Thông thường dẫn chứng có thể lấy từ trong đời sống , trong lịch sử , sách vở : Làm một bài văn chứng minh một vấn đề về đạo đức , xã hội chủ yếu cần dẫn chứng trong đời sống ; còn làm b[r]
Trang 1Chuyên đề : Văn nghị luận
Tuần 1 + 2 :
I.Đặc điểm và yêu cầu của văn nghị luận :
1.Nhu cầu NL của con trong đời sống là rất lớn VBNL là một văn bản kiểu VBQT trong đời sống xã hội của con , có vai trò rèn luyện duy, năng lực biểu đạt những
4 sâu sắc đời sống không có văn NL thì khó mà hình thành các 4 mạch lạc và sâu sắc trong đời sống Có năng lực nghị luận là một điều kiện cơ bản của con thành đạt
2.Văn nghị luận là văn @ viết ra nhằm xác lập cho con đọc , nghe một
4 , 1 quan điểm nào đó Muốn thế , văn nghị luận phải có luận điểm rõ ràng ,có lý lẽ thuyết phục
Văn nghị luận thực chất là văn bản thuyết lý , VB nói lý lẽ nhằm phát biểu các ng/định , 4 , suy nghĩ , quan điểm vấn đề đặt ra Do đó muốn làm văn nghị luận tốt phải có k/n , q/đ , chủ kiến rõ ràng ,biết sử dụng kinh nghiệm , biết duy lô gic ,
đồng thời biết vận dụng các thao tác phân tích , tổng hợp , quy nạp , diễn dịch , so sánh , suy lý nói chung là phải biết duy trìu @
Muốn cho đọc , nghe cũng hiểu mình , đồng tình và ủng hộ những q/n của mình , viết văn phải có luận điểm rõ ràng , có lý lẽ đúng đắn chặt chẽ rút ra
từ sách vở , đời sống , có những dẫn chứng đáng tin cậy, thuyết phục
3 Mỗi làm văn nghị luận đều phải có luận điểm , luận cứ và lập luận để dẫn đến luận điểm Đây là 3 yếu tố quyết định làm nên văn nghị luận trong đó yếu tố L/đ là quyết
định nhất nó là linh lồn của bãi văn nghị luận , thống nhất các đ/v thành một khối
II.Cách làm bài văn nghị luận
1.Quy trình làm bài văn nghị luận
Bước 1 : Tìm hiểu đề
Việc đầu tiên là phải đọc kĩ đề bài để xác định luận điểm ( đề bài nêu vấn đề gì )
Xác định đối @ : phạm vi nghị luận ở đây là gì ?
Khuynh 4 của đề là khẳng định hay phủ định ?
Đề bài đòi hỏi viết phải làm gì ?
Bước 2 : Tìm ý , lập dàn ý
Muốn lập ý cho bài văn nghị luận đầu tiên phải đọc kĩ đề bài để xác định luận điểm ,sau đó biết đặt ? để tìm ý viết cần xác định đúng vấn đề , phạm vị ,tính chất của đề bài ( Đề văn NL chủ yếu chỉ nêu ra vấn đề của bài làm , còn dùng thao tác nào là tùy cách làm của từng H/S và tùy tính chất của vấn đề Mỗi t/c : ca ngợi
Trang 2, phê phán , tranh luận , phân tích , khuyên nhủ sẽ quy định cách viết , giọng điệu lời văn của bài viết )
Phải xác đinh luận điểm chính đòi hỏi cần bàn bạc , cho ý kiến quý báu gì ? luận
cứ nào cần chứng minh , cho luận điểm Thông muốn tìm luận cứ phải
ra câu hỏi : Cho ý kiến gì ? Vấn đề cần phải bàn là gì ? Đ/ng thế nào ? Vì sao lại có nhận xét vậy ? Điều đó có lợi hay có hại ? lợi hại cụ thể thế nào ? Các lý lẽ và dẫn chứng nào có thể phục vụ cho việc thuyết phục mọi ?
