Gi¸o ¸n Ng÷ v¨n 8 hiện mối quan hệ người cùng c¶nh ngé khÝch lÖ ý thøc tr¸ch nhiệm nghĩa vụ của mỗi người đối với đạo vua – tôi cũng như đối với tình cốt nhục * Phê phán thái độ hành độn[r]
Trang 1Tiết 94 hịch tướng sĩ Trần Quốc Tuấn
I Mục tiêu bài dạy:
Giúp học sinh cảm nhận lòng yêu bất khuất của Trần Quốc Tuấn, của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên thể hiện qua lòng căm thù giặc, tinh thần quyết chiến, quyết thắng kẻ thù xâm 7
Nắm đặc điểm cơ bản của thể hịch, thấy những đặc sắc nghệ thuật trong văn chính luận
Rèn kĩ năng đọc, phân tích văn nghị luận cổ
Lồng ghép giáo dục kĩ năng sống:
+ Kĩ năng giao tiếp ( Trao đổi, trình bày suy nghĩ về lòng căm thù giặc, ý chí quyết chiến quyết thắng kẻ thù của TQT)
+ Kĩ năng suy nghĩ sáng tạo ( Phân tích klết cấu, lập luận và ý nghĩa nội dung của TP)
+ Xác định giá trị bản thân( Có trách nhiệm với đất $ dân tộc)
Giáo dục S đạo đức Hồ Chí Minh (Liên hệ S yêu và độc lập dân tộc của Bác)
Giáo dục tinh thần yêu $ tự hào dân tộc
II Phương tiện thực hiện:
GV : Giáo án , SGK, SGV, Tài liệu tham khảo
HS : Sách vở, ĐDHT
III Cách thức tiến hành
Gợi mở, vấn đáp, nêu vấn đề
IV Tiến trình giờ dạy
1 Tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
Em hãy cho biết hoàn cảnh ra đời của bài “ Hịch sĩ” của Trần Quốc Tuấn?
- Nêu bố cục của bài “Hịch” (bài hịch chia làm mấy phần? Nội dung chính của từng phần)
3 Bài mới:
Trang 2Hoạt động 1 Khởi động
Nếu trở về với lịch sử, sống với những ngày tháng sôi sục của năm 1285,
đất đang đứng nguy cơ giặc Nguyên Mông xâm $ mà đọc bài Hịch thì hẳn một ^ có 8 tâm sẽ không thể ngồi yên Trần Quốc Tuấn viết bài Hịch sĩ không chỉ thức tỉnh ^ đọc bởi lý lẽ chặt chẽ sắc bén mà còn rung
động ^ đọc bởi tấm lòng của 1 vị chủ soái bồi hồi lo lắng cho vận mệnh sống còn của đất 7 Và từ đó bài Hịch truyền thêm cho mỗi ^ 1 khí thế “Sát Thát” hừng hực, một niềm tin tất thắng không gì lay chuyển nổi để làm nên 1 “hào khí Đông A” khiến kẻ thù phải bạt vía kinh hồn
Tiết chúng ta đã tìm hiểu tấm lòng của vị chủ soái hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp lời phân tích đúng sai và lời kêu gọi của Trần Quốc Tuấn để thấy sức thuyết phục mạnh mẽ của bài Hịch
Hoạt động 2 Đọc hiểu văn bản
Đọc phần 3 của bài Hịch từ :
“Các 8… phỏng có
không.”
- Phần văn bản này có mấy nội
dung xác định nội dung từng
đoạn?
Em có nhận xét gì về sắp xếp nội
dung từng đoạn trong văn bản
này? có thể đảo đoạn văn nào lên
không?
I Đọc và tìm hiểu chú thích.
II Tìm hiểu văn bản.
3 Phân tích.
c Phân tích những phải trái, đúng sai của Trần Quốc Tuấn với các tướng sĩ,
* Đoạn văn bản có 3 nội dung:
+ Tình cảm và ân nghĩa của Trần Quốc Tuấn với các sĩ & quyền
+ Phê phán thái độ hành động sai trái, không hợp thời của các sĩ và hậu quả của nó + Chỉ ra thái độ hành động đúng và hợp thời của các sĩ và kết quả của nó
Nội dung các đoạn sắp xếp theo 1 trình tự logic chặt chẽ – nội dung đoạn làm cơ sở cho đoạn sau và cùng đến mục đích văn bản:
+ Khích lệ lòng tự trọng liêm sỉ ở mỗi ^ khi thấy rõ cái sai điều đúng
Trang 3Trần Quốc Tuấn đã nhắc lại mối
quan hệ, cách đối đãi của chủ
soái với sĩ & quyền
thế nào?
