Đây là truyện cổ tích về người dũng sĩ diệt chằn tinh, diệt đại bàng cứu người bị hại, vạch mặt kẻ vong ân bội nghĩa, chống quân xâm lược,...Truyện Thạch Sanh thể hiện ước mơ, niềm tin v[r]
Trang 1TUẦN 6.
NGỮ VĂN - BÀI 6
Kết quả cần đạt.
- Bước đầu nắm được định nghĩa truyện cổ tích Hiểu được nội dung ý nghĩa của
truyện Thạch Sanh và một số đặc điểm tiêu biểu của nhân vật người dũng sĩ Kể
được truyện
- Có ý thức tránh mắc lỗi và biết chữa lỗi: Lặp từ, lẫn lộn các từ gần âm.
Ngày soạn:13/10/2007 Ngày giảng:15/10/2007
Tiết 21 - 22 Văn bản:
THẠCH SANH
(Truyện cổ tích)
A Phần chuẩn bị.
I Mục tiêu bài dạy: Giúp học sinh:
- Hiểu sơ lược khái niệm truyện cổtích
- Hiểu nội dung ý nghĩa của truyện Thạch Sanh và một số đặc điểm tiêu biểu của
kiểu nhân vật người dũng sĩ
- Kể lại được truyện (kể được những tình tiết chính bằng ngôn ngữ kể của học sinh)
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu kĩ nội dung SGK, SGV soạn giáo án
- Học sinh: Học bài và chuẩn bị bài theo yêu cầu của giáo viên (soạn bài theo câu hỏi hướng dẫn đọc hiểu trong SGK, T.66, 67)
B Phần thể hiện trên lớp.
* Ổn định tổ chức: (1phút)
- Kiểm tra sĩ số học sinh:
+ Lớp 6 A: /20
+ Lớp 6 B: /19
I Kiểm tra bài cũ: (15 phút)
* Câu hỏi: Tóm tắt sự việc chính của truyện Sự tích Hồ Gươm và cho biết ý nghĩa
của truyện?
* Đáp án - biểu điểm:
- Truyện gồm những sự việc chính sau:
1 Long Quân quyết định cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm đánh giặc Minh
2 Lê Thận thả lưới ba lần thu được lưỡi gươm
3 Lê Lợi tìm thấy chuôi gươm ở ngọn cây
4 Cả hai hợp lại thành gươm báu giúp nghĩa quân Lê Lợi đánh thắng giặc Minh
Trang 25 Sau khi thắng giặc, Lê Lợi du ngoạn trên hồ Tả Vọng, nhân dịp đó Long Quân sai Rùa Vàng nổi lên đòi gươm
- Ý nghĩa: Truyện Sự tích Hồ Gươm ca ngợi tính chất chính nghĩa, tính chất nhân
dân và chiến thắng vẻ vang của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống giặc Minh xâm lược do
Lê Lợi lãnh đạo ở đầu thế kỉ XV Truyện cũng nhằm giải thích tên gọi hồ Hoàn Kiếm, đồng thời thể hiện khát vọng hoà bình của dân tộc
II Dạy bài mới:
* Giới thiệu bài: (1phút)
Thạch Sanh là một trong những truyện cổ tích tiêu biểu của kho tàng truyện cổ
Việt Nam, được nhân dân ta rất yêu thích Đây là truyện cổ tích về người dũng sĩ diệt chằn tinh, diệt đại bàng cứu người bị hại, vạch mặt kẻ vong ân bội nghĩa, chống quân xâm lược, Truyện Thạch Sanh thể hiện ước mơ, niềm tin và đạo đức, công lí xã hội và
lí tưởng nhân đạo, yêu hoà bình của nhân dân ta Cuộc đời và những chiến công của Thạch Sanh cùng với sự hấp dẫn của cốt truyện và của nhiều chi tiết thần kì đã làm xúc động, say mê rất nhiều thế hệ người đọc, người nghe
HS
? TB
HS
GV
- Đọc chú thích * trong sách giáo khoa (T.53).
* Em hiểu thế nào là truyện cổ tích?
