Truyện thuộc loại truyện ‘‘Trạng’’, đề cao trí khôn dân gian, trí khôn kinh nghiệm, tạo được những tiếng cười vui vẻ, hồn nhiên, chất phác nhưng không kém phần thâm thuý của nhân dân tro[r]
Trang 1Tiết 25, 26
Văn bản: em bé thông minh
(Truyện cổ tích)
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
của truyện
B Chuẩn bị:
- GV: Bài soạn + tranh ảnh
- Trò: Soạn bài
C Tiến trình dạy - học
1 ổn định tổ chức.
2 Kiểm tra bài cũ :
- Kể nửa đầu truyện ‘‘Thạch Sanh’’ Vì sao nói chàng lập nhiều chiến công
thần kì, rực rỡ ?
- Kể tiếp nửa cuối truyện Giải thích ý nghĩa tiếng đàn của Thạch Sanh
3 Bài mới:
Giới thiệu bài : Nhân vật thông minh cũng là kiểu nhân vật rất phổ biến trong
truyện cổ tích Việt Nam và thế giới Truyện em bé thông minh là một loại truyện
nhân vật chính trải qua một chuỗi thử thách, từ đó bộc lộ sự thông minh hơn
U- Truyện thuộc loại truyện ‘‘Trạng’’, đề cao trí khôn dân gian, trí khôn kinh kém phần thâm thuý của nhân dân trong đời sống hàng ngày
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cần đạt
- GV G dẫn cách
đọc: Giọng vui, hóm
hỉnh / ý đoạn đối
thoại
- GV đọc mẫu, gọi HS
đọc tiếp cho đến hết
- Yêu cầu HS tóm tắt
- Giải nghĩa từ: Dinh thự,
hoàng cung, vô hiệu
- Theo em VB có thể
chia làm mấy phần ?
- HS đọc, tóm tắt văn bản
- Nhận xét
- 4 phần : + Từ đầu -> về tâu vua
+ tiếp theo -> ăn mừng với nhau rồi
+ tiếp theo ->ban
I Tìm hiểu chung văn bản.
1 Đọc - tóm tắt.
2 Từ khó.
3 Bố cục.
Trang 2- PTBĐ chính là gì ?
- Nhân vật trong truyện
các chi tiết b
kì ảo không? theo em,
sức hấp dẫn của truyện
là do đâu?
GV: Hình thức câu đố
là hình thức phổ biến
trong truyện dân gian -
nhằm tạo ra những thử
thách để nhân vật bộc lộ
tài năng, phẩm chất,
đồng thời tạo tình huống
để cốt truyện phát triển,
gây hứng thú cho U
nghe
- Ai là U phát hiện ra
trí thông minh của em
bé ?
- Trí thông minh của em
hoàn cảnh nào?
- Câu hỏi của viên quan
có phải là một câu đố
không? Vì sao?
- Em có nhận xét gì về
câu hỏi của viên quan ?
- Thái độ của hai cha
b rất hậu
+ Còn lại
- Không Truyện hấp dẫn U đọc bằng các tình huống bất ngờ
(Các câu đố oái oăm và cách giải đố thông minh)
- Viên quan phát hiện
- Hoàn cảnh: Hai cha con đang cày ruộng ->
bất ngờ
-> Câu đố oái oăm, khó tìm câu trả lời `U
cày có thể ngắn dài, con trâu có thể đi nhanh, chậm; mảnh ruộng có thể to, nhỏ, vả lại chẳng
ai đi đếm U cày)
+ Cha: ngẩn ra, không biết trả lời sao
+ Em bé: không hề lúng túng, chủ động ứng xử, nhanh trí hỏi vặn viên
4 Phương thức biểu
đạt.
- Tự sự
II Tìm hiểu chi tiết văn bản.
1 Những thử thách của em bé
a Lần thử thách thứ nhất
- Hoàn cảnh: Bất ngờ,
đột ngột
- C U ra câu đố: viên quan -> Oái oăm
- Cha: ngẩn ra, không biết trả lời sao
- Em bé: Bình tĩnh, chủ
Trang 3của viên quan?
- Em có nhận xét gì về
sự T xứng giữa câu
đố của viên quan và câu
trả lời của em bé?
- Kết quả của lần thách
đố thứ nhất? Qua đó
giúp em hiểu gì về em
bé?