ở đây tác giả đã sử dụng biện
pháp nghệ thuật gì trong diễn
đạt? em có nhận xét gì về lời lẽ
giọng văn?
Em hiểu thế nào về cách
xử đối đãi của Trần Quốc Tuấn
với sĩ & quyền
Việc nhắc lại mối quan hệ ân
tình ấy mục đích để làm gì?
Mục đích của đoạn văn là để
nhắc nhở tướng sĩ phải nhớ đến
ân nghĩa của chủ mà báo đền
cho xứng đáng mặt khác ta thấy
mối quan hệ đẳng cấp được tác
giả ý thức rất sâu sắc, giọng điệu
phân biệt trên dưới rất rõ đầy ân
tình bao dung song cũng đầy
quyền uy trong mối quan hệ thần
– chủ, chủ – tôi nhưng cũng thể
+ Quyết tâm lập công danh xả thân vì
* Tình cảm và ân nghĩa của Trần Quốc Tuấn với các tướng sĩ dưới quyền:
+ Không có mặc cho áo + Không có ăn cho cơm + Quan nhỏ – thăng chức + A8 ít – cấp bổng + Đi thuỷ – cho thuyền + Đi bộ – cho ngựa + Trận mạc cùng sống chết + Nhàn hạ cùng vui ^
Biện pháp: Liệt kê ở hai 8 diện vật chất và tinh thần
Lặp cấu trúc: không - thì cho; điệp từ “cùng”
Nhắc lại cách xử chu đáo hậu hĩnh, quan tâm trên mọi lĩnh vực
Mối quan hệ thân thiết đồng cam cộng khổ
Khích lệ tinh thần trách nhiệm, ý thức nghĩa vụ của mỗi ^ đối với đạo vua tôi tình cốt nhục
Trang 4hiện mối quan hệ người cùng
cảnh ngộ khích lệ ý thức trách
nhiệm nghĩa vụ của mỗi người
đối với đạo vua – tôi cũng như
đối với tình cốt nhục
Trần Quốc Tuấn đã phê phán các
sĩ những điều gì?
Em có nhận xét gì về cách trình
bày, giọng văn của Trần Quốc
Tuấn khi phê phán sĩ
Trần Quốc Tuấn đã phê phán
thái độ lối sống gì của sĩ
Sau khi phê phán những hành
động của sĩ Trần Quốc
* Phê phán thái độ hành động sai trái, không hợp thời của các tướng sĩ và hậu quả của nó
+ Phê phán:
- Thái độ: - Chủ nhục – không biết lo
- nhục – không biết thẹn
- Hầu giặc – không biết tức
- Nghe nhạc Thái ^ đãi giặc – không biết căm
- Lối sống: - Chọi gà, đánh bạc, ham săn bắn, thích $ mê tiếng hát
- Vui thú ruộng ;^ $ quyến luyến
vợ con, lo làm giàu
+ O8 pháp liệt kê, lặp cấu trúc ngữ pháp, điệp từ
+ Giọng văn trách móc vừa trì chiết thống thiết, vừa nghiêm khắc
Phê phán thái độ bàng quan thờ ơ đánh mất lòng tự trọng, tự tôn dân tộc
- Phê phán thói ăn chơi S lạc không hợp thời
- Phê phán lối sống vun vén lợi ích cá nhân khi Tổ quốc đang nguy
+ Hậu quả:
- Tình huống: Khi đối phó với giặc:
Trang 5Tuấn đã nêu những hành động
sai trái ấy trên những 8
diện nào? Hậu quả của những
8 diện ấy đã diễn đạt
cụ thể thế nào?
Em có nhận xét gì về nghệ thuật
diễn đạt và giọng văn tác giả sử
dụng ở đây?
Nghệ thuật diễn đạt, giọng văn
của Trần Quốc Tuấn sử dụng ở
đoạn này có tác dụng gì?
