Sinh học 10 Chủ đề Vỉut và các ứng dụng

- Trình bày được phương thức lây truyền một số bệnh do virus ở người, thực vật và động vật và cách phòng chống. Giải thích được các bệnh do virus thường lây lan nhanh, rộng và có nhiều b[r]

Trang 1

CHUYÊN ĐỀ: VIRUS VÀ CÁC ỨNG DỤNG

Môn: Sinh học, lớp 10 (Thời lượng: 04 tiết)

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức, Kỹ năng, thái độ

a Kiến thức

- Nêu được khái niệm và các đặc điểm của virus Trình bày được cấu tạo của virus

- Trình bày được các giai đoạn nhân lên của virus trong tế bào chủ Từ đó giảithích được cơ chế gây bệnh do virus

- Kể tên được một số thành tựu ứng dụng virus trong sản xuất chế phẩm sinhhọc; trong y học và nông nghiệp; sản xuất thuốc trừ sâu từ virus

- Trình bày được phương thức lây truyền một số bệnh do virus ở người, thực vật

và động vật (HIV, cúm, sởi, ) và cách phòng chống Giải thích được các bệnh dovirus thường lây lan nhanh, rộng và có nhiều biến thể

- Thực hiện được dự án hoặc đề tài điều tra một số bệnh do virus gây ra vàtuyên truyền phòng chống bệnh

- Trung thực: Khách quan trong nhận xét, đánh giá quá trình học tập của bản thân

và bạn bè, từ đó hoàn thiện bản thân

Trang 2

gây bệnh do virus.

- Học sinh có thể kể tên được một số thành tựu ứng dụng virus trong sản xuấtchế phẩm sinh học; trong y học và nông nghiệp; sản xuất thuốc trừ sâu từ virus

- Trình bày được phương thức lây truyền một số bệnh do virus ở người, thực vật

và động vật (HIV, cúm, sởi, ) và cách phòng chống Giải thích được các bệnh dovirus thường lây lan nhanh, rộng và có nhiều biến thể Thông qua hoạt động xem cáchình ảnh về triệu chứng, quá trình gây bệnh của một số bệnh trên các đối tượng khácnhau

 Năng lực giao tiếp và hợp tác

- Khả năng phân công, xác định nhiệm vụ bản thân và các thành viên trong nhómkhi thực hiện phiếu học tập, trò chơi, các hoạt động nhóm khi tìm hiểu các nội dung theoyêu cầu

- Khả năng trình bày, thuyết phục đối với các thành viên trong nhóm khi thảo luận

và trình bày kết quả phiếu học tập trước tập thể lớp

- Có thái độ đúng đắn khi trao đổi, thảo luận nhóm và góp ý, đánh giá sản phẩm củabạn học

 Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

- Nhận ra các bệnh truyền nhiễm thường gặp do Virut

- Vận dụng những hiểu biết về virus để giải thích một số hiện tượng, vấn đề trongcuộc sống

- Đề xuất một số biện pháp ngăn chặn bệnh truyền nhiễm, bệnh do các vi sinh vậtgây hại để ngăn ngừa và kiểm soát dịch bệnh

 Năng lực tìm hiểu tự nhiên

- Xác định được các bệnh truyền nhiễm, không truyền nhiễm trong thực tiễn

- Hiểu được các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến bệnh truyền nhiễm

 Năng lực ngôn ngữ:

Sử dụng chính xác các thuật ngữ Virut, vi khuẩn, bệnh truyền nhiễm, miễn dịch…trong quá trình học tập và trong đời sống

 Năng lực tìm hiểu xã hội

- Hiểu được cơ sở khoa học, mục đích và ý nghĩa của các chiến dịch bảo vệ, làmsạch môi trường sống, phòng chống dịch bệnh trong cộng đồng

- Tìm hiểu và tuyên tuyền về các chính sách, biện pháp về cải thiện, nâng cao chấtlượng dân số trong cộng đồng

- Học sinh có thể thực hiện được dự án hoặc đề tài điều tra một số bệnh dovirus gây ra và tuyên truyền phòng chống bệnh

 Năng lực tin học

Biết tìm kiếm thông tin, thiết kế báo cáo về các giải pháp để con người phòng tránhđược bệnh truyền nhiễm, đảm bảo cho sự sinh trưởng – phát triển khỏe mạnh của conngười

 Năng lực thẩm mỹ

Trang 3

- Biết cách điều chỉnh cách sống như thế nào là hợp lý để có cơ thể phòng tránhđược bệnh tật.

