Gióp häc sinh: - Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Bác Hồ trong bài thơ với tấm lòng yêu thương mênh mông, sự chăm sóc ân cần đối với các chiến sĩ và đồng bào, thấy được tình cảm yêu q[r]
Trang 1Ngày soạn:17/2 Bài 23: Đêm nay Bác không ngủ
Ngày dạy:6A1+6A2 ( Minh Huệ )
19/2+24/2 Tiết 93 - 94 : Đọc - hiểu văn bản
A.Mục tiờu cần đạt.
1 Kiến thức.
Giúp học sinh:
- Cảm nhận vẻ đẹp của hình Bác Hồ trong bài thơ với tấm lòng yêu %
mênh mông, sự chăm sóc ân cần đối với các chiến sĩ và đồng bào, thấy tình cảm
yêu quí, kính trọng của : chiến sĩ đối với Bác Hồ
2 Kĩ năng.
- Nắm những đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: Kết hợp miêu tả, kể chuyện với
biểu hiện cảm xúc, tâm trạng, nhiều chi tiết giáo dục tự nhiên mà giàu sức truyền cảm
3 Thái độ.
- Kính yêu Bác
B Chu ẩn bị:
* Giáo viên: Chuẩn bị nội dung lên lớp.
* Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi.
C Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động.
Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ.
Nghệ thuật miêu tả của An-đô-đê Phông-xê trong truyện? Qua câu chuyện nhà văn
muốn nói với chúng ta điều gì?
hoạt động 2 : Khởi động
Tuổi già ít ngủ, không ngủ cũng là chuyện bình : ; < với Bác Hồ, thì
sự mất ngủ của : còn nhiều lí do cao đẹp và cảm động khác: '' Cả một đời Bác có
ngủ yên đâu '' Có một đêm không ngủ thế của Bác Hồ nơi núi rừng Việt Bắc
trong kháng chiến chống Pháp đã trở thành nguồn cảm hứng chân thực và mãnh liệt
của một : viết trẻ đồng % với Bác
hoạt động 3: Đọc, hiểu văn bản.
Hoạt động của giáo viên Hoạt động
của h/s
Nội dung cần đạt
GV gọi học sinh đọc chú thích
dấu *
? Nêu những hiểu biết của em
về tác giả?
? Hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
GV: Nêu yêu cầu đọc:
- Giọng chung: Tâm tình, chậm
rãi, thủ thỉ, nhịp thay đổi 3/2 và
- Đọc
- Nghe
I Đọc - tiếp xúc văn bản
1 Tác giả, tác phẩm
2 Đọc.
Trang 2- Phân biệt giọng kể chuyện,
miêu tả của tác giả
+ Lời anh đội viên: lo lắng
+ Lời Bác: trầm ấm, chậm rãi
GV đọc mẫu
GV gọi học sinh đọc nối tiếp
GV gọi học sinh đọc
? Bài thơ kể chuyện gì?
? Câu chuyện diễn ra trong
hoàn cảnh nào? Thời gian? Địa
điểm?
? Trong bài thơ em thấy có
mấy nhân vật? Theo em đâu là
nhân vật trung tâm? Hình ảnh
Bác Hồ hiện lên qua cái
nhìn và tâm trạng của ai? Cách
miêu tả vậy có tác dụng
gì?
GV khái quát, chuyển ý
? Bài thơ kể lại hai lần anh đội
viên thức dậy và nhìn thấy Bác
không ngủ Em hãy phân tích
và so sánh tâm trạng của anh
đội viên đối với Bác qua hai
lần thức giấc ấy?
