+ Bị vợ mắng như tát nước vào mặt, ông lão ra biển xin cho vợ chức nhất phẩm phu nhân + Bị vợ nổi trận lôi đình, tát vào mặt ông lão ra biển xin vợ chức nữ hoàng + Bị vợ đuổi đi và gọi v[r]
Trang 1Ngày soạn: 12/10/2009
Văn học:
Văn bản: ÔNG LÃO ĐÁNH CÁ VÀ CON CÁ VÀNG
(Truyện cổ tích Nga – PUSKIN viết)
A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:
- Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện cổ tích Cây bút thần
- Nắm được biện pháp nghệ thuật chủ đạo và một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu đặc sắc của truyện
- Kể lại được truyện
B Chuẩn bị:
- Giáo viên - Tham khảo thiết kế bài học (Văn học và Tuổi trẻ tháng 1/2003
trang 29)
- Ghi bảng: Bảng ghi các sự việc chính và sự bội bạc của mụ vợ + Ông lão đánh cá vớt được cá vàng, thả lại xuống biển không đòi ơn
+ Ông lão bị vợ mắng ra biển xin con cá vàng một cái máng lợn mới
+ Bị vợ quát to hơn, ông lão ra xin một ngôi nhà rộng
+ Bị vợ mắng như tát nước vào mặt, ông lão ra biển xin cho vợ chức nhất phẩm phu nhân
+ Bị vợ nổi trận lôi đình, tát vào mặt ông lão ra biển xin vợ chức nữ hoàng + Bị vợ đuổi đi và gọi về sai ông lão ra biển xin chức Long vương ngự trên mặt biển bắt cá vàng hầu hạ
+ Cá Váng biến mất lấy lại những gì đã cho, hai vợ chồng trở lại túp lều cũ
- Học sinh: Trả lời các câu hỏi vào vở soạn.
C Tiến trình tổ chức dạy - học bài mới
I Ổn định: Kiểm tra sỉ số.
II Bài cũ:
+ Nêu các sự việc chính của truyện “Cây bút thần”
+ Vì sao Mã Lương vẽ giỏi ? Nguyên nhân nào chủ yếu?
+ Hình tượng cây bút thần có ý nghĩa gì?
+ Mã Lương đã sử dụng cây bút thần như thế nào ?
+ Chi tiết nghệ thuật nào đặc sắc nhất trong truyện ? Nêu ý nghĩa chi tiết đó
III Tiến trình tổ chức bài mới:
1 Giới thiệu bài mới:
Chúng ta đã biết kẻ tham lam, độc ác bị Mã Lương dùng bút thần trừng trị Còn người đàn bà tham lam, bội bạc, từ một người đàn bà tầm
Tiết 35 & 36
Trang 2
thường trở thành Nữ hoàng rồi sau đó sẽ kết thúc ra sao Đó là truyện: “Ông lão đánh cá và con cá vàng” mà nhà thơ Puskin kể
2 Tiến trình tổ chức các hoạt động.
HOẠT ĐỘNG CỦA
GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA CỦA HỌC SINH
NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG
* Hoạt động 1: Hướng
dẫn học sinh tiếp cận văn
bản
I-Đọc và tìm hiẻu chú thích
- Cho học sinh đọc chú
thích * trang 95
- Một em đọc chú thích 1 - Tác giả, tác
phẩm
- Qua tìm hiểu em hãy cho
biết đôi nét cơ bản về tác
phẩm
- Do A Puskin viết dựa trên mô tiếp truyện dân gian Nga, Đức
- A.Puskin viết bằng thơ
Giáo viên bổ sung: A
Puskin là Đại thi hào Nga,
được coi là “Mặt trời của
thi ca Nga”, viết thơ và
truyện Ông có nhiều
truyện thơ nổi tiếng nhất là
“Ông lão đánh cá và con
cá vàng” đã thể hiện tư
tưởng của tác giả đối với
thời đại
- Tác phẩm được viết bằng
205 câu thơ, bản in do Vũ Đình Liên và Lê Trí Viễn dịch
- Do Vũ Đình Liên và Lê Trí Viễn dịch thành truyện
- Giáo viên hướng dẫn học
sinh đọc theo vai các nhân
vật, chú ý lời thoại giáo
viên nhận xét
- Học sinh dẫn chuyện, đóng vai đọc văn bản
2- Đọc văn bản, chú thích số 2, 5,
7, 8, 10, 11, 13 và 14
- Hãy nêu các sự việc
chính của truyện ?
Giáo viên chốt ý đúng
bằng bảng phụ
- Học sinh nêu, góp ý bổ sung
3- Sự việc chính
* Hoạt động 2: Hướng
dẫn học sinh tìm hiểu
văn bản
II- Tìm hiểu văn bản
- Truyện gồm những nhân
vật nào ? Ai là nhân vật
chính ?
