Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật “phủ định của phủ định” để giải thích về sự vận động phát triển của các hình thái kinh tế xã hội

Phép biện chứng xuất hiện từ thời cổ đại đến nay đã trải qua nhiều giai đoạn và hình thức khác nhau, nổi bật nhất là ba hình thức: Phép biện chứng sơ khai thời cổ đại, phép biện chứng duy tâm trong triết học cổ điển Đức và phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác. Trong đó, phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác được coi là hình thức “hoàn bị nhất, sâu sắc nhất và không phiến diện”. Phép biện chứng duy vật ra đời trên cơ sở kế thừa và phát triển sáng tạo những hạt nhân hợp lý trong lịch sử tư tưởng triết học nhân loại. “Phủ định của phủ định” với tư cách là một quy luật cơ bản của phép biện chứng lần đầu được trình bày trong cuốn “Khoa học Logic” của Ph. Hêghen. Các nhà kinh điển Mác Lênin đã chỉ ra rằng, quy luật phủ định của phủ định là sự phỏng đoán thiên tài về nhịp điệu và hình thức của sự phát triển biện chứng của tự nhiên, xã hội và tư duy.

Đề bài 6:

Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật “phủ định của phủ định” để giải thích về sự vận động phát triển của các hình thái kinh tế xã hội

MỞ ĐẦU

Phép biện chứng xuất hiện từ thời cổ đại đến nay đã trải qua nhiều giai đoạn và hình thức khác nhau, nổi bật nhất là ba hình thức: Phép biện chứng sơ khai thời cổ đại, phép biện chứng duy tâm trong triết học cổ điển Đức và phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác Trong đó, phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác được coi là hình thức “hoàn bị nhất, sâu sắc nhất và không phiến diện” Phép biện chứng duy vật ra đời trên cơ sở kế thừa và phát triển sáng tạo những hạt nhân hợp lý trong lịch sử tư tưởng triết học nhân loại

“Phủ định của phủ định” với tư cách là một quy luật cơ bản của phép biện chứng lần đầu được trình bày trong cuốn “Khoa học Logic” của Ph Hê-ghen Các nhà kinh điển Mác - Lê-nin đã chỉ ra rằng, quy luật phủ định của phủ định

là sự phỏng đoán thiên tài về nhịp điệu và hình thức của sự phát triển biện chứng của tự nhiên, xã hội và tư duy

NỘI DUNG

1 Nội dung cơ bản của phép biện chứng

Theo định nghĩa của Ph Ăngghen, “Phép biện chứng là môn khoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động và phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tư duy”

Đó là phép biện chứng duy vật, tạo thành từ một loạt những nguyên lý, quy luật, phạm trù được khái quát từ hiện thực, phù hợp với hiện thực

Về cơ bản, “một loạt những nguyên lý, quy luật, phạm trù” nêu trên bao gồm phạm trù vật chất, phạm trù ý thức, 02 nguyên lý, 03 quy luật và 06 cặp phạm trù cơ bản Nắm được các nguyên lý, quy luật, phạm trù này tức là nắm được nội dung cốt lõi của phép biện chứng duy vật

- 02 nguyên lý của phép biện chứng nêu trên là:

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến;

Nguyên lý về sự phát triển

- 03 quy luật nêu trên là:

Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại Quy luật này có thể gọi tắt là quy luật lượng – chất;

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập Quy luật này có thể gọi tắt là quy luật mâu thuẫn;

Quy luật phủ định của phủ định Quy luật này có thể gọi tắt là quy luật phủ định

- 06 cặp phạm trù cơ bản đề cập ở trên là:

Cái riêng và cái chung;

Nguyên nhân và kết quả;

Tất nhiên và ngẫu nhiên;

Nội dung và hình thức;

Bản chất và hiện tượng;

