Những so sánh, nhận xét độc đáo tạo nên sự sinh động, giàu hình tượng mang lại cho người đọc nhiều thú vị GV gọi HS đọc bài tập 3/ 28 Đoạn văn này đã bỏ đi động từ, tính từ, phép so sánh[r]
Trang 1TUẦN 20 – BÀI 19 TIẾT 77 VĂN HỌC :
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
(Đồn Giỏi) Ngày soạn :
Ngày giảng :
I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp HS
1 – Kiến thức
- Cảm nhận được sự phong phú và độc đáo của thiên nhiên sông nước vùng Cà Mau
- Nắm được NT miêu tả cảnh sông nước của tác giả
2 Kĩ năng :
- Nắm bắt được nội dung VB
- Đọc diễn cảm phù hợp với nội dung VB
- Nhận biết được các biện pháp NT
3 GD : Lịng yêu quê hương đất nước
B Chuẩn bị
- Giáo viên : Giáo án, TLTK
- Học sinh : Soạn bài
C Tiến trình hoạt động:
1 ổn định : Kiểm tra sĩ số
2 Bài cũ : ? Nêu ý nghĩa của đoạn trích “ Bài học đường đời đầu tiên” ?
? Nhận xét về nghệ thuật miêu tả lồi vật của tác giả qua đoạn trích ?
3 Bài mới :
HĐ 1 : Giới thiệu bài : “ Sơng nước Cà Mau” là đoạn trích từ chương XVIII trong truyện”
Đất rừng Phương Nam” của Đồn Giỏi Qua câu chuyện lưu lạc của một thiếu niên vào rừng
U Minh trong thời kì kháng chiến chống Pháp, tác giả đã đưa người đọc đến với cảnh thiên nhiên hoang dã mà rất phong phú, độc đáo và cuộc sống con người với hình ảnh kháng chiến ở vùng đất cực Nam của Tổ Quốc Tác phẩm đã được dựng thành phim “ Đất phương Nam” Bài học hơm nay sẽ giúp các em hiểu điều đĩ
HĐ 2 : Đọc – hiểu VB
I Giới thiệu chung Nêu hiểu biết của em về tác
giả
Dựa và SGK trả lời 1 Tác giả :
GV hướng dẫn HS đọc văn
bản: giọng tự nhiên, nhẹ
nhàng Giáo viên đọc đoạn
1
- Hai học sinh đọc tiếp hai đoạn
Nêu xuất xứ tác phẩm và nội
dung đoạn trích ? TP đã được chuyển thể thành phim Đất phương Nam - Xuất xứ : Trích trong TP “Đất rừng phương
Trang 2HĐ của thầy HĐ của trò Nội dung
- Thể loại : Truyện dài
- Ptbđ : miêu tả, thuyết minh
Bài văn có thể được chia
thành mấy phần? Nội dung
của từng phần? (Câu hỏi 1)
- Đ 1 -> lặng lẽ một màu xanh đơn điệu” : ấn tượng chung, ban đầu về thiên nhiên vùng Cà Mau
- Đ 2 -> “khói sóng ban mai”:
kênh rạch và con sông Năm Căn hùng vĩ
- còn lại: cảnh chợ Năm Căn Trình tự miêu tả : khơng gian
- Bố cục :
II Đọc – hiểu VB
? Những dấu hiện nào của
thiên nhiên Cà Mau gợi cho
con người nhiều ấn tượng khi
đi qua vùng đất này?
- Sơng ngịi, kêng rạch chi chít như mạng nhện
- Màu sắc :màu xanh đơn điệu
(trời xanh, nước xanh, sắc xanh của cây lá)
- Âm thanh : tiếng sĩng biển rì rào bất tận
1 Ấn tượng chung về thiên nhiên vùng Cà Mau
Ấn tượng ấy được cảm nhận
qua các giác quan nào ? thị giác và thính giác
Phát hiện những biện pháp
NT đã được sử dụng ?Vậy
em có cảm nhận gì về cảnh
quan ở đây qua lời miêu tả
của tác giả?