- Ông lão, mụ vợ, cá vàng, biển cả (Mụ vợ là nhân vật chính)
- Khi được biết tin cá
vàng, mụ vợ đã đòi hỏi và
- Học sinh liệt kê:
+ Một cái máng lợn (của
1- Nhân vật mụ vợ
Trang 3buộc ông lão xin những gì
ở cá vàng
cải vật chất) + Một ngôi nhà rộng (của cải vật chất tăng lên)
+ Đòi làm nhất phẩm phu nhân (của cải và danh vọng)
+ Đòi làm nữ hoàng (của cải, danh vọng và quyền lực)
+ Đòi làm Long vương có các vàng hầu hạ (Địa vị đầy quyền lực nhưng không có thật)
- Em hãy nhận xét về mức
độ đòi hỏi của mụ vợ qua
những đòi hỏi đó
Lòng tham của mụ vợ tăng dần từ thực đến hư, từ của cải vật chất đến quyền lực, thậm chí mụ mù quáng đến mức đòi hỏi cả địa vị
mà quyền uy vô hạn không
có trong thực tế
- Em hãy tìm một số câu
tục ngữ thể hiện tính tham
lam của mụ vợ ?
- Được voi đòi tiên
- Được đằng chân lân đằng đầu
- Tham lam: tăng dần từ thực đến
hư, từ vật chất đến địa vị
- Ngoài lòng tham lam em
thấy mụ vợ còn có thói
xấu nào nổi bật nữa ?
- Học sinh nêu: Thái độ bội bạc
- Bội bạc: Tăng dần và đi đến tột cùng
- Mụ vợ bội bạc với ai ?
Giáo viên giải thích
thêm vai trò của người
chồng và cá vàng đối với
mụ vợ
- Với chồng và cá vàng
- Sự bội bạc của mụ vợ đối
với chồng thể hiện như thế
nào? (Giáo viên gợi ý học
sinh tìm hiểu qua những
đòi hỏi của mụ vợ)
Giáo viên: Khi lòng
tham càng tăng tiến đến vô
hạn cũng là khi mụ vợ bộc
- Học sinh liệt kê:
+ Mắng chồng + Quát chồng to hơn + Mắng như tát nước vào mặt
+ Nổi trận lôi đình, tát vào mặt ông lão, gọi chồng bằng mày
Trang 4lộ hết những thói xấu đến
mức mất tình nghĩa vợ
chồng
- Sự bội bạc của mụ vợ đối
với cá vàng như thế nào?
+ Đuổi chồng đi, bắt chồng về
+ Bắt cá vàng hầu hạ
- Theo em, khi nào sự bội
bạc của mụ vợ đi đến tột
cùng ?
Khi mụ vợ tỏ ra ngược đãi với chồng, đối xử thậm
tệ với chồng không khác gì một mụ chủ cay nghiệt đối với nô lệ mà lẽ ra là ân nhân của mình
Hơn nữa sự bội bạc của mụ
vợ đi đến tột cùng khi mụ
vợ không những không biết trả ơn cá vàng mà còn muốn cá vàng trở thành đầy tớ hầu hạ mụ vợ để mụ sai khiến
Ghi bảng: Tăng dần đến tột cùng
- Cá vàng đã trừng trị mụ
vợ vì tội nào ? (Cho học
sinh thảo luận)
- cá vàng trừng trị mụ vợ
cả hai tội (tội bội bạc lớn hơn)
Bị cá vàng trừng trị cả hai tội nhưng tội bội bạc lớn hơn
- Sự bội bạc của mụ vợ
phù hợp với những câu tục
ngữ nào ?
-Ăn cháo đá bát
- Vong ơn bội nghĩa
- Mụ vợ tuy là người lao
động nghèo khổ nhưng lại
mang trong mình bản chất
của giai cấp nào ?
Giáo viên: Mụ vợ mang
bản chất của giai cấp bóc
lột, thống trị chà đạp lên
mọi tình cảm và đạo đức,
tìm mọi cách, bằng mọi
giá, đạt danh vọng tột đỉnh
và những ước muốn ngông
cuồng rắp tâm thống trị cả
thế giới mụ vợ tượng
trưng cho chế độ Nga
- Học sinh thảo luận bàn
Trang 5hoàng, tàn ác, độc đoán
Qua nhân vật mụ vợ A
Puskin muốn gởi gắm tư
tưởng chống đối chế độ
Nga hoàng độc ác chuyên
quyền, thức tỉnh tinh thần
đấu tranh của nhân dân
Nga Đây là tư tưởng
của tác giả đối với thời
đại
Tiết 2
- Gọi học sinh đọc “Từ
đầu … chẳng còn gì”
- Một em đọc 2- Nhân vật ông
lão.
- Qua hành động và lời nói
với cá vàng, em thấy ông
lão là người như thế nào?
- Học sinh trả lời - Hiền lành, tốt
bụng, bằng lòng với cuộc sống của mình
- Trước những mệnh lệnh
và sự mắng nhiếc của vợ,
ông lão đã xử sự như thế
nào?
- Luôn phục tùng vô điều kiện, chỉ có một lần mụ vợ đòi làm Nữ hoàng ông định căn ngăn nhưng bị đánh Vì
sự can ngăn đó quá muộn khi vợ có quyền lực nên khi vợ đòi điều phi lí (làm Long vương) ông đã không dám trái lời mụ
- Em có nhận xét gì về
cách xử sự này ?