- Có khả năng thiết kế và trình bày bài báo cáo hoàn hảo

- Trình bày được khái niệm cấu tạo và hình thái của virut

- Nêu được đặc điểm cơ bản của virut

- Giải thích được vai trò: capsit, capsome, nucleocapsit, vỏ ngoài

- So sánh được sự khác biệt giữa virut và vi khuẩn

- Trình bày tóm tắt được chu kì nhân lên của virut trong tế bào chủ

- Giải thích vì sao mỗi loại virut chỉ có thể xâm nhập vào 1 vật chủ xác định

- Phân tích được mối liên quan giữa chu trình sinh tan và chu trình tiềm tan

- Nêu được tác hại của virut

- Nêu một số ứng dụng của virut trong thực tiễn

- Nêu được khái niệm bệnh truyền nhiễm

- Nêu được các phương thức lây truyền

- Nêu được các khái niệm về HIV/AIDS,

- Nêu được các con đường lây truyền bệnh

- Nêu được khái niệm miễn dịch: miễn dịch đặc hiệu và miễn dịch không đặc hiệu.Lấy được ví dụ minh họa

- Phân biệt được các hình thức lây truyền bệnh truyền nhiễm

- Phân biệt được miễn dịch dịch thể và miễn dịch tế bào

 Năng lực tìm tòi và khám phá thế giới sống dưới góc độ sinh học:

- Giải thích tại sao VR được xem là trung gian giữa thể sống và thể vô sinh

- Tại sao các bệnh do vi rút gây nên thường không có thuốc đặc trị

- Nhận thức được thế nào là vi rút gây bệnh cho VSV, TV và côn trùng để thấyđược tác hại của virut đối với sức khỏe, đời sống, nền kinh tế của con người

- Giải thích được nguyên lí của kỹ thuật di truyền có sử dụng phagơ, từ đó hiểuđược nguyên tắc sản xuất một số sản phẩm thế hệ mới dùng trong y học và nông nghiệp

- Phân tích được một số bệnh do VR trên thực vật, côn trùng

- Phân tích cơ sở khoa học của việc ứng dụng VR trong thực tiễn

- Phân tích được những ưu thế của thuốc trừ sâu sinh học so với thuốc trừ sâu hóahọc?

- Phân biệt được các giai đoạn phát triển của bệnh

- Giải thích được việc cần thiết phải tiêm vacxin đầy đủ để phòng bệnh

 Năng lực vận dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn:

- Vận dụng kiến thức đã học để tìm hiểu một số dịch bệnh do virus gây ra: ( nguyên

Trang 4

nhân gây nên dịch bệnh, tác hại ) từ đó đề xuất các biện pháp liên quan để phòng tránhdịch bệnh (HIV/AIDS, sởi, ebola ) và tuyên truyền cách phòng tránh cho cộng đồng…

- Vận dụng kiến thức đã học để tìm hiểu một số ứng dụng thực tiễn của virus trongđời sống, từ đó đề xuất các ý tưởng để phát huy vai trò và ứng dụng của virus trong thựctiễn

- Phân tích được vai trò quan trọng của đấu tranh sinh học trong việc xây dựng mộtnền nông nghiệp an toàn và bền vững

- Giải thích được cơ sở khoa học của việc sản xuất vacxin thế hệ mới, Ứng dụngcủa vacxin để phòng tránh dịch bệnh:

+ Trong Y học+ Trong chăn nuôi công nghiệp,…

II CHUẨN BỊ

1 Giáo viên:

- Các hình ảnh, video minh họa về cấu trúc các loại virut, hình thái virut, các giaiđoạn nhân lên của virut, 1 số hình ảnh tuyên truyền về bệnh HIV/AIDS, hình ảnh 1 sốcác bệnh truyền nhiễm khác

