
? Em hãy nhận xét về giọng
điệu chung của bài thơ
Theo nội dung có thể tách bài
thơ thành hai ý lớn:
+ Cảnh sinh hoạt của Bác ở Pác
Bó
+ Cảm nghĩ của Bác
? Những câu thơ nào tương ứng
với hai ý trên?
? Câu mở đầu cấu tạo câu thơ
có gì đặc biệt Cách ngắt nhịp
như thế nào?
? Qua phép đối diễn tả hoạt
động, nếp sinh hoạt của Bác ra
sao?
? Cắt nghĩa hành động ra suối,
vào hang của người cách mạng
+ Thất ngôn tứ tuyệt + (Tuân thủ chặt chẽ qui tắc nhưng vẫn toát lên sự phóng khoáng mới mẻ)
2 câu đầu tả sự vật, sự việc
- câu 3: chuyển mạch
- câu 4: biểu thị tư tưởng
giọng điệu thoải mái pha chút vui đùa, hóm hỉnh
Câu 1, 2, 3
Câu 4
HS trả lời:
Đối vế câu: sáng ra bờ suối >< tối vào hang - 4/3 (nhịp nhàng)
HĐ đều đặn, nhịp nhàng lặp đi lặp lại thành nếp
+ Ra suối: nơi làm việc mà bàn là một phiến đá
+ Vào hang: sinh hoạt
1 Thể thơ: TNTT
2.Bố cục: 3 phần
3 Phân tích:
a/ Giọng điệu thoải mái pha chút vui đùa, hóm hỉnh
b/ Cảnh sinh hoạt của Bác ở Pác Bó: -Nhịp thơ 4/3 tạo thành hai vế sóng đôi
Trang 3? Từ câu thơ cho chúng ta hiểu
gì về cuộc sống của Bác khi ở
đây?
? Hãy giải nghĩa ngữ: Cháo bẹ
rau măng?
? Hiểu như thế nào về ngữ vẫn
sẵn sàng?
? Câu thơ nói đến vấn đề gì?
Với giọng điệu ra sao?
? Tóm lại, 3 câu thơ cho ta thấy
gì về những ngày Bác sống và
làm việc ở Pác Bó?
? Câu thơ thứ ba đối ý đối
thanh được sử dụng ntn?
? Chông chênh là gì? (từ láy,
tạo hình, gợi cảm)
? Có thể hiểu ý nghĩa ntn qua
phép đối?
Gọi HS đọc câu thơ
? Em hiểu cái sang của cuộc
đời cách mạng trong bài thơ
ntn?
* Kết thúc chữ "sang" thật bất
ngờ và thú vị Những khó khăn
gian khổ ở trên như mờ đi
nhường chỗ cho chữ sang - cái
sang của người CM: được sống
gần thiên nhiên
GV giảng thêm: niềm vui đã
trở thành lẽ sống trong người
chiến sĩ cách mạng - Luôn tìm
sau ngày làm việc
Bác sống hoà hợp ung dung, thư thái giữa thiên nhiên, núi rừng
cháo ngô, rau lá măng rừng (thực phẩm chủ yếu)
luôn sẵn sàng
Tả thực cuộc sống của Bác tại đây Đạm bạc, kham khổ, thiếu thốn + Pha chút đùa vui
Gian khổ nhưng vẫn thư thái, vui thích, khi được sống gắn bó, hoà hợp với thiên nhiên và say mê hoạt động cách mạng
kham khổ, đạm bạc
+ Đối ý: điều kiện làm việc tạm bợ/nội dung công việc: quan trọng
+ Đối thanh
khó khăn vật chất không cản trở tinh thần cách mạng
hoà hợp, gắn bó với thiên nhiên
thiên nhiên có ý nghĩa lớn lao
sang trọng, giàu có
Sự sang trọng giàu có về mặt tinh thần: Lạc quan, yêu đời, tự do tự chủ, vượt lên trên gian khổ để sống ung dung, thoải
+ Tuy kham khổ, thiếu thốn nhưng vui thích vì được sống hoà hợp với thiên nhiên
2 Cảm nghĩ của Bác:
Cuộc đời cách mạng thật là sang Đó là sự lạc quan, yêu đời, tự do tự chủ, vượt lên trên
Trang 4thấy sự hoà hợp, gắn bó với
thiên nhiên, đất nước Sau bao
năm xa nước, nay được trở về
sống giữa lòng đất nước, trực
tiếp lãnh đạo CM cứu dân cứu
nước, Bác còn rất vui vì tin
chắc rằng thời cơ giải phóng
dân tộc đang tới gần So với
niềm vui lớn lao đó thì những
gian khổ trong sinh hoạt có
nghĩa lý gì
? Từ đó cho ta hiểu thêm vẻ
đẹp nào trong cách sống của
người cách mạng?
