vµ nh÷ng c©u v¨n cã chiÒu s©u suy tëng, nhà văn Thép Mới đã đa chúng ta đến với những hình ảnh quen thuộc rất đỗi mến yêu cña c©y tre, loµi c©y kh«ng chØ cã mÆt trªn mọi miền đất nớc mà [r]
Trang 1Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết 109, bài 26
(Trích bút ký- thuyết minh phim Cây tre Việt Nam)
Mục tiêu cần đat:
Giúp học sinh:
Qua việc đọc diễn cảm, phân tích, cảm nhận gía trị nhiều mặt của cây tre trong đời sống của nhân dân VN, biểu tợng của dân tộc VN
- Nắm đợc những đặc điểm nghệ thuật của bài ký: giàu chi tiết và hình ảnh, kết hợp miêu tả và bình luận, lời văn giàu nhịp điệu
- Tích hợp với phân môn tiếng Việt ở việc phân tích các biện pháp tu từ Tích hợp phân môn tập làm văn ở thể loại văn thuyết minh, bút ký, về nghệ thuật kết hợp giữa chất trữ tình
và chính luận
Tiến trình tổ chức các hoạt động lên lớp:
A Kiểm tra bài cũ:
1 Đọc thuộc lòng một đoạn văn hay hoặc diễn cảm một đoạn của văn bản Cô Tô Nêu
đợc vẻ đẹp của cảnh vật và ngôn ngữ Nguyễn Tuân sử dụng trong đó
2 Hình ảnh so sánh nào trong văn bản khiến em thích nhất, tại sao?
B Bài mới:
I Lời dẫn bài:
Dờng nh mỗi dân tộc đều có một loài hoa, một loại cây riêng của đất nớc mình, không chỉ gắn bó với nó mà còn nâng lên thành một biểu tợng đầy tự hào và đáng yêu của đất nớc mình: mía Cu Ba, Bạch dơng Nga, Liễu Trung Hoa, Bồ đề ấn Độ, Nhật Bản có hoa Anh đào , Lào có Chămpa, Thốt nốt thuộc về Căm pu chia và Bun ga ri đợc coi là xứ sở của hoa hồng Còn, Việt Nam ta, theo em loại cây nào gần gũi đối với con ngời và đất nớc hơn cả?
Tre đã từ rất xa xa không chỉ là loại cây gắn bó với cảnh vật thiên nhiên hay cuộc sống của con ngời mà nó đã trở thành một biểu tợng hoàn hảo nhất khi nói về con ngời VN, phẩm chất và cốt cách VN (GV có thể trích dẫn một đoạn thơ của Nguyễn Duy)
Cuộc kháng chiến chống Pháp của NDVN thắng lợi đã làm nức lòng nhân loại tién bộ trên thế giới, và bên cạnh hàng loạt những trang văn, những thớc phim về con ngời Việt Nam anh hùng bất khuất, đã có không ít các nhà văn, nghệ sỹ nhớ đến cây tre và đa nó trở thành một hình tợng nghệ thuật đẹp đẽ trong tác phẩm của mình Hôm nay, chúng ta sẽ đến với một bài ký của nhà văn Thép Mới, ngời đã đợc mời viết lời bình cho một bộ phim tài liệu về cây tre Việt Nam của một nghệ sỹ Ba Lan
II Tiến trình lên lớp:
Hoạt động I: Đọc và tìm hiểu chung về văn bản:
Gọi HS đọc chú thích * trong SGK
Nêu những nét đáng nhớ về nhà
văn Thép Mới?
Bài Cây tre Việt Nam đựơc ra đời
trong hoàn cảnh nào? Nhằm mục
đích gì?
- Thép Mới (1925- 1991) tên thật là
Hà Văn Lộc, quê gốc Hà Nội Ông
là nhà báo, viết nhiều bút ký, thuyết minh phim
- Bài Cây tre VN là lời bình cho bộ phim cùng tên của các nhà làm phim Bâ Lan, thông qua hình ảnh Cây tre để ca ngợi cuộc kháng chiến chống TDP của nhân dân ta
I Đọc- Chú thích:
1 Giới thiệu chung:
- Tác giả: Thép Mới, nhà báo
- Lời bình của bộ phim cùng tên, ca ngợi cuộc KCCP của ND ta
GV đọc mẫu đoạn văn đầu: Từ đầu
đến chí khí nh ngời: Hỏi Hs nội
HS tìm cách đọc diễn cảm hợp lý, thể hiện cách đọc theo cảm nhận
2 Đọc:
Trang 2dung Cách đọc.
