Bài 20. Nước Đại Việt thời Lê sơ (1428 - 1527)

Không chỉ có giá trị về mặt lịch sử, các văn bia đều do những danh nhân văn hóa, trí thức lớn của đất nước biên soạn nên về cơ bản chúng là những tác phẩm văn học vô giá, lại đượ[r]

Tiết: 42

Tuần: 22

ND: 21/1/2015

1/ MỤC TIÊU

1.1/ Kiến thức

Hs biết

- HĐ 1: Chế độ giáo dục, thi cử thời Lê sơ rất được coi trọng.

- HĐ 2: Những thành tựu tiêu biểu về văn học, khoa học, nghệ thuật thời Lê sơ

HS hiê ̉u

- HĐ 1: Chế độ giáo dục, thi cử thời Lê sơ rất được coi trọng.

- HĐ 2: Những thành tựu tiêu biểu về văn học, khoa học, nghệ thuật thời Lê sơ

1.2/ Kĩ năng

- HĐ1: Biết nhận xét những thành tựu tiêu biểu về văn hoá, giáo dục thời Lê

sơ

- HĐ2: Biết đánh giá những thành tựu tiêu biểu về văn hoá, giáo dục thời Lê

sơ

1.3/ Thái độ

- HĐ1: Giáo dục hs niềm tự hào về những thành tựu văn hoá, giáo dục của

Đại Việt thời Lê sơ

- HĐ2: Ý thức giữ gìn và phát huy văn hoá truyền thống.

2/NƠ ̣I DUNG HỌC TẬP

- Tình hình giáo dục và khoa cử

- Văn học, khoa học, nghệ thuật

3/ CHUẨN BỊ

3.1/ Giáo viên: câu hỏi và tư liệu có liên quan nợi dung bài

3.2/ Học sinh: SGK, VBT.

4/ TƠ ̉ CHỨC CÁC HOẠT ĐỢNG HỌC TẬP

4.1/ Ổn định tổ chức và kiểm di ện hs

7A1:………7A2:……… 7A3:……… 7A4:

4.2/ Kiểm tra mi ệng: (5p)

? Trình bày những nét chính về tình

hình kinh tế ? ( 8đ )

? Nền giáo dục thời Lêđược quan tâm

như thế nào ?( 2đ)

- Cho 25 vạn lính về quê làm ruộng

- Kêu gọi nhân dân phiêu tán về quê làm ruộng

- Đặt ra 1 số chức quan chuyên trách : Khuyến nông sứ, đồn điền sứ, hà đê sứ

- Thực hiện phép quân điền : ………

- Nông nghiệp được phục hồi , đời sống nhân dân được cải thiện nhanh chóng

NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI LÊ SƠ (1428 -1457) tt

* kinh thành Thăng Long, mở nhiều

trường học

- Mở khoa thi cho phép người nào có học thì đều được đi học

-Nho giáo chiếm vị trí độc tôn

- Việc giáo dục thi cử tổ chức chặt chẽ qua 3 kì thi tam trường: Thi Hương, Thi Hội, Thi Đình

- Đào tạo được nhiều nhân tài cho đất nước

4.

3 Tiê ́n trình bài học

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học

* Giới thiệu bài.(2p)

Sự phát triển kinh tế, đời sống nhân dân ổn định

đã làm cho đất nước giàu mạnh, nhiều thành tựu văn

hoá, khoa học được biết đến ở thời Lê sơ Đó là

những thành tựu gì? Nội dung bài học hôm nay sẽ

giúp ta thấy rõ hơn

* Hoạt động 1: cá nhân (17)

( Đặt vấn đề, trực quan, gợi mơ û)

Ý thức được tầm quan trọng của nhân tài: nhân tài

chính là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế

nước mạnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp,

vì vậy các vua Lê đã rất quan tâm đến giáo dục

? Việc làm nào chứng tỏ giáo dục thời Lê được

quan tâm?

 HS : trình bày theo sgk

Gv kết luận chốt ý

- Quốc tử giám được thành lập từ thời Lý, trở thành

nơi đào tạo nhân tài cho đất nước ta thời Lý, Trần Nhà

Minh sang xâm lược, với chính sách đồng hóa ngu dân

thâm đợc thì Quốc Tử giám đã bị tàn phá nghiêm

trọng Sau khi lên ngơi, Lê Thái Tổ đã cho dựng lại

Quốc tử giám ở kinh thành Thăng Long Bên cạnh đó

cịn mở nhiều trường học ở các lợ, đạo, phủ

- Thời Trần, giáo dục cũng rất phát triển, các trường

cơng được mở nhưng chỉ ở các lợ, phủ xung quanh

kinh thành Thăng Long Thời Lê Sơ, trường học đã

được mở ở các lợ, đạo, phủ trên cả nước, tất cả mọi

người đều được học hành và thi cử trừ người phạm tợi

và làm nghề ca hát Nhà Lê Sơ cịn tuyển chọn những

người giỏi, có đạo đức làm thầy

? Nội dung giáo dục thời Lê sơ là gì?

III/ Tình hình văn hóa giáo dục 1- Tình hình giáo dục và khoa cử

- Cho dựng lại Quốc tử giám,

- Mở nhiều trường học ở lợ, đạo, phủ

- Tuyển chọn người tài giỏi, có đạo đức làm thầy

- Nợi dung học tập, thi cử là Nho giáo

GV: Thời Lý, Trần, Phật giáo là quốc giáo nhưng thời

Lê Sơ Nho giáo chiếm vị trí độc tôn vì chỉ có Nho

giáo phát triển thì quyền lực của nhà vua và giai cấp

thống trị mới được đề cao Cùng với việc tơn sùng Nho

giáo, nội dung học tập thi cử là các sách của đạo

Nho chủ yếu là “Tứ thư” và” ngũ kinh”

Tứ thư là bốn tác phẩm kinh điển của Nho học Trung

Hoa, được Chu Hy thời nhà Tống lựa chọn Chúng bao

gồm:

1 Đại Học

2 Trung Dung

3 Luận Ngữ

4 Mạnh Tử

Ngũ Kinh là năm quyển kinh điển trong văn học

Trung Hoa dùng làm nền tảng trong Nho giáo Theo

truyền thuyết, năm quyển này đều được Khổng Tử

soạn thảo hay hiệu đính Bao gồm: Kinh Thi, Kinh

Thư, Kinh Lễ, Kinh Dịch, kinh Xuân Thu

Ở thời Lý, Trần Phật giáo là quốc giáo nhưng đến thời

Lê Sơ thì Nho giáo lại chiếm địa vị đợc tơn

? Em cĩ nhận xét gì về tình hình khoa cử thời Lê?

Hs : trình bày theo sgk: trải qua 3 kì thi: Thi Hương,

thi Hội, thi Đình Thời Trần 7 năm tiến hành thi tiến sĩ

1 lần nhưng thời Lê Sơ, các kì thi được tiến hành

thường xuyên hơn, 3 năm 1 lần

? Để khuyến khích việc học tập thi cử nhà Lê sơ có

những biện pháp gì ?

HS: Từ 1428-1527 tổ chức được 26 khoa thi …

Gv cho hs xem H45/99 và giới thiệu sơ lược về bia

trong văn miếu cho hs nắm

1 Trong 82 bia tiến sĩ ở văn Miếu được dựng trong

hơn 300 năm từ thế kỉ XV – XVIII, thời Lê Sơ với 2

dợt dựng bia, lần đầu là 10 bia (nay cịn 7 bia), lần sau

là 5 bia

2 Khơng chỉ có giá trị về mặt lịch sử, các văn bia đều

do những danh nhân văn hóa, trí thức lớn của đất nước

biên soạn nên về cơ bản chúng là những tác phẩm văn

học vơ giá, lại được chạm khắc các hoa văn khéo léo

nên cịn có giá trị lớn về điêu khắc

3 Bia Tiến sĩ Văn Miếu được cơng nhận là Di sản tư

liệu ngày 09/03/2010 Đây là Di sản tư liệu thứ 2 của

Việt Nam sau Mợc bản triều Nguyễn được đưa vào

- Thi cử thường xuyên, chặt chẽ qua

3 kì: Thi Hương, thi Hợi, thi Đình

- Dựng bia tiến sĩ để khuyến khích việc học trong nhân dân

danh mục Di sản tư liệu thuợc chương trình Ký ức thế

giới (Memory of the World) của UNESCO

4 Ngày nay, Văn Miếu - Quốc Tử Giám là nơi tham

quan của du khách trong và ngoài nước đồng thời cũng

là nơi khen tặng cho học sinh xuất sắc và cịn là nơi tổ

chức hợi thơ hàng năm vào ngày rằm tháng giêng Đặc

biệt, đây cịn là nơi các sĩ tử ngày nay đến "cầu may"

trước mỗi kỳ thi

5 Tuy nhiên khi tới đây, các bạn lại viết, vẽ bậy lên

các di tích đã gây phản cảm cho du khách trong và

ngoài nước Đầu rùa bị sờ nên ngày càng mịn, nhẵn

Nếu các em có dịp đến quốc tử giám hoặc các di tích

lịch sử thì các em phải làm sao? (khơng viết, vẽ bậy,

khơng sờ vào hiện vật)

? Qua việc tìm hiểu các bia tiến sĩ, em cĩ suy nghĩ

gì?