- Thử thách thứ hai em
bé gặp phải là gì?
- Thử thách lần thứ hai
có khó hơn lần một
không? Vì sao?
- Thử thách của nhà vua
nhằm mục đích gì?
- Thái độ của dân làng
vua?
- Thái độ của em bé ra
sao? Tại sao?
- Tóm tắt những việc em
bé đã làm?
- Lời thỉnh cầu của em
bé là câu đố hay lời giải
đố? Có gì lí thú trong
cách giải quyết tình thế
khó khăn của em bé?
quan (Hỏi bao giờ cũng
dễ hơn trả lời)
-> Câu trả lời của em
bé cũng là một câu đố
Câu đố của em bé đối với câu trả lời của viên quan rất cân chỉnh - Cũng bất ngờ và khó trả
lời Chỉ khác là một cậu
bé nông dân - một là viên quan cao cấp
-> Viên quan sửng sốt, ngạc nhiên, vui mừng
=> Em bé thông minh, nhanh trí
-> Khó hơn - C U ra câu đố là vua
- Câu đố oái oăm, phi lí tới mức trái qui luật tự nhiên
- Biết đích xác tài năng của em bé
-> Lo lắng, sợ hãi
-> Bình tĩnh, cho đó là lộc vua ban, sẵn sàng kí giấy cam đoan với làng
-> Lẻn vào sân rồng, khóc um lên thỉnh cầu nhà vua bắt bố đẻ em bé cho mình
->Là câu đố =>oái oăm
-> Cũng là lời giải đố vì
câu đố đã buộc nhà vua
tự nói ra điều phi lý của mình
-> Em bé dùng phép
“Gậy ông đập /
ông”lấy cái phi lý trị cái phi lý
động ứng xử Hỏi vặn lại -> Dồn viên quan vào thế bị động, không biết trả lời ra sao
=> Thông minh, nhanh
U lớn, đầy bản lĩnh
b Lần thử thách thứ hai.
- C U ra câu đố: Nhà vua
- Câu đố: oái oăm, phi
lí đến mức trái qui luật
tự nhiên
- Dân làng: Lo lắng, sợ hãi
- Em bé: Bình tĩnh
- Giải đố: Dùng phép
“Gậy ông đập /
ông”, để nhà vua tự nói
ra điều phi lí trong yêu cầu của mình
Trang 4GV: Em bé đã tìm giải
pháp tối tạo tình
huống mới trả cái khó
về cho đối T q
câu đố để giải đố Cách
thắt buộc chặt chẽ, lời
lẽ sắc sảo, lễ phép khiến
nhà vua và đình thần
cùng phải thừa nhận
- Để tin chắc tài năng
của em bé, nhà vua đã
làm gì?
- Lệnh của vua có phải
là câu đố không? Vì
sao?
- Em bé đã giải đố bằng
cách nào?
- Yêu cầu của em bé có
phải là câu đố không?
Vì sao? Câu đố của em
bé có ý nghĩa thế
nào?
GV: Câu đố của em bé
thể hiện khả năng lẩn
tránh cái bí bằng cách
tạo ra cái bí đối lập
- Vậy là cả ba lần em bé
đều không khuất phục
oăm Điều đó cho em
hiểu gì về em bé trong
câu chuyện?
- Lúc này nhà vua đã có
sự nhìn nhận, đánh giá
ntn về em bé?
- Thử thách thứ là gì,
đến từ ai?
- So sánh tính chất, mức
độ của lần thử thách thứ
- Lệnh cho em bé làm
ba mâm cỗ từ một con chim sẻ
-> Là câu đố khó khăn
- Yêu cầu rèn con dao bằng một cây kim
- Là câu đố cũng khó
vừa là lời giải đố chỉ ra
sự vô lí trong yêu cầu của nhà vua
-> Thông minh hơn
U can đảm, tự tin, bản lĩnh
-> Phục hẳn trí thông minh của em bé
- C U ra câu đố: Sứ
-> Câu đố liên quan
đến đại sự quốc gia mang tính chất ngoại giao quốc tế (không trả
thua kém)
-> Nội dung câu đố cầu kì, khó khăn
c Lần thử thách thứ ba.
- C U ra câu đố: nhà vua -> Khó khăn
- Giải đố : Đố lại : rèn con dao từ một cây kim
=> Thông minh, can
đảm, tự tin, bản lĩnh
d Lần thử thách thứ tư.
- C U ra câu đố: Sứ búa, cầu kì
Trang 5- Theo em,việc sáng tạo
ra tình huống này trong
câu chuyện có ý nghĩa
ntn?
- Triều đình đã có những
cách giải đố nào?
- Cách giải đố của em
bé có gì độc đáo?
- Qua lần thử thách này
em hiểu thêm gì về em
bé?
- Em có nhận xét gì về
mức độ của các câu đố
& những đối ra
câu đố ?
Qua đó nhân dân ra
muốn nói lên điều gì?
GV: Trong mọi U
hợp, em bé đều khéo léo
giành lấy thế chủ động,
chuyển đổi vị trí, đẩy đối
T vào tình huống
khó khăn, buộc họ phải
chấp nhận yêu cầu mà
- Tạo sức hấp dẫn, làm nổi bật trí thông minh của nhân vật
- HS tìm trong SGK
- Hát một câu “Bắt con kiến kiến sang” -> câu trả lời không có trong sách vở, vận dụng kinh nghiệm dân gian đơn giản mà hiệu nghiệm
Em đã dùng cái tự nhiên gần gũi với đời sống để phá bỏ cái cầu kì ,cố
ý-> Giản dị bất ngờ
một trò chơi đơn giản
-> Thông minh hơn
U (hơn tất cả các bậc tài giỏi trong triều đình) -> Bảo toàn danh dự quốc gia
- Thử thách đến với em
bé đa dạng và nhiều mức
độ, khi cần đầu óc suy luận khi lại kết hợp sự nhanh nhạy, tháo vát với trí tuệ và hành động thực
tế
- Em bé là sự kết tinh trí tuệ dân gian, nhân cách
lao động bình dân VN
- Triều thần: bó tay
- Giải đố: dùng kinh nghiệm đời sống dân gian
-> Thông minh hơn
U-=> Em bé là sự kết tinh trí tuệ dân gian, nhân cách lao động bình dân VN
Trang 6chính họ không chấp
biểu kết tinh của
trí tuệ dân gian đáng
khâm phục
- Phần b dành cho
em bé là gì?
- Tgdg muốn thể hiện
điều gì qua cách kết thúc
truyện?
- Em bé thuộc kiểu nv
nào?
- Em còn biết những nv
thông minh tài trí nào
- Truyện có ý nghĩa gì?
GV: Truyện cổ tích này
không nhằm phủ nhận
kiến thức sách vở
nó tập trung ca ngợi, đề
cao kinh nghiệm đs Em
bé thông minh trong
truyện tiêu biểu cho trí
khôn, sự thông minh
trong thực tế Em bé
thông minh, tài trí hơn
U luôn hồn
nhiên, ngây thơ trong sự
đối đáp
- Qua VB, em rút ra
thân?
- Trạng nguyên -> xứng
đáng
- Nếu có trí tuệ và tài năng thì bất cứ trong XH nào, hạng U nào
b và có vị trí xứng
đáng trong XH
- NV thông minh
- mT Thế Vinh
- Ngoài học những kiến thức trong sách vở ->
cách ứng xử, ăn nói
2 ý nghĩa của truyện.
- Đề cao trí thông minh
D.Củng cố - Dặn dò
1 Củng cố:
- Chỉ ra những yếu tố làm nên tính hấp dẫn cho câu chuyện “em bé thông minh”
- Truyện đề cao kinh nghiệm trong đời sống, cuộc đấu trí của em bé xoay
quanh con trâu, con ngựa, con chim, con ốc, con kiến càng ->Trí thông minh
2 Dặn dò:
- Kể diễn cảm truyện Học thuộc phần ghi nhớ
- Chuẩn bị tiết 27
...- Ai U phát
trí thơng minh em
bé ?
- Trí thơng minh em
hoàn cảnh nào?
- Câu hỏi viên quan
có phải câu đố
khơng? Vì sao?
- Em có... quan câu
trả lời em bé?
- Kết lần thách
đố thứ nhất? Qua
giúp em hiểu em
bé?
- Thử thách thứ hai em
bé gặp phải gì?
- Thử thách lần thứ hai...
- Thử thách nhà vua
nhằm mục đích gì?
- Thái độ dân làng
vua?
- Thái độ em bé
sao? Tại sao?
- Tóm tắt việc em
bé làm?
- Lời thỉnh cầu em