Tìm cách đọc đoạn tiếp theo HS
lần lợt đọc Nhận xét Trong qua
trình đọc, có thể giải thích luôn
một số từ khó hiểu: 2, 4, 7,8, 10,11
GV: Đây là một văn bản văn xuôi
chính luận giàu chất trữ tình, chất
thơ Vì vậy, khi đọc các em cần
chú ý thể hiện sự phong phú trong
nhạc điệu: khi trầm lắng suy t, lúc
ngọt ngào sâu lắng, khi hân hoan
phấn khởi, khi thủ thỉ tâm
tình Đoạn văn cuối cần đọc giọng
chắc khoẻ, tha thiết và rắn rỏi
Gv có thể cho các em nghe đọc
mẫu
của mình, từ đó đi đến cách đọc diễn cảm nhất
- HS nghe
* Dựa vào câu văn mở đầu, em hãy
nêu lên bố cục của văn bản?
* Phần nội dung thứ hai của văn
bản còn có thể tách thành mấy ý
nhỏ?
Bốn phần:
+ Từ đầu có nứa tre làm bạn: Tre
là ngời bạn thân của nhân dân VN
+ Tiếp chí khí hơn ngời: Vẻ đẹp của tre
+ Tiếp .cao vút mãi: Sự gắn bó của tre đối với con ngời VN
+ Còn lại: Tre là biểu tợng cho con ngời VN
+ Tre gắn bó với cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của con ngời: Nhà thơ chung thuỷ
+ Tre gắn bó cùng con ngời trong chiến đấu: tiếp chiến đấu
+ Tre gần gũi với đời sống tinh thần của con ngời: tiếp Cộng hoà
+ Tre mãi gắn bó với dân tộc và con ngời VN: còn lại
II Hoạt động 2: Hớng dẫn tìm hiểu chi tiết văn bản:
HS đọc diễn cảm đoạn văn mở đầu
Những câu văn trong đoạn đã cho ta
thấy mối quan hệ nh thế nào giữa cây tre
và con ngời VN?
* Mối quan hệ ấy đã đợc diễn đạt ra sao?
- Mối quan hệ bè bạn thân tình và gắn bó
- Nhân hoá: tre nh con
ng-ời, bình đẳng với con ngời
Điệp từ: Bạn thân khẳng
định mối liên hệ bền chặt ấy
- Đặt cây tre giã muôn nghìn cây lá khác để làm nổi bật sự gắn bó giữa tre
và ngời: đâu đâu ta cũng có
1 Tre- ngời bạn cuả nhân dân VN:
- Nhân hoá: bạn thân
- điệp từ: bạn thân
- Liệt kê:
=> tre gần gũi, thân thuộc và có mặt ở mọi miền
đất nớc
+ Gắn bó, hiểu và
Trang 3* Qua cách gọi và sự diễn đạt, ta có nhận
xét gì về thái độ của nhà văn đối với cây
tre?
* Hình vẽ trong SGK gợi cho em cảm nghĩ
ra sao?
nứa tre làm bạn
- Gắn bó, hiểu và yêu quý tre vì nhà văn trớc hết là một ngời VN, gần gũi với tre, hiểu và quý trọng cây tre nh bất cứ ngời Việt Nam nào khác
- Tre gần gũi, thân thuộc, gắn bó với làng quê VN, là hình ảnh của một Việt Nam thanh bình, cổ kính
quý trọng cây tre
GV gọi HS đọc đoạn tiếp
* Vẻ đẹp của cây tre đã đợc nhà văn nhắc
đến trong những phơng diện nào? Qua
những chi tiết nào?
( Vẻ đẹp, phẩm chất?)
