Môc tiªu bµi häc: - Häc xong bµi nµy, häc sinh: 1.KiÕn thøc: - Hiểu bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Pháp qua việc dùng người dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh [r]
Trang 1Ngày soạn : Ngày dạy:
Tuần 27 Tiết 105 ,106
Thuế máu
(Trích bản án chế độ thực dân Pháp-Nguyễn ái Quốc)
A Mục tiêu bài học:
- Học xong bài này, học sinh:
1.Kiến thức:
- Hiểu bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Pháp qua việc dùng người dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong các cuộc chiến tranh tàn khốc Hình dung ra số phận bi thảm của những người bị bóc lột "Thuế máu" theo trình tự của tác giả
- Thấy rõ ngòi bút lập luận sắc bén, trào phúng sâu cay của Nguyễn ái Quốc trong văn chính luận
2.Kĩ năng: -Đọc-hiểu một vb chính luận hiện đại
- Rèn kỹ năng đọc văn chính luận của Bác Hồ, tìm hiểu và phân tích nghệ thuật trào phúng sắc bén, yếu tố biểu cảm trong phóng sự- chính luận của Người
-Học cách đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận
3.Thỏi độ :
- Biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận
-Lòng căm thù giặc ngoại xâm
B Chuẩn bị:
- Giáo viên nghiên cứu tài liệu tham khảo, soạn giảng
- Học sinh đọc, trả lời câu hỏi ĐHVB
C Tiến trình lên lớp:
1 ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ :
? Những chủ trương và ý kiến đề nghị của La Sơn Phu Từ Nguyễn Thiếp gửi lên vua Quang Trung là gì? Trong đó những ý kiến nào đến nay lạc hậu, ý kiến nào vẫn mang tính thời sự cần phát huy
+ Quân đức
+ Dân tâm
+ Học pháp (phép học)
Học sinh trả lời
Học sinh nhận xét, bổ sung
Giáo viên chốt Cho điểm
Hoạt động 1 3 Bài mới:
Giới thiệu bài mới: Những năm 20 của thế kỷ XX là thời kỳ hoạt động sôi nổi của người thanh niên yêu nước- người chiến sỹ cộng sản kiên cường Nguyễn ái Quốc Trong nhiều hoạt
động cách mạng ấy có sáng tác văn chương nhằm vạch trần bộ mặt kẻ thù, nói lên nỗi khổ nhục của những người dân bị áp bức, bóc lột, kêu gọi nhân dân thuộc địa đoàn kết đấu tranh Người
đã viết bản án chế độ thực dân Pháp
Trang 2Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
Giáo viên giới thiệu sách G.V: Bản án chế độ thực dân Pháp được NAQ dành
nhiều thời gian đầu tư nhiều công sức nhất Để hình thành tác phẩm, Người đã tìm đọc rất nhiều tài liệu gặp gỡ nhiều nhân chứng thống kế công phu rất nhiều con số Văn bản là tác phẩm khá dày, nội dung phong phú gồm 12 chương và phần phụ lục
Hoạt động 2 GV nhắc lại về sự
nghiệp của BH
I/Tìm hiểu chung
1 Tác giả
2 Văn bản
? Sự ra đời của văn bản có tác
dụng gì? - Giáng một đòn tiền công quyết liệt vào chủ nghĩa thực dân, vạch
ra con đường cách mạng và tương lai tươi sáng cho các dân tộc, bị áp bức
-Thuộc chương I “Bản
án chế độ thực dân P”
Đoạn trích trên nằm ở chương I của bản án chế độ thực dân Pháp ở chương này tác giả tập trung vạch trần bộ mặt kẻ thù, nói lên nỗi nhục khổ của những người dân bị áp bức, kêu gọi nhân dân thuộc địa đoàn kết đấu tranh
Hướng dẫn học sinh chú ý giọng
điệu vừa mỉa mai, giễu cợt vừa
cay đắng, xót xa
Yêu cầu 3 học sinh đọc 3 phần của văn bản
? Em có suy nghĩ gì về cách tác
giả đặt tên cho văn bản là "Thuế
máu"?