-Người xưa thường ca ngợi thú
lâm tuyền Theo em thú lâm
tuyền của Bác có gì khác người
xưa?
HCM sống hoà hợp với núi
rừng nhưng vẫn nguyên vẹn cốt
cách người chiến sĩ - dáng vẻ là
ẩn sĩ - không phải ẩn lánh đời
mà được sống hoà điệu vào
nhịp sống núi rừng để làm cách
mạng
tích cực
C Hoạt động 3: Tổng kết
? Em hãy nêu những đặc sắc về
nghệ thuật của bài thơ?
? Bài thơ giúp em hiểu thêm
điều cao quý nào ở con người
Bác?
Gọi HS đọc phần ghi nhđ
mái
+ Luôn ung dung, lạc quan, tin tưởng trong những hoàn cảnh khó khăn
-Thảo luận nhóm cử đại diện trả lời:
- Người xưa tìm đến vì cảm thấy bất lực trước thực tế xã hội, để "an bần, lạc đạo" ẩn dật xa lánh lối sống thanh cao và tiêu cực
-Trả lời
-Đọc ghi nhớ
gian khổ để sống ung dung, thoải mái
III Tổng kết:
* Ghi nhơ /SGKï
C Hoạt động 3:
4 Củng cố:
5 Dăn dò:
- Học thuộc lòng bài th
- Soạn bài mới Ngắm trăng và Đi đường
Trang 5Ngày soạn: 10-1-2009 TUẦN 21
Tiết 86 CÂU CẦU KHIẾN
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS
- Hiểu rõ đặc điểm hình thức của câu cầu khiến Phân biệt câu cầu khiến với các câu khác
- Nắm vững chức năng của câu cầu khiến Biết sử dụng câu cầu khiến phù hợp với tình huống giao tiếp
II CHUẨN BỊ
- GV: Nghiên cứu các tài liệu giảng dạy, SGV, SGK
- HS: Xem kỹ phần câu hỏi và bài tập chuẩn bị bài, bảng con
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định
2 Bài cũ:
- Ngoài chức năng chính dùng để hỏi, câu nghi vấn còn dùng để làm gì? (Để cầu khiến, khẳng định hoặc phủ định, bộc lộ tình cảm, cảm xúc)
Vd: Trong câu: Cụ tưởng tôi sung sướng hơn chăng? (LGLH)
Câu nghi vấn này được dùng để làm gì? (PĐ)
3 Bài mới:
a Giới thiệu bài:
Các kiểu câu đã được học ở tiểu học Kiểu câu này thường được xem là kiểu câu phân loại theo mục đích nói Bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta đi sâu, tìm hiểu các chức năng của loại câu rất quen thuộc đó là câu cầu khiến
A Hoạt động 1:
- Gọi HS đọc bài tập 1
- GV treo bảng phụ có bài
tập và hỏi:
? Trong những đoạn trên
câu nào là câu cầu khiến?
? Đặc điểm hình thức nào
cho biết đó là câu cầu
khiến?
? Câu cầu khiến trong
những đoạn trên dùng để
làm gì?
-Cho học sinh đọc to
những câu ở bài tập 2 và
trả lời các câu hỏi:
HS xác định câu cầu khiến
a Thôi đừng lo lắng (khuyên bảo)
a Cứ về đi (yêu cầu)
b Đi tôi con (yêu cầu)
HS suy nghĩ, trả lời các câu có từ ngữ cầu khiến: đừng, đi, đi
- HS trả lời:
+ Khuyên răn (a) + Yêu cầu (a) + Yêu cầu (b)
HS nghe, suy nghĩ, trả lời:
I.Bài học:
Đặc điểm, hình thức và chức năng của câu cầu khiến:
a Đặc điểm về hình thức:
+ Có từ ngữ cầu khiến
Trang 6? Cách đọc câu "mở cửa!"
trong (b) có khác với
cách đọc câu "mở cửa"
trong (a) không?
? Cách dùng có khác
nhau ở chỗ nào?
? Từ đó, em hãy nêu chức
năng của loại câu này?
? Khi viết, câu cầu khiến
thường kết thúc bằng dấu
câu nào?
-Gọi HS đọc ghi nhớ
B Hoạt động 2: Hướng
dẫn làm BT
- Gọi HS đọc bài tập 1
? Hãy xác định yêu cầu
của bài tập này?
? Đặc điểm hình thức nào
cho biết câu trên là câu
cầu khiến?
? Nhận xét về CN trong
những câu trên?
? Thử thêm, hoặc bớt,
hoặc thay đổi CN xem ý
nghĩa câu trên thay đổi
ntn?
-Bài tập 2
- Mở cửa (câu trần thuật)
- Mở cửa (câu cầu khiến) có ngữ điệu khác nhau: câu thứ hai phát âm với giọng được nhấn mạnh hơn
câu (a) để trả lời câu hỏi
Câu (b) để đề nghị ra lệnh
+ Dấu chấm than nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh có thể kết thúc bằng dấu chấm
HS đọc ghi nhớ
- Cá nhân thực hiện
* Bài tập 1: Xác định câu cầu khiến
+Các từ cầu khiến:
a Hãy
b đi
c đừng
Trong câu (a) vắng chủ ngữ
CN chắc chắn chỉ người đối thoại
- Trong câu (b) CN là ông giáo, ngôi thứ hai số ít
- Trong câu (c) CN là chúng ta, ngôi thứ nhất số nhiều
Con hãy lấy gạo
Hút trước đi (ý nghĩa cầu khiến mạnh hơn nhưng kém lịch sự)
Các anh (thay đổi ý nghĩa
cơ bản của câu, cho thấy trong số những người tiếp nhận lời đề nghị không có người nói)
*Bài tập 2.Làm trên bảng con
- Xác định câu cầu khiến
b Chức năng:
+ Dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo
* Lưu ý:
+ Khi viết, câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấu chấm than hoặc dấu chấm Ghi nhớ/ SGK
II Luyện tập
* Bài tập 1
*Bài tập 2
Trang 7- HS xác định yêu cầu bài
tập
? Hãy nhận xét sự khác
nhau về hình thức biểu
hiện ý nghĩa cầu khiến
giữa những câu đó?
-GV trình bày thêm:
Ơí (c) tình huống được mô
tả trong đoạn và hình
thức vắng chủ ngữ, trong
2 câu cầu khiến có liên
quan với nhau: tình
huống cấp bách đòi hỏi
phải có hoạt động nhanh,
kịp thời, vì thế câu CK
phải ngắn, gọn nên chủ
ngữ thường vắng mặt
- Bài tập 3
So sánh hình thức và ý
nghĩa của 2 câu ở a và b
-Bài tập 4
? Dế Choắt nói với Dế
Mèn câu trên nhằm mục
đích gì?
? Vì sao trong lời nói với
Mèn dế Choắt không
dùng những câu như:
+ Câu a - Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sụt sùi ấy đi!
+ Câu b: Các em đừng khóc + Câu c: Đưa tay
Cầm lấy tay
Câu (a) có từ ngữ CK: đi
Vắng chủ ngữ
Câu (b) từ ngữ CK: đừng (CN ngôi thứ hai số nhiều)
Câu (c) chỉ có ngữ điệu CK
Vắng Chủ ngữ
*Bài tập 3 Nhóm trao đổi, cử đại diện trả lời:
+ Câu (a) vắng CN + Câu (b) có CN ngôi thứ hai, số ít
+ Nhờ có CN (b) ý cầu khiến nhẹ hơn, thể hiện rõ tình cảm của người nói đối với người nghe
*Bài tập 4
-Cá nhân thực hiện
muốn Mèn đào giúp một cái ngách sang nhà của Dế mèn (có mục đích cầu khiến)
Nhóm trao đổi - cử đại diện trả lời
Cách dùng lời cầu khiến như thế, phù hợp với tính cách
*Bài tập 3
*Bài tập 4
Trang 8+ Anh hãy đào giúp em
một cái ngách sang bên
nhà anh (Hoặc):
+ Đào ngay giúp em một
cái ngách!
-Bài tập 5
? Câu "Đi đi con!" và câu
"Đi thôi con" trong đoạn
trích trên có thể thay thế
cho nhau được không? Vì
sao?
cảu dế choắt (yếu đuối, nhút nhát tự coi mình là vai dưới nên viết thế để ý cầu khiến nhẹ hơn)
*Bài tập 5:
- Chỉ có người con đi
- Người con và mẹ cùng đi
*Bài tập 5
C Hoạt động3:
4 Củng cô: HS đọc lại ghi nhớ
5 Dặn dò:
- Học thuộc bài
- Xem lại các BT đã làm
- Xẻm trước bài Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh
Trang 9Ngày soạn: 10-1-2009 TUẦN 21
Tiết 87 THUYẾT MINH VỀ MỘT DANH LAM THẮNG CẢNH
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
- Giúp HS biết cách viết bài giới thiệu một danh lam thắng cảnh
II CHUẨN BỊ
- GV: Nghiên cứu các bài mẫu có đề tài liên quan về danh lam thắng cảnh, đọc SGV, SGK
- HS: Đọc sách báo, bài mẫu, tập trả lời các câu hỏi qua việc soạn
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định
2 Bài cũ:
? Khi cần thuyết minh cách làm đồ vật hay cách nấu món ăn, may áo quần người ta thường nêu những nội dung gì? Cách làm được trình bày như thế nào?
+ Phải có nguyên vật liệu, cách làm, yêu cầu thành phẩm
+ Theo thứ tự nhất định: cái nào làm trước, cái nào làm sau thì mới có kết quả
3 Bài mới:
A Hođt đđng 1: GV
cho HS đọc văn bản và
trả lời các câu hỏi sau:
? Bài giới thiệu đã giúp
em hiểu biết những gì về
hồ Hoàn Kiếm và đền
Ngọc Sơn?
HS đọc bài giới thiệu hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn
HS suy nghĩ, trả lời:
- Văn bản đã giới thiệu về hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn Đây là 2 di tích nằm giữa thủ đô Hà Nội
I Giới thiệu một danh lam thắng cảnh
? Muốn viết những danh
lam thắng cảnh như vậy
cần có những kiến thức
gì?
? Bài viết được sắp xếp
theo bố cục thứ tự nào?
? Theo em, có gì thiếu sót
trong bố cục? Có phải
thiếu phần mở bài không?
Kiến thức về danh lam thắng cảnh đó: vị trí, diện tích, quang cảnh chung quanh nét đặc biệt
đọc sách, tra cứu, quan sát, hỏi han
-Bố cục:
+ Lịch sử và truyền thuyết về hồ Hoàn Kiếm
+ Lịch sử về đền Ngọc sơn, đài Nghiên, tháp Bút
Trang 10? Về nội dung, bài thuyết
minh trên còn thiếu
những gì?
Phương pháp thuyết minh
ở đây là gì?
? Vây muốn viết bài giới
thiệu về một danh lam
thắng cảnh thì bước một
phải làm thế nào? Nêu
việc làm của bước tiếp
theo?
-Gọi HS đọc phần ghi
nhớ
B Hoạt động 2:Luyện tập
HS đọc bài tập 1
- GV kiểm tra, bổ sung,
phác hoạ một bố cục bài
thuyết minh
+ Mở bài: Giới thiệu khái
quát về hồ Hoàn Kiếm và
đền Ngọc Sơn
+ Thân bài: Giới thiệu
xuất xứ của hồ, tên hồ, độ
rộng hẹp, vị trí của Tháp
Rùa đền Ngọc sơn, cầu
Thê húc, miêu tả quang
cảnh xung quanh cây cối,
màu nước, thỉnh thoảng
rùa nổi lên
+ Kết bài: Vị trí của hồ
+ Khu vực bờ hồ
-Bài viết thiếu phần mở bài
-về nội dung, thiếu miêu tả vị trí, độ rộng hẹp của hồ, vị trí cầu Thê Húc, thiếu miêu tả quang cảnh xung quanh, cây cối, màu nước xanh đặc biệt ở hồ Gươm có một loại rùa quý hiếm Nội dung bài viết do vậy khô khan
Giới thiệu, liệt kê
HS đọc phần ghi nhớ
Luyện tập -HS đọc bài tập 1 -Làm bài tập
+ Trực tiếp tham quan, quan sát, tra cứu sách vở, hỏi han
+ Xây dựng đầy đủ bố cục
* Ghi nhớ /SGK
II Luyện tập
*Bài tập 1
Trang 11Hoàn kiếm và đền Ngọc
sơn trong lòng người Hà
Nội và tình cảm của
người HN đối với những
thắng cảnh này
*Bài tập 2
a Xa: thấy hồ rộng mênh
mông, có tháp rùa giữa hồ
có đền Ngọc sơn
b Đến gần: Cổng đền có
tháp bút, cầu Thê húc dẫn
vào đền Đền Ngọc sơn
chung quanh hồ bao bọc,
có nhiều cây to quanh
đền
*Bài tập 3
Viết lại bài theo bố cục
ba phần, em sẽ chọn
những chi tiết nào tiêu
biểu để làm nổi bật giá trị
lịch sử và văn hoá của di
tích, thắng cảnh?
- Đọc BT 2 rồi làm vào vở
*BT 3
+ Mở bài: Giới thiệu về di tích của Hồ Gươm
+ Thân bài: Nêu sự tích
HG xưa
- Nêu, giới thiệu Hồ Gươm ngày nay, di tích sinh vật, thực vật trong hồ
- Tác dụng của Hồ Gươm đối với môi trường sinh thái, du lịch của Thủ đô
+ Kết bài: Khẳng định lại giá trị của Hồ Gươm
*Bài tập 2
*Bài tập 3
C Hoạt động 3:
4 Củng cố: Đọc lại ghi nhớ
5 Dặn dò:
- Làm tiếp bài tập vào vơ.í
- Xem lại lí thuyết về văn thuyết minh