HS đọc đoạn văn tiếp theo
thẳng,.dáng vơn mộc mạc, màu tơi nhũn nhặn
- Vào đâu tre cũng sống, ở
đâu tre cũng xanh tốt, cứng cáp, dẻo dai, vững chắc
1 Vẻ đẹp của cây tre VN.
+ vẻ đẹp:
+ Phẩm chất:
=> Tre cũng là ngời; Thanh cao, giản dị, bền bỉ
* Nhận xét về các từ ngữ đợc tác giả dùng
trong đoạn văn?
( Chúng thuộc từ loại nào? Dùng nh thế đạt
hiệu quả diẽn đạt ra sao?)
* Qua vẻ đẹp và phẩm chất ấy của tre, lời
văn của tác giả đã gợi cho em sự liên tởng
đến đức tính nào của con ngời VN?
- Là các tính từ chỉ tính chất, phẩm chất, có tác dụng gợi tả vẻ đẹp và những phẩm chất đáng quý của cây tre Việt Nam Nói
đến tre mà nh nói đến con ngời
- Thanh cao, giản dị, bền bỉ
* Đoạn văn đợc mở đầu bằng một câu thơ
nói đến hình ảnh của Bóng tre Hình ảnh
ấy còn trở đi trở lại nhiều lần trong các
câu văn tiếp Theo em, cách diễn đạt nh
thế có dụng ý nghệ thuật gì?
Bóng tre trớc hết là hình ảnh của luỹ tre
xanh bao trùm ôm ấp lấy làng quê VN, tạo
ra vẻ đẹp thanh bình, đầm ấm của cuộc
sống con ngời, khẳng định tre ăn ở với con
ngời đời đời kiếp kiếp Song hơn thế, bóng
tre còn mang hàm ý nói đến nền văn hoá
lâu đời của VN, một dân tộc đợc coi là cái
nôi của nền văn minh nông nghiệp lúa nớc
từ ngàn xa Đến đây, bóng tre đã là một
hoán dụ giàu tính biểu cảm gợi ra vẻ đẹp
cổ kính, bình yên của thôn quê đất Việt với
những mái chùa rêu phong, những mái nhà
nhỏ nhắn nép mình dới sắc xanh và bóng
mát rời rời của tre trúc, những con ngời
Việt cần cù, yêu chuộng hoà bình Tức là,
HS đọc đoạn văn nói về sự gắn bó của tre đối với sinh hoạt đời thờng của con ngời VN
HS trình bày ý kiến cá
nhân
3 Tre gắn bó với
đời sống của con ngời VN
a Tre gắn bó với
đời sống sinh hoạt của con ng-ời.
+ Bóng tre: thanh
bình, yên ả Là hoán dụ biểu hiện cho văn hoá ngời Việt
Trang 4dới bóng tre, bản sắc văn hoá ngời Việt,
nếp sống và cuộc sống văn hoá ngời Việt
đã đợc khai sinh và tồn tại, phát triển qua
các thế hệ
* Để khẳng định cho nhận xét sâu sắc
và cảm động ấy, nhà văn đã nhắc đến
những biểu hiện cụ thể nào về sự gắn bó
cao độ của tre với cuộc sống ngời Việt?
+ Trong làm ăn?
+ Trong tình cảm?
+ Trong đời sống ?
+ Tre là cánh tay của ngời nông dân, vất vả mãi với ngời: Cối xay tre, nặng nề quay, từ ngàn đời nay, xay nắm thóc
+Chẻ lạt, buộc mềm khít chặt nh những mối tình quê cái thủa ban đầu
+ Là nguồn vui duy nhất của tuổi thơ: que chuyền
đánh chắt bằng tre
+ Nôi tre, giờng tre
+ Điếu cày tre
+ Tre vất vả với ngời
+ Tre khăng khít trong cuộc sống hàng ngày: tình quê, nguồn vui tuổi thơ tuổi già + chung thuỷ
* Nhà văn đã khai thác hiệu quả của phép
tu từ nào? Chúng có tác dụng ra sao ?