- Trình bày theo ý hiểu
- Bổ sung:
Truyện cổ tích là một loại truyện dân gian phản ánh
cuộc sống hằng ngày của nhân dân ta Trong truyện có
một số kiểu nhân vật bất hạnh (mồ côi, con riêng, em
út, người có hình dạng xấu xí, ), nhân vật dũng sĩ và
nhân vật có tài năng kì lạ; nhân vật thông minh và
nhân vật ngốc nghếch; nhân vật là động vật (các con
vật biết nói năng, có hoạt động, có tính cách như con
người, )
Truyện cổ tích được chia làm ba loại:
- Truyện cổ tích về loài vật: Nhân vật chính là
con vật Từ việc giải thích những đặc điểm, thói quen,
quan hệ của các con vật, tác giả dân gian đúc kết những
kinh nghiệm về thế giới loài vật và các vấn đề đạo đức,
kinh nghiệm sống trong xã hội loài người
- Truyện cổ tích thần kì: Có nhiều yếu tố thần kì,
kể về các nhân vật như em út, người mồ côi, người có
tài năng kì lạ,
- Truyện cổ tích sinh hoạt: Kể về sự thông minh, sắc sảo, tài phân xử của các nhân vật gần với đời thực,
I Đọc và tìm hiểu
chung ( 15 phút)
1 Khái niệm về
truyện cổ tích:
- Truyện cổ tích là loại truyện dân gian
kể về cuộc đời của một số nhân vật quen thuộc:
+ Nhân vật bất hạnh (như: người mồ côi, người con riêng, người em út, người
có hình dạng xấu xí, );
+ Nhân vật dũng
sĩ và nhân vật có tài năng kì lạ;
+ Nhân vật thông minh và nhân vật ngốc nghếch;
+ Nhân vật là động vật(con vật biết nói năng, hoạt động,
Trang 3
GV
GV
HS
? KH
HS
? TB
HS1
ít có hoặc không có yếu tố thần kì
Hướng dẫn đọc và kể:
Đọc chậm rãi, sâu lắng, gợi được không khí cổ tích,
phân biệt giữa các giọng kể và giọng nhân vật, nhất là
giọng Lí Thông
- Đọc mẫu một đoạn (từ đầu đến dạy cho đủ các môn
võ nghệ và mọi phép thần thông).
- Đọc (có nhận xét uốn nắn).
* Câu chuyện có những sự việc chính nào?
- Câu chuyện Thạch Sanh gồm những sự việc chính
sau:
1 Kể về nguồn gốc lại lịch nhân vật Thạch Sanh
2 Thạch Sanh kết nghĩa anh em với Lí Thông
3 Thạch Sanh diệt chằn tinh bị Lí Thông cướp công
4 Thạch Sanh đánh bại đại bàng cứu công chúa, lại bị cướp công
5 Thạch Sanh cứu được thái tử con vua Thuỷ Tề, được vua Thuỷ Tề tặng cho mộ cây đàn thần
6 Thạch Sanh bị vu oan vào tù
7 Thạc Sanh gảy đàn chữa khỏi bệnh cho công chúa và được giải oan
8 Nhà vua gả công chúa cho Thạch Sanh Chàng dùng tiếng đàn và niêu cơm để lui quân của 18 nước
chư hầu
9 Nhà vua nhường ngôi cho Thạch Sanh
* Căn cứ vào các sự việc chính trên, hãy kể lại câu
chuyện Thạch Sanh?
- Kể từ đầu đến “dạy cho đủ các môn võ nghệ và mọi
tính cách như con người)
- Truyện cổ tích thường có yếu tố hoang đường, thể hiện ước mơ, niềm tin của nhân dân về chiến thắng cuối cùng của cái thiện đối với cái ác, cái tốt đối với cái xấu, sự công bằng đối với sự bất công
2 Đọc và tìm hiểu
bố cục văn bản:
Trang 4HS2
HS3
HS4
HS
GV
? KH
HS
? TB
HS
? HK
HS
GV
GV
? TB
? TB
HS
phép thần thông”.
- Kể tiếp đến “hắn được vua khen, phong cho làm
quận công”.
