3-Bài mới : 1’ Giới thiệu bài mới : Để viết được bài văn miêu tả cần có nhiều điều kiện nhưng trước hết cần phải nắm được các thao tác cơ bản: quan sát, tưởng tượng ,so sánh, nhận xét đố[r]
Trang 1Soạn ngày: 15-01-2010-Bài 19
Tuần21 Tiết76 - 77
SÔNG NƯỚC CÀ MAU (Trích Đất rừng phương Nam – Đoàn Giỏi)
I- MỤC TIÊU CẦN ĐẠT :
1.Kiến thức: Giúp HS:
- Cảm nhận được sự phong phú và độc đáo của thiên nhiên: sông nước vùng Cà Mau
- Nắm được nghệ thuật miêu tả cảnh sông nước của tác giả
2.Kỉ năng:Rèn kỉ năng viết văn MT
3.Thái độ:Cĩ thái độ
yêu quí và bảo vệ thiên nhiên
II- CHUẨN BỊ :
1.Thầy:SGK, SGV, giáo án, tìm thêm tranh ảnh
Trò :SGK, vở soạn Đọc, trả lời câu hỏi của văn bản
III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1-Ổn định tổ chức:( 1’)
2- Kiểm tra bài cũ: (5’)
Dế Mèn được giới thiệu là một chú dế như thế nào? Bài học đường đời đầu tiên của Mèn là gì?
Dự kiến trả lời:
Mèn là một chú dế thanh niên cường tráng nhưng kiêu căng, tự phụ, hống hách khinh người, xốc nổi
Bài học đường đời đời đầu tiêncủa Mèn: “Ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ ,có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình”
3 Bài mới:
*Giới thiệu bài mới:(1’)
Hôm nay chúng ta tìm hiểu một đoạn trích của tác phẩm nổi tiếng: “Đất rừng phương nam” là một trong những tác phẩm xuất sắt của văn học thiếu nhi .Tác phẩm đã được dựng thành phim: “Đất phương Nam” Qua chuyện lưu lạc của
An, tác giả đã đưa người đọc đến với cảnh thiên nhiên hoang dã mà rất phong phú, độc đáo và cuộc sống củacon người ở vùng đất cực Nam của Tổ Quốc
*Tiến trình tiết dạy:
TL Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
10’ Hoạt động 1
+ Giới thiệu về tác giả và
tác phẩm.
+ Phân đoạn cho HS
+ Nhận xét cách đọc
của HS.
+Gọi HS đọc chú
thích
+ Đọc văn bản.
+ Nhận xét cảnh đọc.
I.Tìmhiểuchung
*Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
- Tác giả: Đoàn Giỏi (1925-1989) chuyên viết về đề bài Nam Bộ
-Tác phẩm:
Trang 2? Bài văn miêu tả cảnh gì
?
Hướng dẫn hs đọc _ tìm
hiểu từ khó
? Tìm bố cục bài văn?
Nêu ý chính mỗi đoạn ?
TH: Bài văn viết theo
trình tự nào ?
TH: Truyện kể theo ngôi
thứ mấy ?
? Qua đoạn trích hãy cho
biết vị trí của người miêu
tả?
? Vị trí ấy có gì thuân lợi
cho việc quan sát và miêu
tả?
*Hoạt động 2:Hướng dẫn
HS tìm hiểu văn bản
-Y/C HS quan sát đoạn1
? Ấn tượng ban đầu về
thiên nhiên Cà Mau như
thế nào?
? Ấn tượng ấy được cảm
nhận bằng những giác
quan nào ?
Chú ý chú thích sgk
TL Bố cục : 3 đoạn
Đoạn 1: Ấn tượng chung về thiên nhiên Cà Mau Đoạn 2:
Kênh rạch, sông ngòi Cà Mau mênh mông, hùng vĩ Đoạn 3:
Cảnh chợ Năm Căn.
