Phía học sinh do tâm lý các em còn ngại học, ngại nghiên cứu, tìm tòi sáng tạo suy ngẫm để tìm hiểu phân tích , học sinh thường có tâm thế trong chờ vào gioá viên về tài liệu khác vì thế[r]
Trang 11 Lý do chọn đề tài
Giảng dạy văn học trong nhà trường đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành tư tưởng, bồi dưỡng tâm hồn học sinh Văn học giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành phát triển ngôn ngữ, tư duy của học sinh Giảng dạy văn đòi hỏi phải vận dụng những phương pháp đặc thù đa dạng đẻ học sinh lĩnh hội những tri thức một cách có hệ thống, vững chắc, đạt tới những kĩ năng và thói quen văn học, đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp dạy văn nhuần nhuyễn
Trong thực tế việc giảng dạy văn học nói chung và giảng dạy văn học Trung đại nói riêng ở trường………… còn gặp phải rất nhiều khó khăn Các tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu của thầy và trò không có, ngoài sách giáo khoa của học sinh và sách hướng dẫn cho giáo viên, không có tài liệu để tham khảo Hơn nữa trong quá trình giảng dạy giáo viên rất ít được đi thực tế, bên cạnh đó hệ thống đào tạo của giáo viên chưa được chuẩn hoá Một khó khăn lón nữa mà giáo viên chúng tôi gặp phải là khi giảng giạy phần văn thơ ở các khối lớp: với nhiều tác giả, tác phẩm, nhiều điển tích, điển cố giáo viên chưa có điều kiện nắn bắt được ngay Trong quá trình học ở trường sư phạm, chúng tôi chưa được học và tìm hiểu kĩ Thư viện thiếu tài liệu và không đầy đủ
Từ những khó khăn trên dẫn tới việc giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh còn nhiều hạn chế
Khi dạy phần văn thơ Trung đại, giáo viên còn lúng túng do sự am hiểu về thể loại này chưa sâu, hiểu về tiểu sử của các tác giả còn hạn chế Cho nên việc đánh giá giá trị tác phẩm chưa hết, phương pháp giảng dạy của giáo viên còn chưa linh hoạt, chưa phù hợp Từ đó dẫn tới việc cảm thụ các tác phẩm thơ Trung đại của học sinh còn rất mơ hồ, hạn chế
Qua thực tế giảng dạy và khảo sát học sinh tại truờng …… tôi thấy; Hầu hết các em đề ngại học văn học trung đại trong chương trình Ngữ văn 7, mà muốn hiểu biết được cốt truyện của một tác phẩm quả không phải là đơn giản mà là cả một quá trình, và xuất phát từ hoàn cảnh của học sinh trường…… còn là một xã
Trang 2vùng ba có nhiều khó khăn và nền kinh tế mặt bằng của xã còn thấp nhất là một sỗ bản xa trường các em em ở đa số nội trú cho nên với điều kiện hoàn cảnh trên thì
sự giúp đỡ chỉ bảo dạy dỗ từ phụ huỵnh hầu như không có, hơn nữa đây là chương trình cải cách giáo dục trên phạm vị cả nước theo chỉ thị của của nhà nước Bộ Giáo dục về đổi mới và cải cách sách giáo khoa chính vì vậy khi tiếp xúc với văn học trung đại về tài liệu bổ trợ còn rất ít
Phía học sinh do tâm lý các em còn ngại học, ngại nghiên cứu, tìm tòi sáng tạo suy ngẫm để tìm hiểu phân tích , học sinh thường có tâm thế trong chờ vào gioá viên về tài liệu khác vì thế kiến thức của học sinh rất thụ động luôn máy móc
và khuôn mẫu chưa có ý thức tự học tự sưu tầm để bổ sung kiến thức nhận thức được vai trò qua thực tế giảng dạy tôi mạnh dạn tìm hiểu nghiên cứu Phần văn học Trung đại lớp 7 theo qua điểm đổi mới phuơng pháp dạy học theo nhu cầu đổi mới nâng cao chất lượng giảng dạy và để khắc phục những vấn đề trên, bản thân tôi đã nghiên cứu và xác định nhiệm vụ cụ thể cho sáng kiến kinh nghiệm