- Kể tiếp từ “Vua có cô công chúa đến chàng lại trở về
gốc đa”
- Kể phần còn lại
- Theo dõi, nhận xét cách kể của bạn
- Theo dõi cách kể, nhận xét, uốn nắn
* Căn cứ vào nội dung các sự việc trong truyện, văn
bản có thể chia thành mấy phần? cho biết nội dung
chính của từng phần?
- Văn bản chia làm 2 phần:
Đoạn 1: Từ đầu đến “dạy cho đủ các môn võ
nghệ và mọi phép thần thông”→ Kể về sự ra đời của
Thạch Sanh
Đoạn 2: Còn lại → Kể về các chiến công của
Thạch sanh
* Trong phần kể về các chiến công của Thạch Sanh
gồm có những sự việc nào?
- Các sự việc chính trong phần kể về chiến công
của Thạch Sanh gồm có:
1 Thạch Sanh chém chằn tinh
2 Thạch Sanh đánh đại bàng cứu công chúa
3 Thạch Sanh gảy đàn chữa khỏi bệnh cho công chúa
4 Thạch Sanh dùng tiếng đàn và niêu cơm
để lui quân của 18 nước chư hầu
* Hãy giải nghĩa các từ Đầu thai, gia tài, tứ cố vô
thân, chằn tinh, động binh.
- Giải nghĩa theo SGK, T.66.
- Lưu ý thêm một số từ khó
Chuyển: Để thấy rõ nội dung ý nghĩa của truyện, chúng
ta cùng tìm hiểu cụ thể trong phần phân tích văn bản →
* Đọc đoạn đầu của văn bản và nhắc lại nội dung chính
của đoạn?
* Sự ra đời của Thạch Sanh được giới thiệu qua những
chi tiết nào?
- Ngày xưa ở quận Cao Bình có hai vợ chồng già mà
chưa có con [ ] nhà nghèo[ ] Ngọc Hoàng sai thái tử
xuống đầu thai làm con[ ] người vợ có mang[ ] mấy
II Phân tích văn bản.
(20 phút)
1 Sự ra đời của
Thạch Sanh
Trang 5? TB
HS
GV
? KH
GV
năm mới sinh được cậu con trai.
- Khi cậu bé vừa khôn lớn thì mẹ chết, cậu sống lủi thủi
trong túp lều cũ dưới gốc đa, cả gia tài chỉ có một lưỡi
búa của cha để lại Người ta gọi cậu là Thạch Sanh[ ]
Ngọc Hoàng sai thiên thần xuống dạy cho đủ các môn
võ nghệ, mọi phép thuật.
* Sự ra đời của Thạch Sanh có gì đáng chú ý?
- Sự ra đời vừa khác thường, vừa bình thường:
+ Khác thường: Ra đời do ý định của Ngọc Hoàng: Sai thái tử xuống đầu thai làm con; bà mẹ
mang thai nhiều năm mới sinh Thạch Sanh; Thạch
Sanh được thiên thần dạy võ và các phép thần thông
+ Bình thường: Là con của một gia đình nông dân tốt bụng; sống nghèo khổ, cô đơn trong túp lều
dưới gốc đa, kiếm củi để sinh sống
- Nhận xét, khái quát → nội dung
* Kể về sự ra đời của Thạch Sanh như vậy, nhân dân
muốn thể hiện quan niệm gì về người anh hùng dũng
sĩ?
- Người dũng sĩ là người có tài phi thường từ khi mới
được sinh ra, có thể diệt trừ được ác, lập được chiến
công
- Người dũng sĩ rất gần gũi với nhân dân, có cội nguồn
từ nhân dân lao động
- Cách giới thiệu đó chuẩn bị cho những chiến công sau
này của Thạch Sanh Vậy những chiến công đó được
kể như thế nào? Tiết sau chúng ta tìm hiểu tiếp
Sự ra đời của Thạch Sanh vừa bình thường, vừa khác thường
III Hướng dẫn học bài ở nhà (1 phút).