TL Bài văn miêu tả
cảnh sông nước Cà Mau theo trình tự đi từ khái quát đến cụ thể.
TL Ngôi thứ nhất :
Tác giả nhập vai người kể xưng “ tôi” ( trong truyên chính là chú bé An )
TL Người tả ở trên
con thuyền xuôi theo kênh rạch rồi đổ ra dòng sông Năm Căn
TL Điểm nhìn đó
giúp người kể miêu tả quan cảnh , tự nhiên , hợp lý
HS tìm hiểu văn bản
-HS QS đoạn1 + Trình bày ấn tượng
sông nước Cà Mau.
TL Miêu tả thông qua
sự cảm nhận của thị giác , thính giác.
a) Xuất xứ: Trích “Đất rừng Phương Nam”
b) Đại ý: Tả cảnh thiên nhiên sông nước và cuộc sống ở Cà Mau)
*Đọc- tìm hiểu từ khó
*Bố cục: 3 đoạn
II-Tìm hiểu văn bản:
1-Ấn tượng ban đầu về thiên nhiên Cà Mau:
_ Không gian rộng lớn mênh mông
_ Sông ngòi , kênh rạch chằn chịt
_ Màu xanh mênh mông của trời, nước, rừng cây
Trang 3? Biện pháp nghệ thuật
được dùng trong đoạn văn
?
_Y/C HS QS đoạn2
? Em có nhận xét gì về
cách đặt tên sông,tên đất
ở Cà Mau ?
? Những địa danh này gợi
ra đặc điểm gì về thiên
nhiên vùng Cà Mau ?
? Tìm những chi tiết thể
hiện sự rộng lớn mênh
mông của con sông và
rừng đước ?
+ Trong câu “Thuyền
chúng tôi về Năm Căn”
tác giả đã dùng động từ
và cụm động từ chính xác
tinh tế để diễn tả được
trạng thái hoạt động của
con thuyền
? Tìm và nhận xét về cách
miêu tả rừng đước?
+ Đọc đoạn cuối
TH: Tìm từ mượn trong
10 từ chú thích vừa tìm
hiểu?
? Những chi tiết, hình ảnh
thể hiện sự tấp nập, đông
vui trù phú va độc đáo
của chợ Năm Căn ?
*Hoạt động 3:Tổng kết
? Qua bài văn, em cảm
nhận gì về Cà Mau, vùng
đất cực nam của tổ quốc?
TL Đoạn văn sử dụng
những biện pháp nghệ thuật:tả xen với kể, lốil kể, dùng điệp từ, dùng những Tt
TL Cách đặt tên
sông, tên đất ở đây
“không bằng những danh từ mỹ lệ , mà cứ theo đặt điểm riêng của nó mà gọi thành tên”
TL Cho thấy thiên nhiên ở đây tự nhiên hoang dã.
TL Chi tiết :
- Con sông rộng hơn ngàn thước.
- Nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác.
- Cá nước bơi hàng đàn đen trũi sóng trắng.
- Rừng đước dựng
cao ngất.
TL Xanh lá mạ,xanh
rêu, xanh chai lọ Những sắc xanh ấy đã miêu tả các lớp cây đườc từ non đến già
+ Đọc lại các chú
thích từ 9 đến 18
+ Tìm từ mượn
2-Kênh rạch Cà Mau và con sông Năm Căn rộng lớn hùng vĩ :
- Thiên nhiên tự nhiên tự nhiên phong phú
- Sông Năm Căn và rừng đước hai bên bờ mêng mông và hùng vĩ Vốn hiểu biết phong phú nghệ thuật dùng từ chính xác, tinh tế
3 Cảnh chợ Năm Căn:
- Cảnh chợ trên sông , hàng hóa phong phú _ Đa dạng về màu sắc , trang phục , tiếng nói của nhiều dân tộc
Chợ Năm Căn đông vui, trù phú , độc đáo
III-Tổng kết :
Ghi nhớ SGK/23
Trang 45’ * Hoạt động 4:HD HS LT
+ Từ những cảm nhận HS
đã phát biểu ở hoạt động
5, hướng dẫn HS viết
doạn văn trình bày những
Tổng kết
+ Nêu cảm nhận + Tìm hiểu phần ghi
nhớ.
