Đánh giáthực tiễn thực thi quyền hiến xác, hiến các bộ phận cơ thể của cá nhân sau khichết và đưa ra giải pháp bảo đảm cho việc thực thi quyền này của cá nhân saukhi cá nhân chết

“Đánh giáthực tiễn thực thi quyền hiến xác, hiến các bộ phận cơ thể của cá nhân sau khichết và đưa ra giải pháp bảo đảm cho việc thực thi quyền này của cá nhân saukhi cá nhân chết”.............................................................

MỤC LỤC

Thực trạng pháp luật về quyền hiến xác, hiến các bộ phận cơ thể của cá nhân

sau khi chết

2

Thực trạng áp dụng những quy định của pháp luật hiện hành về quyền hiến

xác, hiến các bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết

5

Giải pháp bảo đảm cho việc thực thi quyền hiến xác, hiến pháp bộ phận cơ

thể của cá nhân sau khi chết của cá nhân sau khi cá nhân chết

8

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

Việt Nam đang từng ngày tiếp thu và sáng tạo những tri thức mới trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau, đặc biệt là lĩnh vực y học đã có nhiều bước chuyển đổi mới Việc hiến xác, hiến bộ phận cơ thể người ở nước ta hiện nay cũng không còn quá mới mẻ Người dân đã nhận thức được tầm quan trọng của vấn

đề này Hơn nữa pháp luật cũng đã quy định khá rõ ràng về quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết, trong đó có quy đó có quy định cụ thể về điều kiện hiến xác, bộ phận cơ thể khi còn sống cũng như điều kiện hiến mô,bộ phận cơ thể khi đã chết Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy pháp luật về vấn đề này còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong các quy định về điều kiện hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết Nhận thức được vấn đề trên, em xin chọn đề bài: “Đánh giá thực tiễn thực thi quyền hiến xác, hiến các bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết và đưa ra giải pháp bảo đảm cho việc thực thi quyền này của cá nhân sau khi cá nhân chết” để nghiên cứu

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1 Thực trạng pháp luật về quyền hiến xác, hiến các bộ phận cơ thể của

cá nhân sau khi chết:

Có thể thấy rằng quy định về quyền hiến xác và hiến bộ phận cơ thể người

là một quyền mới, xuất phát từ nhu cầu của xã hội và điều kiện khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng như hiện nay Qua những điều luật mang tính khái quát như Điều 35 BLDS năm 2015 ta cũng thấy rằng việc hiến xác và bộ phận

cơ thể là quyền của cá nhân, đồng thời cũng thể hiện rõ mục đích hiến tặng đó

là vì chữa bệnh và nghiên cứu khoa học Quyền hiến xác và hiến bộ phận cơ thể là những quyền nằm trong hệ thống các quyền nhân thân cơ bản vì thế nó

có đầy đủ các đặc điểm của một quyền nhân thân; đó là đặc điểm về tính cá nhân tuyệt đối, tính không được xác định bằng tiền, quyền nhân thân được xác

lập không phải dựa trên các sự kiện pháp lý mà chúng được xác lập trực tiếp trên cơ sở những quy định của pháp luật

Nhằm tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho việc lấy, ghép mô; bộ phận cơ thể và tạo nguồn cung cấp mô, tạng dồi dào phục vụ cho việc cứu chữa người bệnh và nghiên cứu khoa học, Nhà nước ta đã ban hành một số văn bản pháp luật điều chỉnh về việc hiến xác, hiến bộ phận cơ thể người mà tiêu biểu là Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006, trong đó có quy định cụ thể về điều kiện, nguyên tắc cũng như quyền hiến xác;

bộ phận cơ thể khi còn sống cũng như điều kiện hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết Luật này quy định cụ thể như sau:

1.1 Về các nguyên tắc trong việc hiến xác và hiến các bộ phận cơ thể người (được quy định tại Điều 4 Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006)