->tả xen kể, lối liệt kê, điệp từ, đtính từ chỉ màu sắc và trạng thái cảm giác
Ấn tượng nổi bật ban đầu về Cà Mau là khơng gian rộng lớn mênh mơng
Tác giả tập trung miêu tả cảnh thiên nhiên qua sự cảm nhận của thị
giác và thính giác Đặc biệt là cảm giác màu xanh bao trùm của
trời, của cây, của nước Cảnh thiên nhiên thật là mênh mơng hùng
vĩ
2 Cảnh sơng ngịi, kênh rạch ở Cà Mau Tác giả đã đặt tên cho các
dịng sơng, con kênh ở đay
như thế nào? Dựa vào đâu
mà tác giả lại gọi như thế?
Những địa danh ấy gợi ra đặc
- rạch Mái Giầm, kênh Bọ mắt, kênh Ba Khía
->gọi tên sông, tên đất theo đặc điểm của từng vùng (Cách đặt tên các con sơng, con kênh rất dân dã
Thiên nhiên nơi đây phong phú hoang dã, con người giản dị, chất phác
Trang 3Hẹ cuỷa thaày Hẹ cuỷa troứ Noọi dung
điểm gỡ về thiờn nhiờn Cà
Caực ủũa danh khoõng duứng nhửừng danh tửứ myừ leọ maứ cửự theo ủaởc
ủieồm rieõng cuỷa tửứng vuứng thaứnh teõn goùi khieỏn cho noự trụỷ neõn cuù
theồ, gaàn guừi thaõn thửụng, toõ ủaọm aỏn tửụùng veà moọt thieõn nhieõn
nguyeõn sụ ủaày sửực soỏng cuỷa vuứng soõng nửụực Caứ Mau Qua ủoaùn
vaờn, taực giaỷ ủaừ huy ủoọng nhửừng hieồu bieỏt ủũa lớ, ngoõn ngửừ veà ủụứi
soỏng ủeồ laứm giaứu theõm hieồu bieỏt cuỷa ngửụứi ủoùc Thuỷ phaựp lieọt
keõ cuừng ủửụùc sửỷ duùng coự hieọu quaỷ ủeồ theồ hieọn sửù phong phuự vaứ
ủa daùng cuỷa thieõn nhieõn vaứ cuoọc soỏng ụỷ vuứng ủaỏt naứy
Soõng Naờm Caờn ủửụùc mieõu
taỷ qua nhửừng chi tieỏt naứo?
+ Rộng lớn, hựng vĩ + Rừng đước hai bờn bờ dựng lờn cao ngất
+ Caự nửụực bụi haứng ủaứn ủen truừi + Nửụực aàm aàm ủoồ ra bieồn ngaứy ủeõm nhử thaực
+ Rửứng ủửụực cao ngaỏt maứu xanh laự maù, xanh reõu, xanh chai loù Các em chú ý cách dùng từ
ngữ trong đoạn văn, đặc biệt
là ở câu đầu tiên
Phần lớn các từ ngữ đó thuộc
từ loại nào?
- Động từ, cụm động từ, tính từ chỉ màu sắc
Qua cách dùng từ ấy hình
ảnh dòng sông Năm Căn
hiện lên nh thế nào?
Rộng lớn, hùng vĩ, đầy sức sống
3 Cảnh chợ Năm Căn
? Cà Mau khụng chỉ độc đỏo
ở cảnh thiờn nhiờn mà cũn
hấp dẫn ở cảnh sinh hoạt
Quang cảnh chợ Năm Căn
được tỏc giả miờu tả qua
những chi tiết nào ?