Giáo viên giải thích
“nhu nhược”: yếu mềm,
thiếu cương quyết (Chính
sự nhu nhược của ông tiếp
tay cho cái ác, cho quyền
lực của mụ vợ và gây ra
những tai vạ cho ông Cá
vàng sẵn sàng phục vụ và
đền ơn ông vậy mà ông đã
- Ông lão quá nhu nhược, chính ông tiếp tay cho cái ác
Quá nhu nhược
Trang 6không ước một điều để
thay tình thế của ông Ông
là nhân vật cần phải phê
phán chứ không chỉ là
nhân vật đệm làm rõ sự
tham lam của mụ vợ Ông
tượng trưng cho nhân dân
có sức mạnh và khả năng
nhưng nhu nhược nên bị
áp bức, cực khổ suốt đời
- Trong truyện ông lão ra
biển gọi cá vàng mấy lần ?
Việc kể lại những lần ông
lão ra biển gọi cá vàng là
biện pháp lặp lại của
truyện cổ tích Em hãy nêu
tác dụng của biện pháp
này ?
- 5 lần ông lão ra biển + Gợi ra các tình huống cuốn hút người nghe, người đọc
+ Mỗi lần lặp lại đều xuất hiện những chi tiết mới làm cho đặc điểm tính cách của nhân vật lần sau xuất hiện
tô đậm hơn lần trước
- Mỗi lần ông lão ra biển
gọi cá vàng, cảnh biển
thay đổi như thế nào?
bảng phụ
- Em có nhận xét gì về thái
độ đó của biển cả ?
- Biển gợi sóng êm ả
- Biển xanh đã nổi sóng
- Biển xanh nổi sóng dữ dội
- Biển nổi sóng mù mịt
- Cơn giông tố kéo đến, biển nổi sóng ầm ầm
3 - Nhân vật biển cả
- Biểu hiện càng
về sau càng tăng tiến, dữ dội hơn lần trước
- Vì sao biển có thái độ đó
?
- Biển chứng kiến lòng tham lam và sự bội bạc của
mụ với ông lão nên nổi cơn thịnh nộ
- Theo em biển cả tượng
trưng cho ai ?
- Học sinh thảo luận Tượng trưng
cho công lý
- Em hãy cho biết tiếng
“vàng” trong từ “cá vàng”
chỉ cái gì ?
- Học sinh trả lời theo hiểu biết: tiếng “vàng” chỉ yếu tố thần kỳ
4- Nhân vật cá vàng (cá thần)
- Bốn lần cá vàng đều thoả
mãn những đòi hỏi những
đòi hỏi của mụ vợ nói lên
được điều gì ?
- Học sinh nêu: Cá vàng có lòng biết ơn sâu nặng
- Có lòng biết ơn sâu nặng
- Tại sao lần thứ năm cá - Học sinh thảo luận: Cá - Sáng suốt và
Trang 7vàng từ chối, quẫy đuôi
lặn xuống biển sâu để mặc
ông lão đứng trên bờ ?
vàng rất sáng suốt, quyết định cho mụ vợ tham lam bội bạc và ông chồng nhu nhược một bài học nhớ đời
nghiêm khắc
- Nêu ý nghĩa tượng trưng
của cá vàng
cho sự biết ơn đối với những tấm lòng nhân hậu
Thể hiện ước
mơ công lý của nhân dân
- Câu chuyện được kết
thúc như thế nào? Nêu ý
nghĩa của cách kết thúc đó
“Của trời trời lại lấy đi
Giương đôi mắt ếch làm
chi
được
trời”
- Học sinh nêu kết cục của câu chuyện theo lối vòng tròn
Đây là sự trừng phạt thích đáng cho sự bội bạc và ham muốn ngông cuồng
- Tìm những câu tục ngữ
phù hợp với cách kết thúc
đó
- “Tham thì thâm”
* Hoạt động 3: Hướng
dẫn học sinh thực hiện
* Ghi nhớ: Sách
giáo khoa trang 96
- Cho biết trong ghi nhớ
nhấn mạnh những ý chính
nào ?
- Câu đầu: Nêu tác giả, xuất xứ
- Câu 2: Nêu nghệ thuật
- Câu 3: Nêu nội dung
* Hoạt động 4: Hướng
dẫn học sinh luyện tập
IV- Luyện tập
- Nhận xét nhan đề ? Nêu
lý do?
- Nhan đề: “Mụ vợ… cá vàng”
1- Nhận xét
- Cho học sinh thảo luận
tổ, thi đua tìm nhan đề
hợp lý vì mụ vợ là nhân vật chính, mạch truyện
Trang 8khác cho truyện.
“ Mụ vợ tham lam và con
cá vàng”
“Cá vàng và ông lão nhân
hậu”
“Tham thì thâm”
“Được voi đòi tiên”
được phát triển theo mức
độ phát triển lòng tham của
mụ vợ Đồng thời ý nghĩa chính của truyện là phê phán lòng tham của mụ vợ
IV Củng cố:
Phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật mụ vợ
V Dặn dò:
- Kể câu chuyện
- Chuẩn bị Tiếng Việt, Tập làm văn luyện nói