Đề tài này đối với trường THCS Phan Đình Phùng dạy học phân hóa DHPH môn toán là một trong những phương án để phát triễn năng lực học toán của học sinh phù hợp với khả năng nhận thức, hứ[r]
Trang 1Mục lục
3 Cơ sở thực tiển dạy học phân hóa tại trường THCS Phan Đình Phùng
– Kroong Buk – Đăk Lăk
10-16
II Đề xuất và tổ chức cho việc dạy học phân hóa 22
5 Các điều kiện đảm bảo dạy học phân hóa môn toán có hiệu quả 26
Trang 2I MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Chúng tôi chọn đề tài này do chương trình và sách giáo khoa đổi mới môn toán ở trường Trung học cơ sở (THCS) được thực hiện đại trà trên phạm vi cả nước
từ năm học 2002 – 2003 đến nay đã triển khai hoàn chỉnh từ lớp 6 đến lớp 9 Trong quá trình triển khai chương trình và sách giáo khoa mới đã khẳng định được những ưu điểm của chương trình này về chuẩn kiến thức và kỹ năng, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí cũng như quá trình nhận thức của học sinh THCS Tuy nhiên, việc dạy học chủ yếu vẫn là tính đồng loạt, bên cạnh nhữn học sinh có khả năng tiếp thu tốt vượt yêu cầu đề ra, còn có những em gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức, chưa đáp ứng được chuẩn kiến thức và kỹ năng
Đề tài này đối với trường THCS Phan Đình Phùng dạy học phân hóa (DHPH) môn toán là một trong những phương án để phát triễn năng lực học toán của học sinh phù hợp với khả năng nhận thức, hứng thú, sở thích, của từng học sinh có trình độ khá giỏi và cũng là phương án tối ưu để giúp các em học sinh gặp khó khăn trong quá trình nhận thức đạt được chuẩn kiến thức và kỹ năng, giải quyết các bài toán bồi dưỡng học sinh giỏi cũng như hạn chế được học sinh học yếu kém về môn toán Nếu chỉ đạo tổ chức DHPH tốt thì sẻ góp phần thực hiện chương trình mới một cách hiệu quả đảm bảo chất lượng học môn toán nói riêng, chất lượng của học sinh THCS nói chung Trong trường THCS Phan đình Phùng nói riêng
Do nhu cầu của phụ huynh học sinh luôn quan tâm đến việc học tập của con
em mình, mông muốn con mình học giỏi môn toán và phát triển các môn năng khiếu Sở thích cũng như khắc phục những yếu kém trong học tập
Việc tổ chức dạy thêm học thêm môn toán về một phương diện nào đó cững
để đáp ứng du cầu này của PHHS Chính vì vây việc tổ chức dạy học phân hóa toán
ở trường THCS sẻ góp phần hạn chế được việc dạy thêm tràn lan hiện nay ở một số trường
Trang 3Trong thực tiển dạy học môn toán ở trường THCS một số giáo viên đã tổ chức các hình thức dạy học như bồi dưỡng học sinh gỏi, phụ đạo học sinh yếu kém, ngoại khóa môn toán các hoạt động này mang tính tự phát và chưa có sự chỉ đạo thống nhất của cấp trên do đó cần có sự nghiên cứu kĩ lưỡng về nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học phân hóa môn toán ở trường THCS Để chỉ đạo một cách có hiệu quả hình thức dạy học phân hóa bộ môn toán THCS
Với lí do trên, tôi chọn đề tài “Chỉ đạo dạy học phân hóa môn toán theo
chủ đề tự chọn nhằm đáp ứng yêu cầu bám sát và nâng cao kiến thức cho học sinh ở trường THCS Phan Đình Phùng Huyện Krông Buk”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Bước đầu đề xuất phương pháp DHPH môn toán ở trường THCS Phan Đình Phùng huyện Krông Buk tỉnh Đăk Lăk nhằm đáp ứng do cầu bám sát và nâng cao kiến thức, phù hợp với năng lực nhận thức của từng đối tượng học sinh