+ Cựa gà không thể đâm áo giáp giặc + Cờ bạc không thể làm nhu nhà binh + Tiền của không mua đầu giặc
+ Chó săn không đuổi quân thù + = không thể làm giặc say chết + Tiếng hát không thể làm giặc điếc tai
Hình ảnh 8 phản, liệt kê, điệp từ, điệp
ý, tăng tiến Giọng văn mỉa mai, chế giễu
Phân tích rõ tác hại những việc S chừng đơn giản, dễ thấy mà sĩ lại
&^ không biết và hậu quả to lớn là thất bại khi chiến đấu với kẻ thù
- Hậu quả khôn ^ khi thất bại quân thù: nước mất nhà tan
Thái ấp không còn Bổng lộc mất Gia quyến tan Vợ con khốn Xã tắc tổ tiên bị giày
xéo
Phần mộ bị quật
chịu nhục tiếng dơ
khôn rửa
Gia thanh mang tiếng
- Điệp ngữ, điệp ý theo lối tăng tiến
- Sự đối xứng giữa: ta – 8
- Từ ngữ phủ định sử dụng cặp quan hệ hô ứng chẳng những - mà còn
Từng chỉ ra kết cục bi thảm nhục nhã cả về vật chất và danh dự của cả chủ soái lẫn
sĩ theo mức độ tăng dần
Trang 6Đặt mình vào vị trí sĩ &
quyền của Trần Quốc Tuấn khi
nghe những lời phân tích này em
có suy nghĩ gì?
Sau khi phân tích những hành
động sai trái và hậu quả của lối
sống cầu an mất cảnh giác tác
giả đã khuyên bảo sĩ
u gì? em hiểu những gì về
lời khuyên ấy?
Để lời khuyên thêm sức thuyết
phục Trần Quốc Tuấn đã giúp
sĩ hình dung thế nào
về kết quả khi nghe theo lời
khuyên đó?
cảnh tỉnh sĩ, giúp sĩ nhận rõ hậu quả khôn ^ của lối sống bàng quan, vô trách nhiệm với đất $ khích lệ lòng tự trọng cá nhân
* Chỉ ra thái độ hành động đúng và hợp thời của các tướng sĩ và kết quả của nó.
- Lời khuyên răn:
+ Đặt mồi lửa… làm nguy cơ
+ Kiềng canh nóng … làm răn sợ
Sử dụng điển tích
Lời khuyên cần phải thay đổi ý thức, biết nêu cao tinh thần cảnh giác kẻ thù
- Chỉ ra hành động:
+ Huấn luyện… tập &
+ Giỏi… Bàng Mông, Hậu Nghệ + Bêu đầu… Hốt tất Liệt ở cửa khuyết Rữa thịt Vân Nam X8 ở Cả Nhai
Chỉ ra những việc làm thiết thực, những hành động đúng nên làm: tích cực luyện tập binh $ trau dồi võ nghệ chuẩn bị chiến đấu với kẻ thù
- Kết quả: chiến thắng kẻ thự, đất nước thỏi bỡnh
+ Bêu đầu… Hốt tất Liệt ở cửa khuyết Rữa thịt Vân Nam X8 ở Cả Nhai +
Thái ấp vững bền Bổng lộc đời đời
S thụ Gia quyến êm ấm Vợ con bách niên
Trang 7Nhận xét cách diễn đạt của đoạn
văn
+ So sánh cách trình bày của
đoạn văn này với đoạn văn trên?
+ Em có nhận xét gì về hai câu
văn kết thúc đoạn văn:
- Lúc bấy giờ, dẫu các 8
muốn vui vẻ phỏng có
không?
- Lúc bấy giờ, dẫu các 8
không muốn vui vẻ phỏng có
không?