Khả năng và hiện thực

2 Nội dung quy luật phủ định của phủ định:

Quy luật phủ định của phủ định là quy luật nói lên mối liên hệ, sự kế thừa giữa cái bị phủ định và cái phủ định; do sự kế thừa đó, phủ định biện chứng không phải là sự phủ định sạch trơn, bác bỏ tất cả sự phát triển trước đó, mà là điều kiện cho sự phát triển, nó duy trì và gìn giữ nội dung tích cực của các giai đoạn trước, lặp lại một số đặc điểm cơ bản của cái xuất phát nhưng trên cơ sở mới cao hơn; do vậy, sự phát triển có tính chất tiến lên không phải theo đường thẳng mà theo đường xoáy ốc

Thế giới vận động ko ngừng thông qua quá trình phủ định của phủ định; tức là sự vật mới ra đồi như là kết quả của sự phủ định biện chứng cái cũ, rồi đến lược nó bị cái mới hơn phủ định, cứ thế tạo ra khuynh hướng vận động và phát triển của sự vật từ thấp đến cao 1 cách vô tận theo hình xoắn ốc; sau mỗi chu kỳ của sự phát triển, sự vật lại trở lại cái ban đầu nhưng trên cơ sở mới, cao hơn

Sự phát triển theo khuynh hướng phủ định của phủ đinh đã từng được các nhà biện chứng tự phát nêu ra, song do chưa nhận thức sâu sắc tính biện chứng

của quá trình phát triển nên đã tuyệt đối hóa tính; lặp lại sau 1 chu kỳ phát triển, coi đó như là 1 quá trình diễn ra theo vòng tròn khép kín

Những nhà triết học duy vật biện chứng thì cho rằng sự vận động diễn ra theo nhiều xu hướng, tính vô cùng vô tận của thế giới vật chất cũng được biểu hiện trong tính vô cùng vô tận của các khuynh hướng vận động; theo đó sự vận động theo vòng tròn khép kín chỉ là 1 trong những khuynh hướng có thể, đó ko phải là khuynh hướng duy nhất

Sự phát triển biện chứng thông qua nhiều lần phủ định biện chứng, chính

là sự thống nhất loại bỏ, kế thừa và phát triển; mỗi lần phủ định biện chứng sẽ mang; lại những nhân tố tích cực mới; do đó sự phát triển thông qua những lần phủ định biện chứng sẽ tạo ra xu hướng tiến lên ko ngừng; sự phát triển tiến lên

ko ngừng đó, ko phái diển ra theo đường thẳng mà theo đường xoắn ốc, mỗi vòn xoáy biểu hiện một trình độ cao hơn của sự phát triển

Quy luật phủ định của phủ định biểu hiện sự phát triển do mâu thuẩn; mỗi lần phủ định là kết quả đấu tranh chuyển hóa các mặt đối lập trong bản thân sự vật, sự phủ định lần thứ nhất được thực hiện một cách căn bản sẽ làm cho sự vật

cũ trở thành cái đối lập của mình; lần phủ định tiêp theo dẫn đến sự ra đời của sự vật mới mang nhiều đặc trưng đối lập với cái trung gian, như vậy về hình thức

sẽ trở lại cái xuất phát nhưng về thực chất ko phải giống nguyên cái cũ, mà dường như lặp lại cái cũ nhưng trên cơ sở cao hơn

Số lượng các lần phủ định trong 1 chu kỳ phát triển cụ thể, trong thực tế

có thể nhiều hơn hay tùy theo tính chất của 1 quá trình phát triển cụ thể (ví dụ: hạt lúa: 2, tơ tằm: 4)

2.1 Định nghĩa về phủ định biện chứng:

Phủ định là sự thay thế sự vật, hiện tượng này bằng sự vật, hiện tượng khác trong quá trình vận động và phát triển

Bất cứ sự vật, hiện tượng nào trong thế giới đều trải qua quá trình sinh ra, tồn tại, phát triển và diệt vong Sự vật cũ mất đi được thay bằng sự vật mới

Sự thay thế đó là phủ định Phủ định là tất yếu trong quá trình vận động

và phát triển của sự vật Không có phủ định, sự vật không phát triển được

Ví dụ:

+ Trong quá trình phát triển của các phương tiện giao thông, xe máy là sự phủ định đối với xe đạp Xê ô tô là sự phủ định đối với xe máy