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Chỉ đạo dạy học phân hóa môn toán theo chủ đề tự chọn ở trường THCS Phan Đình Phùng Huyện Krông Buk
- Tổng quan và thực trạng DHPH ở một số trường THCS trên địa bàn huyện Krông Buk Tỉnh Đăk Lăk
- Giải pháp tổ chức dạy học môn toán cho học sinh khá, giỏi và các học sinh trung bình và yếu ở trường THCS Phan Đình Phùng Huyện Krông Buk nhằm đáp ứng nhu cầu về bám sát và nâng cao kiến thức cho học sinh
1.4 Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
1.4.1 Cách tiếp cận
- Tiếp cận logic hệ thống: Việc nghiên cứu DHPH môn toán ở THCS theo chủ
đề được xem xét trong mối liên hệ thống nhất với việc dạy học môn toán ở THCS, với việc dạy học các môn khác ở trường THCS Phan Đình Phùng
Trang 4- Tiếp cận thực tiển: Việc dạy học phân hóa cũng được nghiên cứu trên cơ sở thực tiển dạy học ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay
1.4.2 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
-Phương pháp điều tra khảo sát
-Phương pháp chuyên gia
-Phương pháp thực nghiệm sư phạm
1.4.3 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ giới hạn trong phạm vi khuôn khổ đề xuất những giải pháp tổ chức DHPH môn toán ở trường THCS Phan Đình Phùng Huyện Krông Buk Tỉnh Đăk Lăk với yêu cầu bám sát và nâng cao kiến thức môn toán cho học sinh
1.5 Đóng góp của đề tài
- Đề xuất khung nội dung DHPH môn toán THCS cho học sinh khá, giỏi và yếu theo từng chủ đề, từng lớp
- Định hướng cho giáo viên về phương pháp và hình thức DHPH môn toán tại trường THCS Phan Đình Phùng
Trang 5NỘI DUNG CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1 Hoạt động phân hóa trong dạy học
* Quan niệm: Phân hóa một tập hợp các đối tượng khách thể nào đó là hoạt động của chủ thể tách tập hợp các đối tượng đó thành các bộ phận nhỏ khác nhau hoặc thành các cá thể riêng biệt
Mục tiêu của phân hóa là nhằm tương tác với các đối tượng khác nhau bằng các cách thức khac nhau
Căn cứ của hoạt động phân hóa là sự khác biệt của các đối tượng khách thể ( Theo một dấu hiệu, một tính chất nào đó)
Các dấu hiệu khác biệt để phân hóa có thể có nhiều, gắn với các khía cạnh, phương diện khác nhau Với mỗi dấu hiệu có kiểu phân hóa tường ứng Chẳng hạn, phân hóa học sinh theo trình độ kiến thức, ta có nhóm học sinh: Giỏi, khá, trung bình, yếu (Dấu hiệu về học lực)
Yêu cầu của dạy học phân hóa là đảm bảo việc dạy học phù hợp với đặc điểm tâm lý, khả năng học tập phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh trên cơ sở đó phát huy tối đa năng lực của từng học sinh
* Chủ thể trong quá trình dạy học
Trong nhà trường có hai nhân vật chính đó là: Giáo viên và học sinh Có thể xét chủ thể là một trong hai nhân vật này
Cách thứ nhất: Giáo viên là chủ thể của hoạt động phân hóa
Giáo viên chủ động tách học sinh thành các nhóm khác nhau, tác động tới cá thể hoặc nhóm cá thể học sinh khác nhau bằng các cách thức khác nhau, và lại tạo ra
sự khác biệt mới, với các khác biệt này, chủ thể buộc phải có những tác động khác biệt nữa tới các đối tượng khác biệt đã có những công trình nghiên cứu xem xét dạy học phân hóa theo cách nhìn này (Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Thái Duy Tiên .)