Dàn bài gồm 3 phần xây dựng lập luận là tổ chức , sắp xếp các lý lẽ , luận cứ theo một trình tự nhất định để luận điểm của viết có sức thuyết phục
Bước 3 : Viết bài
Bước 4 : Đọc và sửa chữa:
Trang 3Những kiểu bài thường gặp
A.Lập luận chứng minh I.Khái niệm :
- Chứng : chứng cớ, bằng chứng , dẫn chứng , nhân chứng , vật chứng chứ khôn phải trứng
- Minh : làm sáng tỏ , rõ ràng
Chứng minh bài văn NL là phép lập luận dùng các lý lẽ , chứng cứ xác thực , đáng tin cậy @ mọi thừa nhận để làm sáng tỏ một luận điểm nào đó , 1 ý kiến , 1 nhận
định , 1 đáp án là đúng hay sai , có lợi hay có hại , đáng tin hay không đáng tin
Các lí lẽ , dẫn chứng trong khi chứng minh phải @ sắp xếp trình bày theo một hệ thống nhất định , có thể theo trình tự ( – nay , xa – gần , rộng – hẹp , riêng – chung , khái quát – cụ thể ( và @ lại ) , tùy dụng ý của viết
Các dẫn chứng ( số liệu , sự kiện , hiện @ ,danh ngôn , thơ văn ) phải chính xác , tiêu biểu và toàn diện
II Cách làm bài văn chứng minh :
a 1 : Tìm hiểu đề , tìm ý : Đọc kỹ đề bài và tìm hiểu
- Xác định vấn đề cần chứng minh là vđề gì ?
- Phạm vi đến đâu
- các dẫn chứng có thể tìm ở nguồn nào ?
Vấn đề và yêu cầu c/m nằm ngay trong đề bài , vì vậy khâu tìm hiểu đề bài rất quyết định , quyết định C> đúng đắn cho bài viết hay nói
Thông dẫn chứng có thể lấy từ trong đời sống , trong lịch sử , sách vở : Làm một bài văn chứng minh một vấn đề về đạo đức , xã hội chủ yếu cần dẫn chứng trong đời sống ; còn làm bài c/m một vấn đề về nđ định văn học thì chủ yếu lấy dẫn chứng trong tác phẩm văn học Cũng có vấn đề đòi hỏi lấy dẫn chứng từ cả hai nguồn trên
Dẫn chứng phải đảm bảo tính đúng đắn , xác thực căn cứ trên sách vở và nguồn
đáng tin cậy
Lập luận : là cách xắp xếp trình bày d/c sao cho có hệ thống , tập trung ,chặt chẽ
Điều này đòi hỏi lập luận của viết Cách sắp xếp d/c mach lạc , lớp lang sẽ đạt hiệu quả cao @ lại sẽ lộn sộn rời rạc , không tập trung làm rõ vấn đề
b 2 : Lập dàn bài
MB : Nêu vấn đề cần chứng minh và giải quyết của mình
TB : Chứng minh lần @ mọi khía cạnh của vấn đề
- Giải thích khái niệm , từ ngữ
- C/m bằng lý lẽ xác thực , dẫn chứng đúng đắn
KB : Khẳng định lại vấn đề cần chứng minh
Trang 4c 3 : Viết bài
- Dựng từng đoạn
- MB : Đi thẳng
Suy từ cái chung đến cái riêng
Suy từ tâm lý con
- TB : Có từ ngữ chuyển đoạn , chuyển ý hợp lý : thật vậy ; đúng vậy ; hết
- KB : Hô ứng với mở bài Có thể dùng từ tóm lại ; vấn đề chủ yếu
d 4 : Đọc lại và sửa
III Luyện tập :
Đề bài1: Hãy chứng minh rằng : Bảo vệ rừng là bảo vệ cuộc sống của chúng ta
Yêu cầu :
- Kiểu bài : lập luận chứng minh
- Nội dung : bảo vệ rừng là bảo vệ cuộc sống của chúng ta tầm quan trọng của rừng đối với đời sống của con
Đây là bài văn NL rất gần gũi với mọi Cần làm rõ vai trò của rừng trong đời sống của con về mọi C> diện cần @ dẫn chứng chân thực về