Tìm ra được những hướng đi chung nhất cho một giờ dạy thơ Trung đại Việt Nam, để giáo viên trong toàn tổ văn cùng bàn bạc và thử nghiệm đi đến rút kinh nghiệm thực tế, giúp cho việc giảng dạy thơ Trung đại đạt kết quả cao
Phần thơ Trung đại Việt Nam được sắp xếp ở phần đầu của chương trình giảng dạy Ngữ văn lớp 7 Vì vậy tôi chọn đối tượng là học sinh lớp 7, cùng toàn
bộ giáo viên tổ văn của trường làm đối tượng nghiên cứu
Các tác giả, tác phẩm thuộc giai đoạn văn học Trung đại Việt Nam – Chương trình Ngữ văn lớp 7
Để thực hiện sáng kiến kinh nghiệm này tôi đã chọn phương pháp nghiên cứu, phân tích, đánh giá, kiểm nghiệm là chủ yếu, ngoài ra tôi còn dùng phương pháp trò chuyện, vấn đáp, so sánh, đối chiếu, khảo sát trong giảng dạy
Để thực hiện đề tài này tôi đã có cả một quá trình quan sát thu thập kinh nghiệm và tiến hành dự giờ của các đồng chí trong tổ văn để tự mình rút ra kinh nghiệm từ năm 2003 (tháng
Trang 32.Giải quyết vấn đề
2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề
Văn học với tính chất là một môn khoa học được học tập nghiên cứu và giảng dạy trong nhà trường phổ thông đó là hệ thống những tri thức, kĩ năng và thói quen cần thiết đối với con người đang tuổi trưởng thành để có thể nhạy cảm đầy đủ nghệ thuật ngôn từ, phát triển trình độ ngôn ngữ và các năng lực sáng tạo, nắm được các khái niệm và tri thức quan trọng nhất về lí luận và lịch sử văn học, các phương tiện biểu đạt phong phú nhất Khái niệm văn học trung đại? Tác giả? Tác phẩm? Trong các giờ giảng văn việc giáo dục chính trị, tư tưởng và đạo đức phải có quan hệ qua lại với giáo dục thẩm mĩ Đặc biệt với phần thơ Trung đại Việt Nam ở chương trình lớp 7 Cần phải dạy cho học sinh cảm nhận được một cách có ý thức và sâu sắc sự phong phú về mặt tư tưởng nghệ thuật của các tác phẩm văn học Phát triển thị hiếu nghệ thuật cho học sinh
Như vậy nhiệm vụ của người giáo viên dạy văn học là ở chỗ phải làm sao cho giờ giảng văn có tính chất là một môn văn học, trở thành con đường đúng đắn dẫn tới văn học với tính chất là một nghệ thuật
Do tầm quan trọng của giờ giảng văn, đòi hỏi mỗi giáo viên phải có kĩ năng, mỗi giáo viên cần phải hiểu rõ quá trình đi vào một tác phẩm văn thơ nói chung, tác phẩm thơ cổ điển nói riêng Trong quá trình này đòi hỏi phải vận dụng nhiều năng lực tâm lí cảm thụ Quá trình đó là quá trình diễn ra qua các giai đoạn mà bước cao nhất là xác định được chủ đề Nói một cách tổng hợp, con đường đi vào tác phẩm văn học là con đường trải qua nhiều chặng, nhiều bước, nhiều giai đoạn
để đi dần từ bên ngoài đến bên trong tác phẩm Bước cuối cùng bao giờ cũng là xác định được tình cảm chính của tác phẩm ở người đọc Con đường đó bao giờ cũng bắt đầu từ công việc tri giác ngôn ngữ và lĩnh hội hình tượng tác phẩm ở những bình diện cao thấp khác nhau Cái khó khăn nhất là vẫn làm sao vượt qua được khai thác phân tích những yếu tố hữu hình, nắm được những yếu tố vô hình của tác phẩm như một chỉnh thể
Trang 4Muốn cảm thụ hay phõn tớch đỳng đắn một tỏc phẩm thơ Trung đại luụn phải