Có thể đa ra một vài câu văn để các em
nêu cảm nhận của mình:
+ Cối xay tre, nặng nề quay, từ ngàn đời
nay, xay nắm thóc
+ Giang chẻ lạt, buộc mềm, khít chặt nh
mối tình quê cái thủa ban đầu thờng nỉ non
dới bóng tre, bóng nứa
GV ghi nhận cảm nhận của các em, có thể
bình thêm để nhấn mạnh sự khăng khít
giữa tre và ngời
đó là nghệ thuật liệt kê, phép điệp từ, nhân hoá
nhng không liệt kê, lặp từ khô khan thông thờng mà thay đổi từ ngữ và nhịp điệu vừa tránh đợc lối diễn đạt
đơn điệu vừa giữ đợc nội dung: tre với mình, sống có nhau, chết có nhau, chung thuỷ Lời văn nh thơ, vừa bay bổng, vừa tha thiết, sâu lắng, gợi những tình cảm trìu mến đối với một loài cây sống chết cùng với con ngời
+ nghệ thuật liệt
kê, điệp, nhân hoá
giàu chất thơ, bay bổng và tha thiết
GV gọi HS đọc đoạn văn tiếp
* Câu văn đầu đóng vai trò ngữ pháp gì
trong đoạn văn?
* Câu tục ngữ đợc trích dẫn có thể hiểu nh
thế nào?
HS đọc đoạn văn nói về sự gắn bó của tre với ngời trong chiến đấu
- Vai trò chuyển ý, chuyển
đoạn
- Nói đến đặc điểm cứng rắn, thẳng thắn của tre cũng
là gián tiếp nói đến phẩm chất bất khuất của con
ng-ời, Cách nói hàm súc, giàu
ý nghĩa khẳng định sự khăng khít đến tuyệt đối giữa tre với ngời trong chiến đấu
b Cây tre sát cánh bên ngời trong chiến đấu:
(Viết sau khi tìm hiểu xong nội dung)
* Để chứng minh cho nhận xét: "tre bất
khuất, tre cùng ta đánh giặc", tác giả đã
dùng những lời văn nào?
- Ngọn tầm vông dựng thành đồng Tổ Quốc
- Cái chông tre sông Hòng
Trang 5- Tre chống lại sắt thép quân thù
- Tre xung phong vào xe tăng đại bác
- Tre giữ làng, giữ nớc, giữ
mái nhà tranh
- Tre hy sinh để bảo vệ con ngời
* Có gì đặc sắc trong hình thức các lời văn
trên?
* Nhận xét về tác dụng của chúng đối với
ý tởng định diễn đạt của nhà văn?
* Để biểu hiện ý tởng ấy, nhà văn còn có
cách diễn đạt câu văn nh thế nào? Cách
ngắt nhip?
- Điệp từ tre
- Nhân hoá: thẳng thắn, bất khuất, là đồng chí chiến
đấu, cùng ta đánh giặc, chóng lại, xung phong, giữ,
hy sinh, bảo vệ
=> Khẳng định sức mạnh
và công lao của tre trong công cuộc chiến đấu bảo vệ
Tổ Quốc của nhân dân ta
- Nhịp ngắt ngắn, dồn dập thể hiện những đóng góp lớn lao của tre đồngthời diễn ảt đợc tình cảm vừa tự hào vừa xúc động của nhà văn đối với cây tre mỗi lúc một mãnh liệt, thiết tha
* Trên cơ sở nhắc đến mối quan hệ thân
thiết, bền chặt giữa tre với con ngời, nhà
văn đã khẳng định và ca ngợi cây tre nh
thế nào?
Tre, anh hùng lao động!
Tre, anh hùng chiến đấu!
* Cây tre có phải chỉ cần thiết với con ngời
trong lao động và chién đấu, nhà văn còn
nhắc đến vai trò của tre trong lĩnh vực
nào?
* Khúc nhạc đồng quê của tre đợc tác giả
cảm nhận qua âm thanh nào?
* Âm thanh ấy gợi cho em sự liên tởng và
xúc cảm ra sao về cuộc sống của ngời Việt
?