- Học bài, nắm chắc nội dung bài
- Về nhà tập kể diễn cảm câu chuyện và phân tích nội dung (chú ý những chi tiết thần kì)
- Đọc và chuẩn bị tiếp phần còn lại của văn bản, tiết sau học tiếp
=======================
Trang 6Ngày soạn:14/10/2007 Ngày giảng: 16/10/2007
Tiết 22 Văn bản:
THẠCH SANH
(Truyện cổ tích)
A Phần chuẩn bị.
I Mục tiêu bài dạy: Tiếp tục giúp học sinh:
- Hiểu nội dung ý nghĩa của truyện Thạch Sanh và một số đặc điểm tiêu biểu của
kiểu nhân vật người dũng sĩ
- Kể lại được truyện (kể được những tình tiết chính bằng ngôn ngữ kể của học sinh)
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu kĩ nội dung SGK, SGV soạn giáo án
- Tranh minh hoạ truyện Thạch Sanh
- Học sinh: Học bài và chuẩn bị bài theo yêu cầu của giáo viên (soạn bài theo câu hỏi hướng dẫn đọc hiểu trong SGK, T.66, 67)
B Phần thể hiện trên lớp.
* Ổn định tổ chức: (1phút)
- Kiểm tra sĩ số học sinh:
+ Lớp 6 A: /20
+ Lớp 6 B: /19
I Kiểm tra bài cũ: (10 phút) (Viết)
* Câu hỏi:
Hãy nêu những sự việc chính trong truyện Thạch Sanh? Sự ra đời của Thạch Sanh có gì đáng chú ý? Ý nghĩa của sự ra đời đó là gì?
* Đáp án - biểu điểm:
(4 điểm)- Kể lại truyện theo yêu cầu, đảm bảo những sự việc chính sau:
1 Kể về nguồn gốc lại lịch nhân vật Thạch Sanh
2 Thạch Sanh kết nghĩa anh em với Lí Thông
3 Thạch Sanh diệt chằn tinh bị Lí Thông cướp công
4 Thạch Sanh đánh bại đại bàng cứu công chúa, lại bị cướp công
5 Thạch Sanh cứu được thái tử con vua Thuỷ Tề, được vua Thuỷ Tề tặng cho mộ cây đàn thần
6 Thạch Sanh bị vu oan vào tù
7 Thạc Sanh gảy đàn chữa khỏi bệnh cho công chúa và được giải oan
8 Nhà vua gả công chúa cho Thạch Sanh Chàng dùng tiếng đàn và niêu cơm để lui quân của 18 nước chư hầu
9 Nhà vua nhường ngôi cho Thạch Sanh
(2 điểm)- Sự ra đời của Thạch Sanh vừa khác thường, vừa bình thường:
Trang 7+ Khác thường: Ra đời do ý định của Ngọc Hoàng: Sai thái tử xuống đầu thai làm con; bà mẹ mang thai nhiều năm mới sinh Thạch Sanh; Thạch Sanh được thiên thần dạy
võ và các phép thần thông
+ Bình thường: Là con của một gia đình nông dân tốt bụng; sống nghèo khổ, cô đơn trong túp lều dưới gốc đa, kiếm củi để sinh sống
(4 điểm)- Kể về sự ra đời của Thạch Sanh như vậy, nhân dân muốn thể hiện quan niệm
về người dũng sĩ là người có tài phi thường từ khi mới được sinh ra, có thể diệt trừ được
ác, lập được chiến công Người dũng sĩ cũng rất gần gũi với nhân dân, có cội nguồn từ nhân dân lao động
II Dạy bài mới:
* Giới thiệu bài: (1phút)
Trong tiết học trước, các em đã được tìm hiểu về sự ra đời của Thạch Sanh Sự ra đời ấy phần nào đã chuẩn bị cho những chiến công của Thạch Sanh sau này Vậy những chiến công đó được dân gian kể như thế nào? Tiết học này chúng ta cùng tìm hiểu tiếp
GV
HS
? TB
? TB
HS
? KH
HS
GV
- Ghi những đề mục đã tìm hiểu lên bảng (1 phút).
- Đọc lại phần hai của văn bản (3 phút).
- Nội dung chính của phần hai là gì?
* Trong suốt câu chuyện, Thạch Sanh đã trải qua
những thử thách nào?