- Trong thực tế không có thuế nào gọi là "thuế máu"
- Thuế máu là cách đặt tên của tác giả nhằm phản ánh một thủ đoạn bóc lột tàn nhẫn của chế độ thực dân, ở các nước thuộc địa: biến người dân nơi đây thành vật hi sinh trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa
? Quan sát cách cấu tạo của văn
bản, em có nhận xét gì về bố cục
của cán bộ? Văn bản thuộc văn
bản nào
Vì người viết dùng lý lẽ
và dãn chứng để làm sáng tỏ vấn đề thuế máu trong chế độ thực dân Thuyết phục bạn
đọc
- Văn bản nghị luận
? Vậy luận đề "Thuế máu" được
triển khai bằng hệ thống các luận
điểm nào
- 3 luận điểm (3 mục)
? Em có nhận xét gì về cách đặt
tên phần của văn bản (Nguyên
nhân- sự việc - kết quả)
Mạch lạc cho văn bản, gây ấn tượng, làm người đọc dễ dàng hình dung ra vấn đề để hiểu và hành động
Hoạt động 3 ? Đọc phần
1
II Tìm hiểu văn bản
1 Chiến tranh và người bản xứ
? Cuộc chiến tranh "vui tươi" -HS trả lời
Trang 3là cuộc chiến tranh như thế nào? - Vui tươi là tính tứ mang tính mỉa
mai đả kích
GV: Đây là cuộc chiến tranh thế giới lần thứ I: thực dân bành trướng thế lực và vơ vét tài sản của nhân dân Cuộc chiến tranh này thì chỉ vui vẻ với những kẻ thực dân còn nhân dân là cuộc chiến tranh đầy
đau khổ
Yêu cầu học sinh đọc từ đầu
Công lý tự do ? Phát hiện ra
những từ ngữ mà tác giả có chủ ý
nhấn mạnh vấn đề ? Em có nhận
xét gì về những từ ngữ mà tác giả
dùng
? Cách gọi này có gì khác trước
năm 1914?
- An Nam mít, đứa con yêu, bạn hiền
- Tác giả dùng để chỉ cách gọi của những người dân bản xứ
- Trước chiến tranh, họ bị xem là giống người hạ đổng bị đối xử đánh
đập như súc vật
- Khi cuộc chiến tranh bùng nổ lập tức họ được các quan cai tự tâng bốc, vỗ về được phong cho những danh hiệu cao quý
Cách gọi có
sự mâu thuẫn- Giọng
điệu trào phúng
? Hãy tìm những từ ngữ để nói
rõ sự mâu thuẫn ? Em có nhận xét
gì về cách sử dụng từ ngữ? Tác
dụng?
- ấy thế mà, đùng một cái
? Số phận của người dân thuộc địa
trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa
được miêu tả như thế nào ?
-HS nhận xét
- Xuống tận đáy biển bảo vệ Tổ quốc
- Bỏ xác tại miền hoang vu
- Người làm kiệt sức trong xưởng thuốc
Thủ đoạn lừa bịp bỉ ổi của chính quyền thực dân
để bắt đầu biến người dân thuộc địa thành vật
hi sinh
? Em có nhận xét gi về giọng
điệu của tác giả
- Vừa giễu cợt, vừa thật xót xa
G.V: Đó là mâu thuẫn giữa những lời ca ngợi và hứa hẹn to tát, hào nhoáng và cái giá thật đắt mà hàng vạn dân thuộc địa phải trả trong cuộc chiến tranh vui tươi ấy Họ phải xa lìa vợ con, rời bỏ công việc để đổ máu và mất mạng nơi chiến trường xa xôi, vì cái vinh quang hão huyền ấy mà họ không bao giờ được hưởng Họ phải kiệt sức, khạc ra từng miếng phổi trong các nhà máy, xí nghiệp sản xuất phục vụ chiến tranh Đó chính là những luận cứ hùng hồn nhất để lật mặt nạ giả nhân giả nghĩa của nhà cầm quyền thực dân trong cuộc chiến tranh đế quốc
? Việc nêu 2 con số cuối đoạn
văn có tác dụng gì
G.V: Hơn 10% số người bản xứ
thiệt mạng trên các chiến trường
Châu Âu đã góp phần tố cáo
thực dân và gây lòng căm thù,
Con số cụ thể Tố cáo mạnh mẽ tội ác của bọn thực dân
Trang 4phẫn nộ trong quảng đại các dân
tộc thuộc địa
? Đọc phần 2
? Em hiểu "tình nguyện" là gì? - Tự giác, tự nguyện, không bắt buộc 2 Chế độ lính tình nguyện.
G.V: Phần 2, NAQ vạch trần
sâu hơn nữa sự bịp bợm, giả dối
của bọn thực dân Chúng dùng
nhiều thủ đoạn mánh khoé bắt
a.Những thủ đoạn, mỏnh khúe trong việc bắt lớnh :
? Những chi tiết nào cho biết điều
đó?