ảnh 4 của rừng đối với đời sống cũng dẫn chứng về thảm họa do con
triệt phá rừng mà gây ra
Phạm vi dẫn chứng là thực tế cuộc sống
Lập dàn ý :
1 Mở bài : Nêu vấn đề cần chứng minh
Thiên nhiên đãi cho đn rừng vàng biển bạc rừng mang lại cho con những nguồn lợi vô cùng to lớn về vật chất , và hơn thế nữa , cao hơn giá trị vật chất , rừng còn chính là cuộc sống của chúng ta
2 Thân bài : Lần @ c/m từng vấn đề
a bảo vệ rừng là bảo vệ nguồn lợi kinh tế to lớn mà rừng đem lại cho con
- Rừng cho gỗ quý , 0@ liệu khoáng sản , động thực vật đa dạng
- Rừng thu hút khách du lịch sinh thái
- Rừng góp phần bảo vệ an ninh quốc phòng
“ Rừng che bộ đội , rừng vây quân thù Rừng đã cùng con đánh giặc , bảo vệ cách mạng ”
- V.v
b Bảo vệ rừng chính là bảo vệ cân bằng sinh thái , bảo vệ môi sống của con
- Rừng là ngôi nhà chung của muôn loài động thực vật , trong đó có những loài vô cùng quý hiếm đã @ ghi vào sách đỏ của thế giới Nếu ngôi
Trang 5nhà chung ấy không @ bảo vệ sẽ dẫn đến hậu quả không nhỏ về mặt sinh thái Sự phá hoại rừng ở Bình thuận là một ví dụ
- Rừng là lá phổi xanh vô cùng quan trọng điều hòa không khí
- Rừng ngăn lũ , chống xói mòn , điều hòa khí hậu
- ở Việt nam từ bắc chí nam lũ lụt bão gió xẩy ra liên miên nhiều năm qua
là bởi rừng bị khai thác , chặt phá vô kế hoạch thêm vào đó là việc ô nhiễm nguồn , bệnh dịch phát sinh
3 Kết bài : Sự sống của con gắn bó chặt chẽ với thiên nhiên , trong đó có rừng
- Bảo vệ rừng chính là bảo vệ cuộc sống của chúng ta
- Phải biết khai thác rừng một cách có hiệu quả , cấm chặt phá bừa bãi
- trồng rừng ,phát triển rừng
- Hãy bảo vệ cuộc sống của chúng ta bằng cáh bảo vệ rừng giữ vững màu xanh cuộc sống
Đề số 2 : Hãy chứng minh rằng văn học đã mở rộng sự hiểu biết và nâng cao t/c
đói với q/h đn cho mỗi chúng ta
Yêu cầu :
- Kiểu bài : Chứng minh
- Nd cần ch/m : Văn học đã chúng ta
- P/v d/c Các t/p đã học và học thêm trong > trình
Lập dàn ý :
1 Mở bài : Giải quyết vấn đề của văn học nói chung trong chức năng cung cấp kiến
thức , bồi 0x t/c cho con nói riêng
2 Thân bài :
a ý 1 : Chứng minh văn học đã mở rộng sự hiểu biết của con :
Tác phẩm văn học cho ta hiểu biết về lịch sử , địa lý của các vùng miền của đất
ta
Dẫn chứng :
- Truyền thuyết
- Ca dao dân ca
Tác phẩm văn học cho biết về đ/s t/c của ông cha ta ( d/c ca dao , dân ca )
Tác phẩm văn học cho biết cuộc sống của con ở mỗi miền đất và những miền đất lạ trên thế giới ( d/c văn học trong và ngoài )
b ý 2 : Chứng minh văn học đã bồi 0x nâng cao t/c và qhđn
Trang 6 Tác phẩm văn học bồi 0x tình yêu quê > ( d/c ca dao , tùy bút )
Tác phẩm văn học bồi đắp tình yêu đất ( d/c ca dao , tùy bút , thơ
c ý 3 : Khẳng định vai trò của văn học trong việc mở rộng hiểu biết và bồi 0x t/c trong >< qh , đn , cmc
