ÔNG ĐỒ Vũ Đình Liên A/ Mục đích yêu cầu: Giúp học sinh nắm: - Biết đọc – hiểu một tác phẩm thơ lãng mạn để bổ sung thêm kiến thức về tác giả, tác phẩm của phong trào thơ mới.. - Thấy đư[r]
Trang 1S: 25/ 12/ 10 D: 27/ 12/ 10 Tiết 73
ÔNG ĐỒ ( Vũ Đình Liên)
A/ Mục đích yêu cầu: Giúp học sinh nắm:
- Biết đọc – hiểu một tác phẩm thơ lãng mạn để bổ sung thêm kiến thức về tác giả, tác phẩm của phong trào thơ mới
- Thấy được một số biểu hiện của sự đổi mới về thể loại, đề tài, ngôn ngữ, bút pháp nghệ thuật lãng mạn
- Hiểu được những xúc cảm của tác giả trong bài thơ
1 Kiến thức:
- Sự thay đổi trong đời sống xã hội và sự tiếc nuối của nhà thơ đối với những giá trị văn hóa cổ truyền của dân tộc đang dần bị mai một
- Lối viết bình dị mà gợi cảm trong bài thơ
2 Kĩ năng:
- Nhận biết được tác phẩm thơ lãng mạn
- Đọc diễn cảm tác phẩm
- Phân tích được những chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm
3 Thái độ:
- Giáo dục thái độ học sinh: giữ gìn, phát huy những bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc
B/ Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu SGK, SGV, chuẩn kiến thức và tài liệu có liên quan, bảng phụ, phiếu học tập, tranh ảnh Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài
- Học sinh: Đọc SGK, soạn bài theo đinh hướng SGK và sự hướng dẫn của GV
C/ Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:
* Hoạt động 1: Khởi động:
1 Ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3 Bài mới:
Gv giới thiệu bài:
“Thịt mỡ, dưa hành câu đối đỏ Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh”
Mỗi khi tết đến xuân về, người người, nhà nhà đi sắm tết Trong dịp ấy, hình ảnh ông đồ xuất hiện với những câu đối đỏ Khi phong trào thơ mới xuất hiện cũng là lúc đời sống xã hội đã có sự đổi thay, kéo
TUẦN 20:
- Tiết 73: Ông đồ
- Tiết 74: Nhớ rừng
- Tiết 75: Câu nghi vấn
- Tiết 76: Viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh.
Trang 2theo giá trị văn hóa cổ truyền của dân tộc đang dần bị mai một Giá trị văn hóa cổ truyền dần bị mai một
đó đã được Vũ Đình Liên thể hiện trong văn bản “Ông đồ”
* Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu chú thích:
? Theo dõi chú thích (*) hãy giới thiệu đôi nét về cuộc đời và sự
nghiệp của Vũ Đình Liên ? Em hiểu gì về hoàn cảnh ra đời của bài
thơ
GV: Vũ đình Liên tham gia phong trào thơ mới ngay từ những ngày
đầu Thơ ông thiên về: lòng thương người và lòng hoài cổ Năm
1990 Ông được phong danh hiệu nhà giáo nhân dân Ông sáng tác
không nhiều nhưng thơ ông được đánh giá cao; các tác phẩm chính:
“Ông Đồ” “cô gái nghèo bán lá sim”, “Ông già mù gảy đàn hát dạo”,
“Đứa trẻ ăn mày”
? Bài thơ được viết theo thể thơ gì ?
? Nhắc lại những văn bản được học viết theo thể thơ này ?
- Kĩ thuật dạy học tích cực ( KTDHTC) : Đọc hợp tác
-> Rèn kĩ năng lắng nghe, tư duy sáng tạo, giao tiếp
- GV hướng dẫn cách đọc sau đó đọc mẫu
- H/s đọc bài thơ
- Nhận xét cách đọc
? Chia bố cục bài thơ ? Nêu nội dung từng phần ?
- Hai khổ thơ đầu: Hình ảnh Ông đồ thời hưng thịnh
- Hai khổ thơ tiếp theo: Hình ảnh ông đồ thời tàn
- Khổ thơ cuối; tâm sự của nhà thơ
GV: bài thơ có 5 khổ, mỗi khổ 4 câu; miêu tả công việc của ông
đồ – người viết câu đối … trong những dịp xuân về Ông đồ là
hình tượng trung tâm trong bài thơ
* Hoạt động 3: Hướng dẫn tìm hiểu bài văn:
- KTDHTC : Động não
-> Rèn kĩ năng giao tiếp, tư duy sáng tạo, hợp tác, tự tin, ra
quyết định, giải quyết vấn đề.
? Em hiểu gì về nhan đề của bài thơ “Ông đồ” ?
(H/s đọc chú thích 1 Sgk)
(Niềm thương cảm của tác giả trước sự tàn tạ của một lớp người
cũ – Ông Đồ khi thời thế thay đổi )
? Đọc hai khổ thơ đầu ? Cho biết ông đồ xuất hiện trong thời gian
nào ? Ông làm việc gì và ở đâu
? Cảnh vật xung quanh ông như thế nào ?
GV: Hoa đào tín hiệu mùa xuân Cứ mỗi độ tết đết xuân về lại
thấy ông đồ xuất hiện cùng “mực tàu” “giấy đỏ” “phố đông người
qua” Ông đang hòa nhịp với không khí rộn ràng, vui tươi, màu
I Đọc và tìm hiểu chú thích
1/ Tác giả :(Sgk)
2/ Tác phẩm :
- Thể thơ ngũ ngôn
- Sáng tác: 1935- 1936
3 Đọc:
4 Bố cục: 3 phần
II Tìm hiểu văn bản:
1 Hình ảnh ông đồ thời hưng thịnh:
- Mỗi năm hoa đào nở lại thấy ông đồ già bày mực giấy đỏ bên phố đông người qua
Trang 3sắc tươi tắn rực rỡ của phố phường tưng bừng đón tết.
? Trong khung ảnh vui tươi ấy ông đồ hiện lên với công việc gì?
GV: Cảnh tượng rực rỡ vui tươi của phố phường đang tưng bừng
đón tết Ông đồ với công việc viết câu đối đỏ, ông đang cung cấp
cho XH 1 món hàng mà gia đình nào cũng có
“Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh”
? Thái độ của mọi người đối với ông như thế nào? Tìm chi tiết
miêu tả?
? Qua những chi tiết trên, em nhận thấy ông đồ hiện lên với tài
nghệ ra sao? Tác giả dùng biện pháp NT gì để miêu tả tài nghệ đó
của ông?
? Từ đó, em hãy đánh giá khái quát vị trí của ông đồ trong lòng
người dân Việt Nam?
- KTDHTC : kĩ thuật “ Hỏi và trả lời”
? Với cách giới thiệu sự xuất hiện của “ông Đồ” trong bài thơ em
có suy nghĩ gì ?
(Những cảnh sắc tươi tắn trên , không khí đông vui , sự ngưỡng
mộ và khen ngợi ông Đồ chỉ là những di tích bắt đầu đi vào sự tàn
tạ của ông Đồ tuy chưa lộ hết vẻ tiều tuỵ đáng thương.)
? Có ý kiến đó là: đây là thời kì hoàng kim của ông đồ Nhưng
người khác lại cho rằng ngay từ đầu bài thơ ta thấy những ngày
tàn của nho học và thân phận buồn của ông đồ Em đồng ý với ý
kiến nào? Tại sao?
- KTDHTC : “ Trình bày 1 phút” + thảo luận
* Đại diện nhóm trình bày
GV chốt: Thực ra mới đọc ta nhận thấy ông đồ với giấy đỏ mực
tàu, sắc màu rực rỡ, người đông đúc tấp nập, tấm tắc khen tài
Nhưng ngẫm nghĩ kĩ thì vị trí của ông đồ là trường học làm nghề
dạy học chư đâu phải nơi hè phố với công việc bán chữ Mà 1
năm chỉ có 1 lần trong mấy ngày tết Vì vậy ông đồ dù cho chưa
bị thờ ơ, ghẻ lạnh như cũng rất cô đơn Tuy xuất hiện theo mùa
nhưng sức sống của ông đồ giảm sút vì tuổi tác Vì nghề dạy chữ
nho đang trên đường bị lụi tàn “10 người học, 9 người thôi”
- H/s đọc hai khổ thơ tiếp theo
? So với hai khổ thơ đầu, hình ảnh ông đồ hiện lên có gì khác ?
(Gợi ý? Quang cảnh chung quanh và thái độ của mọi người?)
? Hãy phân tích nét độc đáo của hai câu thơ
“Giấy đỏ buồn không thắm
Mực đọng trong nghiên sầu”
“Lá vàng rơi trên giấy
Ngoài trời mưa bụi bay”
Gợi ý; Tác giả sử dụng biện pháp NT gì ? Hình ảnh bài thơ như
Ông đồ đang hòa nhịp với không khí vui tươi của phố phường
- Hoa tay thảo những nét Như rồng múa phượng bay Bao nhiêu người thuê viết Tấm tắc khen tài
Hình ảnh so sánh
Với tài năng của một ông đồ được mọi người mến mộ Hành động của ông góp phần làm đẹp truyền thống văn hóa dân tộc
2 Hình ảnh ông đồ thời tàn:
- Nhưng mỗi người mỗi vắng
Người thuê viết nay đâu?
Giấy đỏ buồn không thắm Mực đọng trong nghiên sầu
………
Lá vàng rơi trên giấy
Ngoài trời mưa bụi bay
Trang 4thế nào ?
? Từ sự khác nhau về hình ảnh ông đồ ở hai khổ thơ đầu và hai
khổ thơ tiếp theo, gợi cho người đọc cảm nhận gì về hình ảnh ông
đồ ?
? Theo em, vì sao ông đồ lại bị gạt ra ngoài lề của XH ?
(Ông đồ vẫn ngồi đấy, như cuộc đời hoàn toàn khác xưa, đường
phố vẫn đông người qua lại như không ai biết sư có mặt của ông
Thời đại nho học đã lụi tàn, con người tài hoa như ông đồ không
còn được sử dụng trong thời buổi Tây học thịnh hành Cho nên
ông ngồi đấy mà vô cùng lẻ loi, lạc lõng, ông ngồi lặng lẽ, nỗi
buồn tủi đã lan sang những vật vô tri, vô giác “giấy đỏ… nghiên
sầu”
* Nhà thơ Tú Xương đã viết:
“Thôi có làm chi cái chữ nho
Ông đồ, ông cống cũng nằm co”
- H/s đọc khổ thơ cuối
? Nhận xét cách xưng hô của tác giả ?
? Nêu ý nghĩa của hai câu thơ ?
(Thương cho số phận của ông đồ)
? Từ đó em thấy tình cảm của tác giả đối với ông đồ như thế nào ?
(Thương cảm cho số phận của ông đồ Mặt khác chuyện ông đồ là
một phong tục đẹp bị lụi tàn, 1 nền văn hóa bị thay đổi, bị thờ ơ
Bởi thế bài thơ gợi ý cái nhìn nhân hậu với quá khứ và những gì
đang thành quá khứ Qua đó bộc lộ niềm thương tiếc vô hạn, niềm
bâng khuâng haoì cổ đối với ông đồ cũng như lớp người cũ bị
lãng quên, bỏ rơi
? Em có nhận xét gì về cách dùng từ ngữ nghệ thuật của tác giả
qua khổ thơ đầu và khổ thơ cuối của bài thơ ?
(Khổ thơ đầu và khổ thơ cuối của bài thơ đều cập đến hình ảnh
hoa đào nở “ Mỗi năm hoa đào nở” “ năm nay đào lại nở” nhưng
cách dùng – dụng ý của tác giả có khác Ở câu đầu cứ mỗi năm
hoa đào nở, tết đến xuân về ông đồ lại xuất hiện nhưng năm nay
hoa đào lại nở, xuân lại về nhưng ông đồ không xuất hiện – ông
không còn nữa, ông đồ đã lui về quá khứ, đã bị xã hội lãng quên
từ bao giờ Lời thơ gợi cảm bâng khuâng ngậm ngùi trước cảnh
đấy người đâu ? )
* Hoạt động 4: Hướng dẫn tổng kết:
? Hãy khái quát giá trị NT và ND của bài thơ?
- Thể ngũ ngôn phù hợp trong việc diễn tả cảm xúc sâu lắng
- Kết cấu: Đầu cuối tương ứng, hình ảnh tương phản
Ngôn ngữ trong sáng hàm súc
Điệp ngữ, nhân hóa, câu hỏi tu từ, câu thơ tả cảnh ngụ tình
Vắng vẻ, buồn tủi, ông đồ bị gạt ra ngoài lề xã hội Sự thay đổi số phận của ông
3 Tình cảm của tác giả trước hình ảnh ông đồ:
- Năm nay hoa đào lại nở
………
Hồn ở đâu bây giờ?
Từ ngữ gợi tã, câu hỏi tu từ
Niềm bâng khuâng hoài cổ, niềm thương cảm chân thành đối với số phận ông đồ nói riêng, lớp người nho học nói chung
III Tổng kết:
* Ghi nhớ: SGK
Trang 5Biện pháp tu từ, nhân hóa, so sánh.
Bài thơ thể hiện niềm thương cảm chân thành trước lớp người
xưa cũ, chỉ còn cái di tích tiều tụy đáng thương trong 1 thời tàn
4 Củng cố:
? Đọc thuộc lòng bài thơ
? Trình bày cảm nhận của em về hình ảnh ông đồ trong bài thơ
5 Hướng dẫn học bài, soạn bài:
a Học bài:
- Đọc kĩ, nhớ được một số đoạn bài thơ, tìm hiểu sâu hơn một vài chi tiết biểu cảm trong bài thơ
- Học thuộc lòng bài thơ
- Tìm đọc một số bài viết hoặc sưu tầm một số tranh ảnh về văn hóa truyền thống
- Nắm nội dung bài thơ
b Soạn bài:
- Soạn: Nhớ rừng:
- Xem phần chú thích (nắm tác giả, tác phẩm và các từ khó )
- Trả lời các câu hỏi đọc hiểu văn bản Chú ý :
- Hãy cho biết nội dung của mỗi đoạn thơ ( 5 đoạn thơ0
- Phân tích cảnh tượng + Đoạn 1,4 : Cảnh vườn bách thú , nơi con hổ bị nhốt
+ Cảnh núi rừng hùng vĩ, nơi con hổ ngự trị ngày xưa Phân tích hai cảnh đối lập trên
+ Xã hội đương thời và tâm trạng của con hổ (tác giả)
Trả lời câu hỏi 3,4 SGK/7
* Rút kinh nghiệm:
………
………
………
………
Trang 6S: 27/ 12/ 10 D: 29/ 12/ 10
Tiết 74:
NHỚ RỪNG (Thế Lữ)
A/ Mục đích yêu cầu: Giúp học sinh nắm:
- Biết đọc – hiểu một tác phẩm thơ lãng mạn tiêu biểu của phong trào Thơ mới
- Thấy được một số biểu hiện của sự đổi mới về thể loại, đề tài, ngôn ngữ, bút pháp nghệ thuật được thể hiện trong bài thơ
1 Kiến thức:
- Sơ giản về phong trào Thơ mới
- Chiều sâu tư tưởng yêu nước thầm kín của lớp thế hệ trí thức Tây học chán ghét thực tại, vươn tới cuộc sống tự do
- Hình tượng nghệ thuật độc đáo, có nhiều ý nghĩa của bài thơ “Nhớ rừng”
2 Kỹ năng:
a Kĩ năng chuyên môn:
- Nhận biết được tác phẩm thơ lãng mạn
- Đọc diễn cảm tác phẩm thơ hiện đại viết theo bút pháp lãng mạn
- Phân tích được những chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm
b Kĩ năng sống:
- Kĩ năng giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ về nỗi chán ghét thực tại tầm thường, tù túng; Trân trọng
niềm khao khát tự do của nhân vật trữ tình trong bài thơ
- Kĩ năng suy nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ
- Kĩ năng tự quản bản thân: quý trong cuộc sống, sống có ý nghĩa
3 Thái độ:
- Lòng yêu quê hương, yêu nước mãnh liệt
- Giáo dục học sinh tình yêu nước, yêu tự do và trân trọng những gì tốt đẹp của lịch sử
B/ Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu SGK, SGV và các tài liệu liên quan, bảng phụ, phiếu học tâp, tranh ảnh
- Học sinh: Đọc SGK, soạn bài
C/ Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:
* Hoạt động 1: Khởi động:
1 Ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
? Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ “ Ông đồ”?
? Nêu giá trị nghệ thuật và nội dung của bài thơ “ Ông đồ”?
3 Bài mới: Gv giới thiệu bài:
Giai đoạn 30-45 là giai đoạn đánh dấu bước phát triển rực rỡ nhất của phong trào thơ mới , với sự góp mặt của một thế hệ nhà thơ trẻ đầy phong cách Nổi lên trong số đó là nhà thơ Thế Lữ
* Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu chú thích :
? Dựa vào chú thích * / sgk em hãy nêu vài nét về tác giả ?
I/ Đọc, tìm hiểu chú thích:
1/ Tác giả :
Trang 7- GV bổ sung thêm:
+ Từ 1932 ông làm thơ, viết văn Đối với phong trào thơ mới
ông được đánh giá rất cao, nhà phê bình Hoài Thanh viết: “ Độ
ấy thơ mới vừa ra đời, Thế Lữ như vầng sao hiện ánh sáng chói
khắp cả trời thơ VN”
+ Nhà thơ chọn bút danh Thế Lữ, ngoài việc chơi chữ ( nói lái)
còn có ngụ ý: Ông tự nhận là người lữ khách trên trần thế, chỉ
biết đi tìm cái đẹp :
“ Tôi là người bộ hành phiêu lãng
Đường trần gian xuôi ngược để vui chơi”
( Cây đàn muôn điệu )
Tuy tuyên bố như vậy, nhưng Thế Lữ vẫn mang nặng tâm sự
thời thế đất nước
? Bài thơ được làm theo thể thơ nào ?
- GV cho HS biết đây là sự sáng tạo của thơ mới trên cơ sở kế
thừa thơ 8 chữ (hay hát nói) truyền thống
- GV: “ Thơ mới” không chỉ để gọi thể thơ tự do mà chủ yếu
dùng để gọi 1 phong trào thơ có tính chất lãng mạn tiểu tư sản
bột phát năm 1932 và kết thúc vào năm 1945, gắn liền với tên
tuổi của 1 số tác giả như đã nêu trên Phong trào thơ mới ra đời
và phát triển mạnh mẽ rồi đi vào bế tắc trong vòng gần 15 năm
Trong thơ mới, số thơ tự do không nhiều, chủ yếu là thơ 7 chữ,
lục bát, 8 chữ Dù vậy, so với thơ cũ nhất là thơ luật Đường, thơ
mới vẫn tự do, phóng khoáng, linh hoạt hơn, không còn bị dàng
buộc bởi nhữngqui tắc nghiệt ngã của thi pháp cổ điển
Bài “ Nhớ rừng” viết theo thể thơ 8 chữ, gieo vần liền ( 2 câu
liền nhau có vần với nhau ), vần bằng, trắc hoán vị đều đặn
Đây là thể thơ vừa mới xuất hiện và được sử dụng khá rộng rãi
trong thơ mới
- Chú ý đọc chính xác, giọng điệu phù hợp với nội dung cảm
xúc của mỗi đoạn thơ
- GV đọc mẫu 1 đoạn – Gọi HS đọc và nhận xét cách đọc
? Bài thơ có bố cục như thế nào ? Nêu nội dung chính từng
phần ? ( 3 phần :
1- Tình cảnh con hổ trong vườn bách thú
( Đoạn 1+4 )
2- Cảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vĩ của nó ( Đoạn 2
+ 3 )
3- Lời nhắn gửi của con hổ ( Đoạn 5 )
GV: Tuy bài thơ chia 5 đoạn nhưng thực chất cảm xúc trung
tâm của nhân vật trữ tình được đặt ra trong thế đối lập – tương
phản giữa hiện tại và quá khứ của con hổ ở vườn bách thú Đó
cũng là nét đặc sắc về bố cục của bài thơ
* Hoạt động 3 : Tìm hiểu văn bản :
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu chi tiết văn bản theo hướng đối
- Tên thật: Nguyễn Thứ Lễ (1907-1989)
- Là người sáng lập phong trào thơ mới
là nhà hoạt động sân khấu nổi tiếng
- Được coi là 1 trong những tảng đá đầu tiên xây dựng nền thơ mới
2/ Tác phẩm :
- Thể thơ 8 chữ ( thể tự do rất mới )
3/ Đọc:
4/ Bố cục:
II/ Tiếp xúc văn bản : 1/ Tình cảnh của con hổ trong vườn
Trang 8lập – tương phản.
- HS đọc lại đoạn thơ đầu :
? Dưới tên tác phẩm, nhà thơ ghi chú “ Lời con hổ ở vườn bách
thú” Đọc xong bài thơ, em hiểu con hổ muốn nói điều gì về
tâm trạng của nó ?
- HS đọc chú giải 1 / sgk
- GV: Tâm trạng của con hổ khá phức tạp :
+ Tâm trạng coi thường những cái tầm thường giả dối trong
vườn bách thú
+ Tâm trạng buồn chán, ngao ngán hiện tại
+ Tâm trạng nhớ rừng, khao khát tự do
+ Tâm trạng uất hận của 1 vị chúa sơn lâm đầy quyền uy, giờ
đây bị tù đầy, bị biến thành thứ đồ chơi
? Vậy tâm trạng ấy phát triển như thế nào trong kết cấu bài thơ?
( Từ hiện thực bị giam cầm – Đến hồi tưởng về cuộc sống
phóng khoáng tự do – Rồi lại trở về hiện thực 1 lần nữa – Và
kết thúc bằng giấc mộng ngàn )
=> Chúng ta sẽ phân tích từng tâm trạng trong những cảnh ngộ
khác nhau đó
- KTDHTC : kĩ thuật “hỏi và trả lời”?
? Khi đọc bài thơ “ Nhớ rừng” của Thế Lữ em có suy nghĩ gì về
tên nhan đề của bài thơ mà tác giả đặt ?
- HS đọc 2 câu thơ đầu :
? Hai câu thơ này nói lên điều gì về hoàn cảnh và tâm trạng của
con hổ ?
( Sự giam cầm -> Hổ là vị chúa sơn lâm, tung hoành tự do giữa
đại ngàn, nay bị nhốt trong cũi sắt Người xưa nói “ Hùm thiêng
khi đã sa cơ cũng hèn” nhưng con hổ này không hèn )
? Tâm trạng của con hổ trong 2 câu thơ này là gì ?
( “ Gặm 1 khối căm hờn” – Bề ngoài tưởng là nó thờ ơ “ Nằm
dài trông ngày thánh dần qua” nhưng bên trong vẫn âm ỉ một
thái độ căm hờn ghê gớm )
? Em hiểu gì về từ “ khối” trong “ khối căm hờn” ?
- GV: Từ “ khối” đi với từ ngữ trừu tượng gây 1 ấn tượng mạnh
về sự ngưng kết không tan đi được
“ Khối tình mang xuống tuyền đài chưa tan…” Căm hờn thành
khối mà con hổ gặm là 1 sự diễn đạt rất hay về tâm trạng căm
hờn, tâm trạng âm ỉ thường trực của con hổ bị giam
? Trong tâm trạng ấy, con hổ có thái độ như thế nào với những
con vật xung quanh ? Tìm những chi tiết trong bài thể hiện thái
độ đó ?
- HS đọc chú giải 2-> 5
( Khinh lũ người giễu cợt nó, nó coi họ là lũ ngẩn ngơ, ngạo
mạn Nó cũng coi thường cả những con gấu, con báo cùng bị
giam )
? Em có nhận xét gì về giọng điệu của các câu thơ cuối đoạn ? (
Đau xót )
bách thú :
- Gậm một khối căm hờn …sắt
- Ta nằm dài, trông ngày …qua
- Khinh lũ người kia ngạo mạn, ngẩn ngơ
- …giễu oai linh …
- … bọn gấu dở hơi
- …cặp báo vô tư lự -> Giọng thơ đau xót -> ĐT mạnh, từ ngữ gợi hình, gợi cảm
=> Tâm trạng căm hờn uất hận, nỗi ngao ngán của con hổ trong cảnh tù ngục
- Ghét cảnh…đổi
- …sửa sang, tầm thường, giả dối
- Hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng cây trồng
- Dải nước đen giả suối …
- …mô gò thấp kém
- …hiền lành, không bí hiểm
- …học đòi bắt chước vẻ hoang vu -> Tâm trạng chán ghét cuộc sống hiện tại
-> Liệt kê, nhịp gấp, giọng giễu nhại
=> Tâm trạng uất hận, căm hờn, nỗi chán ghét cao độ trước thực tại giam cầm tù hãm
Trang 9? Vì sao hổ đau xót khi phải chịu ngang bầy cùng
“ bọn gấu dở hơi” và “ cặp báo vô tư lự” ?
( Vì chúng không nhận thấy nỗi nhục nhằn tù hãm, không có
hát vọng tự do nên không có phản ứng gì Con hổ còn khinh cả
những người tạm thời chiến thắng nó )
? Hãy nêu những nét nghệ thuật tiêu biểu mà tác giả sử dụng
trong khổ thơ đầu ? Qua đó, con hổ đã bộc lộ tâm trạng gì ?
GV bình: Cái tài dụng ngôn rất tà tình khéo léo từ đắt , chữ
thần , chữ mắt , cách dùng từ ngữ làm một trong những lý do
chính tạo nên sức sống của bài thơ Ta có thể thấy ngay ở khổ
thơ đầu tâm trạng của con hổ khi bị giam cầm cũng được thể
hiện hết sức tinh tế qua từ “ Gặm” – “ Gặm một khối căm hờn
trong cũi sắt” “ Gặm” diễn tả hoạt động , nhưng cái để gặm ở
đây lại là khối căm hờn , phải chăng sự dồn nén âm ỉ nỗi căm
hờn đã khiến sự chán ghét của hổ kết tinh thành một khối, sự
căm ghét lên tới đỉnh điểm Cảm xúc của chúa sơn lâm đã hữu
hình hoá và không sao đập tan Không những thế , tác giả còn
khắc hoạ chân dung , tư thế nhằm miêu tả tâm trạng cảu đối
tượng biểu cảm ( con hổ) Cả câu thơ thứ hai chỉ có một thanh
sắc vút cao ở giữa , ta như hình dung ra cảnh hổ như đang nằm
dài sóng soài liên miên thở dài thườn thượt, chán chường Từ “
dài” được dùng với nghĩa đen nó được xếp đặt ở đó là ý của
Thế Lữ , một cách diễn đạt sự buông xuôi Chúa sơn lâm vốn là
một con hổ dũng mãnh , con hổ giễu cợt chính kẻ chiến thắng
mình.Từ “ khinh”không chỉ là tiếng cười ngạo mạn mà nó còn
là thái độ tự mãn Không , hổ chẳng hề bị khuất phục , nó là kẻ
thắng cuộc bởi ý chí kiên cường , bất chấp hoàn cảnh Lũ người
“ mắt bé” hàng ngày cứ trêu chọc hổ không tài nào hiểu được
tâm sự của nó “ bé” ở đây là về tầm nhìn, hiểu biết , nếu hiểu
thêm nghĩa bóng Còn như suy ra từ nghĩa đen thì cũng đơn
giản vậy thôi Mãnh hổ mỗi khi về đêm mắt sáng quắc , khiến
mọi loại phải run sợ Vậy mà nay “ Oai linh rừng thẳm” lại
phải chịu ngang bầy cùng bọn gấu , báo dở hơi , suốt ngày chỉ
ra vào ăn ngủ Hổ không chấp nhận sự sắp đặt của số phận ,
không chịu dễ bị lôi ra làm trò đùa vui Có lẽ vì sự bồn chồn
của nó tác dụng lên chữ nghĩa làm cho chữ nghĩa bị xô đẩy dằn
vặt Một lần nữa, ta hiểu thêm cái điệu nghệ của Thế Lữ qua
việc chọn lựa từ
- HS đọc khổ thơ 4 :
? Giờ đây bị giam cầm cảnh vườn bách thú hiện ra như thế nào?
( Tầm thường, giả dối vì là cảnh nhân tạo, do con người sửa
sang xếp đặt, tỉa tót chứ không phải là cảnh tự nhiên hoang dã )
? Em có nhận xét gì vè cách ngắt nhịp và giọng điệu của đoạn 4
? ( Nhịp gấp, giọng điệu giễu nhại )
? Việc ngắt nhịp và thay đổi giọng điệu ấy có tác dụng gì ?
( Nỗi bực dọc, khinh thường, chán ghét cao độ của con hổ đối
với thực tại chung quanh )
2/ Cảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vĩ của nó:
- Cảnh sơn lâm: bóng cả, cây già
- Tiếng gió gào ngàn, giọng nguồn hét núi
-…thét khúc trường ca …
- …bước chân …dõng dạc, đường hoàng
- Lượn tấm thân như sóng cuộn …
- Vờn bóng âm thầm lá gai, cỏ sắc
Trang 10? Hai đoạn 1 và 4 đã miêu tả tâm trạng con hổ trong vườn bách
thú Đó là tâm trạng gì ?
- GV: Trước thực tại chán ghét ấy, con hổ luôn nhớ về thời tự
do vùng vẫy của mình ở chốn rừng núi
- HS đọc đoạn 2 và 3 :
? Trong nỗi nhớ của con hổ, cảnh núi rừng được miêu tả như
thế nào ?
- HS đọc chú giải 6, 7, 8 / sgk
? Em có nhận xét gì về cách dùng từ ngữ của tác giả trong đoạn
thơ trên ?
( ĐT mạnh: Gào, hét, thét - sử dụng hình ảnh hùng tráng: “
Tiếng gió gào ngàn, giọng nguồn hét núi, thét khúc trường ca
dữ dội )
? Việc dùng từ ngữ như thế đã tạo hiệu quả nghệ thuật gì trong
việc miêu tả chốn rừng núi ?
- GV: Cảnh rừng núi trở nên linh thiêng, hùng vĩ vì cái vẻ
hoang vu, bí ẩn của nó: Quê hương của hổ là chốn thảo hoa
không tên không tuổi, một xứ sở vô danh tôn thêm vẻ bí ẩn,
…Nơi ngự trị của con hổ là hang tối mịt mùng, lại thêm một vẻ
bí ẩn rùng rợn
Việc sử dụng hình ảnh tương phản giữa nơi giam cầm tù túng
ở trên với cảnh núi rừng đại ngàn làm cho vùng rừng núi càng
trở nên linh thiêng, bí ẩn hơn Cái gì cũng lớn lao, phi thường,
mãnh liệt, dữ dội trước khi để chúa sơn lâm hiện ra Một nền
cảnh thật xứng với chúa sơn lâm
? Trên nền phong cảnh ấy, chúa sơn lâm đã xuất hiện như thế
nào ?
? Em hãy so sánh nhịp thơ của 2 câu này với những câu thơ trên
? ( Nhịp nhàng, dõng dạc )
? Với nhịp thơ đó gợi lên điều gì ?
( Vẻ đẹp mềm mại, uyển chuyển mà cứng cỏi của chúa sơn lâm
)
? Em có nhận xét gì về hình ảnh chúa sơn lâm và sức mạnh của
nó giữa đại ngàn ?
? Con hổ còn nhớ lại những kỉ niệm gì về chốn rừng xưa ?
- HS đọc đoạn 3 / sgk
? Những kỉ niệm đó ở vào thời khắc nào ?
( Đêm trăng, ngày mưa, bình minh, chiều tối )
- HS đọc chú giải 11 / sgk
? Em có nhận xét gì về cảnh vật trong những thời điểm khác
nhau đó ?
- GV: Có thể xem 4 thời điểm đó như 1 bộ tranh tứ bình đẹp
lộng lẫy đó là cảnh “Những đêm vàng bên bờ suối” hết sức
-> ĐT, TT, so sánh -> Vẻ đẹp của một chúa rừng, một vẻ đẹp mãnh liệt oai hùng thiêng liêng giữa thiên nhiên hoang dã
Nào đâu ? -…những đêm vàng…say mồi …tan
- …những ngày mưa -…bình minh cây xanh …
- …những chiều lênh láng máu sau rừng…
- …mặt trời gay gắt
-> Nhịp thơ dồn dập, điệp ngữ, câu hỏi
tu từ
=> Tâm trạng nuối tiếc da diết
- Than ôi ! thời oanh liệt nay còn đâu ?