- Đó là những kỉ niệm về buổi đầu đi học của tôi nên đại từ tôi, các từ ngữ hiển thị ý nghĩa đi học được lặp lại nhiều lần đi học, tựu trường, đến trường, đi vào lớp - Các câu đều nhắc đ[r]
Trang 1
Tiết 1+2: Văn học : Ngày soạn: 10/8/2010
- Thanh Tịnh-
A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:
- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
B.Chuẩn bị:
-GV: Soạn bài, Xem lại bài Cổng trường mở ra( lớp 7), chân dung T.Tịnh
-HS: Soạn bài
C.Tiến trình dạy học:
I Ổn định
II Kiểm tra bài cũ:
1 Hướng dẫn phương pháp học tập
2 Em đã chuẩn bị cho ngày khai trường năm nay như thế nào? Tâm trạng của em có
gì khác so với khai trường năm lớp 1 hoặc lớp 6?
III Bài mới :
Hoạt động của thầy Hoạt động cuả trò Ghi bảng
Hoạt động 1: Giới thiệu chung
+ Yêu cầu HS đọc chú thích *sgk,
gv giới thiệu những nét cơ bản:
- Thanh Tịnh sáng tác nhiều lĩnh
vực: truyện, thơ, ca dao, bút kí
Truyện ngắn của ông thường toát
lên tình cảm êm dịu, trong trẻo
Văn của ông nhẹ nhàng mà thấm
sâu, mang dư vị vừa man mác buồn
thương vừa ngọt ngào quyến luyến
-Tôi đi học là truyện ngắn cảm
xúc, không thuộc loại truyện có
- Đọc chú thích *sgk/8, nghe
gv giới thiệu
I.Giới thiệu:
1 Tác giả(sgk)
2.Tôi đi học: Là
truyện ngắn viết về
Tiết 1+2: Tôi đi học
Tiết 3: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
Tiết 4: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
TUẦN 1
Trang 2Giáo án Ngữ Văn 8- 2
2
xung đột xã hội
Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc văn
bản và tìm hiểu chú thích
Đọc thiết tha, nhẹ nhàng, trong
trẻo
Hoạt động 3: Hướng dẫn đọc-
hiểu văn bản.
- Văn bản có những nhân vật nào?
- Đọc văn bản, đọc kĩ các chú thích 2,6,7
- Nhân vật: Tôi, mẹ, ông đốc,
những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường đầu tiên
II Đọc- hiểu văn bản:
1 Trình tự diễn tả
Ai là nhân vật chính?
+ Yêu cầu HS đọc đoạn văn từ
đầu… “ rộn ràng”
- Những gì đã gợi lên trong lòng
nhân vật tôi những kỉ niệm về buổi
tựu trường đầu tiên?
Từ hiện tại mà nhớ về dĩ vãng
-Đọc toàn bộ truyện ngắn, em thấy
những kỉ niệm này được nhà văn
diến tả theo trình tự nào?
Hướng dẫn HS đọc- hiểu từng
phần để tìm hiểu tâm trạng, cảm
giác của
nhân vật tôi.
- Khi cùng mẹ đến trường, nhân vật
tôi cảm nhận như thế nào về khung
cảnh xung quanh? Câu văn nào thể
hiện điều đó?
thầy giáo trẻ, những học sinh Nhân vật chính là “tôi”
- HS đọc đoạn văn từ đầu…
“ rộn ràng”, nêu chi tiết:
+ Biến chuyển của trời đất cuối thu
+ Hình ảnh mấy em nhỏ rụt
rè núp dưới nón mẹ lần đầu đến trường
- Trình tự không gian và thời gian:
+ Cảm nhận của tôi trên đường cùng mẹ đến trường (Buổi mai…ngọn núi) + Cảm nhận của tôi lúc ở sân trường
( Tiếp …được nghỉ cả ngày nữa)
+ Cảm nhận của tôi khi ngồi trong lớp học.(còn lại)
- Cảnh vật dường như có sự thay đổi “ Con đường này tôi
đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ”
cảm xúc:
-Từ hiện tại mà nhớ
về dĩ vãng
- Những kỉ niệm được diễn tả theo trình tự không gian
và thời gian
2 Cảm xúc của nhân vật “tôi”
trong buổi tựu trường đầu tiên:
a Trên con đường tới trường:
- Thấy cảnh vật khác
Trang 3- Vì sao cảnh vật vốn quen mà hôm
nay lại lạ?
- Nhân vật tôi cũng tự nhận thấy
mình như thế nào?
-Cậu bé đã nghĩ gì khi thấy những
học trò cũ tự ôm được sách vở?
- Hình ảnh so sánh cho thấy tâm
trạng cậu bé như thế nào?
- Cảnh sân trường lúc đó có gì nổi
bật?
- Cậu bé thấy ngôi trường như thế
nào?
- Hình ảnh so sánh đó có ý nghĩa
như thế nào?
Trước đó, khi chưa đi học cậu bé
thấy đó chỉ là một nơi xa lạ, cao ráo
và sạch sẽ hơn các nhà khác trong
làng
- Khi tả những người học trò lần
đầu đến trường tác giả dùng hình
ảnh so sánh nào?
+ Bình vẻ đẹp của hình ảnh so
sánh: diễn tả chính xác, sinh động
hình ảnh rất đáng yêu của những
em nhỏ lần đầu đến trường với biết
bao bỡ ngỡ và bao điều mới lạ phía
trước
- Vì “ Chính lòng tôi đang có
sự thay đổi lớn: hôm nay tôi
đi học…không lội qua sông thả diều như thằng Quý và không đi ra đồng nô đùa như thằng Sơn nữa”
+ Thấy mình trang trọng,
đứng đắn với bộ quần áo mới
và mấy quyển vở mới trong tay
+ Thử sức mình mang mấy quyển sách
- “Chắc chỉ người thạo mới làm được…”
- nhẹ nhàng , phấn khởi
- rất nhiều người, ai cũng ăn mặc đẹp, sáng sủa…
- Trường Mĩ Lí vừa xinh xắn vừa oai nghiêm như cái đình làng Hoà Ấp…lòng đâm lo sợ vẩn vơ…
những cảm xúc trang
nghiêm, thấy trường học thật lớn lao
- “Họ như con chim non đứng
bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ…”
Hình ảnh so sánh sinh
động về tâm trạng của các em nhỏ lần đầu tới trường Đề cao nhà trường, thể hiện khát vọng bay bổng của người học trò …
lạ
-Cảm thấy mình đã lớn, trang trọng và đứng đắn
- Hình ảnh so sánh
trạng lâng lâng, phấn chấn hoà với cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp
b.Khi đứng trước sân trường:
- Phép so sánh diễn
tả những cảm xúc trang nghiêm
- lo sợ vẩn vơ, thấy mình nhỏ bé
Trang 4Giáo án Ngữ Văn 8- 7
7
- Trong đoạn này, tác giả đã dùng
phương thức gì? Miêu tả, biểu cảm,
hay tự sự ?
Sự kết hợp cả 3 phương thức
khiến cho sự việc được kể sinh
động, dạt dào cảm xúc
- Khi chỉ còn lại những học trò mới
ở sân trường, “tôi” cảm thấy thế
nào?
- Chuyện gì xảy ra khi các học trò
mới phải rời tay người thân để vào
lớp?
- Em có suy nghĩ gì về tiếng khóc
của các cậu học trò bé nhỏ khi xếp
hàng vào lớp?
+ Khóc như phản ứng dây chuyền,
những giọt nước mắt ngoan chứ
không phải là vòi vĩnh; khóc nhưng
là thừa nhận một điều :mình đã lớn
rồi, mình phải ở lại đây để học …
- Hãy nhớ lại cảm xúc của chính
em vào lúc đó trong ngày đầu tiên
đi học
+ Hướng dẫn HS quan sát đoạn
cuối
- Vì sao trong khi xếp hàng vào lớp,
cậu bé cảm thấy “ trong thời thơ ấu
tôi chưa lần nào thấy xa mẹ tôi như
lần này”?
+ So sánh với những ngày đi chơi
cả ngày vẫn không thấy xa mẹ chút
nào
- Tìm những chi tiết thể hiện tâm
trạng, cảm giác của nhân vật “tôi”
khi bước vào lớp học.
- Tác giả kết hợp cả 3 phương thức
- Thấy mình chơ vơ, khi chờ nghe thầy đọc tên cảm thấy quả tim như ngừng đập, nghe gọi đến tên thì giật mình, lúng túng…
- một cậu đứng đầu hàng khóc…tôi nức nở khóc theo…vài tiếng thút thít đang ngập ngừng trong cổ
khóc vì lo sợ: phải tách
khỏi người thân để bước vào một môi trường hoàn toàn mới lạ
- HS tự bộc lộ
- Vì “tôi” cảm nhận được sự độc lập của mình khi đi học
Cậu bé đã bước vào một thế giới riêng của mình, phải tự mình làm tất cả, không có mẹ bên cạnh như ở nhà
- Một mùi hương lạ xông lên trong lớp Trông hình gì tôi cũng thấy hay hay …nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi lạm nhận là vật của riêng mình; nhìn người bạn chưa hề quen biết
mà lòng vẫn không cảm thấy
xa lạ chút nào…
- Hồi hộp chờ gọi
nghe gọi tên thì gịât mình lúng túng
- Khóc vì lo sợ
c Khi vào trong lớp học:
- Cảm thấy vừa xa lạ vừa gần gũi với mọi vật và bạn bè
- Tự tin bước vào giờ học đầu tiên
Trang 5- Những cảm giác đó cho thấy tình
cảm của nhân vật đối với lớp học
và việc học hành như thế nào?
Đã có sự thay đổi tâm trạng so với
khi ở ngoài sân trường
- Đoạn cuối có 2 chi tiết :
+ Một con chim liệng đến đứng bên
bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi
vỗ cánh bay cao Tôi đưa mắt thèm
thuồng nhìn theo…nhưng tiếng
phấn của thấy tôi gạch mạnh trên
bảng đen đã đưa tôi về với cảnh
thật”
Những chi tiết đó nói thêm điều gì
về nhân vật “tôi”?
Chốt lại diễn biến tâm trạng
* Hướng dẫn HS tìm hiểu tình
cả của người lớn dành cho các
học trò nhỏ.
-Hình ảnh ông đốc được miêu tả
như thế nào?
- Tình cảm của các phụ huynh thể
hiện như thế nào?
- Thái độ của thầy giáo trẻ ra sao?
- Em có cảm nhận gì về thái độ, cử
chỉ của người lớn đối với các em bé
lần đầu đi học?
+ Qua hình ảnh những người lớn,
chúng ta nhận ra trách nhiệm, tấm
lòng của gia đình, nhà trường, đối
với thế hệ tương lai Đó là môi
trường giáo dục ấm áp, là một
nguồn nuôi dưỡng các em trưởng
thành
Hoạt động 4: Hướng dẫn HS tổng
kết
-Em có nhận xét gì về nét đặc sắc
nghệ thuật của truyện ngắn này?
- Những tình cảm trong sáng, mến yêu trường lớp và bạn bè; tự tin và sẵn sàng bước vào việc học hành
- Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, nhưng yêu cả sự học hành để trưởng thành
- Ông đốc nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ và cảm động, tươi cười và nhẫn nại chờ chúng tôi
- phụ huynh nhìn với cặp mắt lưu luyến…
- thầy giáo trẻ tươi cười đón học sinh
3 Thái độ của người lớn:
- ân cần, trìu mến
III Tổng kết
1 Đặc sắc nghệ thuật:
- kết hợp tự sự với
Trang 6Giáo án Ngữ Văn 8- 9
9
- Sức cuốn hút của tác phẩm, theo
em được tạo nên từ đâu?
GV nhấn mạnh sức sống lâu bền
của tác phẩm đối với nhiều thế hệ
bạn đọc, liên hệ với bài Cổng
trường mở ra để khẳng định điều
miêu tả và biểu cảm
- những hình ảnh trong sáng, giàu chất trữ tình
2.Sức hấp dẫn: Chất
trữ tình tha thiết từ tình huống đến cảm xúc, hình ảnh
3 Nội dung( Ghi
nhớ sgk/9)
IV Củng cố: HS đọc lại ghi nhớ
V Dặn dò:
- Hướng dẫn HS cách làm bài tập 1,2 ở nhà:
+ BT1: Khái quát lại dòng cảm xúc của nhân vật theo trình tự thời gian, chỉ ra sự kết hợp tả- kể - biểu cảm
+ BT2: Bài viết phải có cảm xúc, ấn tượng riêng
- Xem trước tiết 3.
Tiết 3: TV Ngày soạn: 10/8/2010
Trang 7
A Mục tiêu cần đạt:Giúp HS.
- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa
từ ngữ
- Thông qua bài học, rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung
và cái riêng
B Chuẩn bị.
1.GV: Soạn bài
2.HS: Xem trước bài học
C Tiến trình dạy học.
I Ổn định:
II Kiểm tra bài cũ: Ở lớp 7 các em đã học hai loại từ có quan hệ về nghĩa Đó là 2 loại
từ nào?
- Đồng nghĩa
- Trái nghĩa
III Bài mới
Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm
- Hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi
a, b, c trong SGK
a Nghĩa của từ động vật rộng hơn
hay hẹp hơn nghĩa của các từ thú,
chim, cá? Vì sao?
b -Nghĩa của từ thú rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của các từ voi,
hươu? Vì sao?
- Nghĩa của từ chim rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của các từ tu hú,
sáo? Vì sao
- Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa các từ cá rô, cá thu? Vì
Quan sát sơ đồ trong SGK và trả lời câu hỏi
a) Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của từ thú, chim, cá vì
nó chỉ tất cả các sinh vật có cảm giác và tự vận động được
b) Nghĩa của từ thú rộng hơn nghĩa của các từ voi, hươu Vì
thú chỉ tất cả các động vật có móng, 4 chân.
- Nghĩa của từ chim rộng hơn nghĩa của các từ tu hú, sáo Vì
chim: chỉ tất cả các động vật
biết bay, có 2 chân, thân phủ lông vũ, đầu có mỏ, đẻ trứng.
- Nghĩa của từ cá rộng hơn nghĩa các từ cá rô, cá thu.Vì cá chỉ
I Từ ngữ nghĩa rộng,
từ ngữ nghĩa hẹp:
Trang 8Giáo án Ngữ Văn 8- 11
11
sao?
1 ví dụ về 3 mức độ nghĩa để HS
rõ hơn:
+ Động vật: Sinh vật có cảm giác
và tự vận động được
+ Cá: Động vật có xương sống, ở
dưới nước thở bằng mang, bơi
bằng vây
+ Cá thu: Cá biển, sống ở tầng mặt,
thân dẹp, hình thoi, gốc đuôi dẹp
c Nghĩa của các từ thú, chim, cá
rộng hơn nghĩa của những từ nào,
đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ
nào?
- Vậy có phải bao giờ một từ cũng
chỉ có nghĩa rộng hoặc nghĩa hẹp
không?
- Một từ được coi là có nghĩa rộng
khi nào?
VD: Sách có nghĩa rộng hơn từ ngữ
nào?
- Một từ ngữ được coi là có nghĩa
hẹp khi nào?
VD: Nghĩa của các từ ngữ: rau cải,
cà rốt, su hào, xà lách, khoai tây
được bao hàm bởi nghĩa của một từ
là từ nào?
- Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa
rộng, vừa có nghĩa hẹp không?
- VD: từ gà có nghĩa rộng hơn từ
nào và hẹp hơn từ nào?
Dùng sơ đồ vòng tròn để biểu diễn
mối quan hệ bao hàm
Chim Thú
động vật có xương sống, ở dưới nước thở bằng mang, bơi bằng vây.
c) Nghĩa của từ cá, chim, thú hẹp hơn nghĩa của từ động vật, rộng hơn nghĩa của từ voi, hươu, cá rô…
- Nghĩa của một từ có thể rộng hơn hoặc hẹp hơn nghĩa của từ khác
- Khi phạm vi nghĩa của từ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một
số từ khác
Sách
SGK sách truyện sách TK…?
- Khi phạm vi nghĩa của từ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác
- Rau củ
- Một từ có thể có nghĩa rộng đối với từ ngữ này, đồng thời có nghĩa hẹp đối với từ ngữ khác
Gia cầm
gà
gà ri gà công nghiệp
Voi, hươu
Tu hú,
sáo
Cá rô,
cá thu
Trang 9Cá
Động vật
BT thêm: -Tìm từ có nghĩa rộng
hơn và hẹp hơn từ mèo.