Cho hs quan sát ảnh
-Tiến hành những cuộc lựng rỏp võy bắt, cưỡng bức người ta đi lớnh
Lợi dụng chuyện bắt lính mà doạ nạt, xoay xở kiến tiền đối với những nhà giàu
? Người dân thuộc địa có
thực "tình nguyện" hiến dâng
xương máu như lời lẽ bịp bợm
của bọn cầm quyền không?
- Sẵn sàng trói, xích, nhốt người ta như nhốt súc vật, sẵn sàng đàn áp dã man nếu như có chống đối
G.V: Phần này chúng ta lại thấy
có sự mâu thuẫn Đó là sự mâu
thuẫn như thế nào?
- Đoạn đầu nói về cách bắt lính tác giả lại cách ra bằng 3 dấu sao ấy thế mà
? Em có nhận xét gì về cách trình
bày của NAQ.?Nói lên điều gì về -hs trả lời -Thực chất là dựng vũ lực bắt lớnh chứ
Trang 5việc bắt lính? khụng hề cú “tỡnh
nguyện” nào cả G.V: Trong khi làm những
điều trên, chính quyền thực dân
vẫn rêu rao về lòng tự nguyện
đầu quân của người dân thuộc
địa: Lời tuyên bố trịnh trọng của
phù toàn quyền Đông Dương chỉ
càng bộc lộ sự lừa bịp trơ trẽn
b Phản ứng của những người bị bắt lớnh
?Hãy chỉ ra những luận cứ nói
về phản ứng của những người bị
bắt lính?
?Em có nhận xét gì về những
phản ứng trên?
-Những người nghốo khổ chịu chết khụng cũn kờu được
-Những người giàu thỡ xỡ tiền ra…họ tỡm mọi cơ hội để trốn thoỏt
-Thậm chớ làm cho mỡnh nhiễm những bệnh nặng nhất
để trốn đi lớnh
dữ dội
? Chúng dã dùng những lời lẽ
bịp bợm nào?
? Em có nhận xét gì về giọng
điệu của tác giả sử dụng? Tác
dụng?
-Rờu rao về lũng tự nguyện đầu quõn của người dõn thuộc
địa(“khụng ngần ngại”, “hiến
xương mỏu”, “dõng cỏnh tay”…)
-Nhưng sự thật thỡ họ “bị xớch
tay”, “bị nhốt”…nhiều cuộc biểu tỡnh, bạo động nổ ra
->lối so sỏnh, ẩn dụ sắc sảo…)
c Luận điệu của chớnh quyền thực dõn
=> Hình ảnh đối lập
->Thủ đoạn lừa gạt
=> Vạch trần thủ
đoạn lừa dối, mị dõn của chớnh quyền thực dõn
?Em hãy khái quát lại nội dung
,nt sử dụng trong phần 2? -hs nhận xét-bổ sung
-Bằng giọng điệu giễu cợt cựng những cõu hỏi đanh thộp, những dẫn chứng hựng hồn, tỏc giả đó vạch trần bản chất mỏnh khúe,
vụ lợi, mị dõn của thực dõn Phỏp
G.V: Tác giả nhắc lại câu chuyện thực tế bằng giọng điệu giễu cợt các lời tuyên bố trịnh trọng của
Trang 6bọn thực dân cầm quyền rồi phản bác lại bằng những thực tế hùng hồn.Tiếng cười chua chát, tiếng cười nước mắt Đằng sau là nỗi đau của tác giả Không một lúc nào Người quên được nỗi đau của dân tộc mình, nhân dân mình dưới ách cai trị của bọn thực dân
? Đọc phần 3
? Khi chiến tranh kết thúc thì sự
việc gì xảy ra
?Nhận xét về cách dùng kiểu
câu ?t/d ?
-hs đọc
- Những lời tuyên bố tình tứ bẩn thỉu
“Mặc nhiên trở lại giống “ngời bẩn thỉu” “Lột tất cả của cải…đó sao?”
“Cho họ ăn như cho lợn ăn…như
xếp lợn”
“Chúng tôi không cần các anh nữa cút đi…?”
3 Kết quả của sự hi sinh.
a) Sự hi sinh của người dân thuộc địa
-> Hàng loạt các câu nghi vấn: Bộ mặt vô nhân đạo , tráo trở, tàn nhẫn Bản chất lừa dối, nham hiểm, độc ác, phi nhân tính của thực dân Pháp
? Nhận xét về cách đối xử của
chính quyền thực dân đối với họ
sau khi đã bóc lột "thuế máu"
của họ
? Như vậy tác giả đã nêu bật
chính quyền thuộc địa phạm vào
những tội ác nào
-Thương binh…vợ con của những người tử sĩ Pháp đều được cấp môn bài bán lẻ thuốc phiện ”
b) Sự mất mát của những người línhlương thiện.