3 Kết bài : Xác định thái độ đúng đắn với việc học văn , làm văn
Đề số 3 : Bàn về vai trò vị trí của nhà văn trong xã hội có người cho rằng “ Nhà
văn là kĩ sư tâm hồn “ Em hãy giải thích ý kiến trên
Yêu cầu : Bằng việc cảm nhận một số văn bản nghệ thuật chọn lọc trong > trình ngữ văn 7 , hãy làm sáng rõ thiên chức và sứ mệnh cao cả của nhà văn trong việc bồi
đắp tâm hồn con
Đề số 4 : Văn > sẽ là hình dạng của sự sống muôn hình vạn trạng chẳng
những thế văn > còn sáng tạo ra sự sống ( bốc phét chỉ sáng tạo ra cuộc sống thôi )
Đề số 5 : cách viết của bác rất giản dị
Đề số 6 : Bản chất của viên quản gia ( trong chuyện ngắn của SCMB
Trang 7Tuần 3,4 B Lập luận giải thích
1 Giải thích trong văn NL là: làm cho đọc hiểu rõ các 4 , đạo lí , p/c ,
q/hê .Cần @ giải thích nhằm nâng cao nhận thức ,trí tuệ , bồi 0x 4 tình cảm cho con ta giải thích bằng các cách sau :
- Nêu định nghĩa
- Kể ra các biểu hiện
- So sánh đối chiếu với các hđ khác
- Chỉ ra các mặt lợi hại , nguyên nhân , hậu quả của hành động , vấn
đề @ giải thích
Ví dụ : Giải thích về lòng khiêm tốn :
Đ/ngh : khiêm tốn có thể @ coi là một bản tính căn bản của con
Liệt kê các biểu hiện của lòng khiêm tốn
Chỉ ra cái lợi , cái hại của lòng khiêm tốn
Nêu rõ lí do cần phải khiêm tốn
Tất cả những điều trên nhằm giải thích cho khác hiểu rõ nội dung của khái niện lòng khiêm tốn
Khi giải thích , lí lẽ phải rõ ràng , dễ hiểu , chặt chẽ sắc bén thể hiện một quan
điểm , một lập đúng đắn , tiến bộ , phù hợp với chân lí khách quan thì mới
có sức thuyết phục
Để đảm bảo cho lí lẽ có sức thuyết phục , giải thích cũng cần phải nêu dẫn chứng không cần phân tích dẫn chứng ,chỉ ra một cách thoáng qua , chỉ gợi ra mà thôi
Muốn giải thích một vấn đề thì phải tìm đủ lí lẽ để giảng giải , cắt nghĩa vấn
đề đó Muốn tìm @ lí lẽ thì hết phải biết đặtcâu hỏi , sau đó phải KT để tìm ra lí lẽ Các câu hỏi cần có là :
- Nghĩa là gì? Khái niệm
- Tại sao ? Nguyên nhân , lí do
- Vì sao ? Giải thích một quan niệm , một danh ngôn , một nhận định , nội dung một câu ca dao , tục ngữ đòi hỏi phải hiểu rõ vấn đề cần giải thích chứa đựng trong đó
viết không chỉ ra cách hiểu của riêng mình mà cần phải ra cách hiểu chung nhất , phổ biến nhất về điều đó
Để làm rõ vấn đề , viết căn cứ vào những yêu cầu của đề để tập hợp lí
lẽ , sắp xếp lí lẽ , vận dụng các C> pháp giải thích : Định nghĩa , d/ giải , l/ kế , nêu vấn đề , đối sánh để làm sáng tỏ vấn đề một cách toàn diện
Trang 8Với những vấn đề khó , nên ra nhận định ở mức độ cần thiết, không to tát , cứng nhắc hoặc có thể giải thích còn có những cách hiểu khác nữa * nên tập trung vào cách hiểu @ trình bày
Ví dụ :
a) Nhà thơ Tố Văn Hữu có nói : “ Thiếu niên phải biết mơ e hành động “ Em hãy giải thích ý kiến trên
- Giải thích mơ là gì ?
- Hành động là gì ?
- Vì sao TN phải biết mơ ?
- Vì sao TN phải biết hành động ? b) Giải thích ý kiến sau : “ Lòng hiếu thảo là cái gốc của đạo lí con “
- Lòng hiếu thảo là gì ?
- Đạo lí con là gì ?
- Tại sao nói lòng hiếu thảo là cái gốc của đạo lí con ?
Tóm lại : Biết đặt câu hỏi để tìm ra lí lẽ cho mottj bài văn giải thích là một vấn đề kĩ năng
rất quan trọng Có đặt câu hỏi mới tìm @ lí lẽ , mới chủ động , tích cực tìm hiểu , giải thích mọi hiện @ , mọi vấn đề trong cuộc sống
2) Dàn bài chung :
a Mở bài :
- Dẫn dắt vào vấn đề Đi thẳng vào vấn đề
>< h/c với ý thức Nhìn từ chung đến riêng -Nêu vấn đề cần giải thích: ( 1 nx , đ fa , câu TN , cd )
b Thân bài : Triển khai việc giải thích
+ Giải thích :
- Nêu C> , phạm vi cần giải thích : từ ngữ nào , nd gì ?
- Giải thích lần @ các nội dung trên
- Lí lẽ của giải thích
- Nội dung của những vấn đề cần giải thích : Định nghĩa , nghĩa đen , nghĩa bóng , phạm vi tác động
- Cách hiểu đúng đắn , toàn diện đối với vấn đề căn cứ vào điều kiện lịch sử cụ thể
+Suy ra cần sử dụng cách giải thích cho phù hợp
+Lời văn sáng sủa rõ ràng dễ hiểu
+ Giữa các phần các đoạn cần có sự liên kết chặt chẽ
c.Kết bài :
Trang 9- nêu ý nghĩa của điều giải thích với mọi hoặc nhấn mạnh cách hiểu đúng không thể bác bỏ @ cũng có thể liên hệ thực tế rút ra bài học cho bản thân
( xem SGK / 85 – 86 )
3 ) Luyện tập :
Đề 1 : Giải thích câu tục ngữ “ Lá lành đùm lá rách “
Yêu cầu :
- Giải thích rõ ý nghĩa của câu tục ngữ ( Nghĩa đen của từ ngữ trên cơ sở đó nêu lên nghĩa bóng của câu )
- Cách diễn đạt của tục ngữ : Ngắn gọn , có vần , có vế đối xứng
- Nội dung của tục ngữ : Tổng kết khái quát kinh nghiệm sản xuất , ứng xử xã hội
- \ ra định nghĩa về lòng yêu >
- Liên hệ những biểu hiện của lòng yêu >
- Lysdo phải yêu > nhau
- Chỉ ra tác dụng , ý , nghĩa của tình cảm yêu > , giúp dỡ lẫn nhau trong cuộc sống
- Suy nghĩ về tình cảm này trong những hợp ngoài xã hội
- Từ sự giải thích , xác định một thái độ đúng đắn về việc ứng xử trong suộc sống theo khái niệm của ( tổng kết trong tục ngữ
a.Mở bài :
- Giới thiệu nội dung của câu tục ngữ cần giải thích Ví dụ : Tục ngữ là trí khôn của nhân loại , thể hiện những 4 quan điểm , những bài học làm , những bài học ứng xử trong cuộc sống một trong những câu tục ngữ đó là : “ Lá lành đùm lá rách , lá rách ít đùm lá rách nhiều “
b Thân bài : Khai triển việc giải thích
Nghĩa đen :
- Lá lành : Lá còn nguyên vẹn , lành lặn
- Lá rách : Không còn nguyên vẹn , rách nát , tả tơi
- Đùm : bao bọc , bảo vệ , che chở Mối quan hệ của hai cái lá : Lá lành lặn bao bọc che chở cho lá rách Đây là khái niện trong gói bánh , gói giò của dân gian
- Vì sao 2 loại lá này cần phải che chở bao bọc cho nhau ?
+ Vì sự tồn tại và phát triển của bản thân chúng nói riêng và của cái cây nói chung
Trang 10+ Vì vẻ đẹp trong sự bền chắc khi ta dùng lá để gói bánh , gói hàng
Nghĩa bóng :
+ Lá lành :
- Chỉ sự bình an , tốt
- Chỉ giàu có , ấm no , có điều kiện , hạnh phúc ,
+ Lá rách :
- Chỉ nghèo , khó khăn , hoạn nạn
- Chỉ bất hạnh , xấu
Con cần yêu > , đùm bọc che chở nhau , giúp đỡ nhau trong tình yêu giai cấp , dân tộc , cộng đồng
+ Vì sao con cần phải > yêu đùm bọc lẫn nhau ?
- Thế nào là > yêu , giúp đỡ lẫn nhau ?
- Vì sao phải > yêu giúp đỡ nhau ( Trong gđ , bb , xh )
- Tình yêu > biểu hiện thế nào trong đời sống xã hội , trong LĐSX trong nhà và trong đời sống hiện tại ?
- Tính tích cực của lòng yêu > ? Sống không có lòng yêu > thì có tác hại thế nào ?
- Khẳng định tình cảm đó chính là đạo lí tốt đệp , là truyền thống quý báu của dân tộc ta , xã hội ta
c Kết bài :
Cảm nhận về sự sáng xuốt khôn ngoan của ( khi khuyên nhủ con
đùm bọc hỗ trợ lẫn nhau
Xác định thái độ đúng đắn , thái độ đ/c , giúp đỡ , chia xẻ trong cuộc sống
Đề 2 : Hãy gải thích vì sao những tấn trò mà Va ren bày ra với Phan Bội Châu lại
@ gọi là những trò lố ?
Đề 3 : “ Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt là một điều rất cần thiết Em hiểu thế
nào là sự trong sáng của tiếng Việt ? Hãy lấy vài dẫn chứng trong thơ ca để chứng minh sự trong sáng của tiếng Việt
' liệu :
Sự trong sáng của ngôn ngữ là kết quả của cả một quá trình phấn đấu Trong
và sáng luôn đi đôi với nhau Trong nghĩa là trong trẻo , trong sạch , rõ ràng Sáng
@ hiểu là sáng sủa , dễ hiểu Trong sáng là rõ ràng dễ hiểu Những khái niệm , nhận thức , suy nghĩ mà chúng ta duy rõ ràng thì lời diễn đạt cũng @ minh
...Yêu cầu :
- Kiểu : Chứng minh
- Nd cần ch/m : Văn học
- P/v d/c Các t/p học học thêm > trình
Lập dàn ý :< /b>
1 Mở : Giải vấn đề văn học nói chung... văn ) phải xác , tiêu biểu toàn diện
II Cách làm văn chứng minh :< /b>
a : Tìm hiểu đề , tìm ý : Đọc kỹ đề tìm hiểu
- Xác định vấn đề cần chứng minh vđề ?
-. .. Luyện tập :< /b>
Đề bài1 : Hãy chứng minh : Bảo vệ rừng bảo vệ sống chúng ta
Yêu cầu :
- Kiểu : lập luận chứng minh
- Nội dung : bảo vệ rừng bảo vệ sống