Kiến thức : Học sinh nắm vững đặc điểm của hai loại ngôi kể : ngôi thứ nhất và ng«i thø 3, t¸c dông cña tõng l¹o ng«i kÓ - Phân tích các ngôi kể trong các truyện đã học, đã đọc, chuẩn bị[r]
Trang 1NS: 9/10/08
NG: 13/10/08
Tiết 33 + 34 - Tập làm văn
Ngôi kể và lời kể trong văn tự sự
A Mục tiêu
1 Kiến thức : Học sinh nắm vững đặc điểm của hai loại ngôi kể : ngôi thứ nhất và
ngôi thứ 3, tác dụng của từng lạo ngôi kể
- Phân tích các ngôi kể trong các truyện đã học, đã đọc, chuẩn bị lựa chọn sử dụng ngôi kể thích hợp trong bài viết của mình
2 Kĩ năng : Luyện tập theo hình thức nhớ lại, thấy được sự khác biệt của từng ngôi
kể
3 Thái độ : Tôn trọng cách sử dụng ngôi kể, sáng tạo khi dùng lời kể, ngôi kể.
B Chuẩn bị:
GV : Bảng phụ(máy chiếu), hệ thống câu hỏi
HS : Nghiên cứu bài theo sự hướng dẫn của GV
C Phương pháp : Quy nạp thực hành, đàm thoại.
D.Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học.
I ổn định(1’)
II KTBC(5’): ? Trình bày dàn ý của một bài văn tự sự?
III Bài mới
Giới thiệu bài.
- Khi kể chuyện, người kể thường đứng ở ngôi nào ?
- Vì sao có khi người kể xưng “tôi”, có khi không ? Khi xưng tôi, tác
giả kể như thế nào ?
Hoạt động 1(35’) : Hướng dẫn tìm hiểu lý
thuyết
? Ngôi kể là gì ?
HS: - Là vị trí giao tiếp mà người kể sử dụng
khi kể chuyện
? Khi kể xưng “tôi” thì đó là ngôi thứ mấy
trong kể chuyện ?
HS: - Khi người kể xưng “ tôi” ngôi thứ nhất.
- Khi người kể giấu mình, gọi sự vật bằng tên
của chúng, kể như người ta kể, thì gọi là ngôi
kể thứ ba.
GV: Treo bảng phụ có chứa ngữ liệu 2 đoạn
A, Lý thuyết: Ngôi kể và vai trò của ngôi kể trong văn tự sự.
I Ngôi kể.
- Ngôi kể là vị trí giao tiếp mà người
kể sử dụng khi kể chuyện
- Có thể kể theo ngôi thứ nhất hoặc theo ngôi thứ 3
II Vai trò của ngôi kể trong vă tự sự.
1 Ngữ liệu/ SGK/88.
Trang 2? Học sinh đọc đoạn văn số 1?
HS: Đọc
? Người kể gọi tên các
nhân vật là gì ?
HS: - Người kể gọi tên các nhân vật : chính
tên của chúng, tự giấu mình đi như là không
có mặt( vua, thằng bé, hai cha con,sứ giả,
chim sẻ, họ, em bé, cha, mình, nhà vua…)
? Khi đó (khi sử dụng ngôi kể như thế) tác
giả(người kể ) đang ở đâu và có thể làm
những gì?
HS: - Tuy người kể giấu mình nhưng có mặt ở
khắp mọi nơi, gọi sự vật như “người ta gọi”
+ Lúc đầu anh ta ở cung vua, biết được ý nghĩ
của vua và đình thần, đặc biệt là ý định của
vua, muốn thử thằng bé thêm một lần nữa
+ Tiếp theo người kể lại có mặt ở công quán
để chứng kiến cảnh 2 cha con đang ăn cơm tì
có sứ giả nhà vua đến nghe lời đáp án của em
bé
+ Cuối cùng người kể lại có mặt tại cung vua
để biết rằng “Vua nghe nói từ đó mới phục
hẳn”
GV: Kể như thế người ta gọi là kể theo ngôi
thứ 3
? Khi sử dụng ngôi thứ 3 để kể thì có những
ưu điểm gì?
HS: - Kể theo ngôi thứ 3, người kể tự giấu
mình, không xuất hiện trực tiếp, gọi nhân vật
chính bằng tên gọi của chúng hoặc bằng đại
từ nhân xưng ngôI thứ 3: ông ấy, bầ ấy, cô
ấy…
- TD: Mọi diễn biến hành động, thái độ của
tất cả các nhân vật đều được miêu tả 1 cách
linh hoạt, tự do, không bị gò bó
- Cách kể này đảm bảo được tính khách quan
của câu chuyện, khiến cho người đọc, người
nghe cảm giác toàn bộ câu chuyện đang diễn
ra như chính nó đã từng có trong c/sống Và
2 Phân tích.
3 Nhận xét.
* Đoạn văn 1: Kể theo ngôi thứ 3.
- Người kể gọi tên các nhân vật : chính tên của chúng, tự giấu mình đi như là không có mặt
- Người kể có thể linh hoạt, tự do những gì diễn ra với nhân vật
- Đây là ngôi kể hay được sử dụng
- Ưu điểm : đảm bảo tính khách quan
- Nhược điểm : tính chủ quan
Trang 3nhà văn chính là thư kí ghi chép một cách
trung thành và đầy sáng tạo
? Nhưng kể theo ngôi thứ 3 cũng có hạn chế,
đó là hạn chế nào?
HS: Lời kể thiếu tính chủ quan, ít mang màu
sắc cá nhân
? HS đọc đoạn văn thứ 2?
? Trong đoạn này, người kể tự xưng mình là
gì ?
HS: Nhân vật Dế Mèn tự xưng “tôi”- người
kể chuyện
? Khi kể xưng “ tôi” như thế tức là kể ở ngôi
thứ mấy?
HS: Ngôi thứ nhất Nhưng không nhất thiết là
tác giả
? “Tôi” ở đây có phải là tác giả Tô Hoài
không ? Vì sao em biết?
HS: Dế mèn tự xưng là “tôi” – nhưng “tôi”
không phải là tác giả Tô Hoài mà là n/v Dế
Mèn Bởi Dế Mèn đang kể về việc vì sao mà
mình trở thành chàng dế thanh niên cường
tráng, tự miêu tả về dáng vẻ bề ngoài của
mình có kèm theo thái độ tự hào về bản thân
? Khi kể ở ngôi thứ nhất, người kể có thể làm
những gì?
HS: - Người kể có thể trực tiếp xuất hiện để
dẫn dắt toàn bộ câu chuyện, tức là kể những
gì mình nghe, mình thấy, mình trải qua Vì
thế có thể trực tiếp nói ra những cảm tưởng,ý
nghĩ t/cảm của mình
? Nếu ở ngôi kể thứ 3, người kể có khả năng
làm được như thế hay không ? Vì sao ?
HS: Không Vì ngôi thứ nhất là kể về những
gì mình biết, mình thấy, những gì thuộc về
mình…
? Ưu, nhược điểm của ngôi kể này? Có thể
thay đổi ngôi kể được không ?
HS: - Người kể tự kể lại những gì mình biết,
mình nghe, mình chứng kiến, mình đã trải
quatự bộc lộ những t/cảm, suy nghĩ của cá
* Đoạn văn 2: Ngôi kể thứ nhất.
- Người kể có thể trực tiếp kể ra những gì mình nghe, thấy, nghĩ
- Đây cũng là cách kể thường gặp trong văn tự sự
- Ưu điểm : mang đậm tính chủ quan
- Nhược điểm : hạn chế tính khách quan
Trang 4- Ưu điểm : mang đậm tính chủ quan, màu
sắc cá nhân
- Nhược điểm : hạn chế về tính khách quan
- Khi đã sử dụng ngôi thứ nhất, tác giả vẫn có
thể thay đổi người kể, nhân vật kể chuyện
? Trong 2 ngôi kể trên, ngôi kể nào có thể kể
tự do, không bị hạn chế, còn ngôi kể nào chỉ
được kể những gì mình biết và đã trải qua?
HS: - Ngôi thứ nhất: chỉ được kể những gì
mình biết…
- Ngôi thứ 3: có thể kể tự do, không bị hạn
chế
GV bổ sung: Ngôi kể thứ nhất là vị trí của
người kể cho phép kể những gì mình biết,
mình thấy, mình chịu trách nhiệm một cách
công khai Về lí, “tôi” không thể kể những gì
mà tôi không biết và không nhìn thấy Do đó
kể theo ngôi thứ nhất là một sự hạn chế trong
tầm nhìn và hiểu biết của một người Nhưng
bù lại, do kể những điều mình biết và cảm
thấy cho nên lời kể thân mật, gần gũi mang
màu sắc xúc cảm cá nhân Khi người kể giả
định theo ngôi kể thứ nhất của nhân vật là kể
theo cái cảm của nhân vật ấy Người xưng
“tôi” ấy không phải là tác giả
- Trong hồi kí, tự truyện, nhật kí, tùy bút, bút
kí…người kể cũng xưng “tôi” và đó chính là
tác giả
- Ngôi kể thứ 3: Người kể giấu mình nhưng
biết hết từ bề ngoài cho đến ý nghĩ thầm kín
của nhân vật Cách kể này gọi sự vật theo
ngôi thứ 3(nó, chúng nó, tên gọi sự vật…)
theo nhận xét của mình sao cho sự việc tự nó
diễn ra không bị hạn chế về không gian, thời
gian, đảm bảo tính khách quan
? Hãy thử đổi ngôi kể trong đoạn 2 thành
ngôi thứ 3, tức là thay “tôi” thành “Dế Mèn”
Lúc đó em sẽ có một đoạn văn ntn?
HS: Tự thay:
Trang 5Đoạn văn: Bởi DM ăn uống có điều độ nên
anh ta chóng lớn lắm Chẳng bao lâu, Mèn đã
trở thành một chàng dế thanh niên cường
tráng Đôi càng hắn mẫm bóng…Về cơ
bản nội dung đoạn văn không thay đổi
? Có thể thay đổi ngôi thứ 3 trong đoạn văn 1
thành ngôi thứ nhất xưng “tôi” được không?
Vì sao?
HS: Thảo luận, trả lời:
- Không nên đổi ngôi kể thứ 3 thành ngôi kể
thứ nhất trong đoạn văn 1 Vì nếu đổi phải
cấu tạo lại hầu như cả đoạn văn, phá vỡ cách
kể ban đầu và nội dung truyện cũng phải
thêm bớt mới phù hợp với cách kể mới
? Đến đây em hãy cho biết người kể xưng hô
trong tác phẩm có nhất thiết phải là tác giả
không? Ưu điểm và hạn chế của từng ngôi kể
này là gì?
? Học sinh đọc ghi nhớ SGK?
GV lưu ý: Tuy nhiên để kể cho linh hoạt, thú
vị, người kể có thể lựa chọn ngôi kể thích
hợp
- Trên thực tế, có những nhà văn kết hợp cả 2
ngôi kể trên, tức là có khi kể ở ngôi thứ
nhất(xưng “tôi”) có khi lại kể ở ngôi thứ 3
VD: “ Thương nhớ mười hai”- Vũ Bằng
Tác giả đã để cho n/v chính xưng “tôi”, vào
vai người dẫn truyện, tự bày tỏ nỗi lòng da
diết trong lòng mình khi ở xứ người, nhớ Hà
Nội, nhớ người vợ hiền lành nhớ bao kỉ niệm
Nhưng xen vào giữa những trang tự thuật ấy
tác giả đã thay đại từ nhân xưng “tôi” bằng
một loạt các cách xưng hô ở ngôi thứ 3, khi
thì gọi là “người chồng”, khi thì dùng h/ảnh “
người khách xa nhà”, khi thì gọi là “y”, có lúc
lại dùng “anh ta”…
Tiết 2:
Hoạt động 2(40’) : Hướng dẫn luyện tập
? BT1: Thay ngôi kể từ thứ 1 sang ngôi thứ
3 ? Và nhận xét ngôi kể đem lại điều gì cho
* Ghi nhớ : SGK.
B Luyện tập Bài 1 :
Định hướng: Thay các từ “TôI” bằng từ “Dế mèn”
Trang 6đoạn văn?
HS : Suy nghĩ và làm bài tập trên giấy trong
GV: gọi 1 em lên trình bày, lớp nhận xét,
GV: Treo bảng phụ (chiếu) kết quả đúng (trên
máy chiếu)
? HS đọc y/c BT3?
? Đọc y/c BT4?
HS: Thảo luận, trả lời
? BT5 y/c làm gì?
- Đoạn mới nhiều tính khách quan, như là đang xảy ra, hiển hiện trước mắt người đọc qua giọng kể của người trong cuộc
Bài 2 :
- Thay tất cả từ ‘Thanh’ bằng từ ‘tôi’
- Đoạn văn kẻ theo ngôi thứ nhất mang màu sắc chủ quan, thể hiện t/cảm của n/vât
Bài 3 : Truyện “Cây bút thần” kể
theo ngôi thứ 3 Vì không có nhân vật nào xưng “tôi” khi kể ?
Bài 4 : Trong truyền thuyết, cổ
tích người ta hay kể chuyện theo ngôi thứ 3 mà không kể theo ngôi thứ nhất Vì
- Đó là những câu chuyện do ND sáng tạo ra bằng trí tưởng tượng, có nhiều yếu tố hoang đường, kì ảoGiữ không khí truyền thuyết, cổ tích
- Kể theo ngôi thứ 3 đảm bảo tính khách quanGiữ khoảng cách rõ rệt giữa người kể và cả các nhân vật trong truyện
Bài 5 : Khi viết thư cần sử dụng
ngôi kể thứ nhất để bộc lộ rõ tính chủ quan, chân thực, riêng tư
Nếu sử dụng ngôi thứ 3 thì nội dung thư lại có nguy cơ thiếu chân thực trước người nhận
IV Củng cố(3’): - Khi kể chuyện người ta thường kể ở ngôi thứ mấy?
- Nên lựa chọn ngôi kể ntn?
V HDVN(1’): - Hoàn thành các BT còn lại, học thuộc lòng ghi nhớ.
- Chuẩn bị bài “ Ông lão dánh cá và con cá vàng”
E Rút kinh nghiệm giờ dạy.
………
………
………
………
Trang 7123