Cách thứ hai: Học sinh là chủ thể, lúc này học sinh chủ động phân hóa trong hoạt động học tập của chính mình
Trang 6Học sinh là chủ thể của quá trình học tập, tương tác với các đối tượng (SGK, tài liệu, các thiết bị dạy học, với bạn bè, với giáo viên) nhằm mục tiêu chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng mới Hoạt động của học sinh trong môi trường học tập rất đa dạng: Phân tích, so sánh, đánh giá nội dung các môn học, lựa chọn môn học ưu tiên, lựa chon phương pháp học tập phù hợp, lựa chọn phương pháp tiếp cận giáo viên, nguồn học liệu, các điều kiện học tập học sinh thể hiện nhu cầu phân hóa của mình bằng cách bộc lộ nhu cầu, thái độ và hành vi học tập Việc đa dạng hóa, tăng cường các điều kiện học tập như sự đảm bảo có sự hướng dẫn của giáo viên, tài liệu học tập, thiết bị dạy học, chương trình, cơ sở giáo dục đào tạo là hướng quan trọng nhằm đáp ứng hoạt động phân hóa trong học tập của học sinh
Xét cho cùng hoạt động phân hóa trong dạy học phải là sự kết hợp của cả hai hoạt động: Giáo viên và học sinh
Xét trên bình diện chung, có thể nêu các hình thức phân hóa phổ biến sau:
- Thực hiện các chương trình dạy học khác nhau trong các hệ thống giáo dục Khi đó học sinh sẻ chia thành các nhóm lớn, mỗi nhóm theo học một chương trình phù hợp
- Xây dựng chương trình có cùng mục tiêu tổng quát với hai khối nội dung và hoạt động chủ yếu: Bắt buộc và tự chọn
Trong thực tế, có các hình thức dạy học phân hóa:
- Phân ban
- Dạy học tự chọn
- Phân ban kết hợp với dạy học tự chọn
- Dạy học phân hóa kết hợp với dạy học tự chọn 1.2 Dạy học phân hóa
DHPH là hình thức dạy học, trong đó việc phân chia học sinh thành các nhóm dựa trên nhu cầu, nguyện vọng của học sinh (Trong các tiêu chí phân hóa, có những tiêu chí về nhu cầu, nguyện vọng của học sinh) và trên cơ sở đánh giá của giáo viên ( Thông qua quá trình học tập và kết quả kiểm tra định kỳ) Có một số hình thức dạy phân hóa phân biệt:
Trang 7- Hình thức thứ nhất: Sự phân hóa diễn ra ngay trong cùng một lớp học Ngoài những nội dung bắt buộc cho tất cả học sinh, giáo viên đưa ra danh sách một số chủ
đề học, học sinh sẽ chọn (và buộc phải chọn) theo học một số chủ đề nào đó phù hợp với nhu cầu trình độ và nguyện vọng của mình Cách làm này, giáo viên cùng một lúc thực hiện nhiều chủ đề khác nhau với nhiều đối tượng khác nhau trong khi đó quỹ thời gian lại có hạn nên khả năng bao quát cũng như khả năng làm việc với các nhóm hoặc cá nhân học sinh sẽ gặp khó khăn
- Hình thức thứ hai: Phân hóa theo trình độ học sinh Trên cơ sở chương trình
và nội dung bắt buộc, căn cứ vào học lực của học sinh (thông qua các bài kiểm tra, quá trình học tập, khả năng nhận thức khả năng nhận thức,đánh giá của giáo viên .) mà chủ động phân chia thành các nhóm lớp học có học lực giỏi, khá, trung bình, yếu Cách này đảm bảo cho giáo viên lên lớp đồng loạt, đúng đối tượng tiết kiệm thời gian cũng như quản lý dạy học dễ dàng hơn Nhược điểm của nó cùng một lúc các nhóm có trình độ khác nhau phải diển ra cùng một lúc nên bố trí giáo viên vào cùng một thời điểm sẽ khó khăn ( cách này chỉ phù hợp với quy mô trường nhỏ và trung bình)
