- Sơ giản về thể văn tùy bút thời trung đại - Cuéc sèng xa hoa cña Vua chóa, sù nhòng nhiÔu cña bän quan l¹i thêi Lª - TrÞnh - Những đặc điểm nghệ thuật của một văn bản viết theo thể loạ[r]
Trang 1Ngày giảng: Tiết 21 – Sự PHáT TRIểN CủA Từ VựNG
I/ Mục tiêu
1 Kiến thức.
- Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ
- Hai "# thức phát triển nghĩa của từ
2 Kỹ năng.
- Nhận biết ý nghĩa của từ ngữ trong các cụm từ và trong văn bản.
- Phân biệt các "# thức tạo nghĩa mới của từ ngữ với các phép tu từ ẩn dụ hoán dụ
3 Tư tưởng.
Giáo dục ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng việt
II/ Chuẩn bị của GV và HS:
GV: Bảng phụ
HS: Soạn bài theo yêu cầu câu hỏi
III/ Các hoạt động dạy học:
1 Tổ chức:
9A…… 9B………
2 Kiểm tra: ( 5')
3 Bài mới:
Thế nào là cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp?
Hoạt động 1 Tìm hiểu sự biến đổi, phát
triển nghĩa của từ ngữ.
HS: đọc ví dụ trong SGK
GV: Từ “kinh tế” ở đây có nghĩa " thế nào?
HS: trả lời.
… Cả câu thơ ý nói tác giả ôm ấp hoài bão:
Trông coi việc nước - cứu giúp người đời.
GV: Ngày nay từ “kinh tế” có "L hiểu "
nghĩa cụ Phan đã dùng không?
HS thảo luận, trả lời
GV: Qua đó em có nhận xét gì về nghĩa của
từ?
HS: Nghĩa của từ không phải là bất biến, nó
có thể biến đổi theo thời gian: có những nghĩa
cũ bị mất đi, đồng thời nghĩa mới được hình
thành.
HS: đọc ví dụ 2 và chú ý từ in đậm
GV: Hãy xác định nghĩa của hai từ “xuân”,
“tay” trong các câu trên Trong các nghĩa đó,
nghĩa nào là nghĩa gốc,
nghĩa nào là nghĩa chuyển?
I Sự biến đổi, phát triển nghĩa của từ ngữ ( 25')
1 Ví dụ 1:
* Nhận xét:
- Từ “kinh tế” là hình thức nói tắt của từ “kinh bang tế thế” có nghĩa là trị "0 cứu đời
- Ngày nay dùng theo nghĩa khác: toàn bộ hoạt
động của con "P trong lao động sản xuất - trao đổi, phân phối và sử dụng của cải, vật chất làm ra
2.Ví dụ 2:
* Nhận xét:
a) xuân1: mùa chuyển tiếp giữa đông sang hạ ( nghĩa gốc)
xuân2: tuổi trẻ (nghĩa chuyển) tu từ ẩn dụ) b) tay1: Bộ phận của cơ thể ( nghĩa gốc)
Trang 24 Củng cố: ( 2')
GV hệ thống nội dung của bài
HS: trả lời
GV: trong "P hợp có nghĩa chuyển thì
nghĩa chuyển đó "L hình thành theo "#
thức nào?
HS: Trả lời
GV: Em có nhận xét gì về sự phát triển nghĩa
của từ?
HS: Do nhu cầu phát triển của xã hội, từ vựng
của ngôn ngữ không ngừng phát triển dựa trên
cơ sở nghĩa gốc của chúng Có hai phương
thức chủ yếu trong sự biến đổi, phát triển
nghĩa của từ ngữ là ẩn dụ và hoán dụ.