- Họp trờn sụng như một khu phố nổi …
- ủoỏng goó cao nhử nuựi
- beỏn Vaọn Haứ nhoọn nhũp
- nhửừng ngoõi nhaứ beứ nhử nhửừng khu phoỏ noồi…
- Đủ cỏc loại hàng húa …
- Đủ sắc màu…
- nhieàu daõn toọc: Hoa, Chaờm, Chaứ Chaõu Giang
Nhận xột của em về nghệ
thuật miờu tả? Tỏc dụng? Taực giaỷ quan saựt kyừ lửụừng, vửứa
bao quaựt vửứa cuù theồ, chuự yự caỷ hỡnh khoỏi, maứu saộc,aõm thanh Nt
-> đụng vui, tấp nập, trự phỳ
Trang 4HĐ của thầy HĐ của trò Nội dung
miêu tả vừa cho thấy được khung cảnh chung, vừa khắc họa được những hình ảnh cụ thể, làm nổi rõ được màu sắc độc đáo cùng với sự tấp nập, trù phú của chợ Năm Căn
? Qua bài văn này, em cảm
nhận được gì về vùng Cà
Mau cực Nam của Tổ quốc ?
ND : Thiên nhiên rộng lớn, hùng
vĩ, hấp dẫn
- Cuộc sống : tấp nập, trù phú, độc đáo
*Ghi nhớ/23
NT :
- MT từ bao quát đến cụ thể
- Kết hợp MT và TM HĐ4 :
- Đọc kĩ VB, nhớ những chi tiết miêu tả đặc sắc, các chi tiết sử dụng phép so sánh
- Hiểu được ý nghĩa của các chi tiết cĩ sử dụng các biện pháp tu từ
- Soạn bài : So sánh
TIẾT 78 TIẾNG VIỆT
SO SÁNH
Ngày soạn :
Ngày giảng :
A Mục tiêu cấn đạt : Giúp HS :
1 Kiến thức :
- Thế nào là phép so sánh
- Cấu tạo của phép so sánh
- Các phép so sánh thường gặp
B Chuẩn bị :
-GV : Bảng phụ
- HS : Soạn bài
C Tiến trình hoạt động:
1 ổn định : - Kiểm tra sĩ số
2 Bài cũ : ? Phĩ từ là gì ? Đặt câu cĩ dùng phĩ từ ?
? Nêu ý nghĩa chính của phĩ từ ? Cho ví dụ ?
3 Bài mới :
Trang 5HĐ1 : Giới thiệu bài : Trong khi nĩi và viết muốn giúp người đọc, người nghe hiểu sự vật,
sự việc một cách cụ thể thì người nĩi, người viết đã dùng phép tu từ so sánh Vật so sánh là gì
? Các em sẽ tìm hiểu qua bài học hơm nay
HĐ2 : Hình thành kiến thức mới
Tìm tập hợp các từ chứa
hình ảnh so sánh?
Sự vật nào được đđối chiếu
với nhau?
Vì sao có thể so sánh như
vậy?
-> Em hiểu thế nào là so
sánh
+ trẻ em – búp trên cành + rừng đước – hai dãy trường thành vô tận
Vì chúng có những điểm giống nhau:
- trẻ em giốngnhư búp trên cành vừa tươi non, vừa tràn đầy sức sống
- rừng đước mọc cao ngất giống như hai dãy trường thành cao sừng sững
- So sánh : đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc kia trên cơ sở
cĩ nét tương đồng
So sánh các sự vật với
nhau như vậy nhằm mục
đích gì?
làm nổi bật cảm nhận của người viết, người nói về những vật được nói đến, câu văn (câu thơ) có hình ảnh, gợi cảm
- Tác dụng : làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
*Ghi nhớ1/24 Giáo viên nhấn mạnh : Trong khi nĩi và viết dùng phép so sánh
để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
II Cấu tạo của phép so sánh
Yêu cầu HS lên bảng điền
vào mơ hình
Vế A
(sự vật đựơc so sánh) Phương diệnSo sánh Từ so sánh (sự vật dùng để so sánh)Vế B
Rừng đước Dựng lên cao ngất Như Hai dãy trường thành vơ
tận Nhận xét các yếu tố của so
sánh Phép so sánh cĩ cấu tạo đầy đủ gồm 4 yếu tố (VDb) nhưng khi sử
dụng cĩ thể lược bỏ 1 (1 số) yếu tố
-Cấu tạo đầy đủ gồm 4 phần
- Khi sử dụng cĩ thể lược
bỏ 1 (1 số) yếu tố Nêu thêm 1 số từ so sánh
khác mà em biết Như, như là, giống như, tựa, bao
Trang 6HĐ của thầy HĐ của trò Nội dung
nhiêu…bấy nhiêu…
Cấu tạo của phép so sánh
trong hai câu a, b (VD3)có
gì đặc biệt?