-> Bỉ ổi , đầu độc cả chính dân tộc mình để vét cho đầy túi tham
? Nhận xét thái độ của tác giả
được bộc lộ như thế nào? - Mỉa mai, châm biếm, tố cáo quyết liệt chế độ thực dân Pháp
tại Việt Nam
Hoạt động 4
Văn bản "Thuế máu" đã thể hiện
một cách viết nghệ thuật độc đáo
của NAQ trên các phương diện
nào?
?Khái quát nội dung?
- Tư liệu phong phú, xác thực
- Nhiều hình ảnh có giá trị
- Giọng điệu đanh thép, mỉa mai,
chua chát
- Đoạn trích đã vạch trần bản chất của chính quyền thực dân
và số phận đau thương của người dân bị đẩy đi làm bia đỡ đạn trong cuộc chiến tranh phi nghĩa
III/Tổng kết:
*Ghi nhớ
Trang 7Gọi học sinh đọc ghi nhớ.
Hoạt động 5 4 Củng cố:
-Giáo viên khái quát
Cõu 1: Văn bản “Thuế mỏu” thuộc kiểu văn bản nào?
a Tự sự
b Miờu tả
c Chớnh luận
d Hành chớnh
Cõu 2 : Giọng điệu chủ đạo trong phần (I):CHIẾN TRANH VÀ “NGƯỜI BẢN
XỨ” là gỡ?
a Lạnh lựng, cay độc
b Giọng thõn mật, suồng só
c Giọng mỉa mai, hài hước và cảm thương, xút xa
d Giọng đay nghiến chua chỏt
5 Dặn dò:
- Học và làm bài tập
- Soạn bài " Đi bộ ngao du"
****************************************************************************************
Ngày soạn :
Ngày dạy :
Tiết 107
Hội thoại
A Mục tiêu bài học:
-Học xong bài này,hs có được:
1.Kiến thức:
- Hiểu vai xã hội trong hội thoại
- Xác định thái độ đúng đắn trong giao tiếp
2.Kĩ năng:
-Xác định được vai xã hội trong giao tiếp
3.Thỏi độ :
- Biết vận dụng bài học trong giao tiếp
B Chuẩn bị:
- Giáo viên soạn giảng, bảng phụ
- Học sinh đọc, làm bài
C Tiến trình lên lớp:
1 ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ:
? Hoạt động nói có những kiểu hoạt động nói nào? Cách thực hiện hoạt động nói đó như thế nào? Cho ví dụ?
+ Học sinh trả lời Học sinh nhận xét, bổ sung
Trang 8Giáo viên nhận xét chốt cho điểm.
Hoạt động 1 3 Bài mới:
Giới thiệu bài mới: Hàng ngày, mỗi người chúng ta trong mọi hoạt động, kể cả trong hoạt
động giao tiếp của mình, thường giữ những vị trí xã hội khác nhau Vị trí xã hội đó được gọi là vai xã hội Vậy vai xã hội được sử dụng như thế nào
Hoạt động 2 Giáo viên
treo bảng phụ
hội thoại.
? Nhân vật tham gia hội
thoại trong đoạn trích trên là ai? - Người cô và bé Hồng
? Quan hệ giữa các nhân vật
tham gia hội thoại trong đoạn trích
trên là mối quan hệ gì?? Ai ở vai
trên? Ai ở vai dưới?
- Quan hệ ruột thịt (gia tộc)
? Cách xử sự của người cô
có gì đáng chê trách thiện chí, vừa không phù hợp với - Cách đối xử của người cô là thiếu
quan hệ ruột thịt, vừa không thể hiện thái độ đúng mực của người trên đối với người dưới
? Tìm những chi tiết cho thấy
nhân vật chú bé Hồng đã cố
gắng kìm nén sự bất bình của
mình để giữ được thái độ lễ
phép
- Tôi cúi đầu không đáp
- Tôi lại im lặng cúi đầu xuống
đất
Cổ họng tôi nghẹn ứ nói không ra tiếng
? Giải thích vì sao Hồng phải
làm như vậy? Hồng là người thuộc vai dưới, có bổn - Hồng phải kìm nén sự bất bình vì
phận tôn trọng người trên
? Hãy tìm lời mời thích hợp
trong bữa ăn ở gia đình em có 3
thế hệ
-hs nêu
- Cháu mời ông bà ăn cơm
- Cháu mời ông bà xơi cơm ạ
? Em có nhận xét gì về các
lời mời trên - (1) (2) thay ăn bằng xơi
? Vì sao trong gia đình 3 thế
hệ, người cháu người mời trước Thể hiện sự kính trọng lễ độ
G.V: Người con là một vị trí
đóng vai ông bà, đóng vai bố
mẹ Đó chính là các vai trong gia
đình ? Vậy vai xã hội là gì?