HS: đọc ghi nhớ
HĐ2: Luyện tập
HS: làm bài1,2
HS khác nhận xét, sửa
GV: chữa
Hoạt động nhóm:
N1,2: làm bài 4
N3,4 làm bài 5
HS: thảo luận, trình bày
GV: chữa
tay2: "P chuyên hoạt động hay giỏi về một môn, một nghề nào đó (nghĩa chuyển)
- ,"# thức chuyển nghĩa:
a Xuân2: "# thức ẩn dụ
b Tay2: "# thức hoán dụ
3 Ghi nhớ( sgk)
II Luyện tập: ( 15') Bài 1:
a Nghĩa gốc
b Nghĩa chuyển (phương thức hoán dụ)
c Nghĩa chuyển (phương thức ẩn dụ)
d Nghĩa chuyển (phương tức ẩn dụ)
Bài 2:
Từ “trà” "L dùng với nghĩa chuyển: là những sản phẩm từ thực vật "L chế biến thành dạng khô dùng để pha "0 uống chuyển theo
"# thức ẩn dụ
Bài 4:
- Sốt: Nghĩa gốc: tăng nhiệt độ cơ thể lên quá mức bình "P do bị bệnh
Nghĩa chuyển: ở trạng thái tăng đột ngột về nhu cầu khiến hàng trở nên khan hiếm, giá tăng nhanh
- Hội chứng:
Nghĩa gốc: tập hợp nhiều triệu chứng cùng xuất hiện của bệnh
Nghĩa chuyển: tập hợp nhiều hiện "L @ sự kiện biểu hiện một tình trạng, một vấn đề XH cùng xuất hiện ở nhiều nơi
Bài 5 (57)
Mặt trời2 phép ẩn dụ Đây không phải hiện
"L phát triển nghĩa của từ bởi vì sự chuyển nghĩa của từ “mặt trời” trong câu thơ chỉ có t/c lâm thời nó không làm cho từ có thêm nghĩa mới
Trang 35 Hướng dẫn: (3')
- Làm bài 3 ở nhà
- Chuẩn bị bài: Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh
Đọc văn bản, trả lời câu hỏi sgk, tìm hiểu thêm KT Lịch sử có liên quan đến bài học
Ngày giảng:
9A:………… Tiết 22 -Văn bản:
9B…………. CHUYệN Cũ TRONG PHủ CHúA TRịNH
(Trích: Vũ trung tuỳ bút- Phạm Đình Hổ)
I/ Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức.
- Sơ giản về thể văn tùy bút thời trung đại
- Cuộc sống xa hoa của Vua chúa, sự nhũng nhiễu của bọn quan lại thời Lê - Trịnh
- Những đặc điểm nghệ thuật của một văn bản viết theo thể loại tùy bút thời trung
đại ở Truyện cũ trong phủ chúa Trịnh
2 Kỹ năng.
- Đọc hiểu văn bản tùy bút thời trung đại
- Tự tìm hiểu một số địa danh, chức sắc, nghi lễ thời Lê - Trịnh
3 Tư tưởng:
Phê phán lối sống xa hoa, lãng phí
II/ Chuẩn bị của GV và HS:
1 Thầy: " liệu về thời Lê sơ
2 Trò: Soạn bài
III/ Các hoạt động dạy học:
1 Tổ chức:
9A……… 9B………
2.Kiểm tra: (4')
3 Bài mới:
Nêu giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật của văn bản Chuyện "P con gái Nam d"# của Nguyễn Dữ
Hoạt động 1
GV: giới thiệu những nét chính về tác giả
- Sinh ra trong một gia đình khoa bảng
- Ông sống vào thời chế độ phong kiến khủng
hoảng trầm trọng nên có thời gian muốn ẩn "@ sáng
tác văn "# @ khảo cứu về nhiều lĩnh vực
- Thơ văn của ông chủ yếu là ký thác tâm sự bất đắc
chí của một nho sĩ sinh không gặp thời
I Tác giả- Tác phẩm (sgk) ( 6')
Trang 4GV: nêu một số tác phẩm chính của Phạm Đình Hổ
HS: Khảo cứu:
- Bang giao điển lệ, Lê triều hội điển, An Nam chí, Ô
Châu lục
- Đông Dã học ngôn thi tập, Vũ trung tuỳ bút,
Tang "# ngẫu lực (Đồng tác giả với Nguyễn án)
GV: Em hãy giới thiệu xuất xứ của tác phẩm
HS: trả lời
Hoạt động 2
GV: "0 dẫn đọc, đọc mẫu
HS: đọc
HS: đọc chú thích
HĐ3:
GV: văn bản thuộc thể loại gì?
HS: trả lời
GV: văn bản có thể chia làm mấy phần? Nội dung
chính của từng phần?
Trịnh Sâm
P2: còn lại: bọn quan lại thừa gió bẻ măng
HS: đọc >"0 đoạn 1
GV: thói ăn chơi xa xỉ của chúa Trịnh Sâm "L t/h
qua những chi tiết, sự việc nào?
HS: trả lời
GV: việc t/g miêu tả việc G" một cây đa to, cành
lá… " cây cổ thụ, phải một cơ binh hàng trăm "P
mới khiêng nổi, hình núi non bộ trông " bể đầu
non…” nhằm mục đích gì?
