Giáo án Tiếng việt 3 tuần 1 đến 5

chữ… *Hướng dẫn viết từ khó: - Đọc các từ khó, học sinh viết - Học sinh viết bảng con theo bảng con, 4 học sinh lên bảng y/ c của giáo viên viết - Yêu cầu học sinh đọc lại các - 3 –4 học[r]

TUẦN : 1

TIẾT : 1 - 2 MÔN : TẬP ĐỌC - KỂ CHUYỆN BÀI : CẬU BÉ THÔNG MINH

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

- Kiến thức: Đọc rành mạch, trôi chảy; biết nghỉ hơi hợp lí sau dấu chấm, dấu phẩy

và giữa các cụm từ Bước đầu biết đọc phân biệt lời người dẫn chuyện với lời các nhân vật Hiểu nội dung bài: Ca ngợi sự thông minh và tài trí của cậu bé Trả lời được các câu hỏi trong SGK Kể lại được từng đoạn của câu chuyện dựa theo tranh minh hoạ

- Kĩ năng: RLKN đọc thành tiếng, đọc - hiểu (TĐ) và kĩ năng nghe – nói (KC) + Giáo dục kĩ năng sống: Tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề.

- Thái độ: Thán phục sự thông minh và tài trí của cậu bé.

II CHUẨN BỊ

- Giáo viên: Tranh minh hoạ truyện kể Bảng viết sẵn câu, đoạn văn cần luyện đọc.

- Học sinh: Sách giáo khoa.

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra sự chuẩn bị, ĐDHT của HS.

3 Bài mới:

 A Tập đọc

a/ Giới thiệu bài: “Cậu bé

thông minh”

b/ GV đọc toàn bài:

- Giáo viên đọc mẫu lần 1

- GV chia câu trong bài và nêu

lên cho HS đọc theo câu

- Mỗi em đọc 1 câu nối tiếp cho

đến hết bài

-GV theo dõi để sữa sai cho học

sinh khi các em đọc (sữa sai

theo phương ngữ)

-Giáo viên hướng dẫn học sinh

luyện đọc đoạn kết hợp giải

nghĩa từ

-GV HD HS luyện đọc kết hợp

giải nghĩa từ: kinh đô, om sòm,

trọng thưởng

c/ Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu bài: (Trình bày ý kiến cá

nhân)

Đoạn 1: Nhà vua nghĩ ra kế gì

để tìm người tài?

-Vì sao dân làng lo sợ khi nghe

lệnh vua?

Đoạn 2: Cậu bé làm cách nào để

vua thấy lệnh của ngài là vô lí?

-HS nhắc lại tựa -HS chú ý lắng nghe

-HS đọc mỗi em 1 câu

-Theo dõi nhận xét, sữa sai

-HS đọc từng đoạn nối tiếp

-Đọc từng đoạn nối tiếp theo cặp

-HS đọc đoạn 1, trả lời câu hỏi Lớp nhận xét

-HS đọc thầm đoạn 2 thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi

Nhận xét, bổ sung, sữa sai

Đoạn 3: Trong cuộc thử tài lần

sau cậu bé yêu cầu điều gì? Vì

sao cậu bé yêu cầu như vậy?

Câu chuyện này nói lên điều gì?

d/ Luyện đọc lại (Thảo luận

nhóm)

-Tổ chức cho 2 nhóm thi đọc

truyện theo vai Nhận xét, tuyên

dương

 B Kể chuyện

1 GV nêu nhiệm vụ :

- Nêu nhiệm vụ của nội dung kể

chuyện Dựa vào tranh minh

hoạ kể lại câu chuyện Cậu bé

thông minh.

2 Hướng dẫn kể: (Đặt câu hỏi)

- Treo tranh.

- GV mời 3 HS tiếp nối nhau,

quan sát tranh và kể 3 đoạn của

câu chuyện

- Hướng dẫn cho HS kể đoạn 1,

2, 3; sau đó cho HS kể từng

đoạn

+ Tranh 1: Quân lính đang làm

gì? Thái độ của dân làng ra sao

khi nghe lệnh này?

+ Tranh 2: Trước mặt vua, cậu

bé đang làm gì?

- Thái độ của nhà vua như thế

nào?

+ Tranh 3: Cậu bé yêu cầu sứ

giả điều gì? Thái độ của nhà vua

thay đổi ra sao?

- 2 HS kể lại toàn bài

-HS đọc thầm đoạn 3 Thảo luận nhóm

-HS đọc 1 đoạn trong bài

+ GT nhân vật + HS diễn đạt

- HS lắng nghe

- HS quan sát lần lượt 3 tranh minh hoạ 3 đoạn của câu chuyện, nhẩm kể chuyện

- HS kể từng đoạn câu chuyện theo gợi ý

- Lớp theo dõi nhận xét

4 Củng cố: Em có suy nghĩ gì về Đức Vua trong câu chuyện vừa học?

- Nhận xét tiết học.

5 Dặn dò: Chuẩn bị bài sau “Hai bàn tay em”

Điều chỉnh, bổ sung

Lop3.net

TUẦN : 1

TIẾT : 1 MÔN : CHÍNH TẢ (TẬP CHÉP) BÀI : CẬU BÉ THÔNG MINH

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

- Kiến thức:

+ Chép chính xác và trình bày đúng quy định bài chính tả; không mắc quá 5 lỗi trong bài

+ Làm đúng bài tập 2 a/b hoặc bài tập chính tả phương ngữ do GV soạn.

+ Điền đúng 10 chữ và tên của 10 chữ đó vào ô trống trong bảng (BT3)

- Kĩ năng:

+ Rèn kĩ năng viết chính tả

- Thái độ:

+ Thán phục sự thông minh và tài trí của cậu bé

II CHUẨN BỊ

- Giáo viên:

+ Nội dung bài viết ở bảng phụ

- Học sinh:

+ SGK

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

- GV kiểm tra vở, bút bảng…

- Để củng cố nề nếp học tập Nhận xét

- Kiểm tra tập vở, ĐDHT của HS

3 Bài mới:

a.Giới thiệu bài: “Cậu bé thông

minh”

b Luyện đọc:

- Giáo viên đọc mẫu

- Đoạn này chép từ bài nào?

+ Tên bài viết ở vị trí nào?

+ Đoạn chép có mấy câu?

+ Cuối mỗi câu có dấu gì?

+ Chữ đầu câu viết như thế nào?

+ Hướng dẫn viết chữ khó

- Giáo viên đọc

- Giáo viên theo dõi uốn nắn

- Chấm, chữa bài

c.Luyện tập:

Bài 1: Điền vào chỗ trống: l/n,

an/ang

- Nhận xét

Bài 3:

-Điền chữ và tên còn thiếu:

-Nhắc tựa

-1 học sinh đọc và trả lời, lớp nhận xét

-Học sinh viết bảng con

-Học sinh trình bày vở, viết bài

-Nộp bài theo tổ

-Tự soát lỗi cho nhau

-Học sinh luyện tập

- HS viết vào bảng con

- GV đính bảng.

- GV xoá hết những chữ đã viết

ở cột chữ

- Cả lớp viết lại vào vở 10 chữ cái và tên chữ theo đúng thứ tự vào vở

4 Củng cố:

- Chấm 1 số vở Nhận xét

- Trò chơi: Tìm chữ có âm đầu l/n hay có vần an/ang

- Nhận xét chung giờ học

5 Dặn dò:

- Dặn HS về nhà chuẩn bị bài sau Chơi chuyền.

Điều chỉnh, bổ sung

Lop3.net

TUẦN : 1

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

- Kiến thức:

+ Đọc rành mạch, trôi chảy; biết nghỉ hơi đúng sau mỗi khổ thơ, giữa các dòng thơ

+ Hiểu nội dung: Hai bàn tay rất đẹp, rất có ích, rất đáng yêu.

+ Trả lời được các câu hỏi trong SGK; thuộc 2 – 3 khổ thơ trong bài

- Kĩ năng:

+ Rèn kĩ năng đọc thành tiếng, đọc – hiểu

- Thái độ:

+ HS biết trân trọng đôi bàn tay của mình

II CHUẨN BỊ

- Giáo viên:

+ Tranh minh hoạ, bài HTL, bảng phụ viết những khổ thơ cần HD HS luyện đọc và HTL

- Học sinh:

+ SGK

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Gọi học sinh lên đọc bài và trả lời câu hỏi

- Giáo viên nhận xét, ghi điểm Nhận xét chung

3 Bài mới:

a.Giới thiệu bài: “Đôi bàn tay

của em”

b.Giáo viên đọc mẫu:

- Đôi bàn tay rất qúi vì nó giúp

cho các em rất nhiều việc

-Giáo viên hướng dẫn học sinh

luyện đọc từng dòng thơ kết hợp

sữa sai theo phương ngữ

-Đọc từng khổ thơ trong nhóm,

kết hợp giải nghĩa từ mới: siêng

năng, giăng giăng, thủ thỉ.

*Tìm hiểu bài:

+ Hai bàn tay của bé được so

sánh với gì?

+ Hai bàn tay thân thiết với bé

như thế nào?

+ Em thích khổ thơ nào? Vì

sao?

- Giáo viên đính bảng phụ viết

sẵn khổ thơ

*Luyện đọc thuộc lòng:

-HS nhắc lại

-Từng cặp học sinh đọc

-Cả lớp đồng thanh

-Học sinh đọc tiếp nối mỗi em

2 dòng hết bài

-1 học sinh đọc 1 đoạn

-Học sinh nêu Lớp nhận xét

- Giáo viên xoá dần các từ, cụm

từ giữ lại các từ đầu dòng thơ -Cả lớp đồng thanh -Học sinh đọc thuộc lòng

-Đại diện 2 dãy

-Học thuộc lòng cả bài

-HS khá, giỏi thuộc

cả bài thơ

4 Củng cố:

- Bài thơ được viết theo thể thơ nào?

- Tổ chức thi đua các nhóm đọc thuộc cả bài

5 Dặn dò:

- Chuẩn bị bài : “Đơn xin vào Đội”.

Điều chỉnh, bổ sung

Lop3.net

TUẦN : 1

TIẾT : 1 MÔN : LUYỆN TỪ VÀ CÂU BÀI : ÔN VỀ TỪ CHỈ SỰ VẬT SO SÁNH

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

- Kiến thức:

+ Xác định được các từ ngữ chỉ sự vật (BT1)

+ Tìm được những sự vật so sánh với nhau trong câu căn, câu thơ (BT2)

+ Nêu được hình ảnh so sánh mình thích và lí do vì sao thích hình ảnh đó (BT3).

- Kĩ năng:

+ Rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu (nói-viết), đọc cho HS

- Thái độ:

+ HS có thái độ khi so sánh các từ chỉ sự vật

II CHUẨN BỊ

- Giáo viên:

+ Bảng phụ trên lớp viết sẵn khổ thơ, câu văn, câu thơ

+ Tranh minh hoạ cảnh biển bình minh yên, 1 chiếc vòng ngọc bích

- Học sinh:

+ SGK

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Kiểm tra sự chuẩn bị của HS

3 Bài mới:

a Giới thiệu bài: Giáo viên nói

về tác dụng của tiết LTVC mà

học sinh đã được làm quen từ

lớp 2 tiết học sẽ giúp cho các

em mở rộng vốn từ, biết nói

thành câu gãy gọn

b.Hướng dẫn học sinh học bài

mới:

-Bài hằng ngày khi nhận xét

miêu tả về các sự vật hiện

tượng, các em đã biết nói theo

cách so sánh đơn giản

- Trong tiết học hôm nay các em

sẽ ôn về từ ngữ chỉ sự vật Sau

đó sẽ bắt đầu làm quen với

những hình ảnh so sánh đẹp

trong thơ văn, qua đó rèn luyện

óc quan sát, ai có óc quan sát

tốt, người ấy sẽ có sự so sánh

hay

c Luyện tập

Bài 1 :

-Học sinh nhắc lại tựa

- Học sinh đọc yêu cầu của bài

- Cả lớp đọc thầm + làm vào vở

-Tìm các từ ngữ chỉ sự vật trong

khổ thơ

-GV chốt lại nhận xét

Bài 2:

-Tìm những sự vật được so sánh

với nhau trong các câu thơ, câu

văn

-Giáo viên đính tranh minh hoa

lên bảng để các em thấy sự

giống nhau giữa cánh diều và

dấu á

-Giáo viên viết dấu hỏi rất to lên

bảng giúp HS thấy sự giống

nhau giữa dấu hỏi và vành tai

Bài 3: Trong những hình ảnh so

sánh ở BT 2 em thích nhất hình

ảnh nào? Vì sao?

- 4 học sinh lên gạch dưới từ ngữ chỉ sự vật

-Cả lớp sữa bài

- Học sinh đọc y/c của bài văn

3 học sinh lên bảng giải và lớp nhận xét

- Cả lớp sữa bài vào vở

-Học sinh trả lời theo sở thích của mình

4 Củng cố:

- Nhận xét tiết học tuyên dương những học sinh tốt hăng say phát biểu, về nhà quan sát cảnh vật chung quanh chúng ta và tập so sánh sự vật

5 Dặn dò:

- Xem trước bài ôn luyện về câu, dấu câu

Điều chỉnh, bổ sung

Lop3.net

TUẦN : 1

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

- Kiến thức:

+ Viết đúng chữ hoa A (1 dịng), V, D (1 dịng); viết đúng tên riêng Vừ A Dính (1 dịng) và câu ứng dụng : Anh em đỡ đần (1 lần) bằng chữ cỡ nhỏ.

+ Bước đầu biết nối nét giữa chữ viết hoa với chữ viết thường trong chữ ghi tiếng.

- Kĩ năng:

+ Rèn kĩ năng viết chữ rõ ràng, tương đối đều nét và thẳng hàng

- Thái độ:

+ Giáo gục tình cảm anh em trong gia đình

II CHUẨN BỊ

- Giáo viên:

+ Mẫu chữ viết hoa A

- Học sinh:

+ Vở tập viết, bảng con

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Kiểm tra ĐDHT của học sinh và bảng con

- Nhận xét chung

3 Bài mới:

a.Giới thiệu bài:

- Tiết học này nhằm củng cố

cách viết chữ viết hoa A và tên

riêng của câu ứng dụng

- Giáo viên ghi tựa

b Hướng dẫn viết bảng con:

+ Giáo viên viết mẫu: chữ, tên

riêng câu ứng dụng: Vừa A

Dính là 1 thiếu nhi người dân

tộc Hmơng anh dũng hy sinh

trong kháng chiến chống thực

dân Pháp đễ bảo vệ cán bộ cách

mạng

+ Luyện câu :

- Nội dung câu tục ngữ: Anh em

thân thiết, gắn bĩ với nhau như

chân với tay lúc nào cũng phải

yêu thương đùm bọc nhau

Anh em như thể tay chân

Rách lành đùm bọc, dỡ hay đỡ đần

- HS nhắc lại, ghi tựa

- Nhắc lại cách viết từng chữ

- Viết bảng con

-Học sinh đọc câu ứng dụng

-Viết bảng con: Anh, Rách

-Học sinh viết vào vỡ

- HS khá, giỏi viết đúng và đủ các dịng trong trang vở Tập viết 3

4 Củng cố:

- Chấm chữa bài - nhận xét

- Nhắc nhở HS chưa viết xong bài trên lớp

5 Dặn dò:

-Về nhà viết tiếp và học thuộc lòng câu ứng dụng

Điều chỉnh, bổ sung

Lop3.net

TUẦN : 1

TIẾT : 2 MÔN : CHÍNH TẢ (NGHE - VIẾT) BÀI : CHƠI CHUYỀN

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

- Kiến thức:

+ Nghe - viết đúng bài chính tả; trình bày đúng hình thức bài thơ; không mắc quá 5 lỗi trong bài

+ Điền đúng các vần ao/oao vào chỗ trống (BT2)

+ Làm đúng BT 3 a/b hoặc bài tập chính tả phương ngữ do GV soạn

- Kĩ năng:

+ Rèn kĩ năng viết chính tả

- Thái độ:

+ Chơi chuyền giúp ta tinh mắt, dẻo chân và khoẻ người

II CHUẨN BỊ

- Giáo viên:

+ Bảng phụ ghi sẵn bài chính tả

- Học sinh:

+ Sách giáo khoa

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

- 3 HS lên bảng viết.HS viết bảng con

- 1 HS đọc thuộc 10 tên chữ đã học

3 Bài mới:

a Giới thiệu bài:

“Chơi chuyền”.

b.Hướng dẫn viết bài:

- Giáo viên đọc lần 1

- Nội dung bài :

+ Khổ thơ 1 nói lên điều gì?

+ Khổ thơ 2 nói lên điều gì?

+ Mỗi dòng thơ có mấy chữ

+ Chữ đầu dòng viết như thế

nào?

- Giáo viên đọc bài theo từng

câu

+ Chấm điểm nhận xét

c.Luyện tập:

BT2 : Điền vào chỗ trống.

BT3 : Thu vở chấm điểm.

- Học sinh lắng nghe

- Học sinh chú ý theo dõi

- Học sinh đọc khổ thơ 1

- Học sinh đọc khổ thơ 2

- 3 chữ

- Học sinh viết vào vở, học sinh chữa lỗi ra lề (đổi chéo)

- Học sinh đọc y/c

- Học sinh giải nháp

- Học sinh lên sữa bài ở bảng lớp

4 Củng cố:

- Nhận xét tiết học

5 Dặn dò:

- Về xem bài “Ai có lỗi”

Điều chỉnh, bổ sung

Lop3.net

TUẦN : 1

TIẾT : 1 MÔN : TẬP LÀM VĂN BÀI : NÓI VỀ ĐỘI TNTP

ĐIỀN VÀO GIẤY TỜ IN SẴN

(TT HCM – LIÊN HỆ)

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

- Kiến thức:

+ Trình bày được một số thông tin về tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh (BT1)

+ Điền đúng nội dung vào mẫu Đơn xin cấp thẻ đọc sách (BT2).

- Kĩ năng:

+ Rèn kĩ năng điền vào giấy tờ in sẵn.

- Thái độ:

+ Giáo dục HS noi gương theo Bác Hồ “Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào”.

II CHUẨN BỊ

- Giáo viên:

+ Mẫu đơn xin cấp thẻ đọc sách

- Học sinh:

+ SGK

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

- GV nêu yêu cầu và cách học tiết Tập làm văn để củng cố nền nếp học tập cho HS

3 Bài mới:

a Giới thiệu bài:

- Bài đơn xin vào đội trong tiết

TLV hôm nay các em sẽ nói

những điều em đã biết về tổ

chức đội TNTP HCM

- Sau đó các em sẽ tập điền

đúng nội dung vào mẫu đơn in

sẵn

b.Hướng dẫn làm bài tập:

+ Bài tập 1:

a/ Đội thành lập vào tháng năm

nào? Ở đâu?

b/ Những đội viên đầu tiên của

đội là ai?

c/ Đội mang tên Bác Hồ khi

nào?

*GV liên hệ: Bác Hồ là tấm

gương cao cả, suốt đời hi sinh

vì tự do, độc lập của dân tộc, vì

hạnh phúc của nhân dân Do

đó, các em cần thực hiện lời

hứa “Thực hiện năm điều Bác

Hồ dạy”.

- Học sinh nhắc lại

- Cả lớp đọc thầm

- Thảo luận nhóm kết hợp với tập làm vào nháp

-Lắng nghe và thực hiện lời

+ Bài tập 2: Đơn xin cấp thẻ

đọc sách - Học sinh đọc yêu cầu - Cả lớp đọc thầm

- Học sinh làm miệng sau đó làm vào vở

- 2 – 3 HS đọc lại bài làm

- Cả lớp nhận xét

4 Củng cố:

- GV nêu nhận xét về tiết học và nhấn mạnh điều mới biết: Ta có thể trình bày nguyện vọng của mình bằng đơn

5 Dặn dò:

- Yêu cầu HS nhớ mẫu đơn, thực hành điều chính xác vào mẫu đơn in sẵn để cấp thẻ đọc sách khi tới các thư viện

Điều chỉnh, bổ sung

Lop3.net

TUẦN : 2

TIẾT : 4 - 5 MÔN : TẬP ĐỌC - KỂ CHUYỆN BÀI : AI CÓ LỖI ?

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

- Kiến thức: Đọc rành mạch, trôi chảy; biết ngắt nghỉ hơi hợp lí sau dấu chấm, dấu

phẩy và giữa các cụm từ Bước đầu biết đọc phân biệt lời người dẫn chuyện với lời các nhân vật Hiểu ý nghĩa: Phải biết nhường nhịn bạn, nghĩ tốt về bạn, dũng cảm nhận lỗi khi trót cư xử không tốt với bạn Trả lời được các câu hỏi trong SGK Kể lại được từng đoạn của câu chuyện dựa theo tranh minh hoạ

- Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng đọc thành tiếng, đọc - hiểu (TĐ) và kĩ năng nghe –

nói (KC)

+ Giáo dục kĩ năng sống: Giao tiếp ứng xử văn hóa, thể hiện sự cảm thông, kiểm

soát cảm xúc

- Thái độ: HS có thái độ tôn trọng và biết nâng niu tình bạn.

II CHUẨN BỊ

- Giáo viên: Tranh minh hoạ bài đọc SGK phóng lớn.

+ Bảng viết sẵn câu, đoạn văn cần hướng dẫn HS luyện đọc

- Học sinh: SGK Tiếng việt 3.

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ: Gọi 2 HS đọc bài Hai bàn tay em và nêu nhận xét về bài đọc.

3 Bài mới:

 Tập đọc

a.Giới thiệu bài: “Ai có lỗi”

b Luyện đọc: Đọc mẫu lần 1

+ Đoạn 1: Đọc chậm, nhẹ nhàng

+ Đoạn 2: Đọc hơi nhanh

+ Đoạn 3, 4, 5: Trở lại giọng

trầm khi En-ri-cô hối hận Dịu

dàng thân thiện của Cô–rét –ti

-Hướng dẫn luyện đọc – kết hợp

giải nghĩa từ

-Hướng dẫn học sinh đọc từng

câu cả bài và luyện phát âm từ

khó Giáo viên nhận xét từng

học sinh, uốn nắn kịp thời các

lỗi phát âm theo phương ngữ

- Đọc từng đoạn và giải nghĩa từ

Hối hận, Can đảm, Ngây.

- Đọc lại bài 1 lượt: Nối tiếp

nhau theo đoạn đến hết bài.(2

nhóm)

- Y/c: Học sinh đọc đồng thanh

theo nhóm theo đoạn (2 và 4)

* Hướng dẫn tìm hiểu bài:

(Trình bày ý kiến cá nhân)

- HS nhắc lại, ghi tựa

- Học sinh lắng nghe

-Mỗi học sinh đọc từng câu đến hết bài

- Mỗi học sinh đọc từng đoạn

- 5 học sinh luyện đọc (kết hợp giải nghĩa từ theo hướng dẫn của giáo viên)

- Đọc nối tiếp theo nhóm

- Hai nhóm thi đua: N1-3

- Nhóm 2 – 4 HS nhận xét

- HS đọc thầm đoạn 1, 2 và