+ Trong sự phát triển của gia đình, con giỏi hơn cha tức là con đã phủ định cha Ông cha ta thường hay nói “con hơn cha là nhà có phúc” là ý như vậy

Phủ định biện chứng là quá trình tự thân phủ định, tự thân phát triển, là mắt khâu trên con đường dẫn tới sự ra đời của cái mới, tiến bộ hơn so với cái bị phủ định

Theo quan điểm duy vật biện chứng, sự chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất; sự đấu tranh thường xuyên của các mặt đối lập làm cho mâu thuẫn được giải quyết, từ đó dẫn đến sự vật cũ mất đi, sự vật mới ra đời thay thế

Sự thay thế diễn ra liên tục tạo nên sự vận động, phát triển không ngừng của sự vật Sự vật mới ra đời là kết quả của sự phủ định sự vật cũ Điều đó có nghĩa là sự phủ định là tiền đề, điều kiện cho sự phát triển liên tục, cho sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ Đó là phủ định biện chứng

Ví dụ:

+ Trong ngành sản xuất điện thoại thông minh, iPhone 12 là sự phủ định đối với iPhone 11

+ Khi gieo trồng, cây lúa là sự phủ định biện chứng đối với hạt thóc + Trong chăn nuôi, con gà đạp trứng ra đời là sự phủ định biện chứng đối với quả trứng

2.2 Đặc điểm của phủ định biện chứng:

2.2.1 Tính khách quan:

– Phủ định biện chứng mang tính khách quan do nguyên nhân của sự phủ định nằm ngay trong bản thân sự vật Nguyên nhân đó chính là kết quả giải quyết những mâu thuẫn bên trong sự vật

– Nhờ việc giải quyết những mâu thuẫn mà sự vật luôn phát triển Vì thế, phủ định biện chứng là một tất yếu khách quan trong quá trình vận động, phát

triển của sự vật Đương nhiên, mỗi sự vật có phương thức phủ định riêng tùy thuộc vào sự giải quyết mâu thuẫn của bản thân chúng

– Phủ định biện chứng không phụ thuộc vào ý muốn, ý chí chủ quan của con người Con người chỉ có thể tác động mà cho quá trình phủ định ấy diễn ra nhanh hay chậm trên cơ sở nắm vững quy luật phát triển của sự vật

2.2.2 Tính kế thừa:

– Phủ định biện chứng là kết quả của sự phát triển tự thân của sự vật nên

nó không thể là sự thủ tiêu, sự phá hủy hoàn toàn cái cũ

– Cái mới chỉ có thể ra đời trên nền tảng cái cũ, chúng không thể từ hư vô Cái mới ra đời là sự phát triển tiếp tục của cái cũ trên cơ sở gạt bỏ những mặt tiêu cực, lỗi thời, lạc hậu của cái cũ và chọn lọc, giữ lại, cải tạo những mặt còn thích hợp, những mặt tích cực, bổ sung những mặt mới phù hợp với hiện thực

– Trong quá trình phủ định biện chứng, sự vật khẳng định những mặt tốt, tích cực và chỉ phủ định những cái lạc hậu, cái tiêu cực

Có thể nói, sự phát triển chẳng qua chỉ là sự biến đổi trong đó những giai đoạn sau bảo tồn tất cả những mặt tích cực được tạo ra ở giải đoạn trước và bổ sung thêm những mặt mới phù hợp với hiện thực

Phủ định biện chứng không chỉ là sự khắc phục cái cũ, sự vật cũ, mà còn

là sự liên kết giữa cái cũ và cái mới, sự vật cũ với sự vật mới, quá khứ và hiện tại Phủ định biện chứng là mắt khâu tất yếu của mối liên hệ và sự phát triển

Ví dụ:

Trong bất kỳ loài sinh vật nào, các thế hệ con cái đều kế thừa những yếu

tố tích cực của cha mẹ và bỏ qua những yếu tố lạc hậu

– Tuy vậy, cũng cần lưu ý là, những nhân tố tích cực của sự vật cũ được giữ lại vẫn phải được cải tạo, phải được biến đổi cho phù hợp với điều kiện mới