HS: nhấn mạnh sự ăn chơi xa xỉ, vô độ
GV: em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả của t/g
trong đoạn này?
HS: Bằng cách " ra những sự việc cụ thể, "#
pháp so sánh liệt kê - miêu tả tỉ mỉ sinh động, tác giả
đã khắc hoạ một cách ấn "L rõ nét cuộc sống ăn
chơi xa hoa vô độ của vua chúa quan lại thời vua Lê,
chúa Trịnh
HS: đọc đoạn “Mỗi đêm bất "P I
GV: em hiểu ý nghĩa đoạn văn này ntn?
HS: Cảnh thì xa hoa lộng lẫy " những âm thanh
lại gợi cảm giác ghê rợn, tang tóc đau
"# @ báo "0 điềm gở: sự suy vong tất yếu của
một triều đại phong kiến
- Thể hiện thái độ phê phán, không đồng tình với chế
độ phong kiến thời Trịnh - Lê
II Đọc, tìm hiểu chú thích: ( 8')
1 Đọc.
2 Chú thích (SGK)
III Tìm hiểu văn bản: (18')
A Cấu trúc văn bản:
1 Thể loại: tuỳ bút
2 Bố cục: 2 phần.
B Tìm hiểu nội dung:
1 Thói ăn chơi xa xỉ của chúa Trịnh Sâm.
- Xây dựng nhiều cung điện, đền đài lãng phí, hao tiền tốn của
- Những cuộc dạo chơi diễn ra
"P xuyên, huy động nhiều "P hầu hạ, bày đặt nhiều trò giải trí hết sức lố lăng tốn kém
- l"0 đoạt nhiều của quí trong thiên hạ
Trang 5GV: Ai là kẻ tiếp tay và phục vụ đắc lực nhất cho thói
ăn chơi vô độ của chúa Trịnh? Bọn quan lại, thái giám
trong phủ có những hành động thủ đoạn gì?
HS:…
GV: Vì sao bọn quan lại có thể làm những việc tác oai,
tác quái " vậy?
HS: thời chúa Trịnh Sâm, bọ hoạn quan hầu cận trong
phủ chúa rất "L chúa sủng ái bởi chúng có thể giúp
chúa đắc lực hơn trong việc ăn chơi, "J lạc
chúng ỷ thế hoành hành
GV: ="0 những thủ đoạn đó của bọn quan lại, "P
dân rơi vào tình cảnh " thế nào? Tìm những chi tiết
tả lại cảnh đó?
HS: phát hiện, trả lời
GV: t/g kết thúc bài tuỳ bút bằng cách ghi lại một sự
việc có thực xảy ra trong gia đình mình, điều đó có ý
nghĩa gì?
HS: làm tăng sức thuyết phục cho những chi tiết chân
thực mà t/g đã ghi chép ở trên, làm cho cách viết thêm
phong phú, sinh động
GV: Qua cách miêu tả đó t/h thái độ gì của t/g?
HS: thái độ bất bình, phê bình kín đáo
GV: nêu những thành công về mặt nghệ thuật của văn
bản?
HS:…
GV: Văn bản phản ánh điều gì?
HS:…
2 Thủ đoạn của bọn quan hầu cận.
- Ngang nhiên ỷ thế hoành hành, vừa ăn "0 vừa la làng hành vi ngang "L @ tham lam, tàn bạo, vô
lý bất công
- Lấy của dân chậu hoa, cây cảnh, chim quý để dâng chúa
- Doạ dân để lấy tiền
III Tổng kết ( 4')
1 Về nghệ thuật
Thành công với thể loại tuỳ bút:
- Phản ánh con "P và sự việc cụ thể, chân thực, sinh động bằng các
"# pháp: liệt kê, miêu tả, so sánh.Ngôn ngữ khách quan
- Xây dựng "L những hình ảnh
đối lập
2 Về nội dung
Phản ánh cuộc sống xa hoa vô độ cùng với bản chất tham lam, tàn bạo, vô lý bất công của bọn vua chúa, quan lại phong kiến
Trang 64 Củng cố: ( 2')
GV hệ thống nội dung của bài
5 Hướng dẫn: ( 3')
- Chuẩn bị bài: Hoàng Lê nhất thống chí- Hồi 14
- Xem lại KT lịch sử có liên quan, trả lời câu hỏi sgk