- Máy tính, máy chiếu v.v

III NỘI DUNG CHỦ ĐỀ

1 Mach kiến thức của chủ đề

Chủ đề này gồm các nội dung:

- Khái niệm và đặc điểm virus

- Quá trình nhân lên của virus trong tế bào chủ

- Một số thành tựu ứng dụng virus trong sản xuất

- Virus gây bệnh

2 Thời lượng dự kiến

- Số tiết học trên lớp: 4 tiết

Nêu cấu tạo

- Tại sao nói

“VR chưa có

- Kể tên một sốbệnh truyền

- Tại sao có thể

dễ dàng tiêu diệt

Trang 5

thái các loại

VR

chức năng thànhphần của virus

- Kể tên hìnhthái của VR

cấu tạo tế bào”

- Tại sao VR

có đời sống kísinh bắt buộc

- Phân tích sựkhác nhau giữa

VR và vikhuẩn

- Phân loại cácloại VR dựavào cấu tạo(acid nucleic

và vỏ)

nhiễm do VRgây ra trongthực tiễn thôngqua các triệuchứng thườnggặp

VR trong điềukiện nhiệt độ cao

- Tại sao nhữngbệnh do VR gâynên rất dễ biếnthể

- Trình bày diễnbiến của các giaiđoạn nhân lêncủa VR

- Tại sao gọi là

sự nhân lên của

VR mà khônggọi là sinh sản

- Tại sao VRchỉ có thể nhânlên được trong

tế bào chủ

mỗi loại VRchỉ có thể xâmnhập vào một

số loại tế bàonhất định

- Tại sao ngườinhiễm HIV cóthể sống trongthời gian từ 10 –

15 năm

- Giải thích cơ sởkhoa học của việc

sử dụng các chất

ức chế sự nhânlên của VR

III Vai trò và

tác hại của

VR

- Nêu một số táchại của VR đốivới vi sinh vật,thực vật côntrùng, động vật

và con người

- Nêu một số vaitrò của VR trongthực tiễn

- Phân tích một

số bệnh do VRtrên thực vật,côn trùng

- Phân tích cơ

sở khoa họccủa việc ứngdụng VR trongthực tiễn

- Giải thíchnguyên lí vàứng dụng thựctiễn của kĩthuật di truyền

có sử dụng

-Giải thíchnguyên tắc sảnxuất một số chếphẩm thế hệ mớidùng trong yhọc và nôngnghiệp

- Giải thích cơ sởkhoa học của việcsản xuất vacxinthế hệ mới

- Phân tích vai tròquan trọng củađấu tranh sinhhọc trong việcxây dựng một nềnnông nghiệp antoàn và bền vững

Trang 6

phagơ

- Giải thích cơ

sở khoa họccủa thuốc trừsâu sinh học cóchứa VR

- Phân tíchnhững ưu thếcủa thuốc trừsâu sinh học sovới thuốc trừsâu hóa học?

truyền nhiễm

và miễn dịch

- Bệnh truyềnnhiễm là gì? Lâytruyền qua

đường nào?

- Kể têncác con đườnglây truyền HIV,Sởi, Ebola

- Nêu khái niệmmiễn dịch: miễndịch đặc hiệu vàmiễn dịch khôngđặc hiệu Lấyđược ví dụ minhhọa

- Phân biệt cácgiai đoạn pháttriển của bệnh

-Phân biệt cáchình thức lâytruyền bệnhtruyền nhiễm

- Phân biệtmiễn dịch dịchthể và miễndịch tế bào

- Giải thích thờigian ủ bệnhcúm/bệnh Ebola-Giải thích cơchế phòng bệnhcủa cơ thể dựavào các hìnhthức miễn dịch

- Giải thích việccần thiết phảitiêm vacxin đầy

đủ để phòngbệnh

- Đề xuất một sốbiện pháp phòng

và điều trị một

số bệnh truyềnnhiễm

- Thực hiện cácbiện pháp phòngngừa HIV/AIDS,sởi, ebola vàtuyên truyền cáchphòng tránh chocộng đồng

2 Phương tiện dạy học:

- Hình ảnh các bệnh truyền nhiễm thường gặp

- Hình ảnh cấu trúc, hình thái virut

- Video về sự nhân lên của virus trong tế bào chủ

Trang 7

- Hình ảnh 1 số triệu chứng nhiễm virut trên đối tượng cây trồng, côn trùng

- PHT số 1: Tìm hiểu về cấu tạo và đặc điểm của 1 số virut

- Giấy A0

VII TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Hoạt động 1: Hoạt động khởi động: chơi trò chơi (10 phút)

1 Mục tiêu của hoạt động:

- Kích thích tính tò mò, ham hiểu biết của HS về kiến thức virus

- Nắm bắt được mức độ hiểu biết của HS về những kiến thức trong nội dung virus

- GV chiếu 1 loạt ảnh về 1 danh sách các bệnh truyền nhiễm thường gặp (khoảng

10 – 15 bệnh tại Việt Nam hoặc trên thế giới; mỗi bệnh có kèm hình ảnh về bệnh nhân vàvirus gây ra bệnh đó và yêu cầu HS theo dõi

- GV tổ chức trò chơi “tiếp sức”: Hãy viết tên các bệnh truyền nhiễm mà em biết Lần lượt thành viên của các nhóm sẽ lên bảng viết 1 bệnh, thành viên sau không đượcviết lặp lại của thành viên trước Sau thời gian 90s nhóm nào viết được nhiều nhất sẽthắng

- Sau đó GV dẫn vào chủ đề: Các bệnh trên đều do Virus gây ra và chúng được gọi

là bệnh truyền nhiễm Chúng ta không thể nhìn thấy virus bằng mắt thường, nhưng chúnglây lan rất nhanh và phát triển thành các đại dịch kinh hoàng, gây nguy hiểm cho loàingười như đại dịch Ebola, AIDS, … không có phương pháp chữa? Vậy tại sao virus lại

có khả năng này

 Vậy Virus là gì? Virus có cấu trúc như thế nào? Bệnh truyền nhiễm là gì? Tạisao chúng lại nguy hiểm như vậy? Và chúng ta phải làm thế nào để phòng tránh bệnhtruyền nhiễm? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong chủ đề ngày hôm nay

4 Dự kiến sản phẩm học tập của HS:

Học sinh nêu được một số bệnh truyền nhiễm thường gặp

5 Phương án đánh giá hoạt động:

* Thông qua quan sát hoạt động của HS để đánh giá:

Mức 3: HS chú tâm thực hiện nhiệm vụ, nhớ chính xác tên các bênh truyền nhiễmMức 2: HS chú tâm thực hiện nhiệm vụ, nhớ chính xác hầu hết tên các bênhtruyền nhiễm

Mức 1: Chỉ nhớ đươc 1 vài tên các bênh truyền nhiễm

Hoạt động 2 Hoạt động hình thành kiến thức

2.1 Tìm hiểu khái niệm, cấu tạo và hình thái của Virus (15 phút)

Trang 8

- Nêu được khái niệm, cấu tạo và hình thái của virut

- Đặc điểm của virut

- Giải thích vai trò: capsit, capsome, nucleocapsit, vỏ ngoài

- So sánh sự khác biệt giữa virut và vi khuẩn

- Giải thích tại sao VR được xem là trung gian giữa thể sống và thể vô sinh

2 Nội dung

- Sử dụng các hình ảnh cấu tạo và hình thái của virut và nội dung chuẩn bị của HS ởnhà HS có thể nêu được khái niệm của virut Từ đó có thể trình bày được cấu tạo và hìnhthái của virut

- Thông qua báo cáo sản phẩm của các nhóm, HS có thể nêu được đặc điểm củavirut cũng như trình bày được vai trò của các thành phần cấu tạo nên virut

- HS có thể phân loại được virut, so sánh virut với vi khuẩn

- Thông qua phiếu học tập HS có thể giải thích được virut là vật trung giang truyềnbệnh

3 Tổ chức hoạt động:

- GV: buổi trước GV đã giao nhiệm vụ cho các nhóm tìm hiểu về

Nhóm 1: Thí nghiệm phát hiện virus

Nhóm 2: Đặc điểm cấu tạo có virus

Nhóm 3: Phân loại virus, hình thái của virus

Nhóm 4: Tìm hiểu về thí nghiệm của Franken và Corat

Yêu cầu thiết kế báo tường

- Các nhóm cử đại diện lên trình bày sản phẩm của nhóm

+ Virut có 3 loại cấu trúc: xoắn, khối, hỗn hợp

- GV chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm 4 – 6 người yêu cầu hoàn thành PHT:Số

T

Virut

Loạiaxitnucleic

Vỏ capsit

có đối xứng

Có vỏ bọcngoài vỏcapsit

Vậtchủ

Phươngthức lantruyền

2 Virut khảm thuốc lá

3 Phago T2

4 Virut cúm

4 Dự kiến sản phẩm của học sinh:

- HS có thể trình bày khái niệm cấu tạo và hình thái của virut

- HS có thể nêu được đặc điểm cơ bản của virut

Trang 9

- HS có thể giải thích vai trò: capsit, capsome, nucleocapsit, vỏ ngoài.

- HS có thể so sánh được sự khác biệt giữa virut và vi khuẩn

- HS có thể hoàn thành phiếu học tập

Số

Loạiaxitnucleic

Vỏcapsit

có đốixứng

Có vỏbọc ngoài

5 Phương án đánh giá hoạt động:

* Thông qua sản phẩm là câu trả lời của HS trên PHT để đánh giá:

Mức 3: Hoàn thành nhanh, trả lời chính xác các câu hỏi và hình thành được các kháiniệm, đặc điểm của virus

Mức 2: Chỉ trả lời được các câu hỏi nhưng chưa khái quát được khái niệm

Mức 1: Hoàn thành câu hỏi theo hướng dẫn của giáo viên

2.2 Tìm hiểu sự nhân lên của Virus trong tế bào chủ (30 phút)

- Trình bày tóm tắt được chu trình nhân lên của virut trong tế bào chủ

- Giải thích vì sao mỗi loại virut chỉ có thể xâm nhập vào 1 vật chủ xác định

- Phân tích được mối liên quan giữa chu trình sinh tan và chu trình tiềm tan

- Sau 5 phút gọi các nhóm mang dán sơ đồ của nhóm lên bảng

- Chọn 1 – 4 nhóm trình bày ý tưởng của nhóm mình, yêu cầu các nhóm khác nhậnxét cho quy tắc 3 2 1 và nhóm sau không trùng nhận xét trước

- Đánh giá sản phẩm các nhóm Chiếu nội dung chính xác của chu trình Yêu cầuhọc sinh sơ đồ hóa nội dung đó vào vở

Trang 10

- GV sử dụng các câu hỏi để khắc sâu kiến thức như:

Câu 1: Tại sao mỗi loại virus lại chỉ tấn công vào một loại tế bào nhất định?

Câu 2: Hãy giải thích tại sao virus chỉ có thể nhân lên trong tế bào chủ

Câu 3: Vì sao nói đặc tính xâm nhập và lây lan của virut vào côn trùng là cơ sở đểsản suất thuốc trừ sâu sinh học?

Câu 4: Hãy giải thích tại sao gọi là sự nhân lên của virus mà không gọi là sinh sản?

- GV yêu cầu học sinh tìm hiểu quá trình nhân lên của virus HIV trong tế bào ngườibệnh và nộp sản phẩm cho GV vào buổi sau

4 Dự kiến sản phẩm của HS

- HS có thể trình bày tóm tắt được chu trình nhân lên của virut trong tế bào chủ

- HS có thể giải thích vì sao mỗi loại virut chỉ có thể xâm nhập vào 1 vật chủ xácđịnh

- HS có thể phân tích được mối liên quan giữa chu trình sinh tan và chu trình tiềmtan

5 Đánh giá kết quả hoạt động:

* Dựa vào sản phẩm là sơ đồ để đánh giá:

Mức 3: Hoàn thành nhanh và chính xác sơ đồ các giai đoạn nhân lên của virut trong