Giáo án Ngữ văn 8 - Tuần 24 - Trường THCS Thạnh Hải

Kiến thức: - Cảm nhận được tình yêu thiên nhiên đặc biệt sâu sắc của Bác Hồ, dù trong hoàn cảnh tù ngục Người vẫn mở rộng tâm hồn tìm đến giao hoà với vầng trăng ngoài trời - Hiểu được ý[r]

Ngày soạn:………

Ngày dạy:……….

Tuần 24 Tiết 85

I Mục tiêu cần đạt.

1 Kiến thức:

- Cảm nhận được tình yêu thiên nhiên đặc biệt sâu sắc của Bác Hồ, dù trong hoàn cảnh tù ngục Người vẫn mở rộng tâm hồn tìm đến giao hoà với vầng trăng ngoài trời

- Hiểu được ý nghĩa của tư tưởng bài thơ : Từ việc đi đường gian lao mà nói lên bài học đường đời, đường cách mạng

- Cảm nhận được sự hấp dẫn nghệ thuật của thơ Bác , sức truyền cảm nghệ thuật của bài thơ rất bình dị tự nhiên mà chặt chẽ, mang ý nghĩa sâu sắc

2 Kĩõ năng:

- Rèn kĩ năng đọc, phân tích hình ảnh thơ

3 Thái độ :

- Tình yêu thiên nhiên , có ý thức phấn đấu vươn lên trong cuộc sống

II Chuẩn bị.

1 Giáo viên : Sgk , sgv , bồi dưỡng Ngữ văn 8 , tranh ảnh , bảng phụ

2 Học sinh : Chuẩn bị bài theo hướng dẫn của giáo viên ở tiết trước

III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy – học

Hoạt động 1 Khởi động

(2’)

* Mục tiêu :

- Tạo hứng thú, tâm thế

tìm hiểu bài mới.

1 Ổn định tổ chức

Ngắm trăng

Đi đường

Hồ Chí Minh

2 Kiểm tra bài cũ

3 Giới thiệu bài.

Cho học sinh xem tập

thơ “ Nhật kí trong tù”, giới

thiệu ngắn gọn về tập thơ

và bài thơ :

Mùa thu năm 1942, từ

Cao Bằng, lãnh tụ Nguyễn

Aùi Quốc lấy tên là Hồ Chí

Minh, sang Trung Quốc để

tranh thủ sự viện trợ quốc

tế cho cách mạng Việt

Nam Đến huyện Túc Vinh

( Quảng Tây ), người bị nhà

cầm quyền Tưởng Giới

Thạch bắt giữ, rồi bị giải

tới giải lui gần 30 nhà giam

của 13 huyện thuộc tỉnh

Quảng Tây, bị bài ải cực

khổ hơn một năm trời

Trong thời gian đó, để

ngâm ngợi cho khuây, vừa

ngâm vừa đợi ngày tự do,

Bác viết tập nhật kí trong

tù bằng chữ Hán Bác vẽ

hai nắm tay bị xích đang

giơ cao cùng bốn câu đề từ

:

Thân thể ở trong lao

Tinh thần ở ngoài lao

Muốn nên sự nghiệp

lớn

Tinh thần càng phải

cao

Tập thơ được dịch ra

tiếng Việt năm 1960, được

phổ biến rộng rãi, trở thành

một sự kiện văn học lớn

Tiết học hôm nay ta sẽ

Nghe

cúng tìm hiểu bài thơ “

Ngắm trăng” và “ Đi

đường” trong tập thơ này

Hoạt động 2 : Hướng

dẫn học sinh tìm hiểu khái

quát vài nét về tác giả và

tác phẩm (3’)

* Mục tiêu :

Giúp học sinh nắm được

những nét chính về tác giả, tác

phẩm.

1 Hãy nhắc lại vài nét

chính về tác giả

2 Hãy nêu xuất xứ của

hai bài thơ

3 Hai bài thơ thuộc thể

thơ nào ?

Bản dịch bài Đi đường

thuộc thể thơ lục bát

Chuyển : Trong thơ ca

của Bác tình cảm yêu thiên

nhiên luôn sâu sắc và

phong phú “ Ngắm trăng”,

bài thơ viết về một cuộc

ngắm trăng thật đặc biệt

Chính trong hoàn cảnh đặc

biệt ấy mà lòng yêu thiên

nhiên nói riêng, vẻ đẹp

tâm hồn của Bác nói chung

càng bộc lộ rõ

Hoạt động 3 : Hướng

dẫn học sinh đọc , phân

tích những giá trị nội dung

và nghệ thuật của bài thơ

Ngắm trăng (13’)

* Mục tiêu :

Rèn kĩ năng đọc, thấy được

tâm hồn yêu thiên nhiên say

đắm của Bác dù trong cảnh tù

Khái quát Trình bày Xác định

Nghe

I Giới thiệu

1 Tác giả.

2 Tác phẩm.

- Trích : “ Nhật kí trong tù ” của Hồ Chí Minh

- Thể thơ : Thất ngôn tứ tuyệt

II Đọc – hiểu văn bản

A NGẮM TRĂNG

đày, nghệ thuật đối chuẩn xác

tạo hình ảnh thơ độc đáo.

4 Hướng dẫn cách đọc :

Câu 1 : 2/2/3 hoặc 2/5,

giọng bình thản

Câu 2 : 4/3 giọng bối

rối

Câu 3, 4 : 4/3, giọng

đằm thắm, vui, sảng khoái

- Đọc, lệnh học sinh đọc,

nhận xét

5 Bác Hồ ngắm trăng

trong hoàn cảnh như thế

nào?

6 Vì sao Bác lại nói đến

cảnh “ Trong tù không rượu

cũng không hoa” ? Điều đó

muốn nói lên điều gì ?

7 Theo em con người chỉ

ngắm trăng trong hoàn

cảnh nào ?

8 Câu thơ thứ hai cho ta

thấy tâm trạng gì của

người tù ?

9 Qua hai câu thơ trên

chúng ta thấy phẩm chất gì

của người tù Hồ Chí Minh ?

Bình : Trong cảnh tù

ngục khắc nghiệt ấy đã cho

thấy người tù không hề

vướng bận bởi những ách

nặng về vật chất, tâm hồn

vẫn tự do, vẫn ung dung,

vẫn thèm được tận hưởng

cảnh trăng đẹp Câu thơ

dịch “ Cảnh đẹp đêm nay,

Nghe, đọc , nhận xét

Xác định

Ngắm trăng hoàn cảnh đặt biệt : trong tù

Trình bày

Trong tù làm gì có rượu, làm gì có hoa, chỉ có muỗi, rệp bẩn thỉu, tù túng, thiếu thốn.

Trình bày

Người ta chỉ ngắm trăng khi tâm hồn thảnh thơi, thư thái

Nhận xét

Nhận xét

Nghe

1 Đọc văn bản

2 Tìm hiểu văn bản

a Hoàn cảnh ngắm trăng, tâm trạng của Bác

- Ngắm trăng trong cảnh tù đày

- Hoàn cảnh khắc nghiệt, thiếu thốn

- Bối rối, xốn xang trước cảnh đêm trăng đẹp

=> Tâm hồn yêu say đắm thiên nhiên

khó hững hờ” chưa chuyển

tải được cái ái náy, bối rối

trong lời tự hỏi “ nại nhược

hà” ( biết làm thế nào ? )

Sự bối rối, xốn xang rất

nghệ sĩ của Hồ Chí Minh

trước cảnh đêm trăng quá

đẹp Người chiến sĩ cách

mạng vĩ đại ấy vẫn là một

con người yêu thiên nhiên

một cách say mê và hồn

nhiên đã rung động, mãnh

liệt trước cảnh trăng đẹp dù

đang là thân tù

10 Cho học sinh quan sát

tranh, đọc hai câu cuối (

Phiên âm và dịch thơ )

11 Hai câu thơ thể hiện

mối quan hệ và tình cảm

như thế nào giữa người và

trăng ?

12 Biện pháp nghệ thuật

nào được tác giả sử dụng ở

đây ?

13 Hãy chỉ ra phép đối,

nhân hóa đó ?

14 Hai câu thơ nói lên

điều gì ?

Diễn giải : Câu thơ dịch

bị mất đi rất nhiều cái hay

so với nguyên tác chữ Hán

Quan sát tranh Đọc hai câu thơ cuối

Thảo luận đôi bạn

- Người tù thả hồn vượt ra ngoài cửa sắt nhà tù để tìm đến ngắm trăng sáng.

- Trăng vượt qua song sắt nhà tù để ngắm nhà thơ.

-> Tình cảm song phương mãnh liệt của hai người, cả hai chủ động đến với nhau, ngắm nhau say đắm.

Xác định

Phép đối và nhân hóa

Trình bày

Trình bày Nghe

b Tâm hồn người thi

sĩ

- Người và trăng chủ động đến với nhau, ngắm nhau say đắm

Nhân minh nguyệt song

Nguyệt thi gia

- Nguyệt khán thi gia

=> Sự giao hòa thắm thiết giữa người và trăng

.Hai câu thơ nguyên tác có

kết cấu đăng đối rất đẹp

Cả hai câu đều có cùng một

kết cấu ( người và trăng

được đặt ở hai đầu câu thơ,

chắn ở giữa là cửa nhà tù )

nhưng có sự đảo ngược :

câu trên theo trật tự người

– trăng, câu dưới theo trật

tự trăng – người Nhân và

nguyệt là một cặp đối, minh

nguyệt và thi gia là một cặp

đối, thể hiện sự giao hòa

tuyệt đẹp của trăng và

người Ngắm trăng nhưng

lại phát hiện ra vẻ đẹp của

cõi người Người xưa ngắm

trăng thấy trăng đẹp, trăng

trong, lại buồn cho cõi đời

cát bụi trầm luân Lí Bạch

nghĩ ngợi :

Ngẩng đầu nhìn trăng

sáng

Cúi đầu nhớ cố hương

Tản Đà ngao ngán nói

với chị Hằng :

Trần thế em nay chán nửa

rồi!

Hồ chí Minh ngắm trăng

rất giống người xưa trong

niềm say mê cái đẹp thiên

nhiên nhưng lại khác người

xưa trong sự phát hiện vẻ

đẹp của cõi người Người

thả tâm hồn vượt ra ngoài

cửa sổ nhà tù để tìm đến

ngắm vầng trăng sáng giữa

bầu trời cao rộng Và vầng

trăng cũng vượt qua song

sắt nhà tù để tìm đến ngắm

nhà thơ trong tù Chữ “

khán” được lặp lại cùng

một vị trí trong cả hai câu

thơ kết hợp với hai động từ

“ hướng”, “ tòng” đã tạo

nên mối quan hệ tri âm, tri

kỉ giữa người và trăng Cả

hai đã chủ động tìm đến với

nhau, lặng lẽ ngắm nhau

say đắm, bất chấp song sắt

nhà tù

15 Hình ảnh cái song sắt

đứng ở giữa người tù – nhà

thơ và vầng trăng có ý

nghĩa gì ?

Bình :Nhà tù là hiện thực

tàn bạo và đen tối, vầng

trăng trên bầu trời là thế

giới của cái đẹp, của tự do

và ánh sáng Song sắt nhà

tù không ngăn cản nỗi tâm

hồn của người tù nghệ sĩ

tìm đến với cái đẹp, với tự

do và ánh sáng Mở đầu bài

thơ là nhà tù và người tù,

đến cuối bài thơ thì nhà tù

Trình bày

- Sức mạnh tàn bạo lạnh lùng của nhà tù vẫn bất lực trước tâm hồn tự do của người tù cách mạng

- Thể hiện mối quan hệ đặc biệt, sự giao hòa thấm thía giữa trăng và người Người tù hướng ra ngoài cửa sổ say đắm vầng trăng sáng, vầng trăng chủ động vượt qua song sắt, qua khe cửa hẹp của nhà tù đến với tri âm ngắm nhà thơ Cả hai đều chủ động tìm đến nhau, giao hòa cùng nhau, ngắm nhau say đắm.

Nghe

vẫn có đó nhưng chỉ thấy

trăng và nhà thơ không còn

thấy người tù đâu cả Người

tù đã vượt ngục trở thành

nhà thơ Cuộc vượt ngục

bằng tinh thần ấy không chỉ

thể hiện tâm hồn nghệ sĩ

yêu thiên nhiên mãnh liệt

và sâu sắc mà còn cho thấy

sức mạnh tinh thần kì diệu

của người tù – chiến sĩ – thi

sĩ Có thể ung dung giữa

chốn ngục tù tàn bạo để

tâm hồn bay bổng với vẻ

đẹp của thiên nhiên, đó

chính là tiêu biểu cho tinh

thần thép của người chiến

sĩ cộng sản :

“ Thân thể ở trong lao

Tinh thần ở ngoài lao”

Hoạt động 4 : Hướng

dẫn học sinh khái quát lại

những giá trị vừa tìm hiểu

(3’ )

* Mục tiêu :

Giúp học sinh khái quát lại

những nét chính về nội dung

và nghệ thuật của bài thơ.

16 Nét nghệ thuật nổi

bật của bài thơ là gì ?

17 Bài thơ đã thể hiện

điều gì ?

Trình bày

Trình bày

3 Tổng kết

a Nghệ thuật

- Thể thơ tứ tuyệt giản dị mà hàm súc

- Giọng điệu tự nhiên, thanh thoát

- Sử dụng phép đối, biện pháp nhân hóa

b Nội dung

Tình yêu thiên nhiên sâu sắc phong thái ung dung của Bác ngay cả trong cảnh ngục tù cực khổ tối tăm

4 Luyện tập

Hoạt động 5 : Hướng

dẫn học sinh luyện tập (4’)

* Mục tiêu :

Nhận xét về tinh thần cổ

điển, tinh thần thép trong bài

thơ; so sánh với các bài thơ

viết về trăng khác.

18 Tinh thần cổ điển và

tinh thần thép, chất nghệ sĩ

và chất chiến sĩ được kết

hợp như thế nào trong bài

thơ ?

19 Có người nói bài thơ

là một cuộc vượt ngục

thành công và kì lạ của Hồ

Chí Minh Ý kiến của em

như thế nào ?

20 Thơ Bác đầy trăng,

Trao đổi đôi bạn

Thi đề : vọng nguyệt; thi liệu : rượu, hoa, trăng; cấu trúc đăng đối, hình ảnh chủ thể trữ tình với tình cảm thiên nhiên đặc biệt nhạy cảm, sâu sắc, mãnh liệt, hồn nhiên thể hiện sức mạnh tâm hồn sức mạnh to lớn của người chiến sĩ – nghệ sĩ Đằng sau những câu thơ rất thơ, những hình ảnh rất trữ tình, cổ điển đó là một tinh thần thép, là sự tự do nội tại, phong thái ung dung vượt lên sự tàn bạo của tù ngục, tinh thần lạc quan, luôn hướng về phía ánh sáng

Trình bày

Đúng vậy ! Mỗi bài thơ trong tập Nhật kí trong tù là một cuộc vượt ngục bằng thơ, vượt ngục trong tưởng tượng mà không hề ảo tưởng Bài thơ là minh chứng cho ý thơ :

Thân thể ở trong lao Tinh thần ở ngoài lao Tự do tiên khách trên trời Biết chăng trong ngục có người khách tiên !

Nêu tên bài thơ, so sánh, nhận xét

“ Thơ Bác đầy trăng” nghĩa là trong thơ Bác có

hãy nêu những bài thơ viết

về trăng của Bác mà em

biết Nhận xét những bài

thơ đó so với bài thơ “

Vọng nguyệt”

Chuyển : Sự giao hòa

với thiên nhiên được thể

hiện sâu sắc trong bài “

nhiều bài viết về trăng và những cảnh trăng trong thơ Người được miêu tả rất đẹp, đầy ấn tượng : Ngắm trăng, Trung thu, Đêm thu, trong Nhật kí trong tù ; Rằm tháng giêng, Cảnh khuya, Tin thắng trận, sáng tác ở chiến khu Việt Bắc thời kì kháng chiến chống Pháp

So với những bài thơ sáng tác ở thời kì kháng chiến chống Pháp cuộc ngắm trăng trong bài thơ “ Vọng nguyệt” diễn ra trong hoàn cảnh tù đày giống như những cuộc ngắm trăng ở các bài thơ trong Nhật kí trong tù Và có thể nói, hình ảnh trăng ở mỗi bài thơ của Bác mỗi khác Trong Rằm tháng giêng là vầng trăng xuân tràn đầy ánh trăng lồng lộng tràn ngập cả bầu trời đầy ắp sắc xuân Ở Cảnh khuya, trăng đẹp tới

kì ảo, giống như một bức sơn mày lộng lẫy.

Tất cả đều cho thấy Bác Hồ có một tâm hồn nghệ sĩ, luôn mở ra giao hòa với trăng, một biểu tượng của cái đẹp tuyệt vời, vĩnh cửu trong vũ trụ.

Nghe

Ngắm trăng” của Bác

Phong cách thơ của Hồ Chí

Minh : vừa tả cảnh, vừa tả

tình, vừa có ý nghĩa thực,

vừa có ý nghĩa tượng trưng,

triết lí như thế nào ? Những

điều đó được thể hiện qua

bài thơ “ Đi đường” sau

đây

Hoạt động 6 : Hướng

dẫn học sinh đọc, hiểu bài

thơ Đi đường (13’)

* Mục tiêu :

Rèn kĩ năng đọc, thấy được

từ việc đi đường núi đã gợi ra

chân lí đường đời : vượt qua

gian khổ chồng chất sẽ tới

thắng lợi vẻ vang ; giá trị sử

dụng các biện pháp nghệ

thuật tạo nên giá trị bài thơ.

21 Trên cơ sở đã tìm

hiểu thể thơ và luyện đọc ở

nhà, em hãy nêu cách đọc

bài thơ “ Đi đường”

Lệnh học sinh đọc, nhận

xét

22 Đọc câu phiên âm và

bản dịch thơ; hãy nhận xét,

so sánh giữa hai câu

23 Câu thơ nêu lên nội

dung gì ?

24 Nỗi gian khổ vất vả

của người đi đường được

Nhận xét

Giọng chậm rãi, suy ngẫm, bản phiên âm nhịp 4/3, 2/2/3; bản dịch thơ nhịp 2/4, 2/4/2, 2/4, 4/2/2 nhấn mạnh các điệp từ

Đọc, nhận xét

Nghe Nhận xét

Câu dịch mềm mại hơn nhưng lại bỏ điệp từ tẩu lộ

-> làm giảm đi ít nhiều giọng thơ suy ngẫm, thấm thía

Trình bày

Có đi đường mới biết đường

đi khó

Trình bày

Nỗi vất vả cực nhọc : hết núi cao này đến núi cao khác, nhiều khó khăn, thử thách nối tiếp chờ đón con

B ĐI ĐƯỜNG

1 Đọc văn bản.

2 Tìm hiểu văn bản.

a Câu khai đề

Nỗi gian lao của người đi bộ trên đường núi

b Câu thừa Hết dãy núi này đến dãy núi khác , liên miên bất tận

miêu tả như thế nào ?

25 Câu thơ có phải chỉ

nói lên nỗi gian truân của

việc đi bộ trên đường núi

không ?

Con đường cách mạng,

con đường đời đầy khó

khăn.

Cần nhìn thẳng vào khó

khăn gian khổ mà vượt qua

nó

26 Em biết bài thơ

Đường nào, câu thơ Đường

nào cũng nói về chủ đề này

?

Bình : Đó là những suy

ngẫm thấm thía được Hồ

Chí Minh đúc kết từ bao

cuộc chuyển lao, đi đường

Nỗi gian lao của người đi

bộ đường núi là điều không

nói ai cũng biết, nhưng

không phải ai cũng cảm

nhận một cách thấm thía

Chỉ có những người nào đã

từng trải qua, từng thể

nghiệm thì mới thấu hiểu

đầy đủ cái sự thực hiển

nhiên đó và mới thật sự

thấm thía mấy chữ “ đi

đường khó” Câu thơ rất

đơn sơ nhưng mang nặng

suy nghĩ, cảm xúc và gợi ra

người.

Trình bày

Cuộc đời khó khăn, đường đời khó khăn, hết khó khăn này đến khó khăn khác, con người cách mạng muốn thành công không thể không vượt qua

Trình bày

Nghe

c Câu chuyển

ý nghĩa khái quát sâu xa

vươn ra ngoài chuyện đi bộ

đường núi

27 Điệp từ “ trùng san”

được sử dụng tiếp theo ở

đây thuộc dạng điệp ngữ

nào ? Bài thơ nào đã học

được sử dụng dạng điệp

ngữ đó ? Tác dụng nghệ

thuật của lối điệp ngữ đó là

gì ?

28 Câu thơ này tác giả

muốn khái quát qui luật gì

? Mở ra tâm trạng như thế

nào của chủ thể trữ tình ?

Đường đi khó , khó không

phải vì ngăn sông, cách núi

mà khó chỉ vì lòng người

ngại núi, e sông Càng gần

thắng lợi càng gian nan Đó

là qui luật của việc đi

đường cũng là qui luật của

cuộc đời, qui luật xã hội

.Đường tẩu lộ nan của

người tù đến thời điểm mở

ra một chặng đường mới,

một vị thế mới.

Con đường học tập của

chúng ta không phải là một

đường thẳng, bằng phẳng,

mà nó vô cùng gian nan,

Trình bày

- Điệp ngữ vòng

- Sau phút chia li của Đoàn Thị Điểm , Cảnh khuya của Hồ Chí Minh

- Làm mạch thơ, ý thơ nối liền tạo cảm giác liên miên, kéo dài của cảnh vật, tâm trạng

Nhận xét

- Đi hết núi này đến núi khác cuối cùng cũng phải tới đích

- Lúc khó khăn, hiểm nghèo, gian truân, vất vả nhất thì cũng chính là lúc đích đang đến Qui luật càng gần thắng lợi thì càng nhiều gian nan

- Thời điểm mở ra một chặn đường mới

Đi hết núi này đến núi khác cuối cùng cũng phải tới đích