GV gọi học sinh đọc 9 khổ thơ
đầu
? Trong lần thức dậy thứ nhất
- Phát hiện
3 Từ khó.
4 Cấu trúc văn bản.
- Câu chuyện về một đêm không ngủ của Bác Hồ trên : đi chiến dịch trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp
- Hoàn cảnh: Trrn : đi chiến dịch, trời lâm thâm và lạnh
- Địa điểm: Trong một túp lều tranh nơi tạm trú của bộ đội trong
đêm
- Bài thơ có hai nhân vật: Bác Hồ
và anh đội viên
- Nhân vật trung tâm: Bác Hồ hiện lên qua cái nhìn và tâm trạng của anh chiến sĩ qua những lời đối thoại giữa hai :;
- Mặc dù tác giả không sử dụng vai
kể ở ngôi thứ nhất lời kể, tả
đều từ điểm nhìn và tâm trạng của anh đội viên Bằng việc sáng tạo hình anh đội viênvừa ($ : chứng kiến, vừa là : tham gia vào câu chuyện, bài thơ đã làm cho hình Bác Hồ hiện lên một cách tự nhiên, có tính chất khách quan lại vừa đặt trong mối quan hệ gần gũi, ấm áp với : chiến sĩ
II Đọc - Hiểu văn bản
1 Cái nhìn và tâm trạng của anh
đội viên đối với Bác.
* Anh đội viên thức dậy lần thứ nhất.
- Ngạc nhiên, băn khoăn
Trang 3chứng kiến những hoạt
động của Bác Hồ, tâm trạng
của anh đội viên diễn biến
thế nào?
? Nhận xét gì về cách khắc họa
diễn biến tâm trạng nhân vật?
GV gọi học sinh đọc phần còn
lại
? Tại sao nhà thơ không tả, kể
lần thứ hai thức dậy của anh
đội viên?
? Thức dậy lần thứ ba khi trời
đã sắp sáng, anh chiến sĩ vẫn
thấy Bác ngồi đinh ninh, trâm
trang và thái độ của anh lúc
này miêu tả thế nào?
? Tác giả đã sử dụng từ loại gì
khi miêu tả tâm trạng của anh
đội viên?
? Các động từ '' hốt hoảng '', ''
giật mình '', '' nằng nặc '' có
nghĩ là thế nào? ^ sắp
- Phát hiện
- Nghe
- Độc lập
- Phát hiện
- Phân tích
Mơ màng nằm trong giấc mộng đẹp đẽ
- Chăm chú nhìn Bác, theo dõi những cử chỉ và hành động của Bác, hỏi Bác
- Nhắm mắt, cố ngủ không ngủ vì lo cho sức khỏe của Bác
- Diễn biến tâm trạng miêu tả rất chân thật và hợp lí:
Băn khoăn, lo lắng, % Bác vô cùng ->càng yêu kính Bác
* Anh đội viên thức dậy lần thứ ba.
- Không muốn câu chuyện bị trùng lặp
- Lần thứ ba không hẳn là lần thứ
ba còn có nghĩa là nhiều lần Lần nào tỉnh giấc anh đội viên cũng đều thấy Bác vẫn ngủ
- Bài thơ không kể về lần thứ hai thức dậy mà từ lần một, lần ba
Điều này cho thấy trong cái đêm
ấy anh đã nhiều lần tỉnh giấc và lần nào cũng chứng kiến Bác Hồ
không ngủ Từ lần một đến lần ba tâm trạng và cảm nghĩ của anh có
sự chuyển biến rõ rệt
- Anh hốt hoảng giật mình
Anh vội vàng nằng nặc
- Động từ
- Hốt hoảng, giật mình: Cứ ngỡ sau khi đi dém chăn hết ( cho các
Trang 4đặt có hợp lí không?
? Câu mời của anh đội viên
lặp lại hai lần thể hiện
điều gì?
? Em có nhận xét gì về tâm
trạng của anh đội viên khi thức
dậy lần ba so với lầ thứ nhất?
? Qua diễn biến tâm trạng của
anh đội viên Em hiểu gì về
tình cảm của anh bộ đội và
nhân dân đối với Bác?
GV khái quát, chuyển ý
? Hình Bác Hồ trong bài
thơ khắc họa qua những
% diện nào?
? Hình dáng và thế của Bác
Hồ qua cái nhìn của anh đội
viên qua hai lần thức dậy
miêu tả thế nào?
? Những từ: Trầm ngâm, đinh
ninh thuộc từ loại gì? Hiểu
thế nào về những từ đó?
? Những từ láy có giá trị gợi
hình này đã khắc họa nét gì
trong chân dung của Bác?
? Trong đêm rừng, bên bếp lửa,
xung quanh là các anh đội viên
đang ngon giấc ngủ Bác đã có
hành động gì?
- Phát hiện
- Nghe
- Nghe
- Phát hiện
- Phát hiện
chiến sĩ Bác cũng sẽ đi nằm Bởi vậy anh lập tức nài nỉ trong giọng nói đã có phần nũng nịu, vòi vĩnh một cách đáng yêu của đứa con, cháu biết mình cha ông yêu
% ;
- Nằng nặc: là cố xin cho bằng
;
- Nếu lần !& anh chỉ dám thổn thức, thầm thì hỏi nhỏ thì đến lần này anh phải quyết liệt hơn may ra mới có thể mời Bác ngủ
- Sự lo lắng đã trở thành hốt hoảng, anh hết sức năn nỉ mời Bác ngủ.
- Tình cảm với Bác: Lòng kính yêu vừa thiêng liêng vừa gần gũi lòng biết ơnvà niềm hạnh phúc
được nhận tình yêu thương và sự chăm sóc của Bác Hồ, là niềm tự hào về vị lãnh tụ vĩ đại mà bình dị.
2 Hình Bác Hồ
- Qua cái nhìn của anh đội viên
- Qua các % diện: Hình dáng,
thế, vẻ mặt, cử chỉ, hành động, lời nói
* Hình dáng, thế
- Lặng yên bên bếp lửa
Vẻ mặt Bác trầm ngâm Bác vẫn ngồi đinh ninh Chòm râu im phăng phắc
- Từ láy
- Đinh ninh: không thay đổi
- Im phăng phắc: im lặng tuyệt đối không thay đổi
- Suy nghĩ lặng lẽ, đăm chiêu
* Hành động, cử chỉ.
Trang 5? Hành động nào miêu tả
kĩ?
? Hình ảnh '' Mái tóc bạc '' đi
liền với hình ảnh '' : cha ''
gợi cho em liên Y P
( `, ý ẩn dụ học phần sau )
? Hãy trình bày những cảm
nhận của em về hành động, cử
chỉ của Bác gợi lên từ khổ
thơ?
GV: Một lòng yêu % thật
đằm thắm dịu dàng, tế nhị
không phải là lòng %
chung mà lòng % tỏa ấm
tới từng : một cụ thể Bác
: cha, : mẹ chăm
lo cho giấc ngủ của những đứa
con Đặc biệt cử chỉ nhón
chăn của Bác là một chi tiết
đặc sắcgiàu xúc động, bộc lộ
tấm lòng yêu % chứa chan
của vị lãnh tụ với mọi cuộc
sống bình : ;
? R!& cử chỉ thấm tình
yêu % của Bác anh đội
viên đắm chìm trong một cảm
giác hạnh phúc Hình ảnh
'' Bóng Bác lửa hồng '' đã gợi
cho em sự Y thế
nào?
? Hãy khái quát lại những lần
Bác nói với anh chiến sĩ?
? Câu trả lời của Bác giúp em
hiểu gì về tính cách của Bác?
? Câu trời lâm thâm
lặp lại có sắc thái?
? Qua các chi tiết miêu tả ở
trên, em hãy trình bày những
cảm nhận của em về hình
- Độc lập
- Giải thích
- Phát hiện
- So sánh
Khái quát
- Rồi Bác đi dém chăn
Từng người từng người một
Sợ cháu mình giật thột Bác nhón chân nhẹ nhàng
- Bác đi dém chăn cho từng chiến sĩ
- Các động từ: dém, sợ, nhón đã góp phần thể hiện tình cảm của vị chủ tịch & đối với chiến sĩ của mình, của : cha già đối với con cháu
- Đây là một ẩn dụ khá quen thuộc
để chỉ Bác Hồ
- Bạc phơ mái tóc : cha
- Cho con ôm hôn mái đầu tóc bạc
- < : là cha, là Bác, là anh
- Tình yêu thương, sự chăm sóc
ân cần, tỉ mỉ của Bác.
- Hình ảnh thiêng liêng, thần tiên,
cổ tích mà vẫn gần gũi, thân
% ấm áp, ngọt ngào và cụ thể
- Lần đầu: đáp lại sự năn nỉ của anh chién sĩ mời Bác đi ngủ, Bác chỉ nói vắn tắt ''Chú cứ việc ''
- Lần sau: khi trời sắp sáng anh đội viên nằng nặc mời Bác đi ngủ
'' Bác % ;;;, mau ''
- Nỗi lòng, sự lo lắng đối với bộ
đội và nhân dân.
- Tả cảnh
- Tình cảm lo lắng
Trang 6Bác Hồ trong bài thơ?
GV gọi học sinh đọc khổ thơ
cuối
? Vì sao trong đoạn kết nhà thơ
lại viết:
'' Đêm nay Bác là Hồ Chí
Minh''?
GV gọi học sinh đọc lại dẫn
chứng bài thơ
? Câu chuyện diễn ra trong cái
không khí '' ngoài trời lâm
thâm '' Theo em không khí này
đã gợi những gì?
? Hình của Bác Hồ hiện
lên trong bài thơ là hình
thế nào?
? Nêu đặc điểm của thể thơ?
GV minh họa 1 đoạn trong bài
? Nét đặc sắc trong nghệ thuật
miêu tả, kể chuyện của bài
thơ?
? Bài thơ giúp em hiểu
những gì?
Khái quát
Đọc
Nêu
Khái quát
Khái quát
- Tình yêu % mênh mông, sự chăm sóc ân cần, chu đáo
- Khổ cuối là lời giới thiệu nguyên nhân không ngủ của Bác , là chân
lí sâu xa giản dị mà anh đội viên đã giác ngộ sau một đêm không ngủ cùng với Bác
- Trời se lạnh, nhỏ ẩm & khêu gợi ở con : khát vọng về
sự ấm cúng Trong không khí ấy hình ảnh Bác xuất hiện một
bằng cử chỉ dém chăn mà bằng cả tấm lòng cho chiến sĩ và dân công ngủ ngoài rừng
- Gần gũi mà vĩ đại, nguồn tình cảm ấm áp của toàn dân và quân ta trong những ngày đầu kháng chiến
- Thể thơ ngũ ngôn( mỗi câu 5 chữ)
- Số câu trong bài không hạn định
- Cách chia khổ, đoạn tùy ý định : viết
- Nhịp 3/2, 2/3
- Vần: : là vần châ, vần ở các
âm tiết cuối cùng của các câu thơ
có thể là vần liền ( 2 câu liền nhau,
có hai chữ cuối hiệp vần với nhau )
- Có thể là vần cách ( 2 câu cách nhau có hai chữ cuối hiệp vần với nhau )
III Tổng kết.
1 Nghệ thuật.
- Thể thơ ngũ ngôn thich shợp với
kể chuyện, miêu tả
- Chi tiết chân thực, cảm động
2 Nội dung.
Trang 7GV gọi học sinh đọc ghi nhớ.
? Những câu thơ, bài thơ nào
nói về việc Bác Hồ không ngủ?
* Ghi nhớ ( SGK ).
IV.Luyện tập
- Một canh
Hoạt động 4 : Hoạt động nối tiếp
- Học bài
- Kể lại nội dung bài thơ bằng ngôi thứ nhất