HS LT
+ Nếu còn thời gian,
HS viết bài cảm nhận về sông nước
IV-Luyện tập:
4 Dặn dò:(1’) Học bài - Làm bài tập
Soạn bài “ so sánh ”
Ngày soạn: 17-01-2010
Tiết 78
SO SÁNH
I- MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:
1.Kiến thức: Giúp học sinh :
- Nắm được khái niệm va cấu tạo của so sánh
- Biết cách quan sát sự giống và khác nhau giữa các sự vật để tạo ra những
so sánh đúng, tiến đến tạo những so sánh hay
2.Kỉ năng:Rèn kỉ năng sử dụng phép so sánh khi nói viết
3.Thái độ:Có thái độ can trọng khi sử dụng phép tu từ so sánh
II- CHUẨN BỊ
Thầy: SGK, SGV, giáo án, bảng phụ, tham khảo tài liệu, tìm thêm ví dụ
Trò : SGK, vở ghi,trả lời các câu hỏi – bài tập
III-HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1.Ổn định tổ chức: (1’)
2.Kiểm tra bài cũ: (5’)
- Phó từ là gì? Tìm hiểu phó từ trong câu “ Thuyền chúng tôi chèo thoát qua
kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa Lớn , xuôi về Năm Căn”
Dự kiến trả lời:
Phó từ là những từ chuyên đi kèm động từ, tính từ để bổ sung ý nghĩa cho
động từ , tính từ
Xác định phó từ : qua , ra ,về
3.Bài mới:
* Giới thiệu bài mới: (1’)
Để viết được một đoạn văn, bài văn , tác phẩm hay , người viết phải dùng từ
ngữ trau chuốt kết hợp với các biện pháp tu từ Hôm nay, chúng ta sẽ học một trong
những biện pháp tu từ Tiếng Việt đó là phép “So Sánh”
Trang 5*Tiến trình tiết dạy:
TL Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
10’
12’
*Hoạt động 1:HD HS
tìm hiểu k/niệm so sánh
-GV treo bảng phụ
-Y/C HS QS bảng phụ
?Tìm các cụm từ chứa
hình ảnh so sánh.
? vì sao có thể đem các
sự vật, sự việc đó so
sánh với nhau?
+ Phân tích cho thấy
điểm giống giữa trẻ em
và búp trên cành; giữa
rừng đước với dãy
trường thành cao ngất.
? Vậy theo em hiểu thế
nào là so sánh?
? So sánh có tác dụng
gì?
*Hoạt động 2:HD HS
tìm hiểu cấu tạo của
phép so sánh
+ Sử dụng bảng phụ với
mô hình phép so sánh,
yêu cầu HS điền các so
sánh đã tìm vào bảng.
+ Chú ý: điểm giống
nhau giữa các sự vật, sự
việc gọi là phương diện
so sánh.
TH Tìm trong bài “Sông
nước Cà Mau”, “Dế
Mèn phưu lưu kí” những
hình ảnh so sánh để điền
vào mô hình?
? Theo em một phép so
sánh có mô hình cấu tạo
như thế nào?
? Trong thực tế qua các
ví dụ ta đã tìm được em
thấy cấu tạo của phép so
HS tìm hiểu k/niệm so sánh
+ HS tìm những cụm từ
chứa hình ảnh so sánh.
TL Có thể đem chúng
ra so sánh với nhau vì chúnh có điểm giống nhau.
- Tươi non, tràn đầy sức sống.
- Dựng lên cao ngất.
-HStrả lời
-HS trả lời
HS tìm hiểu cấu tạo của phép so sánh
+ Điền những hình ảnh
so sánh đã tìm được ở phần I vào mô hình.
+ HS tìm và điền vào
mô hình trong phiếu học tập.
- Phép so sánh cấu tạo
đầy đủ gồm 4 yếu tố.
+ HS nhìn vào mô hình
nhận xét về sự vắng mặt của các yếu tố.
-HS trả lời
I- So sánh là gì?
1- Ví dụ: Hình ảnh so sánh a-Trẻ em như búp trên
cành
b- Rừng đước dựng lên
như hai dãy trường thành cao ngất
2- Ghi nhớ: SGK/24.
II- Cấu tạo của phép so sánh:
1- Mô hình phép so sánh:
Ví du:ï SGK
Vế A + phương diện so sánh + từ so sánh + vế B
- Vế A: là sự vật, sự việc được so sánh
- Vế B: sự vật, sự việc dùng để so sánh
Trong thực tế mô hình cấu tạo có thể thay đổi ít nhiều
2- Ghi nhớ: SGK/
Trang 64’
sánh có biến đổi không?
? Nêu cấu tạo của phép
so sánh?
*Hoạt động 3:HDHS
LT
Bài tập 1
? Với mỗi câu so sánh
gợi ý dưới đây, em hãy
tìm thêm ví dụ? (SGK)
Bài tập 2:
+ Dựa vào những thành
ngữ đã biết, hãy viết tiếp
về B vào những chỗ
trống để tạo thành phép
so sánh?
Bài tập 4:
+ GV đọc để HS viết
chính tả.
*HOẠT ĐỘNG4:Củng
cố
?So sánh là gì
?Nêu cấu tạo phép so
sánh
+ HS tìm và HS khác
nhận xét.
- Cậu ấy nóng như Trương Phi.
- Cái đuôi con voi như cái chổi sể cùn.
- Quê hương mỗi người chỉ một Như là chị một mẹ thôi.
- Đôi ta như ngựa thong dong Như đôi đũa ngọc nằm trong mâm vàng.
.
III- Luyện tập:
Bài tập 1: Tìm ví dụ, so
sánh
a) So sánh đồng loại
- Người với người
- Vật với vật
b) So sánh khác loại
- So sánh vật với người
- So sánh cái cụ thể và cái trừu tượng
Bài tập 2: Điền vào chỗ
trống:
- Khỏe như vâm (trâu)
- Đen như than (bồ hóng)
- Trắng như bông (tuyết)
- Cao như cây rào.
Bài tập 4:
Viết chính tả
4-Dặn dò (1’) Học bài -Hoàn chỉnh lại các bài tập
- Làm bài tập 3 (SGK)
-Chuẩn bị bài “Quan sát ,tưởng tượng ,so sánh và nhận xét trong văn mt”
IV RÚT KINH NGHIỆM
Trang 7
Ngày soạn: 19-01-2010
Tiết 79 –80
QUAN SÁT, TƯỞNG TƯỢNG, SO SÁNH VÀ NHẬN XÉT TRONG VĂN MIÊU
TẢ
I- MỤC TIÊU CẦN ĐẠT :
Giúp HS:
- Thấy được vai trò và tác dụng của quan sát, tưởng tượng ,so sánh và nhận
xét trong văn miêu tả
- Nhận diện được những thao tác cơ bản trên trong đọc và viết bài văn miêu tả
II-CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ :
1-Thầy: Soạn giảng, tham khảo thêm tài liệu.
2-Trò: Đọc, trả lời câu hỏi.
III-TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY :
1’ 1-Ổn định tổ chức :
4’ 2- Kiểm tra bài cũ:
Hỏi :
Thế nào là văn miêu tả ?
Dự kiến trả lời :
Văn miêu tả là loại văn nhằm giúp người đọc, người nghe hình dung những đặc điểm , tính chất nổi bật của một sự việc, sự vật,con người, phong cảnh làm cho những cái đó như hiện lên trước mắt người đọc, người nghe Trong văn miêu tả, năng lự quan sátcủa người viết, người nói thường bộc lộ rõ nhất
3-Bài mới :
1’ Giới thiệu bài mới :
Để viết được bài văn miêu tả cần có nhiều điều kiện nhưng trước hết cần phải nắm được các thao tác cơ bản: quan sát, tưởng tượng ,so sánh, nhận xét đối tượng được tả,cần tả
TL Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
20’ Hoạt động 1
+ Giới thiệu các thao
tác cơ bản khi miêu tả.
+ Cho HS đọc văn bản
và hướng dẫn HS tìm
hiểu các câu hỏi
? Mỗi đoạn văn miêu tả
sự vật, sự việc, phong
cảnh gì?
+ Nêu những đặc điểm
nổibật của Dế Mèn,
sông nước Cà Mau , cây
+ Đọc 3 đoạn văn miêu
tả trong SGK.
+ Mỗi nhóm tìm hiểu
một đoạn với 3 câu hỏi.
I-Quan sát , tưởng tượng , so sánh và nhận xét:
trong văn miêu tả : 1.Đọc và tìm hiểu:
a-Đặc điểm nổi bật:
Đoạn 1 : Hình ảnh ốm yếu , tội nghiệp của Dế Chắt
Đoạn 2 : Cảnh đẹp thơ mộng , mênh mông hùng
vĩ của sông nước Cà Mau Đoạn 3: Hình ảnh đầy
Trang 8? Những đặc điểm nổi
bật đó thể hiện ở những
từ ngữ , hình ảnh nào?
? Để viết được những
câu văn trên , người viết
, người tả cần có năng
lực gì ?
? Tìm những câu văn có
sự liên tưởng và so sánh
trong mỗi đoạn
Tích hợp: Thế nào là
phép so sánh ? So sánh
có tác dụng gì?
TL Các chi tiết hình
ảnh:
Đoạn 1: Người gầy gò, dài lêu nghêu , cánh ngắn củn, hở cả mạng sườn, càng bè bè, râu ria cụt, mặt mũi ngẩn ngẩn ngơ ngơ.
Đoạn 2 : Sông ngòi, kênh rạch bủa giăng chi chít như mạng nhện , trời xanh , nước xanh , sắc xanh cây lá , rì rào bất tận của rừng cây , tiếng sóng , “ Dòng sông Năm Căn hai dãy trường thành vô tận”
Đoạn 3 : Cây gạo sừng sững ngọn nến trong xanh , chào mào , sáo sậu ồn mà vui.
TL Cần năng lực quan
sát
TL Sự so sánh , liên
tưởng : Đoạn 1 : Ngưòi gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện ; cánh ngắn củn như người cởi trần mặc áo ghi lê – đã gợi lên hình ảnh một chú Dế Choắt đi đứng xiên vẹo , lờ đờ , ngật ngưỡng
trông rất thảm hại
Đoạn 2: Nước đổ như thác ; cá bôi như người bơi ếch ; rừng đước như hai dãy trường thành vô tận – tạo nên sự mênh mông , hùng vỉ của dòng
sức sống của cây gạo và mùa xuân
b Chi tiết hình ảnh:
c Sự liên tưởng so sánh :
Trang 95'
? Sự tưởng tượng và so
sánh ấy có gì độc đáo?
Hoạt động 2
+ Cho HS đọc 2 đoạn
văn để tìm ra những chỗ
bị lược bỏ và tìm ra tác
dụng của chúng
? Nhận xét những chỗ bị
lược bỏ?
?Những chỗ bị lược bỏ
có ảnh hưởng gì đến
đoạn văn miêu tả này?