- Thạch Sanh đã trải qua nhiều lần thử thách:
1 Bị mẹ con Lí Thông lừa đi canh miếu có chằn tinh
ăn thịt người
2 Bị Lí Thông lừa xuống hang cứu công chúa rồi
chèn chặt cửa hang không cho lên
3 Bị hồn chằn tinh báo thù, Thạch Sanh bị hạ ngục
4 Bị 18 nước chư hầu đem quân đánh
* Em có nhận xét gì về những thử thách đó?
- Điều là những thử thách lớn, khó khăn, đòi hỏi sự
dũng cảm mưu trí, mới có thể vượt qua được
- Trong truyện cổ tích, khó khăn,trắc trở do các lực
lượng đối kháng gây ra cho nhân vật lí tưởng cứ tăng
I Đọc và tìm hiểu chung.
1 Khái niệm về
truyện cổ tích.
2 Đọc và tìm hiểu
bố cục văn bản.
II Phân tích văn bản.
1 Sự ra đời của
Thạch Sanh.
2 Những chiến công của Thạch Sanh
(20 phút)
Trang 8? TB
HS
?Giỏi
HS
GV
dần và do vậy, thử thách sau thường bao giờ cũng khó
khăn hơn thử thách trước Nhưng nhân vật lí tưởng ở
truyện này là Thạch Sanh, đã vượt qua tất cả nhờ tài
năng, phẩm chất và sự giúp đỡ của các phương tiện
thần kì
* Trước mỗi lần thử thách, Thạch Sanh đã vượt qua
bằng cách nào?
- Ở lần thứ nhất, tin lời mẹ con Lí Thông, Thạch Sanh
đến canh miếu, bị chằn tinh vồ, chàng đã dùng búa và
võ thuật đánh nhau với chằn tinh, cuối cùng xả được
xác chằn tinh, chặt đầu mang về
- Ở lần thứ hai, tuy đã từng bị Lí Thông lừa, nhưng
Thạch Sanh vẫn không nề nguy hiểm, xuống hang sâu
giết đại bàng cứu được công chúa và chàng một làm
nữa lại bị Lí Thông hại, lấp của hang không cho lên,
trong hang sâu Thạch Sanh đã cứu được con trai vua
Thuỷ Tề và được giải thoát trở về với gốc đa
- Lần thứ ba, bị oan, hạ ngục, với tiếng đàn, Thạch
Sanh chữa khỏi bệnh cho công chúa, một lần nữa,
chàng đã tự giải thoát cho mình bằng tiếng đàn thần kì
- Cũng bằng tiếng đàn thần kì ấy, Thạch Sanh đã bình
tĩnh lui được quân của 18 nước chư hầu, rồi thiết đãi họ
bằng niêu cơm thần kì
* Truyện Thạch Sanh có nhiều chi tiết thần kì, trong đó
đăch sắc nhất là chi tiết tiếng đàn và niêu cơm đãi quân
sĩ mười tám nước chư hầu Em hãy nêu ý nghĩa của
những chi tiết đó?
- Tiếng đàn thần kì với bao tác dụng, khi thì vạch mặt
kẻ thù nham hiểm, bất nhân, vạch mặt Lí Thông giải
câm cho công chúa; khi thì làm nhụt chí quân đội 18
nước chư hầu xâm lược Đó là tiếng đàn giãi bày tình
yêu, đòi hỏi công lí, tiếng đàn nhân đạo, hoà bình
Nhưng cây đàn chỉ tác dung trong tay Thạch Sanh Với
cây đàn Thạch Sanh đã trở thành người anh hùng -
nghệ sĩ đấu tranh cho tình yêu và công lí, cho cuộc
sống hoà bình và hạnh phúc của nhân dân
- Niêu cơm của Thạch Sanh, cũng là vũ khí, phương
tiện kì diệu lạ lùng Niêu cơm nhỏ xíu mà cứ ăn hết lại
đầy, quân tướng 18 nước chư hầu ăn mãi mà không hết
niêu cơm của chàng
→ Cùng với tiếng đàn thức tỉnh nỗi nhớ quê hương,
Trang 9
? KH
HS
GV
GV
? TB
HS
? KH
HS
? TB
HS
? KH
tiếng đàn kêu gọi hoà bình, đây chính là miếng cơm ấm
lòng mát dạ Phải chăng đó là niêu cơm của tình
thương, lòng nhân ái, của ước vọng đoàn kết để các dân
tộc sinh sống hoà bình, yên ổn làm ăn
* Qua việc phân tích trên, Thạch Sanh đã bộc lộ những
phẩm chất gì đáng quý?