+ Cái hay của đoạn văn là lặp
cấu trúc của đoạn trên: điệp ngữ
- tăng tiến và sự trái ngược của
viễn cảnh thê thảm đau xót với
viễn cảnh huy hoàng vẻ vang,
đầu hàng thất bại thì mất tất cả,
nhục nhã muôn đời còn thắng lợi
thì được tất cả cả chung cả riêng
+ Câu kết ở đoạn văn sai chỉ
thêm 1 từ không còn lặp lại
giống như câu kết ở trên đó là
câu hỏi tu từ tự nó như lời khẳng
giai lão Tông miếu muôn đời
tế lễ
Tổ tông… thờ cúng quanh năm
Thân ta đắc chí Trăm năm tiếng tốt
… truyền Danh hiệu không bị
mai một
Tên họ sử sách thơm
- Lặp kết cấu ngữ pháp, đối lập ý cân xứng,
Điệp ý tăng tiến câu văn mang ý khẳng định
Chỉ ra viễn cảnh huy hoàng vẻ vang cả về vật chất lẫn danh dự của cả chủ và tớ
Khi có thái độ và hành động đúng đắn Khích lệ ý chí lập công danh, xả thân vì
lời lẽ đanh thép, vừa có lý, vừa có tình giúp
sĩ nhận ra đúng sai phải trái và nghe theo, khích lệ lòng yêu $ ý chí quyết chiến, quyết thắng với kẻ thù xâm
Trang 8định đanh thép vừa xoáy vào tâm
trí người nghe và vừa như 1 lời
kết luận mà hiển nhiên không thể
khác
Từ việc chỉ ra đúng – sai, phải –
trái, Trần Quốc Tuấn ra
những chủ 8 8
gì cho những sĩ &
quyền
Em hiểu thế nào về cuốn
binh yếu 7
Sau khi ra chủ 8 Trần
Quốc Tuấn đã lập luận thế
nào để các sĩ tâm phục
khẩu phục học tập binh yếu
Mục đích của toàn văn bản Hịch
sĩ của Trần Quốc Tuấn là
gì?
Khái quát những nét đặc sắc về
nghệ thuật tạo ra sức thuyết phục
với ^ đọc cả bằng nhận thức
và tình cảm của bài Hịch
(lập luận, giọng văn, câu văn,
biện pháp tu từ)
d những mệnh lệnh chủ trương cụ thể của Trần Quốc Tuấn đối với các tướng sĩ:
- Chủ 8 E Học tập binh yếu
- Vạch ra hai con ^ E + Nếu chuyên tập theo sách, theo lời dạy bảo – phải đạo thần chủ
+ khinh bỏ sách, trái lời – kẻ nghịch thù
- Học tập binh $ luyện tập võ nghệ
- Khích lệ, cổ vũ tinh thần trung quân ái quốc, sẵn sàng chiến đấu quyết thắng kẻ thù
4 Tổng kết
a Nghệ thuật:
Lập luận chặt chẽ, sắc bén, giàu sức thuyết phục, khích lệ nhiều mặt để tập trung vào 1 mục đích
- Giọng văn đa dạng, biến hoá - lời văn giàu hình ảnh cảm xúc, kết hợp hài hoà giữa lý và
Trang 9Bài hịch đã phản ánh tinh thần gì
của quân dân thời Trần?
tình – câu văn đa dạng phong phú
- Sử dụng nhiều biện pháp tu từ đặc sắc
b Nội dung:
Phản ánh tinh thần yêu căm thù giặc, ý chí quyết chiến quyết thắng kẻ thù xâm của quân dân thời Trần
Hoạt động 4 Củng cố và dặn dò
4 Củng cố:
1 Đánh số cho đoạn văn ở phần 3:
Đoạn 1: Chẳng những thỏi ấp của ta………… không
Đoạn 2: Như vậy, chẳng những thỏi ấp của ta:……… không Hai đoạn văn này có gì giống và khác nhau về nội dung và hình thức
(Giống: cùng sử dụng biện pháp nghê thuật lặp cấu trúc câu, điệp ngữ tăng tiến,
Cùng hướng tới mục đích giúp tướng sĩ nhận thức được hành động đúng sai nêu cao tinh thần quyết chiến, quyết thắng kẻ thù xâm lược
Khác:
Viễn cảnh thê thảm
Sử dụng từ phủ định: không còn cũng
mất bị tan
Viễn cảnh huy hoàng, vẻ vang
Sử dụng từ khẳng định mãi mãi, vững bền, đời đời
2 Khích lệ nhiều mặt để tập trung vào một đó là cách triển khai lập luận của bài hịch sĩ Hãy làm sáng tỏ điều này bằng một đồ về kết cấu của bài Hịch
3 Cuối bài Hịch, tác giả viết: ta viết ra bài hịch này để các 8 biết bụng
ta
Theo em, sĩ thời Trần sẽ biết bụng chủ của mình là Trần Quốc Tuấn thế nào qua bài Hịch của ông?
4 Sau khi học xong bài hịch, em suy nghĩ thế nào về trách nhiệm của bản thân mình với đất $ với dân tộc?
Trang 105 Hướng dẫn HS về nhà:
Chứng minh bài Hịch sĩ có lập luận chặt chẽ, sắc bén và giàu hình S cảm xúc do đó có sức thuyết phục cao