loại trừ những ấn tượng chủ quan sai lệch về tỏc phẩm, phõn biệt được những yếu
tố trung hoà và then chốt để xỏc định đỳng đắn chủ đề tỏc phẩm và những sỏng tạo
độc đỏo của nhà văn
Vỡ vậy, khi đi vào tỏc phẩm văn chương vớ như một tỏc phẩm thơ Trung đại,
người giỏo viờn giảng dạy nờn sử dụng linh hoạt một số phương phỏp chớnh:
Phương phỏp đọc diễn cảm, phương phỏp so sỏnh, phương phỏp phõn tớch,
phương phỏp gợi mở, phương phỏp bỡnh giảng
Trong thực tế khụng thể tạo được một hiệu quả đào tạo tốt đẹp ngoài sự vận
động tõm lớ của bản thõn người đọc Học sinh cựng tớch cực tham gia và tham gia
một cỏch tự giỏc, cú ý thức vào quỏ trỡnh dạy học bao nhiờu thỡ sự phỏt triển văn
học cũng vững chắc và sõu bấy nhiờu
Cho nờn, nội dung của việc phỏt huy năng lực chủ yếu của học sinh, chớnh là
sự huy động một cỏch cú cơ sở khoa học phự hợp với quy luật cảm thụ văn học,
những năng lực chủ quan của bản thõn học sinh chủ động tớch cực hứng thỳ tham
gia vào quỏ trỡnh dạy học văn Do vậy, tạo được một hiệu quả toàn diện, về tư
tưởng thẩm mĩ, về hiểu biết và kĩ năng, văn học và nhõn cỏch, nhận thức được tầm
quan trọng đặc biệt của học sinh trong giảng dạy và cỏch học tập tỏc phẩm văn
học đẻ nõng cao chất lượng chớnh trị, tư tưởng, tỡnh cảm Bài văn học khụng thể
tỏch rời vỡ việc cảm thụ văn học ở học sinh vốn là tiền đề Cho việc phõn tớch và đi
sõu vàvào tỏc phẩm
2.2.THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ.
* Khảo sỏt phần văn học Trung đại Việt Nam – Chương trỡnh Ngữ văn lớp
7
Số tỏc phẩm tiết văn học Trung đại trong chương trỡnh
ST
định trong CT
Trang 52
Sụng nỳi nước Nam
Phũ giỏ về kinh
Chưa rừ tỏc giả Trần Quang Khải
Thất ngụn bỏt cỳ Ngũ ngụn tứ tuyệt
1 tiết 1tiết 3
4
Buổi chiều đỳng ở cổng
thiờn trường trụng ra
Côn Sơn ca
Trần Nhõn Tụng Nguyễn Trãi
Thất ngụn tứ tuyệt Thất ngôn tứ tuyềt
1 tiết
1 tiết 5
6
Sau phút chia li
Bánh trôi nước
Hồ Xuân Hương
Hồ Xuân Hương
Thất ngôn tứ tuyệt Thất ngôn tứ tuyệt
1 tiết
1 tiết
* Phân tích, nhận xét, đánh giá về thực trạng giảng dạy
Việc giảng dạy văn học Trung đại là một nội dung quan trọng nhằm giúp học sinh cảm nhận được một cách có ý thức và sâu sác sự phong phú về mặt tư tưởng nghệ thuật cho học sinh
Thực tế trong nhà trường PTCS Chiềng Muôn, nhiều anh chị em giào viên trong tổ văn thường cảm thấy mình bối rối, bất lực trước nhiều bài thơ cổ hoặc cùng một bài Song sự khám phá, phát hiện ở mỗi giáo viên cũng khác nhau
Có giáo viên cảm thấy không bằng lòng với mình khi giảng, song một bài thơ khi còn lúng túng không rõ về hoàn cảnh ra đời của bài thơ cũng như hoàn cảnh sống của tác giả để thấy được nhứng cái sâu sắc bên trong bài thơ Nếu không nắm chắc được niêm, luật chặt chẽ của thơ Đường luật thì cũng không thấy
được cái thành công của tác giả, thấy được cái sâu sắc bên trong bài thơ Nhìn chung giáo viên trong việc khai thác nội dung nghệ thuật của bài thơ còn máy móc khuôn mẫu, khả năng hiểu các điển tích, điển cố còn hạn chế và còn khác nhau
Từ thực tế giảng dạy của giáo viên như vậy đã dẫn đến việc học sinh ngại học thơ Trung đại vì khó hiểu Các bài soạn của học sinh chưa đạt yuê cầu đẫn đến việc cảm thụ bài giảng ở trên lớp gặp rất nhiều khó khăn, để giúp cho việc đánh