2.3 Ý nghĩa phương pháp luận của quy luật phủ định của phủ định

Quy luật phủ định của phủ định giúp ta hiểu biết 1 cách đúng đắn về xu hướng của sự phát triển và được diển ra trong quá trình quanh co, phức tạp, đặc biệt là trong lĩnh vực đời sống xã hội

Quy luật phủ định của phủ định giúp ta có cái nhìn về xu thế của thời đại

mà ta đang sống, mặc dù hệ thống XHCN đã tan rã, qua đó xây dựng niềm tin tất thắng của CNXH đối với CNTB

Quy luật phủ định của phủ định giúp ta hiểu biết đầy đủ hơn về cái mới, cái mới là cái ra đời phù hợp với quy luật phát triển của sự vật, nó luôn biểu hiện

là giai đoạn cao về chất trong sự phát triển, trong lĩnh vực tự nhiên cái mới ra đời mang tính tự phát, trong lĩnh vực xã hội cái mới xuất hiện gắn liền với sự nhận thức và hoạt động có ý thức của con người, qua đó xây dựng thái độ ủng

hộ cái mới, đấu tranh loại trừ cái cũ trong đời sống xã hội

3 Giá trị của học thuyết Mác về hình thái kinh tế - xã hội

Đã cung cấp cho nhân loại một thế giới quan duy vật lịch sử về cách nhìn nhận, phân định, đánh giá quy luật vận động, phát triển tất yếu của xã hội loài người Ph.Ăngghen đã giải thích, xuất phát từ “cái sự thật hiển nhiên,… trước hết con người cần phải ăn, uống, ở và mặc, nghĩa là phải lao động, trước khi có thể đấu tranh giành quyền thống trị, trước khi có thể hoạt động chính trị, tôn giáo, triết học,…”1 Chừng nào cái sự thật hiển nhiên đó vẫn tồn tại trong thế giới này thì quan niệm duy vật về lịch sử không thể lạc hậu Trên nền thế giới quan này, học thuyết của Mác đã giáng một đòn chí mạng vào mọi quan điểm duy tâm, siêu hình về xã hội; đồng thời, làm sụp đổ những tư tưởng bảo thủ và phản động luôn chủ trương bênh vực và bảo vệ chế độ xã hội người bóc lột người, điển hình nhất là chế độ tư bản chủ nghĩa

Đã vạch rõ kết cấu cơ bản và phổ biến của mọi xã hội, cùng cơ chế tác động và phát triển xã hội theo những quy luật khách quan về: sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ của lực lượng sản xuất, mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, tính tất yếu của sự hình thành và đặc điểm của các thời kỳ lịch sử, trong đó có cả quá độ lên chủ nghĩa xã hội Ở

đó, động lực của sự phát triển không phải do một tinh thần thần bí nào, mà do hoạt động thực tiễn - sản xuất vật chất của con người dưới tác động của các quy

luật khách quan Như vậy, chủ nghĩa duy vật biện chứng cung cấp cho khoa học

xã hội một tiêu chuẩn hoàn toàn khách quan để khái quát thành khái niệm cơ bản duy nhất là hình thái xã hội

Trang bị lý luận về tổ chức, kết cấu một mô hình xã hội tương lai - chủ nghĩa cộng sản, cùng con đường, biện pháp cách mạng thực hiện cho các chính đảng cộng sản, nhà nước vô sản trong hoạch định đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa Toàn bộ học thuyết Mác nói chung, học thuyết về hình thái kinh tế

-xã hội nói riêng đều là một “học thuyết mở”, theo đúng tinh thần khoa học và cách mạng của nó Lý luận của C Mác có tầm nhìn xa, song vẫn bị quy định bởi điều kiện lịch sử cụ thể, nên không thể đòi hỏi Ông phải tiên lượng được hết, suy nghĩ và giải quyết thay cho các thế hệ sau những vấn đề chưa hề đặt ra trong thời đại của Ông “Lý luận của chúng tôi là lý luận của sự phát triển, chứ không phải là một giáo điều mà người ta phải học thuộc lòng và lắp lại một cách máy móc”2 Và rằng: “Chúng ta không hề coi lý luận của Mác như là một cái gì đã xong xuôi hẳn và bất khả xâm phạm; trái lại, chúng ta tin rằng lý luận đó chỉ đặt nền móng cho môn khoa học mà những người xã hội chủ nghĩa cần phải phát triển hơn nữa về mọi mặt, nếu họ không muốn trở thành lạc hậu đối với cuộc sống”3