Câu a): thiếu từ so sánh, phương diện so sánh
Câu b): đảo vế B lên trước vế A
- Vế B cĩ thể đảo lên trước vế A
*Ghi nhớ 2/25
Chia lớp thành 2 nhĩm Đọc nêu yêu cầu BT
a – Thầy thuốc như mẹ hiền (so sánh đồng loại : người với người)
- Sơng ngịi, kênh rach càng bủa giăng chi chít như mạng nhện
Bài 1 : Tìm ví dụ về phép
so sánh :
b Cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhơ lên hụp xuống như người bơi ếch
- Chúng chị là hịn đá tảng trên trời Chúng em chuột nhắt cứ địi lung lay
- Sự nghiệp của chúng ta giống như rừng cây đương lên, đầy nhựa sống và ngày càng lớn mạnh nhanh chĩng
HS thi nhau tìm 2 Điền từ để tạo thành
phép so sánh
- Khỏe như vâm (voi), khỏe như hùm, khỏe như trâu, khỏe như Trương Phi
- đen như bồ hĩng, đen như cột nhà cháy, đen như củ súng, đen như củ tam thất
- trắng như bơng, trắng như tuyết, tuyết như ngà, trắng như ngĩ cần, trắng như trứng gà bĩc
- cao như sếu, cao như núi, cao như cây sào
2 nhĩm, mỗi nhĩm tìm 1 bài Tìm phép so sánh trong
các VB đã học HĐ4 :
Vn : Nhận diện được các phép so sánh, các kiểu so sánh trong các VB đã học
- Sọan bài : Quan sát, tưởng tượng van miêu tả
TIẾT 79,80 TLV
QUAN SÁT, TƯỞNG TƯỢNG, SO SÁNH VÀ NHẬN XÉT
TRONG VĂN MIÊU TẢ
Ngày soạn :
Ngày giảng :
Trang 7A Mục tiêu cần đạt : Giúp HS :
1 Kiến thức :
- Nắm được một số thao tác cơ bản cần thiết cho việc viết văn miêu tả
- Vai trị, tác dụng của các thao tác đĩ
- Biết cách vận dụng khi viết văn miêu tả
2 Kĩ năng :
- Biết quan sátm tưởng tượng, so sánh khi viết văn
- Nhận diện và vận dụng những thao tác cơ bản
3 Thái độ : Nghiêm túc khi học tập
B Chuẩn bị :
- Học sinh : Soạn bài
- Giáo viên : Tích hợp với văn bài “ Sơng nước Cà Mau” với Tiếng Việt bài “ So sánh”
C Tiến trình hoạt động :
1 ổn định : - Kiểm tra sĩ số
2 Bài cũ : Thế nào là văn miêu tả ?
3 Bài mới :
HĐ1: Giới thiệu bài : Trong văn miêu tả, năng lực quan sát là quan trọng nhất Ngồi muốn
quan sát, cịn phải biết tưởng tượng, so sánh và nhận xét Vậy bài học hơm nay sẽ giúp các em hiểu về điều đĩ
HĐ 2 : Hình thành kiến thức mới
- Học sinh đọc đoạn văn I Quan sát, tưởng
tưởng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả
Mỗi đoạn văn trên giúp em
hình dung được những đặc
điểm nổi bật gì của sự vật
và phong cảnh được miêu
tả?
- đoạn 1: tái hiện lại hình ảnh ốm yếu, tội nghiệp của DC
- đoạn 2: đặc tả quang cảnh đẹp, thơ mộng, mênh mông và hùng vĩ của sông nước Cà Mau
- đoạn 3: miêu tả hình ảnh cây gạo đầy sức sống vào mùa xuân
Những đặc điểm nổi bật đó
thể hiện ở những từ ngữ và
hình ảnh nào?