- Hình thức thứ ba: Học sinh đề xuất các nhu cầu học tập, bộc lộ khuynh hướng, nguyện vọng và sở thích của mình (có thể thông qua tư vấn hổ trợ của giáo viên), giáo viên tìm cách xây dựng nội dung và cách thức dạy học với các nhóm học sinh Đây là hình thức tốt nhất, đảm bảo mục tiêu dạy học phân hóa cao nhưng đòi hỏi công tác đánh giá tư vấn học sinh tốt, đồng thời yêu cầu đội ngũ giáo viên có năng lực, trình độ quản lý cao, có khả thi trong điều kiện giáo dục hiện nay
1.3 Học sinh THCS và yêu cầu dạy học phân hóa
Như đã phân tích, trong quá trình giáo dục, mỗi cá nhân càng ngày càng phát triển không những có tri thức, phẩm chất đạt được mặt bằng chung của tập thể học sinh, mà còn có một số phẩm chất phát triển cao hơn, có một số nét phát triển riêng biệt Với những đặc điểm, phẩm chất riêng, mỗi cá nhân có nhu cầu học tập riêng theo mức độ, nhịp độ, khối lượng và cách thức học tập phù hợp
Nhu cầu của học sinh được thỏa mãn khi tạo được môi trường học tập phong phú, đa dạng Về truyền thống, có thể phân chia học sinh thành từng nhóm (lớp) cơ
Trang 8bản theo năng lực học tập như học sinh khá, giỏi, học sinh trung bình, yếu Với từng nhóm, cần có phương thức dạy học phù hợp để đạt được hiêu quả cao nhất
Đối với học sinh THCS, ngoài những đặc điểm tâm lý của học sinh THCS (lứa tuổi 11 – 12 đến 14 – 15 là giai đoạn tuổi thiếu niên có sự đột biến trong phát triển kể cả thể chất cũng như tinh thần – Tuổi dậy thì hay còn gọi “Thời kỳ khủng hoảng”) Mặc dù hoạt động học tập chưa bằng học sinh THPT nhưng các em đã hình thành cách học, có kỹ năng kế hoạch hóa, kiến thức toán học tương đối nhiều, phân hóa trình độ bộc lộ khá rõ trong quá trình học tập Hầu hết các em đều có nhu cầu học thêm môn toán vì là môn học quan trọng và không thể thiếu, nó không chỉ giúp các em phát triển khả năng tư duy toán học mà còn đáp ứng nhu cầu cầu của các kỳ thi, kiểm tra trong năm, thi chuyển cấp, các kỳ thi học sinh giỏi Mặt khác, do đang “Thời kỳ khủng hoảng” nên có những em học sinh không chú tâm vào việc học, chán học và có những biểu hiện phá phách nên học tập giảm sút nhất là môn toán Trong thực tiển giáo dục nhiều giáo viên đã có kinh nghiệm làm việc với các đối tượng học sinh có học lực khác nhau Thông thường đối với học sinh yếu kém, nhu câù đòi hỏi từ giáo viên ít hơn, thụ động hơn Nhóm học sinh giỏi có nhu cầu khá cao về mở rộng, đào sâu kiến thức Các em tham gia tích cực các giờ học nâng cao, có xu hướng yêu cầu giáo viên nhiều hơn
Do điều kiện hạn chế, trong phạm vi đề tài này, vấn đề được nghiên cứu chỉ tập trung giải quyết tổ chức dạy học phân hóa đối với học sinh khá giỏi, HS trung bình và yếu ở trường THCS Phan Đình Phùng Huyện Krông Buk trong năm học
2008 – 2009
1.4 DHPH cho đối tượng học sinh khá giỏi, học sinh trung bình và yếu
1.4.1 Đặc điểm của học sinh khá giỏi môn toán
Một số đặc điểm của học sinh khá giỏi môn toán nói chung và khá giỏi môn toán THCS nói riêng đã được nhiều tác giã đề cập tới Sau đây là một số đặc điểm chính:
- Tính tò mò, ham hiểu biết, đây là đặc điểm đầu tiên mà các nhà tâm lý coi là đặc điểm điển hình của học sinh khá giỏi Học sinh có năng khiếu môn toán sẽ cảm
Trang 9thấy thỏa mãn những nhu cầu trí tuệ của mình giống như các vận động viên thể thao đạt thành tích cao
- Sự nhạy cảm với các vấn đề, đối tượng, mối quan hệ toán học là điều kiện quan trọng cho các hoạt động tích cực sáng tạo trong môn toán,
- Thích những bài học mở
- Tính độc đáo của tư duy
- Khả năng liên tưởng
- Sự tập trung chú ý cao hơn các bạn
- Trí nhớ về một số hiện tượng, sự kiện toán học
Ngoài những khả năng, cần chú ý tới những khả năng sau của các em:
- Khả năng vận dụng tư duy, phân tích tổng hợp, so sánh khái quát hóa để tìm ra mối liên hệ mang tính quy luật của các đối tượng nào đó
- Khả năng tưởng tượng không gian
- Khả năng mô hình hóa toán học
- Khả năng suy luận lôgic, suy luận có lý
1.4.2 Một số đặc điểm của học sinh yếu
Những học sinh yếu kém có thể nói gọn như sau: Không có hoặc rất ít những phẩm chất của học sinh giỏi nêu trên
- Khả năng nhận thức hạn chế, thường xuyên không hoàn thành khối lượng kiến thức bắt buộc
- Khả năng chú ý không cao
- Động cơ học tập của nhiều em không đúng, hoặc không có điều kiện học tập, chán học
- Hổng kiến thức từ các lớp dưới
- Tư duy không có tính lôgic, trí nhớ hạn chế, khả năng tưởng tượng kém -Ít tham gia vào quá trình học tập cùng với giáo viên và các bạn học sinh do tự
ti hoặc không biết
2 CƠ SỞ PHÁP LÝ
Cơ sở pháp lý hay chỉ đạo dạy học trước hết phải dựa trên cơ sở pháp luật của nhà nước và trực tiếp là những văn bản pháp quy của Bộ giáo dục và Đào tạo về
Trang 10hướng dẫn dạy học tự chọn Trên cơ sở đó căn cứ vào các văn bản hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo Đăk Lak về vấn đề dạy học ngoài giờ trên lớp
- Các văn bản pháp quy của nghành giáo dục và đào tạo về quản lý hoạt động dạy học:
+ Luật giáo dục
+ Điều lệ trường THCS
+Chương trình THCS-Ban hành theo quyết định số 03/2003/QĐ-BGD và ĐT ngày 24 tháng 01 năm 2002 của bộ trưởng bộ Giáo Dục và Đào Tạo
+ Các thông tư Số: 40/2006/QĐ-BGDĐT hướng dẫn đánh giá xếp loại học sinh THCS
+ Thông tư 16 của Bộ Giáo Dục về chuẩn kiến thức,chuẩn kỉ năng
+ Các văn bản hướng dẫn thực hiện chương trình kế hoạch dạy học và thưc hiên nhiệm vụ năm học 2008 -2009 của phòng Giáo dục và đào tạo huyện KrôngBuk
+Căn cứ theo kế hoạch nhiệm vụ năm học 2008 – 2009 của trường THCS Phan Đình Phùng huyện Krông Buk Tỉnh Đăk Lăk
3 CƠ SỞ THỰC TIỄN
3.1 Thực trạng dạy học phân hóa toán ở một số trường THCS năm học 2008 -2009 trên địa bàn huyện Krông Buk Tỉnh Đăk Lăk
Tác giả đã tiến hành khảo sát bằng phiếu hỏi, trao đổi với CBQL và giáo viên ở một
số trường THCS trên địa bàn huyện Krông Buk để tìm hiểu thực trạng DHPH môn toán THCS
Mục tiêu khảo sát: Tìm hiểu thực trạng dạy học phân hóa môn toán ở một số trường THCS trên địa bàn huyện
- Chọn mẫu khảo sát
- Đối tượng khảo sát gồm:
+ Cán bộ quản lý cấp trường
+ Giáo viên trực tiếp tham gia dạy phân hóa
- Công cụ khảo sát là phiếu hỏi Với số lượng khảo sát như trên, số lượng phiếu hỏi dành cho các đối tượng CBQL cấp trường là 15, giáo viên là 50