GV nhấn mạnh: Chính yếu tố ấy đã góp
phần hình thành vẻ đẹp tâm hồn và nhân
cách của con ngời Việt Nam: sống thẳng
thắn và bất khuất song cũng rất sâu nặng
tình cảm, giàu nhân ái, yêu thơng
HS đọc đoạn văn tiếp
- Đời sống tinh thần
- Sáo tre, sáo trúc
- Liên tởng đến một không khí thơ mộng, thanh bình, trong trẻo của những buổi tra hè, tiếng sáo diều vi vu,
vi vút, dìu dặt mà tha thiết, gợi những tình cảm lành mạnh, gắn bó của con ngời với quê hơng Đó là âm nhạc của đồng quê, là cái phần lãng mạn của sự sống
ở làng quê VN
c Tre gắn bó với
đời sống tinh thần của con ng-ời
Trang 6*Trong quá khứ và trong hiện tại, cây tre
đã và đang là ngời bạn thân của ngời dân
VN, là ngời đồng chí gắn bó keo sơn, chia
sẽ buồn vui với dân tộc Nhng trong thế ký
21, và xa hơn, trong tơng lai thì liệu mối
quan hệ giữa tre với ngời có thay đổi, nhạt
phai?
Quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá
đang diễn ra rất nhanh trên đất nớc ta,sắc
xanh của tre mỗi ngày một thu hẹp dần,
một nhạt nhoà dần Liệu đó là điều nên vui
hay nên buồn?
* Em nhận xét gì về cách diễn đạt cuả nhà
văn ở đây?
Sắt thép có thể nhiều hơn tre nứa, nhng tre sẽ còn mãi trong tâm hồn dân tộc Việt:
là bóng mát, chia ngọt sẽ bùi, mang khúc nhạc tâm tình, đu tre, sáo tre
GV để các em tự do trình bày ý kiến của mình
Nhìn chung nên định hớng cho các em thấy đó là điều nên mừng và cũng rất đáng tiếc
- Da diết, chân thành, gửi gắm
d Cây tre mãi là bạn đồng hành của dân tộc VN
* Câu văn cuối cùng khép lại tác phẩm,
nhà văn đã muốn gửi gắm điều gì trong
đó?
* Qua cách diễn đạt, em đọc đợc thái độ và
cảm xúc của nhà văn ra sao?
- Khẳng định lại lần nữa những đức tính đáng quý của tre
- Đức tính ấy là biểu tợng cao quý của dân tộc VN
- Câu văn thể hiện niềm tin sắt son vào sức sống lâu bền của cây tre, vào giá trị vĩnh cửu của tre đối với đời sống con ngời tức là cũng
đặt niềm tin vào sức sống của dân tộc VN
4 Tre trở thành biểu tợng đẹp đẽ bất tử của con ngời Việt Nam
Hoạt động 3: Ghi nhớ:
* Qua văn bản này, em cảm nhận đợc gì về
cây tre VN? + vẻ đẹp và giá trị của cây tre VN.+ Sự gắn bó của tre đối với đời sống của nhân
dân VN
+ Tre là hình ảnh tơng trng cho những đợc tính tốt đẹp của con ngời Việt Nam trong lao động
và trong chiến đấu
* Em có nhận xét gì về thái độ của nhà văn
đối với cây tre ? + là ngời hiểu biết sâu sắc và có tình cảm gắn bó đối với cây tre, viết về tre với thái độ trân
trọng và đầy tin tởng
* Em học tập đợc gì về lối diễn đạt của nhà
văn trong văn bản? Lời văn giàu hình ảnh, nhạc điệu, sử dụng các phép nhân hoá, so sánh, kết hợp nhuần nhuyễn
giữa cảm xúc và suy t
GV bình: Bằng lối diẽn đạt dồi dào cảm xúc
và những câu văn có chiều sâu suy tởng,
nhà văn Thép Mới đã đa chúng ta đến với
những hình ảnh quen thuộc rất đỗi mến yêu
của cây tre, loài cây không chỉ có mặt trên
mọi miền đất nớc mà còn là một phần hồn
vía của đời sống ngời Việt, của nếp sống,
nét sinh hoạt văn hoá Việt, cũng là biểu
t-ợng đầy tự hào kiêu hãnh của phẩm chất và
HS đọc phần ghi nhớ trong SGK
Trang 7cốt cách Việt Nam Chúng ta hoàn toàn tin rằng, tre mãi vẫn là ngời bạn mến yêu nhất của con ngời Việt Nam hôm nay và mai sau, các giá trị văn hoá và lịch sử của cây tre vẫn là ngời đồng hành thuỷ chung của dân tộc Việt Nam trên con đờng và phát triển
IV Luyện tập:
Thực hành các bài tập về nhà
HS có thể đọc thuộc lòng một đoạn