- Thứ nhất, tự nguyện đối với người hiến tức là phải có sự thống nhất giữa

ý chí bên trong của cá nhân và sự bày tỏ ý chí ra bên ngoài Vì vậy, muốn chứng tỏ người hiến xác, hiến BPCT là tự nguyện, người đó phải bày tỏ ý chí của mình cho mọi người xung quanh được biết Do ý nghĩa và tính chất quan trọng của việc hiến bộ phận cơ thể, ý chí của người hiến phải được thể hiện một cách rõ ràng bằng văn bản, chứ không chỉ bằng lời nói như một số giao dịch dân sự thông thường ( khoản 1 Điều 4 )

- Thứ hai, vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy hay nghiên cứu khoa học Đây là mục đích có ý nghĩa to lớn nhất trong quyền hiến xác, hiến BPCT Một trong số các biện pháp bảo đảm quyền sống cho con người chính là tạo điều kiện cả về mặt kỹ thuật, cả về mặt pháp lý để y học có thể cứu sống được ngày càng nhiều bệnh nhân hiểm nghèo Ở Việt Nam pháp luật hiện hành quy định ngoài mục đích hiến xác, BPCT vào việc chữa bệnh và nghiên cứu

khoa học thì xác, BPCT người còn được sử dụng vào mục đích giảng dạy ( khoản 2 Điều 4)

- Thứ ba, không nhằm mục đích thương mại Trong cơ thể con người có những bộ phận có thể tái sinh, nhưng cũng có những bộ phận không thể tái sinh được, hơn nữa số người hiến lại quá ít so với nhu cầu, mà giá trị của các

bộ phận cơ thể là rất cao nên không thể biến chúng thành những món hàng hóa bởi nó dẫn tới sự phân hóa giàu nghèo ngày càng rõ rệt( khoản 3 Điều 4 )

- Thứ tư, giữ bí mật về các thông tin có liên quan đến người hiến, người được ghép, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hay pháp luật có quy định khác Đây là một trong những biện pháp nhằm đảm bảo trật tự các quan

hệ xã hội, ngăn chặn các hiện tượng thương mại hóa xác và các BPCT người đồng thời bảo vệ người hiến, nhận về mặt riêng tư cá nhân (khoản 4 Điều 4) Ngoài 4 nguyên tắc cơ bản trên đây, tuy không được luật Việt Nam trực tiếp quy định nhưng trên tinh thần của luật, khi tiếp cận vấn đề hiến xác, BPCT người cần phải tuyệt đối tôn trọng các nguyên tắc đó là tôn trọng cơ thể con người và quyền được thông tin của người hiến

1.2 Về điều kiện của người quyền hiến xác, hiến BPCT người

Điều kiện hiến xác, BPCT của cá nhân sau khi chết: Theo Điều 5 của Luật hiến, lấy, ghép mô, BPCT người và hiến, lấy xác năm 2006 quy định: “Người

từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác” Sở dĩ có quy định như vậy bởi các nhà làm luật nước ta quan niệm rằng ở tuổi đó, người hiến mới phát triển đầy đủ về tâm, sinh lý cũng như về mặt pháp lý, họ là người có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, có thể bằng hành vi của mình tham gia xác lập các quyền và nghĩa vụ nhất định theo quy định của pháp luật

1.3 Về thử tục đăng kí hiến xác và hiến tặng các BPCT

Điều kiện về trình tự và thủ tục đăng khí hiến xác được quy định tại Điều

19, hiến BPCT khi còn sống và khi đã chết được quy định ở Điều 12, 18 Luật hiến, lấy, ghép mô, BPCT người và hiến xác năm 2006 Thủ tục thay đổi, hủy

bỏ đơn đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết và hiến xác quy định tại Điều 20, ở cơ thể người sống quy định tại Điều 13 Mẫu đơn có thể tham khảo Quyết định số 07/2008 QĐ-BYT ngày 14/02/2008 của Bộ Y tế về việc ban hành các mẫu đơn tự nguyện hiến, hủy đăng ký hiến mô, BPCT ở người sống, sau khi chết và hiến xác; các mẫu thẻ đăng ký hiến mô, BPCT người sau khi chết và hiến xác

1.4 Về quyền lợi của chủ thể hiến xác, BPCT

Được quy định tại Điều 17, Điều 25 của Luật hiến, lấy, ghép mô, BPCT người và hiến, lấy xác năm 2006 Theo đó người đã hiến tặng BPCT được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi thực hiện việc hiến tặng và được khám sức khỏe định kỳ… Tôn vinh người hiến bộ phận cơ thể ở người sau khi chết, hiến xác Hơn nữa, việc hiến xác, BPCT người phải được pháp luật bảo đảm đúng mục đích của người hiến

2 Thực trạng áp dụng những quy định của pháp luật hiện hành về quyền hiến xác, hiến các bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết:

Việc lấy ghép mô và bộ phận cơ thể người là một giải pháp y học tân tiến, đánh dấu bước tiến về y học trên toàn thế giới, con người đã phần nào làm chủ được cuộc sống của mình mà không hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên Ngoài những thành tựu to lớn đạt được đánh dấu sự phát triển vượt bậc của lĩnh vực này thì còn một số vấn đề Đó là nhu cầu được ghép mô, tạng và nhu cầu có xác để phục vụ việc nghiên cứu khoa học, giảng dạy ngày một tăng Việc khan

hiếm nguồn hiến đã phản ánh được thực trạng áp dụng pháp luật về quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết vẫn còn nhiều vấn đề khó khăn, phức tạp và nan giải Một trong những nguyên nhân căn bản là do các quy định của pháp luật chưa thực sự khả thi, một số vấn đề luật bỏ ngỏ, nhiều quy định còn thiếu

sự thống nhất với các văn bản khác dẫn đến thực tiễn áp dụng còn nhiều khó khăn, vướng mắc:

Thứ nhất, luật chỉ điều chỉnh về việc cho, nhận mô, bộ phận cơ thể người

nhưng lại không quy định vấn đề cho, nhận tế bào, cũng như không coi máu là một bộ phận cơ thể Đây là một quy định thiếu hụt bởi vì tế bào và máu đều là một trong những bộ phận thực hiện chức năng liên hoàn, trao đổi chất nuôi cơ thể sống

Thứ hai, luật quy định rất cụ thể về việc lấy, ghép bộ phận cơ thể người

nhằm mục đích chữa bệnh song hầu như chưa có quy phạm cụ thể nào điều chỉnh việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, giảng dạy Trong khi đó, thực tế nhu cầu về vấn đề này hiện nay là khá lớn

Thứ ba, nhu cầu về cấy, ghép mô, tạng ở nước ta ngày càng lớn nên pháp

luật đã điều chỉnh nhằm tạo hành lang pháp lý cho việc cấy, ghép mô, tạng và tăng nguồn hiến mô, tạng trong nhân dân Tuy nhiên, luật vẫn chưa đề cập đến vấn đề hiến mô và bộ phận cơ thể, hiến xác của tử tù nhằm phục vụ cho chữa bệnh và nghiên cứu khoa học nên rất khó khăn cho các cơ sở y tế có thể nhận xác trong trường hợp người có án tử hình muốn hiến xác của họ cho y học

Thứ tư, luật hiện hành chỉ đề cập đến hành vi bị pháp luật cấm trong lĩnh

vực này như: cấm mua, bán, lấy trộm,mô tạng; cấm sử dụng mô tạng vì mục đích thương mại Tuy nhiên, luật lại chưa đưa ra chế tì áp dụng khi vi phạm

một trong những hành vi trên Trong khi đó, Bộ luật Hình sự cũng chưa có điều khoản nào điều chỉnh về loại tội phạm này Đây là một khó khăn cho quá trình

áp dụng và ngăn chặn nhưng loại tội phạm đó trên thực tế

Thứ năm, quy định về năng lực hành vi của người hiến xác, bộ phận cơ thể

sau khi chết Ngoài điều kiện về độ tuổi, chủ thể hiến phải đáo ứng điều kiện

về năng lực hành vi Quy định về người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự không được thực hiện quyền hiến của Luật Hiến, lấy ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến lấy xác đã tỏ ra không phù hợp trong thực tiễn, chính quy định này đã phần nào hạn chế khả năng tăng nguồn hiến trong khi nhu cầu thiếu xác, bộ phận cơ thể phục vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học vẫn còn đang rất cấp bách

Thứ sáu, vai trò của gia đình trong hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác

sau khi chết là rất quan trọng Theo luật, người hiến phải có đơn tự nguyện hiến, còn nếu mà không có đơn tự nguyện thì cần có sự đồng ý của cha mẹ, Vậy nếu trước khi chết mà người hiến có đơn tự nguyện, nhưng sau khi chết, gia đình họ không đồng ý, vậy thì sẽ giải quyết như thế nào? Hơn nữa luật chỉ nêu cụ thể về quyền lợi cũng như tôn vinh những người hiến Tuy nhiên lại không quy định gì về biểu dương, khuyến khích về mặt tinh thần cho gia đình-những người mà đang chịu sự mất mát về người thân

Thứ bảy, về vấn đề tranh chấp trong việc hiến xác, bộ phận cơ thể người

sau khi chết Thực tế, các tranh chấp về việc này chưa nhiều Quyền hiến xác,

bộ phận cơ thể sau khi chết là quyền của mỗi cá nhân, nhưng quyền trên có thực hiện được hay không lại phụ thuộc hoàn toàn vào quan niệm, nhận thức

và thiện chí của gia đình người hiến Luật chưa có quy định áp dụng cho những tình huống trên, nhưng có lẽ hòa giải là biện pháp tối ưu nhất, việc cưỡng chế

buộc phải trả lại xác không thể đặt ra vì tranh chấp ở đây liên quan đến đời sống tâm linh – một vấn đề hết sức nhạy cảm

Thứ tám, sự cản trở từ các yếu tố tấm lý, phong tục tập quán, tôn giáo và

hạn chế trong nhận thức của người dân về quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết Người Việt Nam nói riêng và người Á đông nói chung nặng về quan niệm mai táng “ chết phải toàn thây”, việc ma chay cho người chết rất được những người trong gia đình coi trọng, người chết phải mồ yên mả đẹp thì mới

ăn nên làm ra, gia quyến mới hạnh phúc, Những quan niệm như trên đã cản trở rất lớn tới việc thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết Ngoài ra, hiện nay, các hoạt động môi giới mua bán bộ phận cơ thể người vẫn đang ngấm ngầm diễn ra Điều này dẫn tới việc nâng giá trị của các bộ phận đó lên rất nhiều, đến mức có tiền cũng chưa chắc mua được Có nhiều người do hoàn cảnh nghèo đói quá sẵn sàng bán đi một trong những bộ phận

cơ thể của mình để trang trải cho cuộc sống Đây là một sự thật vô cùng đau lòng tại Việt Nam hiện nay Không chỉ thế, còn có tình trạng những bọn buôn người bắt cóc và bán người sang Trung quốc Nhiều gia đình có người đi xuất khẩu lao động nhưng một đi không trở lại

Việc mua bán nội tạng con người bị lên án vì vấn đề đạo đức Tuy nhiên, việc kiểm soát hoạt động này không hề dễ dàng do bên mua bán có những thỏa thuận ngầm Pháp luật chỉ được thực thi tốt dựa vào bản lĩnh, đạo đức của bác

sĩ, của chính những mỗi người khi ý thức về giá trị của bản thân

3 Giải pháp bảo đảm cho việc thực thi quyền hiến xác, hiến pháp bộ phận cơ thể của cá nhân sau khi chết của cá nhân sau khi cá nhân chết:

Để người dân ý thức được tầm quan trọng của việc hiến, thực hiện tốt các quy định pháp luật trong lĩnh vực này là rất cấp thiết Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý chặt chẽ, hiệu quả và đặc biệt liên quan đến các

chế tài xử lý vi phạm là rất cần thiết, không vội vàng sẽ đem lại ý nghĩa xã hội

to lớn và thực sự giúp đỡ hàng trăm nghìn người bệnh có cơ hội cứu chữa và tạo điều kiện thuận lợi cho ngành y tế ngày càng phát triển hơn Nếu không sẽ

có những hậu quả khôn lường

Một số vấn đề nhạy cảm như hiến bộ phận cơ thể, hiến xác thì củng cố niềm tin cho xã hôi là rất quan trọng Luật ra đời trước tiên là vì điều này Đây

là nôi dung hàng đầu mà bất cứ pháp luật nào cũng phải quan tâm, vấn đề quan trọng nhất là cung cấp thông tin cho nhân dân Do đó luật đưa ra các thuật ngữ chuyên ngành nhưng lại diễn đạt bằng ngôn ngữ thường ngày cho phép người dân có thể hiểu được vấn đề

Bổ sung nguyên tắc tôn trọng cơ thể con người và nguyên tắc được quyền thông tin của người hiến trong toàn bộ nguyên tắc liên quan đến hoạt đông hiến xác, bộ phận cơ thể người

Mở rộng chủ thể có quyền đăng ký hiến xác, BPCT sau chết, cho phép người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể đăng ký hiến sau chết nếu được sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ hoặc được đăng ký nhưng văn bản chỉ có giá trị tham khảo, nó sẽ thực sự có hiệu lực khi người hiến tròn 18 tuổi Cho phép người chưa thành niên, người đã thành niên thuộc diện giám hộ được hiến những BPCT đã hiến vì lợi ích của chính họ nếu họ không từ chối và có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ như một ngoại

lệ thích đáng

Một vấn đề hết sức quan trọng là chế tài cần phải được quy định, mặc dù

nó rất ít khi được áp dụng trên thực tế nhưng lại không thể thiếu

Đối với vấn đề tuyên truyền: Hiến xác, ghép bộ phận cơ thể người là một lĩnh vực phức tạp không chỉ thu hút sự quan tâm của những người làm y học

mà còn là mối quan tâm của toàn xã hội Tôn trọng những giá trị truyền thống loại bỏ những trở ngại từ tâm lý, trong tục tập quán tín ngưỡng tôn giáo…Như

vậy tuyên truyền trở thành vấn đề mấu chốt , là cách thức vô cùng hiệu quả để định hướng dư luận thành công của nó là sự đảm bảo cho thành công của toàn

bộ chương trình hiến xác, ghép bộ phận cơ thể người Và đây cũng là cách truyền thống và tốt nhất để tiếp cận niềm tin, gạt bỏ mối ghi ngại từ cộng đồng Bên cạnh những kiến nghị trên để hoàn thiện pháp luật về điều kiện hiến xác, bộ phận cơ thể người sau khi chết, chúng ta cần phải quan tâm đến những vấn đề sau:

Nên nghiên cứu quy định về điều kiện và trình tự, thủ tục cho phép người

bị tuyên tử hình có quyền hiến xác, bộ phận cơ thể của mình sau khi chết, đây

là một việc làm rất nhân văn và mang tính nhân đạo sâu sắc Vì thế nên có quy định về điều kiện hiến xác, bộ phận cơ thể đối với tử tù trong trường hợp họ muốn hiến, ngoài những điều kiện chung về độ tuổi, năng lực nhận thức, sức khỏe… thì cần phải có những quy định đầy đủ hơn nữa về vấn đề này

Ở nước ta hiện nay, người bị tử vong mà không rõ lý do thì phải được tiến hành khám nghiệm có thể không cần sự đồng ý của gia đình người đó nhằm tìm ra nguyên nhân của cái chết Nhưng riêng lấy bộ phận cơ thể của người chết để chữa bệnh hoặc nghiên cứu khoa học mà người chết không có đơn tự nguyện hiến thì bắt buộc phải có sự đồng ý bằng văn bản của gia đình người chết Liệu vấn đề hiến bộ phận cơ thể người và khám nghiệm tử thi có gì liên quan đến nhau không, trong trường hợp cán bộ pháp y lợi dụng việc khám nghiệm tử thi để lấy bộ phận cơ thể của người đó thì giải quyết như thế nào? Luật cấm việc sử dụng bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại Điều

đó là hợp lý Tuy nhiên, nếu trên thực tế người bán và người mua ngầm thoả thuận là bán cho nhau bộ phận cơ thể, nhưng lại biểu hiện là tự nguyện hiến thì

sẽ kiểm soát như thế nào?