Dẫu thời cuộc có thay đổi, song đều chứng minh học thuyết Mác về hình thái kinh tế - xã hội vẫn là học thuyết ưu việt nhất, chưa có học thuyết xã hội nào có thể thay thế; vẫn là kim chỉ nam, vũ khí tinh thần sắc bén, củng cố niềm tin, bồi đắp nhiệt huyết của người cộng sản trong đấu tranh chống lại mọi lý luận phản động; bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, bảo vệ chủ nghĩa xã hội

4 Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật “phủ định của phủ định” để giải thích về sự vận động phát triển của các hình thái kinh tế xã hội

Việc nghiên cứu quy luật phủ định của phủ định có vai trò hết sức quan trọng đối với con đường phát triển ở Việt Nam hiện nay Dưới ngọn cờ lãnh đạo

2Sđd, Tập 36, tr 796.

3 V.I Lênin - Toàn tập, Tập 4, Nxb Tiến bộ, M 1974, tr.232.

của Đảng Cộng sản Việt Nam trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, con đường phát triển của Việt Nam không gì khác là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, để có thể thực hiện thành công mục tiêu này, chúng ta cần hiểu đúng về con đường của sự phát triển Con đường của sự phát triển là con đường quanh co phức tạp, không phải theo đường thẳng mà theo đường xoáy ốc, có bao gồm cả sự tha hóa, những bước rút ngắn

và bỏ qua Chỉ có nhận thức đúng về con đường của sự phát triển, chúng ta mới

có thể tìm ra được những giải pháp đưa đất nước vượt qua những thách thức để bứt lên tiến kịp và tiến cùng thời đại

Con đường phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam không phải là con đường thẳng, bằng phẳng mà theo đường xoáy ốc quanh co, phức tạp

Quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là một quá trình lâu dài, khó khăn, nhiều thử thách Đảng ta khẳng định, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta “là một quá trình cách mạng sâu sắc, triệt để, đấu tranh phức tạp giữa cái cũ và cái mới nhằm tạo ra sự biến đổi về chất trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nhất thiết phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài với nhiều bước phát triển, nhiều hình thức tổ chức kinh tế, xã hội đan xen”4 Theo sự khái quát của Đảng, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một quá trình cách mạng sâu sắc, triệt để, đấu tranh phức tạp giữa cái cũ và cái mới Trong thời kỳ quá độ, ở nước ta sẽ diễn ra sự biến đổi mang tính chất bản chất, căn bản và toàn diện ở tất

cả các lĩnh vực của đời sống xã hội; và quá trình đó phải diễn ra lâu dài với nhiều bước phát triển Đó là do, đất nước ta mới trải qua hai cuộc chiến tranh nên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đều bị tàn phá, chưa qua thời kỳ phát triển

tư bản chủ nghĩa nên hầu như chưa có những tiền đề thực tiễn cơ bản cho sự ra đời của chủ nghĩa xã hội, hệ thống chủ nghĩa xã hội thế giới tan rã và phong trào

xã hội chủ nghĩa và công nhân quốc tế đang ở thời kỳ thoái trào Bên cạnh đó, các thế lực thù địch luôn chống phá, tìm cách xóa bỏ chủ nghĩa xã hội Khi cái mới và cái cũ còn hiện hữu đầy mâu thuẫn, quá trình đấu tranh giữa tiến bộ và lạc hậu, giữa tư tưởng tập thể và tư tưởng cá nhân ích kỷ, hẹp hòi, khi tiềm lực

2011, tr 70

kinh tế còn chưa đủ mạnh, những tiêu cực trong xã hội và trong Đảng vẫn còn thì những tồn tại, những khó khăn và thách thức này dẫn đến một cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội kéo dài Biểu hiện rõ nhất là sản xuất trì trệ, lạm phát tăng nhanh, công ăn việc làm thiếu, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, lòng tin của dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành quản lý của Nhà nước giảm sút Đây chính là những bước lùi tương đối trong quá trình phát triển cũng như xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Nhận thức được những sai lầm và hạn chế trong đường lối, chủ trương của mình, Đảng ta đã đưa ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước trong Đại hội VI của Đảng (năm 1986) Đại hội này đã đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, đưa nước ta thoát ra khỏi sự khủng hoảng, ngày càng phát triển Như vậy, thực tiễn lịch sử đã chứng minh, con đường phát triển của Việt Nam là một con đường dài, với nhiều bước đi, nhiều giai đoạn, trong đó có cũng cả những bước lùi tương đối

Con đường phát triển của Việt Nam hiện nay có thể còn bao gồm cả sự rút ngắn và bỏ qua

Sự rút ngắn trong con đường phát triển hoàn toàn có thể thực hiện được nếu có những điều kiện thích hợp Ngày nay, khoa học - công nghệ phát triển nhanh chóng cùng với quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đã có tác động mạnh mẽ đến quá trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia, trong đó có Việt Nam Để đáp ứng được nhu cầu hội nhập quốc tế, các quốc gia tiến hành điều chỉnh chiến lược phát triển theo hướng tăng cường liên kết, vừa hợp tác, vừa cạnh tranh, nhất là trong các lĩnh vực như thương mại, đầu

tư, nhân lực, khoa học - công nghệ, Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam ngày càng sâu rộng, nhất là hội nhập trong lĩnh vực kinh tế Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngày càng được hoàn thiện Chúng ta đã thiết lập được nhiều quan hệ đối tác chiến lược về kinh tế, như: tham gia đóng góp và xây dựng Cộng đồng ASEAN; hoàn thiện thị trường trong nước đầy đủ hơn theo cam kết Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO); tham gia ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do đa phương

và song phương; tham gia đàm phán Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) Như vậy, để đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển, yêu cầu của hội nhập quốc tế, không bị tụt hậu với thế giới, chúng ta đã mở cửa để hội nhập Đây cũng chính là điều kiện và cơ hội để ta có thể có những bước nhảy vọt trong

sự phát triển về kinh tế - xã hội, từ đó rút ngắn con đường phát triển của mình

Trên cơ sở vận dụng và phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và những điều kiện thực tiễn của Việt Nam, Đảng ta luôn kiên định lựa chọn con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Điều này được Đảng ta thể hiện rất rõ tại Đại hội VI của Đảng (năm 1986), Đảng ta khẳng định:

từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội phải trải qua thời kỳ quá độ lâu dài là một tất yếu khách quan Thời kỳ quá độ ở nước ta do tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội từ một nền sản xuất nhỏ, bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, đương nhiên phải lâu dài và rất khó khăn Đến Đại hội VII của Đảng (năm 1991), Đảng

ta khẳng định: Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Đến các Đại hội VIII, IX, X của Đảng, mặc dù có nhiều sự bổ sung và điều chỉnh, nhưng nhìn chung, về cơ bản, Đảng ta đều nhất quán với Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được Đại hội VII thông qua Dù lựa chọn con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa nhưng nhìn vào thành tựu to lớn sau 30 năm đổi mới, chúng ta thấy được sự đúng đắn, hợp lý trong việc lựa chọn con đường phát triển của Đảng ta Như vậy, khi nhìn nhận và đánh giá về sự phát triển thì chúng ta không chỉ thấy sự phát triển theo đường thẳng, đi lên theo bậc thang từ thấp đến cao,

mà còn phải thấy được những bước rút ngắn, bỏ qua khi có điều kiện thích hợp

V I Lê-nin đã từng nói, “Cho rằng lịch sử thế giới phát triển đều đặn không va vấp, không đổi khi nhẩy lùi những bước rất lớn là không biện chứng, không khoa học, không đúng về lý luận”5 Con đường phát triển của Việt Nam chắc chắn cũng không nằm ngoài quy luật vận động chung này

5 V I Lê-nin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mát-xcơ-va, 1981, tr 8