- Phát biểu tự do
- Khái quát: Thạch Sanh - Người dũng sĩ dân gian bách
chiến bách thắng bởi mục đích chiến đấu của chàng
luôn sáng ngời chính nghĩa: cứu người bị hại, cứu dân
bảo vệ đất nước; có sức khoẻ vô địch, có trong tay
những vũ khí, phương tiện chiến đấu kì diệu, một con
người thật thà, giàu lòng nhân ái
- Để tôn vinh người dũng sĩ Thạch Sanh, nhân dân đã
tạo thêm một nhân vật có chức năng đối lập với Thạch
Sanh, đó là Lí Thông
* Trong truyện, Lí Thông đã mấy lần hại Thạch Sanh,
đó là những lần nào?
- Trong truyện, Lí Thông đã 4 lần hại Thạch Sanh, đó
là:
+ Lừa Thạch Sanh đi canh miếu thờ để chết thay mình
+ Lừa chốn đi để cướp công diệt chằn tinh, + Lừa Thạch Sanh xuống hang diệt đại bàng cứu công chúa để cướp công làm phò mã
+ Không can thiệp khi Thạch Sanh bị hạ ngục
* Những sự việc ấy cho thấy Lí Thông là người như thế
nào?
- Xảo trá, lừa lọc, phản bội, độc ác, bất nhân, bất
nghĩa,
* Trong truyện cổ tích, những nhân vật như Thạch
Sanh tượng trưng cho điều thiện, còn các nhân vật như
Lí Thông tượng trưng cho điều gì?
- Lí Thông tượng trưng cho điều ác
* Truyện kể rằng, sau khi được Thạch Sanh tha mạng,
- Thạch Sanh - Một dũng sĩ dân gian, thật thà, tình nghĩa, dũng cảm, mưu trí đã vượt qua mọi thử thách khó khăn, chiến thắng được cái tà, cái ác
Trang 10HS
GV
? KH
HS
mẹ con Lí Thông về đến nửa đường thì bị sét đánh chết
hoá kiếp thành bọ hung Còn Thạch Sanh bao gian
truân được hưởng hạnh phúc lâu bền Kết cuộc này đã
biểu hiện quan niệm nào của nhân dân về công lí xã
hội?
- Cái ác nhất định bị trừng trị, chiến thắng cuối cùng
thuộc về cái thiện, đó là ước mơ, là niềm tin của nhân
dân về lẽ công bằng
- Khái quát và và chốt nội dung
* Dựa vào những điều đã tìm hiểu trong hai tiết học,
em hãy nêu ý nghĩa về hình thức và nội dung của
truyện cổ tích Thạch Sanh?
- Truyện Thạch Sanh có nhiều chi tiết thần kì giàu ý
nghĩa như cung tên vàng, cây đàn thần, niêu cơm thần
kì
- Thạch Sanh thể hiện niềm tin của nhân dân về đạo
đức và công lí xã hội; thể hiện ước mơ nhân đạo và hoà
bình của nhân dân ta
→ Khái quát và chốt nội dung
- Lí Thông - kẻ xảo trá, lừa lọc, bất nhân, bất nghĩa bị trừng trị thích đáng
III Tổng kết – ghi nhớ.
(3 phút)
- Truyện Thạch Sanh
có nhiều chi tiết tưởng tượng thần kì độc đáo và giàu ý nghĩa (như sự ra đời
và lớn lên kì lạ của Thạch Sanh, cung tên vàng, cây đàn thần, niêu cơm thần, )
- Thạch Sanh là truyện cổ tích về
người dũng sĩ diệt
chằn tinh, diệt đại bàng cứu người bị hại, vạch mặt kẻ vong ân bội nghĩa và chống quân xâm lược Truyện thể hiện