Trang 6giá kết quả việc thực nghiệm tôi đã tiến hành kiểm tra, khảo sát học sinh lớp 7B – Tháng 10/2007 tại trường PTCS Chiềng Muôn với những nội dung kiến thức về phần văn văn học Trung đại Việt Nam, kết quả như sau:
Bà Huyện Thanh Quan
Em học tập được gì về nghệ thuật và nội dung của bài thơ
Từ thực tế khảo sát bản thân tôi đã có những băn khoăn trăn trở, tôi thấy cần phải tìm tòi rút ra những cách đi cần thiết cho một giờ giảng thơ Trung đại Viềt Nam thuộc chương trình Ngữ văn lớp 7 tại trường PTCS chiềng Muôn với các giải pháp chính như sau:
2.3 Cỏc biện phỏp đó tiến hành để giải quyết vấn đề
1.Giáo viên phải tìm hiểu, nghiên cứu kĩ về tác giả, tác phẩm thơ Trung địa Việt Nam nói chung và các tác giả, tác phẩm thơ Trung đại Việt Nam trong chương trình ngữ văn lớp 7 nói riêng
Ví dụ: Khi nói đén nhà thơ Hồ Xuân Hương, ta phải biết rõ được thân phận của Bà và những người phụ nữ thời kì đó nói chung Biết được người đời mệnh danh bà là “Bà chúa thơ Nôm”, biết được 2 nội dung nổi bật trong thơ bà là tiếng nói bênh vực người phụ nữ trong xã hội phong kiến và tiếng nói phản kháng chống lại chế độ trọng nam khinh nữ trong xã hội xưa Biết được nghệ thuật tài tình trong việc sử dụng từ ngữ, hình ảnh, màu sắc…trong thơ bà
2.Tìm hiểu nắm chắc điển các tích, điển cố trong tác phẩm và các diển tích,
điển cố có liên quan trong chương trình, để từ đó giải thích, mở rộng; làm cho học sinh hiểu đúng về những điển tích, điển cố trong tác phẩm
3.Tìm hiểu nắm vững đặc điểm của thể loại thơ Đường luật để từ đó phân tích, giải thích làm rõ cái hay, cái tài tình trong nghệ thuật sử dụng từ ngữ của các tác giả trong các tác phẩm
Trang 74.Giáo viên phải sử dụng linh hoạt các phương pháp giảng dạy văn nhằm phát huy tính tích cực của học sinh nhất là thông qua hệ thống câu hỏi phát hiện, gợi mở, câu hỏi nêu vấn đề…
Sau khi nghiên cứu lí luận và tìm hiểu thực tế ở nhà trường phổ thông, đua
ra các giải pháp, tôi mạnh dạn vận dụng vào thể nghiệm trong thực tiễn giảng dạy thông qua bài “Bánh trôi nước”của tác giả Hồ Xuân Hương, cụ thể như sau: (Bài thử nghiệm thực hiện ở lớp 7A
Ngàysoạn:20/10/07 Ngày giảng: 23/10/07 – 7A
Tiết 26:Văn bản:
Bánh trôi nước.
(Hồ Xuân Hương)
A/ Phần chuẩn bị:
I Mục tiêu cần đạt:
- Giúp học sinh thấy được vẻ đẹp, bản lĩnh sắc son, thân phận chìm nổi của người phụ nữ trong xã hội xưa qua bài “ Bánh trôi nước”
- Thấy được nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ
- Rèn luyện kĩ năng đọc, phân tích thể thơ song thất lục bát
II.Chuẩn bị:
2 Trò: - Học bài cũ, làm bài tập, chuẩn bị bài mới.
B / Phần thể hiện trên lớp:
I Kiểm tra bài cũ:(5 phút)
1 Câu hỏi: Đọc thuộc lòng bài thơ “Bài ca côn sơn”? Nêu nội dung và nghệ thuật của bài thơ?
2 Đáp án: - Học sinh lên bảng đọc thuộc lòng bài thơ
- Trả lời nội dung và nghệ thuật thông qua phần ghi nhớ trong SGK GV: - Gọi học sinh nhận xét phần trả lời của bạn
Trang 8- Giáo viên nhận xét và cho điểm.
II Bài mới:
* Giới thiệu bài: (1 phút)
Trong sự nghiệp thơ ca của Hồ Xuân Hương, bài thơ “Bánh trôi nước”là một trong những bài thơ hay, tiêu biểu cho nghệ thuật của bà…
HS
?
HS
?
HS
GV
GV
HS
GV
GV
?