-hs Nhận xét - Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại
đối với người khác trong cuộc thoại
G.V: Xét trường hợp sau:
Nếu nhờ 1 người mở cửa sổ cháu cái cửa sổ không ạ?Người lớn: Bác có thể mở giúp - Khi chúng ta ờ vị trí khác trong hội thoại thì
Trang 9Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
- Khi tham gia hội thoại cần
xác định đúng vai của mình để
chọn cách nói cho phù hợp
Người bằng tuổi: Bạn có .tớ không?
Dưới tuổi: Em mở giúp anh cái cửa sổ
các câu hội thoại cũng khác nhau
? Vậy vai xã hội được xác
định bằng những quan hệ xã
hội nào?
? Khi tham gia hội thoại,
người tham gia hội thoại cần lưu
ý điều gì?
Học sinh nhận xét + Quan hệ trên dưới,
ngang bằng + Quan hệ thân- sơ
Bài tập nhanh: Phân tích
cuộc hội thoại giữa chị Dậu và
cai lệ trong đoạn trích "Tức nước
vỡ bờ"
- Cháu van ông, nhà cháu -> Dưới-Trên
- Chồng tôi đau ốm -> Ngang hàng
- - Mày bà -> Trên -Dưới
Giáo viên hướng dẫn học
sinh dựa vào những điều đã
biết về bài hịch, những chi tiết
cho thấy TQT nghiêm khắc chỉ
ra lỗi lầm của tướng sỹ, chê
trách và khuyên bảo tướng sỹ rất
chân thành
- Nghiêm khắc: Nay các ngươi
- Khoan dung: Nếu các ngươi biết chuyên tập
? Xác định vai xã hội của 2
nhân vật tham gia cuộc hội thoại -hs làm bài độc lập
a) Xét về địa vị xã hội: ông giáo là người có
địa vị cao hơn một nông dân nghèo như Lão Hạc
Cần ghi nhớ đạo lý truyền
thống của ông cha ta kính lão
đắc thọ
- Xét về tuổi tác: Lão Hạc lại là bậc trên
Giáo viên hướng dẫn Học
sinh tự làm ý b, c
3 Bài tập 3 Giáo viên hướng dẫn: Cuộc
nói chuyện giữa cô giáo chủ tra Học sinh viết, giáo viên kiểm
Trang 10Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
nhiệm và học sinh
Hoạt động 4
4 Củng cố :
Giáo viên khái quát nội dung bài
5 Dặn dò:
- Học và làm bài tập
-Soạn tiết 108
***********************************************************************************************
Ngày soạn : Ngày dạy :
Tiết 108
Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị
luận
A Mục tiêu cần đạt:
Học xong bài này,hs đạt được :
1.Kiến thức:
- Bổ sung, nâng cao hiểu biết về văn NL
-Lởp luận là PTBĐ chính trong văn NL
- Giúp học sinh hiểu được biểu cảm là một yếu tố không thể thiếu trong những bài văn nghị luận hay, có sức lay động người đọc, người nghe
2.Kĩ năng:
- Nhận biết yếu tố BC và t/d của nó trong bài văn NL
-Đưa yếu tố BC vào bài văn NL hợp lí, có hiệu quả phù hợp loogic lập luận của bài văn NL
3.Thỏi độ :
- Biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận
- Nắm được những yêu cầu cần thiết của việc đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận,
để sự nghị luận có thể đạt được hiệu quả thuyết phục cao hơn
B Chuẩn bị:
- Giáo viên soạn giảng, bảng phụ
- Học sinh đọc, trả lời câu hỏi
C Tiến trình lên lớp:
1 ổn định tổ chức :
2 Kiểm tra bài cũ (Kiểm tra trong giờ học)
Hoạt động 1 3 Bài mới:
? Nhắc lại những phương pháp nghị luận đã học
? Mục đích của văn nghị luận (của các văn bản đã học)
- Thuyết phục người đọc vấn đề đưa ra
? Các tác giả thuyết phục người nghe, người đọc bằng những yếu tố nào?