Tìm những câu văn có sự
liên tưởng, so sánh trong
mỗi đoạn Sự tưởng tượng
so sánh ấy có gì độc đáo?
+ Người gầy gị và dài lêu nghêu như gã nghiện thuốc phiện
+ Cánh ngắn củn, càng bè bè, nặng
nề, râu cụt, mặt ngẩn ngơ
+nước đổ ầm ầm ngày đêm như thác -> sự mạnh mẽ, hùng vĩ; cá bơi hàng đàn đen trũi như người
Trang 8bơi ếch -> cá rất nhiều; rừng đước như hai dãy trường thành vô tận
-> rừng đước cao và nhiều kéo dọc hai bên bờ sông
+ cây gạo như tháp đèn khổng lồ -> cao to, vững chãi; hoa như ngọn đèn; búp nõn như ánh nến
-> màu đỏ rực rỡ
GV nhận xét và nhấn mạnh thêm: để tả sự vật, quang cảnh,
người viết cần biết quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét
Những so sánh, nhận xét độc đáo tạo nên sự sinh động, giàu
hình tượng mang lại cho người đọc nhiều thú vị
GV gọi HS đọc bài tập 3/ 28
So sánh với đoạn nguyên
văn, chỉ ra những từ đã lược
bớt? Những từ đã nỏ đi ảnh
hưởng đến đoạn văn như
thế nào?
Em nhận xét gì về vai trò
của việc so sánh, tưởng
tượng và nhận xét trong bài
văn miêu tả?
Đoạn văn này đã bỏ đi động từ, tính từ, phép so sánh, tưởng tượng -> làm cho đoạn văn đoạn văn mất đi tính cụ thể và trở nên khô khan, thiếu hình ảnh gợi tả, gợi cảm
Chúng làm bài văn thêm sinh động, gợi hình từ đó nêu bật những đặc điểm tiêu biểu của sự vật
- Quan sát giúp chọn được những chi tiết nổi bật của đối tượng được miêu tả
- Tưởng tượng, so sánh giúp người đọc hình dung được đối tượng miêu tả một cách cụ thể, sinh động
- Nhận xét giúp người đọc hiểu được tình cảm của người viết
*Ghi nhớ /28
GV nhận xét Đọc, nêu yêu cầu BT
làm bài tập 1 – đọc
- Điền từ : Gương bầu dục, uốn, cong cong, cổ kính, xanh um
1
- Điền từ
Trong đoạn văn, tác gỉa đã
lựa chọn những hình ảnh đặc
sắc, tiêu biểu nào?
- Những hình ảnh : mặt hồ sáng kong lanh, Cầu Thê Húc màu son, Đền Ngọc Sơn, gốc đa già rễ lá xum xuê; Tháp Rùa xây trên gị đất giữa hồ
- Những hình ảnh đặc sắc, tiêu biểu :
- Người rung rinh một màu nâu bĩng mỡ
- Đầu to, nổi từng tảng rất bướng
- Hai hàm rang đen nhánh, nhai
2 Những hình ảnh đặc sắc tiêu biểu khi miêu
tả Dế Mèn :
Trang 9ngồm ngaọp như hai lưỡi liềm máy
- Râu dài và uốn cong
- Hãnh diện Trịnh trọng, khoan thai
-> Cĩ thân hình đẹp, cường tráng nhưng tính tình rất ương bướng , kiêu căng
BT 3: Yêu cầu HS tự quan
sát và tìm những hình ảnh
tiêu biểu của ngôi nhà, căn
phòng
- Học sinh trình bày theo sự
gợi ý của giáo viên :
+ Nhà em ở đâu, như thế
nào ?
+ Ở thành phố hay nông
thôn ?