HS
?
Đọc phần chú thích SGK
Qua phần chuẩn bị ở nhà em hãy cho
biết sơ lược về tác giả Hồ Xuân
Hương?
- Hồ Xuân Hương chưa rõ lai lịch
Được mệnh danh là Bà chúa thơ nôm
Nêu hiểu biết của em về bài thơ này?
Bánh trôi nước là bài thơ nổi tiếng,
tiêu biểu cho tư tưởng nghệ thuật của
Hồ Xuân Hương
Nêu yêu cầu đọc?
To, rõ ràng, thể hiện được sự đồng
cảm với người phụ nữ
Đọc mẫu
đọc
Nhận xét
Bài thơ được viết theo thể thơ gì?
Thất ngôn tứ tuyệt
Bài thơ có mấy nghĩa? Đó là những
nghĩa nào?
A.Bài: Bánh trôi nứơc
I Đọc và tìm hiểu chung:
1 Tác giả, tác phẩm:
- Hồ Xuân Hương chưa rõ lai lịch
Được mệnh danh là Bà chúa thơ nôm
- Bánh trôi nước là bài thơ nổi tiếng, tiêu biểu cho tư tưởng nghệ thuật của Hồ Xuân Hương
2 Đọc:
3 Thể loại:
II Phân tích:
1 Hình ảnh Bánh trôi nước:
Trang 9HS
HS
?
GV
HS
GV
HS
?
HS
- Hai nghĩa:
+ Nói về bánh trôi nước
+ Thân phận, phẩm chất của người
phụ nữ
Thảo luận
Theo nhóm - đại diện nhóm trả lời
Chuyển ý
Em hãy cho biết bánh trôi được miêu
tả như thế nào? Về hình dáng, màu
sắc? Em có thể miêu tả cách làm
bánh trôi?
- Hình dáng: Màu trắng, tròn
- Khi luộc: Bánh nổi, lúc thì chìm
- Nặn: do tay người nặn Rắn nát mặc
dầu tay kẻ nặn
- Nhân bánh : làm bằng đườngđỏ
Em có nhận xét gì về cái bánh được
miêu tả ở đây?
Tả rất đúng với bánh trôi như có ỏ
ngoài đời
Câu thơ thứu nhất miêu tả ngưòi phụ
nữ ở phương diện nào?
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
-> Miêu tả về hình thức: Xinh đẹp
Câu thơ thứ hai gợi cho em liên tưởng
đến điều gì?
=> Tả rất đúng với bánh trôi như
có ỏ ngoài đời
2 Hình ảnh người phụ nữ trong xã hội cũ:
Trang 10HS
?
HS
?
HS
HS
?
HS
HS
GV
Bảy nổi ba chìm với nước non
-> Thân phận chìm nổi, bấp bênh
giữa cuộc đời của người phụ nữ
Câu thơ thứ ba cho ta hiểu thêm về
thân phận của ngừoi phụ nữ trong xã
hội xưa như thế nào?
Răn sát mặ dầu tay kẻ nặn
- Sự lệ thuộc vào xã hội xưa
Trong xã hội phong kiến những
ngừoi phụ nữ không được đối xử
công bằng…
Mặc dù trong cảnh ngộ như vậy thì
ngừơi phu nữ vẫn mang trong mình
những phẩm chất nào?
Phẩm chất trong trắng, son sắt, thủy
chung trong mọi hoàn cảnh
Nêu những nét đặc sắc về nghệ thuật?
- Ngôn ngữ bình dị, hình ảnh ẩn dụ,
tính đa nghĩa của ngôn gnữ
Nội dung chính cuả văn bản?
Bài thơ cho thấy Hồ Xuân Hương vừa
trân trọng vẻ đẹp, phẩm chất trong
trắng, son sắt của người phụ nữ Việt
Nam ngaỳ xưa
Qua bài thơ, em hiểu thêm được điều
gì về HXH?
=> Phẩm chất trong trắng, son sắt, thủy chung trong mọi hoàn cảnh
II Tổng kết:
- Ngôn ngữ bình dị, hình ảnh ẩn
dụ, tính đa nghĩa của ngôn gnữ
- Bài thơ cho thấy Hồ Xuân Hương vừa trân trọng vẻ đẹp, phẩm chất trong trắng, son sắt của người phụ nữ Việt Nam ngaỳ xưa
IV Luyện tập: