Trên cơ sở đó tôi đề xuất công tác giáo dục giá trị cho học sinh hiện nay: Thể chế hoá và chính sách hóa quan điểm của Đảng về công tác giáo dục định hướng giá trị cho thanh niên, nhằm g[r]
Trang 1ĐẾ TÀI:
GIÁO DỤC GIÁ TRỊ TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG HIỆN NAY
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Thực chất của việc giáo dục giá trị là một quá trình tổ chức, hướng dẫn, kích thích hoạt động tích cực của người được giáo dục để họ lĩnh hội được các giá trị xã hội, như: giá trị truyền thống, lí tưởng niềm tin, lập thân, lập nghiệp, dân số, môi trường,… nhằm hình thành nên hệ thống giá trị cá nhân, phù hợp với mong đợi của xã hội từ đó định hướng cho hoạt động cá nhân phù hợp với những giá trị đã được xác định
Ở Việt Nam việc nghiên cứu giá trị, định hướng giá trị của người Việt Nam đã tiến hành khá sớm nhưng sau đó một thời gian dài hướng nghiên cứu này không được triển khai Mãi đến năm 1991, sau Đại hội VII (Đảng Cộng sản Việt Nam) vấn đề giá trị mới được đặt ra và nghiên cứu một cách có hệ thống trong khuôn khổ chương trình nghiên cứu khoa học cấp nhà nước Công đầu trong việc này có lẽ thuộc về chương trình KX07 (1991-1995) do giáo sư viện sĩ Pham Minh Hạc làm chủ nhiệm Sau nhiều năm nghiên cứu về định hướng giá trị con người Việt Nam, tập thể tác giả mong muốn phác họa một bức tranh chung về định hướng giá trị con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, nhưng đây là công việc rất khó khăn vì nó thuộc phạm vi một bài toán
số lớn
Trong thực tế, các nhà chính trị xã hội xưa nay vẫn phải dự đoán hệ giá trị của các thành viên cộng đồng khi họ xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách cũng như khi vạch các kế hoạch và tổ chức các hoạt động cụ thể Chỉ những người nào nắm chắc cái nhu cầu, nguyện vọng của quần chúng, dự đóan được ước mơ, hoài bão của họ mới có khả năng xây dựng và triển khai các kế hoạch thành công
Mọi người đều biết trong hơn nửa thế kỷ qua hệ giá trị của con người Việt Nam đã
có sự biến động dữ dội: Chúng ta đã làm cách mạng dân tộc-dân chủ-nhân dân; cách mạng xã hội chủ nghĩa đồng thời tiến hành hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống
Mỹ thắng lợi, rồi tiến hành đổi mới và công nghiệp hóa-hiện đại hóa nền kinh tế xã hội của đất nước
Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, trước hết toàn cầu hóa về kinh tế, đã làm đảo lộn nhiều gía trị đã từng được xem là chuẩn mực trong đời sống cộng đồng Nhiều
Trang 2người không ý thức được giá trị văn hóa của mỗi dân tộc nên người ta tiếp thu các tư tưởng văn hóa ngoại bang một cách ồ ạt, không có chọn lọc, không biết “gạn đục, khơi trong” Hậu quả đương nhiên xét về lĩnh vực văn hóa là dễ tạo ra thói quen quên lãng truyền thống, mất phương hướng trong thưởng thức, cảm thụ và sáng tạo nghệ thuật, lối sống gấp gáp, không tình, không nghĩa, không còn lý tưởng,… điều đó trái ngược với truyền thống văn hóa dân tộc
Xuất phát từ những nhược điểm của con người Việt Nam đó là không có kỷ cương
“thủ kho to hơn thủ trưởng”; nhỏ nhen, hẹp hòi, ích kỷ, thu vén cá nhân; “Lụt lút cả làng”, không ăn thì đạp đổ, cào bằng, níu kéo lẫn nhau; nhậu nhẹt, rượu chè, đình đám, hưởng thụ vật chất, đề cao khoái cảm, sùng bái đồng tiền, thích làm quan, đạo đức giả Thói ham danh lợi: Để thu vén danh lợi cá nhân người tra phải dối trá, lừa gạt, vu khống, trộm cắp, tham nhũng,…dùng mọi thủ đoạn bỉ ổi, thậm chí giết người cũng không từ Vì vậy danh lợi đúng là nguồn gốc của mọi thói hư, tật xấu và tội ác
Thói thích làm quan, ghét đi buôn, ngại làm thợ là tâm lí đã được hình thành từ lâu đời ở Việt Nam
Bệnh đạo đức giả là căn bệnh rất phổ biến Trước đây trong văn học nghệ thuật người ta thường hay phê phán, châm biếm bệnh đạo đức giả, nhưng hiện nay ít thấy bị lên án trên các phương tiện thông tin đại chúng Đạo đức giả đối lập với tính trung thực, thẳng thắn, nhân hậu,… là những phẩm chất cơ bản của con người Việt Nam Trong thực tế bệnh đạo đức giả được thể hiện rất đa dạng và có nhiều mức độ khác nhau như: nói một đường làm một nẻo; trước mắt thì tán dương, ca ngợi sau lưng thì
dè bỉu, chê bai; trên diễn đàn, trong sách vở thì nói những điều hoa mỹ, cao siêu, trong việc làm thì nhỏ nhen, ti tiện, “miệng nam mô, bụng bồ dao găm” Đạo đức giả làm cho cái thật, cái giả lẫn lộn, dẫn đến chỗ mất niềm tin Khi niềm tin bị tổn thương thì tin thần hoang mang, ý chí sụp đổ, họat động hoảng lọan và mất phương hướng, các thói hư tật xấu nhân đấy len lõi phá hoại tâm hồn, làm suy thoái đạo đức con người
Từ thực tế cuộc sống đặt ra cho công tác giáo dục học sinh hiện nay là ngoài yêu cầu trang bị tri thức khoa học bộ môn đủ sức giải quyết những vấn đề trong lĩnh vực tiếp tục học lên, cũng cần phải giáo dục những giá trị văn hóa truyền thống, lý tưởng, niềm tin, nghề nghiệp để họ đủ bản lĩnh vượt qua mọi thử thách, né tránh những nhược
điểm, tồn tại Vì vậy tôi chọn đề tài để viết sáng kiến kinh nghiệm: “Giáo dục giá trị
Trang 3trong nhà trường phổ thông hiện nay”, nhằm giúp học sinh nhận thức đúng những
giá trị cần thiết cho sự phát triển nhân cách, có thái độ đúng đắn đối với các giá trị đã lựa chọn và có hành vi phù hợp với những giá trị đã được chiếm lĩnh
2 MỤC TIÊU GIÁO DỤC GIÁ TRỊ
Mục tiêu, nhiệm vụ của giáo dục giá trị nằm trong mục đích, nhiệm vụ chung của giáo dục: Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đào tạo những con người kiến thức văn hóa, khoa học, có kỹ năng nghề nghiệp, lao động tự chủ, sáng tạo,
có kỷ luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước
Mục đích và nhiệm vụ của giáo dục giá trị đòi hỏi phải làm cho hệ thống giá trị mà
xã hội mong đợi chuyển vào thành hệ thống giá trị trong mỗi cá nhân, làm cho nhân cách của họ có giá trị cao trước xã hội, đáp ứng yêu cầu mà xã hội đòi hỏi trong hiện tại và tương lai
Mục tiêu cụ thể:
- Giúp con người có hiểu biết, đánh giá đúng những giá trị cần thiết cho sự phát triển
cá nhân để trở thành con người tốt
- Giúp cá nhân thể hiện giá trị qua hành vi đúng đắn
- Giữ gìn và duy trì những giá trị phù hợp
- Tăng cường sự hiểu biết quốc tế, hợp tác và hoà bình giữa các dân tộc trên thế giới
3 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HIỆN NAY
3.1 Xu hướng phát triển nhân cách hiện nay của học sinh, sinh viên
Theo Giáo sư, tiến sĩ Thái Duy Tuyên: Trong vô số các mô hình nhân cách có thể khái quát thành hai mô hình đặc trưng chủ yếu: mô hình con người kinh tế-vật chất và
mô hình con người đạo đức-tinh thần với những đặc điểm sau đây:
Con người kinh tế-vật chất Con người đạo đức-tinh thần
- Hướng đến vật chất
- Gắn với hiện tại, thỏa mãn nhu
cầu trước mắt
- Gắn với bản năng, kích thích dục
vọng
- Đề cao tự do cá nhân
- Hướng đến tinh thần
- Hướng về tương lai: thiên đường, cõi niết bàn
- Lãng tránh bản năng, tu luyện theo hướng khổ hạnh, diệt dục
- Kiềm chế cá nhân, khép mình
Trang 4Ưu điểm:
- Năng động, nhạy bén
- Năng suất, hiệu quả
- Giàu có (vật chất)
- Phát triển
Nhược điểm:
- Xa xỉ
- Nhẫn tâm
- Tha hóa, tội phạm và tệ nạn
- Phong phú về tinh thần
- Trong sạch, lành mạnh
- Giàu lòng nhân ái, vị tha
- Giản dị, tự trọng, cao thượng
- Nghèo (vật chất)
- Bảo thủ
- Trì trệ, phát triển chậm
Có vô số mô hình nhân cách khác là biến tướng của hai mô hình trên và đang vận động theo những hướng khác nhau Nhưng nhìn chung các mô hình nhân cách này đang bị hấp dẫn bởi sự giàu có, bởi sự thoả mãn các dục vọng đời thường và đang di chuyển về hướng con người kinh tế-vật chất với những tốc độ khác nhau
Nếu không điều chỉnh xu thế vận động định hướng giá trị thì thế giới có khả năng rơi vào nguy cơ rối loạn do mất cân bằng giữa vật chất và tinh thần, đưa đến việc gia tăng tội ác và tệ nạn xã hội, sự ô nhiễm và phá hoại môi trường và tai họa sẽ khó lường trước được
Xã hội chỉ có thể phát triển tốt khi dung hòa các mặt đối lập, phát huy những ưu điểm, khắc phục những nhược điểm của hai mô hình trên, nhằm xây dựng mô hình con người kinh tế-đạo đức
Thoạt nghe có thể nghĩ rằng kết hợp hai phạm trù đối lập nhau như vậy là điều vô
lý và không thể thực hiện được nhưng trong thực tế cho thấy sự giàu có chỉ lâu bền khi biết tôn trọng đạo lý; cá nhân chỉ sống hạnh phúc, yên vui khi cộng đồng giàu có, kỷ cương; cái cổ truyền đang được phát huy trong điều kiện hiện đại
Qua điều tra, khảo sát và nghiên cứu nhiều năm của các nhà khoa học cho rằng định hướng giá trị của con người Việt Nam hiện nay có lẽ đang nằm về phía con người đạo đức-tinh thần Điều đó thể hiện ở chỗ giá trị đạo đức còn được đề cao, giá trị kinh
tế còn ở vị trí thấp Tuy nhiên định hướng giá trị con người Việt Nam đặc biệt là thanh niên đang có xu thế vận động về phía con người kinh tế-vật chất, thể hiện ở chỗ hướng
Trang 5về lợi ích cá nhân, về các nhu cầu kinh tế, thực dụng Vì vậy một mặt phải duy trì bảo
vệ các giá trị đạo đức, mặt khác phải thúc đẩy sự phát triển các giá trị kinh tế
Muốn tăng giá trị kinh tế mà không vi phạm đạo đức thì phải có tri thức khoa học
Vì vậy, phải phát triển giáo dục làm tăng trưởng tri thức của toàn xã hội, đào tạo nhân tài là điều rất quan trọng
3.2 Xu thế biến đổi của thế giới và con người Việt Nam
Xuất phát từ xu thế của khu vực và xã hội Việt Nam từ:
1 Nền sản xuất chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp
2 Hướng đến hiện đại hóa và đô thị hóa
3 Chính sách mở cửa, giao lưu quốc tế, tự do kinh doanh
4 Kinh tế thị trường nhiều thành phần
Dẫn đến xu thế biến đổi của con người Việt Nam:
1 Từ con người chịu đựng gian khổ, ít đòi hỏi đến đòi hỏi mức tiêu dùng ngày
càng cao;
2 Từ con người ít biết tính toán hiệu qủa kinh tế đến con người biết tính toán hiệu
qủa kinh tế;
3 Từ con người kém năng động tháo vát trong sản xuất và ứng xử đến con người
chấp nhận ganh đua, cạnh tranh, dám phiêu lưu, mạo hiểm;
4 Từ con người hướng đến giá trị tập thể, xã hội là chính trở thành con người
hướng vào lợi ích cá nhân là chính;
5 Từ con người thích bình quân cào bằng đến chấp nhận phân hóa giàu nghèo;
từ con người sống nặng về tình nghĩa đến quan hệ người – người phụ thuộc vào
quan hệ kinh tế, tài chính.
Việt Nam bên cạnh những mặt tích cực về mặt giá trị vẫn còn những hạn chế và tồn tại Vì vậy, sự cần thiết phải giáo dục giá trị trong nhà trường, phải có những biện pháp giáo dục giá trị thích hợp cho học sinh phổ thông đang ngồi trên ghế nhà trường
để các em có nhận thức đúng, thái độ đúng và hành vi đúng với cộng đồng
4 NHÓM BIỆN PHÁP GIÁO DỤC GIÁ TRỊ
4.1 Giáo dục giá trị truyền thống:
Lòng yêu nước: Lòng yêu nước là một trong những giá trị truyền thống cơ bản và
quan trọng nhất của con người Việt Nam Nó có cơ sở tự nhiên và xã hội, được củng
Trang 6cố và phát triển trong quá trình đấu tranh với thiên nhiên và kẻ thù xâm lược để có được đất nước như ngày nay
Tính dân chủ, sự sinh hoạt, tinh thần phong phú và mang đậm tính nhân văn của làng
xã cũng góp phần làm cho con người Việt Nam gắn bó với quê hương xứ sở
Nhưng rồi chiến tranh bùng nổ, theo tiếng gọi của tổ quốc, những người nông dân hiền lành đã phải bỏ mái ấm gia đình, làng quê lên đường ra mặt trận Cuộc đời chiến đấu đã rèn luyện họ trở thành những chiến sĩ dũng cảm trong trận mạc nhưng tâm hồn
họ vẫn nhân hậu, giản dị, lạc quan,… và luôn nhớ quê nhà Hòa bình lập lại phần lớn trong số họ lại trở về quê hương
Trong thời kì đổi mới họ luôn nêu cao tinh thần “anh bộ đội Cụ Hồ”, quyết tâm vươn lên “xóa đói giảm nghèo”, cải thiện đời sống bản thân, góp phần làm giàu cho xã hội
Phát huy tinh thần năng động, sáng tạo, tự lực, tự cường, làm chủ khoa học kỹ thuật,… để làm giàu cho bản thân và đất nước là một trong những nội dung chủ yếu của lòng yêu nước thời hiện đại
Lòng nhân ái: Lòng nhân ái là một nét nổi bật trong các giá trị truyền thống của
người Việt Nam, quá trình hình thành truyền thống này có quan hệ mật thiết với Phật giáo hệ gía trị “Chân, thiện, mỹ” phù hợp với tính cách của người dân Việt Nam, được người Việt Nam chấp nhận tạo nên truyền thống nhân ái, vị tha và độ lượng Nhưng tuân theo hệ giá trị này như ông phật, thầy tu thì lại thường không thành đạt trong làm
ăn kinh tế và không thành công trong chiến đấu
Sự hình thành lòng nhân ái của người Việt Nam còn chịu ảnh hưởng rất lớn của Nho giáo, tư tưởng “Tứ hải giai huynh đệ” bốn biển là nhà đẹp đẽ biết dường nào, nhưng thật quá xa vời
Trong thời đại Hồ Chí Minh lòng nhân ái Việt Nam đã đạt tới đỉnh cao của nó Lòng Yêu nước, thương nòi, tinh thần nhân đạo cao cả đã giúp nhân dân Việt Nam vượt qua mọi gian khổ, hi sinh, đoàn kết một lòng, kháng chiến thắng lợi
Trong thời đại mới lòng nhân ái đã biểu hiện qua phong trào giúp đỡ đồng bào bị bão lụt theo tinh thần “Lá lành đùm lá rách”, phong trào “Xóa đói, giảm nghèo”, phong trào “Đền ơn, đáp nghĩa”, đối với các gia đình có công với cách mạng Tiến hành các hoạt động nhân đạo với sự phối hợp của các tổ chức quốc tế,…
Trang 7Hiếu học: Truyền thống này được hình thành dưới sự ảnh hưởng của nho giáo Các
gia đình Việt Nam đều rất coi trọng sự học ngay từ thủa ấu thơ, điều mà cha mẹ lo lắng nhất là “Cho con học dăm ba chữ để làm người” Chính vì thế mà ở nước Việt Nam xưa có một nền học vấn rất phổ cập
Trong điều kiện hiện đại, truyền thống hiếu học có thể xem là một di sản quý báu của dân tộc ta, là một trong những tiềm năng quan trọng giúp ta hội nhập thành công Con người Việt Nam hiện nay, nhìn chung vẫn thừa kế và phát huy truyền thống hiếu học của cha anh Trong các kì thi Toán, Vật lý, Tin học,… tuổi trẻ Việt Nam luôn dành được vị trí cao đó là thế mạnh mà chúng ta cần khai thác trong quá trình hội nhập
Ngoài ra, các giá trị truyền thống như: Cần kiệm, năng động, sáng tạo, dũng cảm,
tự lập, tự cường, mềm dẻo, cởi mở, lạc quan,… đều là những thế mạnh của con người Việt Nam trong điều kiện hiện tại
Tuy nhiên, từ ngày chuyển sang cơ chế thị trường, xã hội Việt Nam đã có sự phân hóa rất lớn Bên cạnh những tấm gương về lòng hiếu học, về sự dũng cảm vượt qua số phận, về sự hi sinh quên mình để bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân,… thì số người lười biếng, ăn chơi đua đòi, nghiện ngập xì ke, ma tuý, tội phạm và tệ nạn cũng tăng lên nhanh chóng về số lượng và tính chất độc hại
Vì vậy, theo các kết quả điều tra xã hội học mà các nhà khoa học tiến hành gần đây thì ngoài một số giá trị như: Lòng yêu nước, tinh thần cần cù lao động,… là có tỉ lệ ủng hộ tương đối cao, còn các giá trị khác thì số phiếu phân tán, đặc biệt các giá trị đoàn kết, tôn sư trọng đạo, giản dị, … có tỉ lệ rất thấp
Đó là những điều cần lưu ý khi nghiên cứu sự biến đổi các giá trị truyền thống
Sau đây là một số biện pháp cụ thể:
- Giáo dục giá trị văn hóa truyền thống cho học sinh đòi hỏi phải giáo dục toàn diện
Sẽ là sai lầm nghiêm trọng khi nghĩ rằng, chỉ cần trang bị kiến thức chuyên môn, thao tác kỹ năng, kỹ xảo mà lại không chú trọng nhân cách làm người
- Giáo dục giá trị truyền thống cho học sinh không phải là vấn đề đơn giản mà nhà trường có thể tiến hành được Trình độ văn hóa của con người không phải tự nhiên sẵn có mà phải được rèn luyện thông qua các hoạt động lao động, học tập, giao tiếp
xã hội,…nhờ đó mà tư tưởng, tình cảm của con người ngày càng thêm phong phú
Trang 8- Giáo dục nhân cách toàn diện cho học sinh bao gồm giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống Với chính trị, là thái độ tham gia các hoạt động xã hội, có thái độ đúng đắn trước sự kiện chính trị xã hội Với đạo đức là lòng nhân ái, tôn trọng các giá trị truyền thống dân tộc, lối sống văn minh, phù hợp với hoàn cảnh của đất nước, trách nhiệm của cá nhân trước cộng đồng Trên cơ sở đó học sinh mới đủ năng lực thẩm thấu những giá trị văn hóa dân tộc, tự bảo vệ và chống lại những phản văn hóa ngoại lai
- Giáo dục giá trị truyền thống thông qua việc xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong phú, lành mạnh bằng tấm gương người tốt, việc tốt Tổ chức cuộc vận động
“Tuổi trẻ sống đẹp”, “sống làm việc theo Hiến pháp và Pháp luật”, “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”,…
4.2 Giáo dục lí tưởng, niềm tin:
Lí tưởng, niềm tin là những vần đề có tầm quan trọng hàng đầu vì đó là những phạm trù liên quan đến các giá trị chỉ đạo, điều khiển hoạt động và hành vi hằng ngày của mỗi người
Hơn nửa thế kỷ qua, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là lí tưởng mà nhân dân Việt Nam lựa chọn Với lòng trung thành và dũng cảm của nhân dân ta đã phấn đấu cho lí tưởng của mình, không quản ngại gian khổ, hi sinh Nhưng qua trải nghiệm nhiều năm, người Việt Nam đã nhận thức được rằng mô hình xã hội chủ nghĩa kiểu cũ
về nhiều điểm đã tỏ ra không thích hợp Vì vậy, niềm tin của nhân dân bị giảm sút Đường lối đổi mới do Đảng đề ra đã củng cố niềm tin đối với chế độ Nội dung của đổi mới là: Chuyển nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Sự làm giàu được động viên khuyến khích, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa được mở rộng, chính sách mở cửa được thể hiện, cho phép giao lưu với các nước trên thế giới theo nguyên tắc bình đẳng và hai bên đều có lợi
Những giá trị cơ bản trên đây đã được Đại hội VI Đảng Cộng sản Việt Nam lựa chọn, xác nhận là hết sức mới mẻ và vô cùng quan trọng đã thổi vào xã hội Việt Nam một nguồn sinh khí mới, tạo ra động lực lành mạnh, làm nhộn nhịp các hoạt động kinh
Trang 9tế, làm tươi tỉnh bộ mặt xã hội là nguồn gốc sâu xa và nguyên nhân trực tiếp làm cho đất nước ổn định và phát triển như ngày nay
Lý tưởng hiện nay nhân dân Việt Nam đang phấn đấu là xây dựng một nước Việt Nam “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.”
Ngoài lý tưởng chính trị xã hội, con người Việt Nam hiện đại, đặc biệt là tầng lớp thanh niên cần có lý tưởng, ước mơ, hoài bão lớn về khoa học, về làm ăn kinh tế và các lĩnh vực văn hóa xã hội khác Nhưng những vấn đề này đang trong quá trình hình thành, phát triển Qua quan sát thực tiễn và điều tra xã hội học những ước mơ, hoài bão lớn và cháy bỏng, về khoa học kỹ thuật và kinh tế,… chưa trở thành một phong trào, một xu thế mạnh mẽ trong thanh niên
Lưu ý: Khi thực hiện biện pháp này ta gặp một số thuận lợi và khó khăn sau:
Thuận lợi: Đa số con người Việt Nam nói chung, thanh niên Việt Nam nói riêng tin
tưởng vào công cuộc đổi mới của Đảng và Nhà nước trong thời kỳ hội nhập, sự phát triển của cả dân tộc Đa số con người Việt Nam lạc quan vào sự lãnh đạo của Đảng là sáng suốt và đúng đắn
Khó khăn: Một bộ phận thanh niên hiện nay dao động về tư tưởng, chưa quan tâm đến
vấn đề xã hội Ý thức chấp hành của một bộ phận con người Việt Nam còn non kém:
Số tội phạm tăng, một số thanh niên sống buông thả, coi trọng đồng tiền, chạy theo lợi nhuận, coi thường giá trị đạo đức
4.3 Giáo dục vấn đề mưu sinh, lập nghiệp:
Dư luận xã hội cũng như các kết quả điều tra xã hội học gần đây thì một trong những giá trị quan trọng hàng đầu đối với người Việt Nam hiện nay đặc biệt là thanh niên là vấn đề mưu sinh và lập nghiệp Nghề nghiệp ảnh hưởng tới nguồn thu nhập, vị trí xã hội, lối sống sức khỏe, niềm vui và các sinh hoạt văn hóa vật chất, tinh thần, … nghĩa là ảnh hưởng tới hạnh phúc, điều quan trọng nhất đối với mọi gia đình và mọi thành viên xã hội
Thời bao cấp, chọn một nghề trong biên chế nhà nước là tiêu chuẩn hàng đầu, dẫu phải làm gì và công tác ở đâu Ngày nay biên chế nhà nước không còn là vấn đề quan trọng lắm nữa, thanh niên chọn những nghề có thu nhập cao, điều kiện làm việc tốt, hợp với sở thích và có khả năng phát triển Các nghề được thanh niên thích nhất hiện nay là: Khoa học, kỹ thuật, kinh doanh, văn hóa, nghệ thuật,…
Trang 10Quan niệm “Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh” trước đây cũng đã thay đổi cho phù hợp với điều kiện mới “Giỏi một nghề, biết nhiều nghề” Thực tế cho thấy những thanh niên hiểu biết nhiều nghề thường dễ kiếm việc làm và thu nhập cao
Là một nước nông nghiệp nghề nông vốn có vị trí cao trong các nghề ở Việt Nam, hiện nay đang có sự thay đổi quan trọng và nhìn chung nghề nông không hấp dẫn thanh niên như các ngành công nghiệp, xây dựng,… có năng suất lao động cao hơn Hiện tượng thanh niên nông thôn bỏ làng ra thành phố làm ăn là phổ biến, thậm chí có nơi trả lại ruộng vì làm ăn thua lỗ
Trước đây, người Việt Nam cho doanh nghiệp là nghề thấp hèn, thương nhân bị khinh rẻ, bị xem là “đồ con buôn”, “kẻ lừa đảo” mặc dầu người ta cũng thấy được tầm quan trọng của thương nghiệp đối với mỗi quốc gia, mỗi gia đình: “phi thương bất phú”
Số thanh niên chọn nghề kinh doanh chiếm tỉ lệ khá cao trong các cuộc điều tra xã hội học hiện nay, số thí sinh dự tuyển vào các trường ngoại thương, kinh tế,… chiếm tỉ
lệ cao trong số các trường đại học Việc xác định đúng đắn giá trị doanh nghiệp và doanh nhân đã tạo ra động lực quan trọng kích thích lòng yêu nước và tinh thần trách nhiệm của doanh nhân Việt Nam, góp phần tích cực vào sự lớn mạnh của doanh nghiệp Việt Nam Hiện nay chúng ta đã buôn bán với trên 120 nước và vùng lãnh thỗ trên thế giới và kim ngạch xuất khẩu năm 2004 đạt tới 26 tỉ USD, năm 2008 đạt 65 tỉ USD đó là những thành quả mà cách đây ít lâu ít người dám nghĩ đến
Lưu ý: Khi giáo dục vấn đề mưu sinh, lập nghiệp chúng ta thấy được mặt tích cực
và tồn tại sau đây nhằm tìm giải pháp định hướng giá trị nghề nghiệp phù hợp khi thực hiện:
Tích cực:
- Được thanh niên xác định nghề nghiệp và việc làm là tiêu chí hàng đầu; động cơ chọn nghề lành mạnh; quan tâm đến vấn đề kinh tế xã hội;
- Lạc quan tin tưởng hơn vào cuộc sống, tích cực trong việc tìm kiếm công việc làm; cải thiện điều kiện làm việc và nâng cao năng suất lao động;
- Ý thức vươn lên làm giàu bằng tài năng và sức lực của mình thể hiện rõ nét
Tồn tại: