A- Môc tiªu bµi häc - HS nắm được khái niệm Trường từ vựng, nắm được mối quan hệ ngữ nghĩa giữa trường từ vựng với các hiện tượng đồng nghĩa, trái nghĩa và các thủ pháp nghệ thuật: Èn dô[r]
Trang 1Ngày dạy: 01 9 09
Tiết 7 Trường từ vựng
A- Mục tiêu bài học
- HS nắm được khái niệm Trường từ vựng, nắm được mối quan hệ ngữ nghĩa giữa trường từ vựng với các hiện tượng đồng nghĩa, trái nghĩa và các thủ pháp nghệ thuật:
ẩn dụ, hoán dụ, nhân hoá
- Rèn luyện cho HS : kỹ năng lập trường từ vựng và sử dụng trường từ vựng trong nói
và viết
B- Đồ dùng – phương tiện
- GV: bảng phụ hoặc máy chiếu
- HS: Học bài, xem trước bài
C- Tiến trình tổ chức các hoạt động
1- ổn định
2- Kiểm tra bài cũ:
- Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng? Thế nào là từ ngữ nghĩa hẹp? cho ví dụ?
- Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ trong nhóm từ ngữ sau; Vật nuôi, gia súc, gia cầm, trâu , bò, mèo
3- Bài mới:
Trang 2Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt
* Hoạt động 1: GTB: ở bài học Cấp độ khái
quát của nghĩa từ ngữ chúng ta đã thấy nghĩa
của từ ngữ có mối quan hệ bao hàm nhau
Vậy vẫn xét về nghĩa nào đó chúng ta gọi là
gì? Quan hệ của chúng ra sao? bài học hôm
nay chúng ta cùng tìm hiểu
* Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm
- HS đọc đoạn văn trích" Trong lòng
mẹ" của Nguyên Hồng trên máy
chiếu HS chú ý các từ in đậm
H: đoạn văn trích trong văn bản nào?
H: Chủ đề của đoạn văn là gì?
-Cảm nhận của Hồng về mẹ khi được nằm
trong lòng mẹ
H: Các từ in đậm trong đoạn văn dùng để chỉ
đối tượng nào?
H: Các từ trên có nét nghĩa chung nào?
H: Hãy tìm thêm các từ chỉ bộ phận con
người? (tóc, răng, mũi, cổ tay,bắp tay, bàn
tay, bàn chân )
Bài tập nhanh: Cho nhóm từ: cao, thấp,
gầy, béo, lùn, lêu nghêu Nếu dùng nhóm
từ này để miêu tả thì trường từ vựng của
nhóm từ này là gì?
- chỉ hình dáng con người
GV: Tập hợp những từ có một nét chung về
I- Thế nào là trường từ vựng?
1- Ví dụ (SGK 21
* Nhận xét:
- Các từ in đậm dùng để chỉ người
- Các từ có nét nghĩa chung chỉ bộ phận cơ thể con người
2 Bài học
- Ghi nhớ (SGK Tr21
Trang 3nghĩa, ta gọi tập hợp đó là trừơng từ vựng Ví
dụ trường từ vựng chỉ bộ phận con người, chỉ
hình dáng con người
H: Vậy em hiểu trường tự vựng là gì?
- Học sinh đọc phần ghi nhớ
Cho ví dụ các từ: Lòng đen, lòng trắng, cận
thị, viễn thị, lông mi nhìn, trông
H: Hãy xếp các từ đã cho vào các trường từ
vựng hợp lý?
H: Các từ vựng em vừa tìm như: bộ phận của
mắt, hoạt động của mắt, bệnh về mắt có thể
nằm trong trường từ vựng nào?
- Trường từ vựng mắt
=>Gv : Như vậy một trường từ vựng có ->
H: Em có nhận xét gì về từ loại của các từ
thuộc trường từ vựng mắt?
-có động từ, danh từ, tính từ->
GV: ở đây cần lưu ý trong trường từ vựng
các từ có thể khác nhau về từ loại nhưng
trong cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ các
từ phải cùng từ loại.
VD: giáo viên : Thầy giáo, cô giáo (không
thể có : dạy )
H: Theo dõi VD trong SGK, từ ngọt có thể
xuất hiện ở mấy trường từ vựng đó là những
trường từ vựng nào?
-Ngọt + trường mùi vị; chua, cay, chát, đắng
* Lưu ý:
a- Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều trường từ vựng nhỏ hơn (Có trường từ vựng lớn, trường từ vựng nhỏ)
b- Các từ trong một trường từ vựng có thể khác nhau về từ loại
c- Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau
Trang 4+ trường âm thanh: the thé êm dịu,
chua
+Trường thời tiết; hanh, ẩm, rét, giá
H: Tại sao có hiện tượng này? (Do hiện tượng
nhiều nghĩa của từ)
H: Đặc điểm thứ 3 của trường từ vựng là gì?
- Học sinh đọc đoạn văn trong SGK
H: Các từ in đậm trong đoạn văn thuộc
trường từ vựng chỉ đối tượng nào?
H: ở đây, tác giả Nam Cao đã dùng từ nó để
chỉ đối tượng nào? (con vàng)
GV: Vậy tác giả chuyển từ ở trường từ vựng
chỉ người
H: Khi chuyển như vậy, có tác dùng gì?
H: Vậy trường từ vựng có những đặc điểm gì?
- HS tóm tắt 4 điểm
* Hoạt động 2: HD luyện tập
- Hs đọc và nêu yêu cầu BT1
- Yêu cầu HS hiểu được những người ruột thịt
là những người có quan hệ ntn đối với bản
thân?
- HS hoạt động cá nhân độc lập
HS trình bày nhận xét
- HS đọc, nêu yêu cầu BT2
GV: Để thực hiện được yêu cầu BT, các em
phải tìm ra nét nghĩa chung nhất của mỗi dãy
từ, đó chính là tên trường từ vựng cần tìm
d- Cách chuyển trường từ vựng có tác dụng làm tăng sức gợi cảm cho câu văn Tăng tính nghệ thuật của ngôn từ
II- Luyện tập
1- Bài tập 1(23)
- Trường từ vựng người ruột thịt : Bố , mẹ, cô, em
2- Bài 2 (23) a- Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản
b- Dụng cụ để chứa đựng
c- Hoạt động của chân
d- Trạng thái tâm lý
Trang 5- Chia lớp 4 nhóm
2 nhóm làm 1 phần
- Các nhóm trình bày, nhận xét
Gv khái quát lại
-HS đọc, nêu yêu cầu bài tập 4
Giáo viên chia 2 nhóm: Bảng phụ có sẵn, chữ
có sẵn
- Mỗi nhóm cử 2 người lên tìm và dán
- thời gian: 1 phút thi nhóm nào đúng nhanh
được khen
- Học sinh đọc nêu yêu cầu bài tập 5
GV: Muốn tìm được trường từ vựng của các
từ trên, ta phải chú ý đến điều gì?
- Mỗi một nghĩa của từ, ta lập được một
trường từ vựng
- Chia 3 nhóm, mỗi nhóm làm một từ
- Nhóm trình bày, nhận xét
- HS đọc nêu yêu cầu BT6
H: Những từ in đậm thuộc trường từ vựng
nào?
H: Trong đoạn thơ trên chúng còn được dùng
với
H: Chúng được dùng với nghĩa của trường từ
vựng nào?
e- Thái độ, phẩm chất ứng xử
g- Dụng cụ để viết chữ
3- Bài 4 (23)
* Khứu giác: - Mũi, Thơm, Điếc, Thính
* Thính giác:- Tai, nghe- Điếc, rõ- Thính
4- Bài 5 (23) 1- Lưới
Dụng cụ đánh bắt cá, lưới 2- Lạnh: Khí hậu, thời tiết, : Lạnh, nóng 3- Tấn công
4- Bài 6 (23) Những từ in đậm trong đoạn thơ được chuyển
từ trường quân sự sang trường nông nghiệp
4- Củng cố
-Giáo viên củng cố nội dung bài học
Trang 6* Lưu ý; Các em cần phân biệt giữa trường từ vựng và cấp đội khái quát của nghĩa từ ngữ: trường từ vựng, xét đến nét chungvề nghiã của từ ngữ, còn ở cấp độ kq xét
đến quan hệ so sánh về phạm vi nghĩa rộng hay hẹp của từ ngữ
5 HD về nhà
- Làm BT 3, 7, phần còn lại ở BT2
- Học ghi nhớ, chuẩn bị bài: Từ tượng hình , từ tượng thanh.