+ Cần quan sát những đặc
điểm gì về nhà của em ? …
-> GV nhận xét, bổ sung
- Thảo luận nhóm (2 HS)
-HS trả lời cá nhân sau khi quan sát và tìm
- Cá nhân đọc và liên tưởng so sánh
3 Những đặc điểm ngơi nhà hoặc căn phịng em ở
Bài tập 4,5 : Học sinh thực
hiện ở nhà theo sự hướng
dẫn của giáo viên:
- Cho HS đọc và xác định
yêu cầu bài tập 4
- Gợi ý cho HS liên tưởng
đến hình ảnh có sự tương
đồng
- Gọi 5 HS trình bày
- GV nhận xét
Hs trả lời các nhân : Mặt trời, bầu trời, cây … được so sánh như mâm lửa, khuôn mặt em bé, bức tường … (tương đồng)
- HS trả lời : Mặt trời, bầu trời, những hàng cây, Núi (đồi – hay đồng bằng), những cảnh khác (tùy theo học sinh
4 Tìm các hình ảnh so sánh
- Mặt trời như một chiếc mâm lửa
-Bầu trời trong sáng, mát mẻ như khuôn mặt của bé sau một giấc ngủ ngon
-Những hàng cây như những bước tường thành cao vút
HĐ4 :
* Củng cố : Vai trị của quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả
* Dặn dị :
- Nhớ được mục đích của quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả
- Nhận biết được điểm nhìn miêu tả, các chi tiết tưởng tượng, so sánh trong một đoạn văn miêu tả
- Làm BT 5/29
- Soạn bài : Bức tranh của em gái tơi
Trang 10TUAÀN 21 – BAỉI 20 TIEÁT 81, 82 VAấN
BệÙC TRANH CUÛA EM GAÙI TOÂI
(Taù Duy Anh) Ngaứy soaùn :
Ngaứy giaỷng :
A Mục tiờu cần đạt : Giỳp học sinh :
1.Kiến thức : Hiểu được nội dung và ý nghĩa của truyện Tỡnh cảm trong sỏng và lũng nhõn hậu của người em gỏi đó giỳp người anh nhận ra phần hạn chế của mỡnh
- Nắm được nghệ thuật kể chuyện và miờu tả tõm lớ nhõn vật trong tỏc phẩm
2.Kĩ năng :
- Đọc diễn cảm, phự hợp với tõm lớ nhõn vật
- Kể túm tắt cõu chuyện trong 1 đoạn văn ngắn
3.Thỏi độ : cú thỏi độ và cỏch ứng xử đỳng đắn
B Chuẩn bị :
- Học sinh : Soạn bài
- Giỏo viờn : giỏo ỏn, TLTK
C Tiến trỡnh hoạt động
1 Ổn định :Kiểm tra sĩ số ………
2 Bài cũ : ? Cảnh sụng nước vựng Cà Mau cú nột gỡ độc đỏo ?
3 Bài mới :
HĐ1 : Giới thiệu bài : Cuộc đời ai cũng có những lỗi lầm khiến ta ân hận Song sự ân hận và hhối lỗi đó lại làm tâm hồn ta trong trẻo hơn, lắng dịu hơn truyện Bức tranh của em gái tôi, viết về anh em Kiều Phương rất thành công trong việc thể hiện chủ đề tế nhị đó
HĐ2 : Đọc – hiểu VB
I Giới thiệu chung
- Nêu hiểu biết của em về tác
giả, tác phẩm? - Tạ Duy Anh sinh 9/9/1959 quê Hà Tây là cây bút trẻ nổi lên trong thời
kì đổi mới văn học những năm 1980
1 Tỏc giả :
GV: Bổ sung: Tạ Duy Anh là hội viên hội nhà văn VN; hiện công tác
tại nhà xuất bản Hội Nhà văn Ông đã từng nhận giải thưởng tuyện
ngắn nông thôn do báo Văn nghệ, báo Nông nghiệp và Đài tiếng nói
VN tổ chức; giải thưởng truyện ngắn của tạp chí Văn nghệ quân
đội
- Yêu cầu đọc: Phân biệt rõ
giữa lời kể, các đối thoại diễn
biến tâm lí của nhân vật
người anh
- 2 HS mỗi em đọc 1 đoạn 2 Tác phẩm
Yêu cầu HS kể tóm tắt theo
bố cục : - Chuyện về hai anh em Mèo - Kiều Phương anh trai bực vì em nghịch
- Mèo bí mật học vẽ, tài năng hội hoạ bất ngờ được phát hiện