Hoạt động 3
? để làm nổi bật được
những đặc điểm của sự
vật , sự việc, phong cảnh
, con người người tả
cần những năng lực gì?
sông và rừng đước
Đoạn 3 : Cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ , hàng ngàn bông hoa là hàng ngàn ánh lửa hồng , hàng ngàn búp nõn là hàng ngàn ánh nến trong xanh – hình ảnh cây gạo lung linh rực rỡ
TL Tạo nên sự sinh
động ,giàu hình tượng , mang lại cho nguời đọc nhiều thú vị
+ HS chỉ ra những chỗ
bị lược bỏ
TL Những chỗ bị lược
bỏ là những hình ảnh so sánh , liên tưởng thú vị
TL Không có những
hình ảnh so sánh , liên tưởng ấy , đoạn văn mất
đi sự sinh động không gợi trí tưởng tượng trong người đọc
+ Rút ra nhận xét và đọc
phần ghi nhớ
2 Tác dụng của sự so sánh trong văn miêu tả:
Tạo nên sự sinh động, giàu hình tượng mang đến sự thú vị
3 Ghi nhớ: SGK/28
4’ 4 Dặn dò cho tiết học tiếp theo :
(TIẾT 2)
I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU :
Giúp HS:
- Bước đầu hình thành cho HS kĩ năng quan sát, tưởng tượng và nhận xét khi miêu tả
- Nhận diện và vận dụng được những thao tác cơ bản trong đọc và viết bài văn miêu tả
Trang 10II CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ :
Thầy: Soạn giảng, tìm thêm những đoạn văn mẫu
Trò : Đọc tìm hiểu và chuẩn bị bài tập
III TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY:
1’ 1 Ổn định tổ chức :
4’ 2 Kiểm tra bài cũ:
Các thao tác cơ bản cần thiết cho việc viết văn miêu tả là gì ?
Dự kiến trả lời:
Muốn miêu tả được, trước hết phải biết quan sát, rôi từ đó nhận xét ,liên tưởng, tưởng tượng, ví von, so sánh để làm nổi bật những đặc điểm tiêu biểu của sự việc
3 Bài mới:
1’ Giới thiệu bài mới :
Các bài tập trong tiết này sẽ giúp chúng ta nhận diện và vận dụng những thao tác cơ bản đó trong đọc và viết bài văn miêu tả.
TL Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
35’ Hoạt động 1
Bài 1:
+ Cho HS đọc đoạn văn.
? Khi tả quang cảnh hồ
gươm,tác giả đã chọn
lựahình ảnh nào để tả ?
+ Tại sao tác giả lại
chọn những hình ảnh
đó?
? Lựa chọn từ ngữ thích
hợp để điền vào chỗ
trống?
Bài 2:
+ Cho HS hoạt động
nhóm sau cử đại diện
trả trình bày.
? Những hình ảnh tiêu
biểu đặc sắc nào đã làm
nổi bật vẻ đẹp cường
tráng; tính tình ương
bướng, kiêu căng?
+ Đọc đoạn văn ,tìm
hình ảnh tiêu biểu.
TL Đó là những hình
ảnh tiêu biểu, những đặc điểm nỗi bật mà hồ khác không có.
+ HS lựa chọn và nhận
xét.
+ Đọc lại đoạn văn
nhận xét.
+ Các nhóm cử đại diện
thình bày.
II- Luyện tập : Bài 1:
Những hình ảnh tiêu biểu đặc sắc :Mặt hồ sáng long lanh, cầu Thê Húc màu son, đền Ngọc Sơn, gốc đa già rễ lá xum xuê, Tháp Rùa xây trên gò đất giữa hồ
Điền từ: 1- gương bầu dục 2- cong cong 3- lấp ló 4- cổ kính 5- xanh um
Bài 2:
Những hình ảnh tiêu
biểu, đặc sắc:
- Vẻ đẹp cường tráng: đầu to, hai răng đen nhánh, râu dài và uốn cong
-Tính tình ương bướng, kiêu căng: đi bách bộ cả người rung rinh một màu nâu bóng mỡ, hai