- Từ nào có nghĩa khái quát hơn
nghĩa của từ gia súc?
Hoạt động 3: Tổng hợp kết quả
phân tích
- Vậy thế nào là từ ngữ nghĩa rộng,
từ ngữ nghĩa hẹp?
+ GV nhấn mạnh cấp độ khái quát
của nghĩa từ ngữ: Là sự khái quát
có mức độ từ nhỏ đến lớn giữa
nghĩa các từ ngữ
- Theo thời gian 1 số từ ngữ có thể
mở rộng nghĩa dần.( từ trà, ôsin,…)
VD: Từ trà vốn có nghĩa là: búp
hoặc lá cây chè đã sao, đã chế biến,
để pha nước uống” Nhưng gần đây
nghĩa từ trà đã được mở rộng bao
gồm cả những loại thức uống khác:
trà khổ qua, trà a-ti-sô…
Gia súc
Mèo
Mèo mun mèo mướp…
-vật nuôi
SGK/10
Hoạt động 4: Hướng dẫn làm BT
BT 1, 2, 3, 4 làm độc lập, BT 5 làm theo nhóm
II Luyện tập:
1 Lập sơ đồ.
a)
y phục quần áo
Trang 10Giáo án Ngữ Văn 8- 13
13
quần đùi quần dài sơ mi áo dài b)
vũ khí
súng bom
súng trường đại bác bom ba càng bom bi
2 Từ ngữ có nghĩa rộng:
a) Chất đốt
b) Nghệ thuật
c) Thức ăn
d) Nhìn
e) Đánh
3 Những từ ngữ có nghĩa được bao hàm:
a) Xe cộ: xe máy, ô tô, xe đạp, xích lô…
b) Kim loại: đồng, vàng…
c) Hoa quả: xoài, chuối…
d) Họ hàng: cô, cậu, dì
e) mang: xách, khiêng, vác…
4 Những từ không thuộc phạm vi là.
5
- Động từ có nghĩa rộng: Khóc
- Động từ có nghĩa hẹp: nức nở, sụt sùi
IV.Củng cố: HS đọc lại ghi nhớ, GV nhắc lại các ý chính.
V Dặn d ò: Học bài, soạn bài Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.
Ngày soạn:10/8/2010
Trang 11Tiết 4: TLV
A Mục tiêu cần đạt: Giúp HS.
- Nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề; biết xác định và duy trì đối tượng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung, nêu bật cảm xúc, ý kiến của mình
B Chuẩn bị
1.GV: Soạn bài, bảng phụ
2.HS: Soạn bài
C Tiến trình dạy- học.
I Ổn định:
II Kiểm tra bài cũ:
1.Trong chương trình lớp 7 có 3 bài học về văn bản, với mục đích để các em có thể tạo
lập một văn bản có ý nghĩa rõ ràng và bố cục chặt chẽ Đó là những bài nào?
- Liên kết - mạch lạc - bố cục của văn bản
2 Kiểm tra việc soạn bài
Hoạt động 1: Tìm hiểu khái
niệm chủ đề văn bản
+ Xác định văn bản mẫu Tôi đi
học
- Tác giả nhớ lại những kỉ niệm
sâu sắc nào trong thời thơ ấu
của mình?
- Sự hồi tưởng ấy gợi lên những
ấn tượng gì trong lòng tác giả?
- Nội dung trả lời các câu hỏi
trên chính là chủ đề của văn bản
Tôi đi học.
- Vậy chủ đề văn bản Tôi đi học
- Trình bày bài soạn 1, 2
- Tác giả nhớ lại những kỉ niệm:
+ Mẹ dắt tay đến trường trong ngày tựu trường đầu tiên
+ Những cảm nhận của tác giả về con đường, cảnh vật, ngôi trường, về thầy giáo và bạn bè, về giờ học đầu tiên
- Sự hồi tưởng khiến lòng tác giả nao nức, những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng
- Chủ đề Tôi đi học: Kể về những kỉ
I Chủ đề của văn bản.