HS: Em sẽ cố gắng học thật giỏi vì học giỏi tên tuổi sẽ

được lưu danh muơn đời

?Em cĩ nhận xét gì về tình hình giáo dục thi cử thời

Lê Sơ?

HS: Thời Lê Sơ giáo dục thi cử rất được quan tâm và

phát triển: 26 kì thi, lấy đỗ 989 tiến sĩ, 20 trạng

nguyên Trong số 20 trạng nguyên đó, trạng nguyên

đầu tiên thời Lê sơ: Nguyễn Trực – lưỡng quốc trạng

nguyên

Trạng Chiếu: Phạm Đơn Lễ (truyền bá nghề dệt chiếu

ở Hưng Hà – Thái Bình)

Trạng Me: Nguyễn Giản Thanh (quê ở làng Me – Ninh

Bình)

Trạng Lường: Lương Thế Vinh

Hs trình bày nhận xét, Gv kết luận chốt ý.(l ồng

ghép GD mơi trường)

+Tích hợp Các cơng trình văn hĩa GD chủ yếu là :

Bia tiến sĩ trong văn miếu và nhiều cơng trình kiến

trúc khác…

GV: Giáo dục ý thức giữ gìn di sản văn hĩa Lịch sử.

Các di sản văn hóa mà cha ơng để lại gợi cho chúng ta

niềm tự hào về tài năng, trí tuệ của tổ tiên trên các lĩnh

vực Ngày nay chúng ta phải gìn giữ các di sản vơ giá

đó Khi tới đây khơng viết, vẽ bậy, khơng sờ vào hiện

vật khơng xả rác để khơng gây cảm giác phản cảm

cho du khách

* Hoạt động 2: cá nhân.(16p)

 Thời Lê sơ (1428-1527) tổ chức được 26 khoa thi, lấy đỗ 989 tiến sĩ và 20 trạng nguyên

2 /Văn học, khoa học , nghệ thuật.

(vấn đáp, so sánh.)

Gọi hs đọc mục 2/100

? thời Lê Sơ văn học phát triển như thế nào ? Kể

tên một số tác phẩm tiêu biểu?

HS: trình bày theo sgk : Bình Ngô Đại Cáo , Quốc

âm Tri Tập …

GV: Lực lượng sáng tác thời Lê sơ khá hùng hậu và

thành tựu sáng tác cũng rất lớn, để lại dấu ấn đậm nét

trong lịch sử văn học thời phong kiến của Việt Nam

Nguyễn Trãi được xem là tác giả quan trọng hàng đầu

của văn học thời Lê sơ

Quân trung từ mệnh tập là tập sách gồm những văn

thư do Nguyễn Trãi thay mặt Lê Thái Tổ gửi cho các

tướng tá nhà Minh trong cuợc khởi nghĩa Lam Sơn, từ

năm 1423 đến năm 1427 Với ngịi bút tuyệt vời có sức

mạnh chẳng kém gì cả vạn quân thiện chiến, Nguyễn

Trãi đã khiến quân giặc ở những thành trì kiên cố, kể

cả thành Đơng quan phải hạ vũ khí đầu hàng Bản khắc

in năm 1868 chỉ ghi lại được 46 văn kiện Năm 1970,

nhà nghiên cứu Trần Văn Giáp phát hiện thêm 23 văn

kiện nữa do Nguyễn Trãi viết gửi cho tướng nhà Minh

Bình Ngơ đại cáo: viết tháng 3 năm 1427, thuật lại

cuợc khởi nghĩa Lam Sơn - quá trình đánh đuổi quân

Minh, giành lại đợc lập cho nước Đại Việt Tác phẩm

này được coi là áng thiên cổ hùng văn, là bản tuyên

ngơn đợc lập thứ 2 trong lịch sử Việt Nam

Quỳnh Uyển cửu ca: 9 khúc ca ở vườn quỳnh: là 1 tập

thơ gồm những bài xướng họa giữa vua Lê Thánh

Tơng với 28 từ thần - ứng với 28 ngơi sao xoay quanh

9 đề tài  tổng cợng là 29.9 = 261 bài thơ

QATT là tập thơ bằng chữ Nơm của Nguyễn Trãi,

gồm 254 bài thơ Đây là tập thơ nơm xưa nhất của Việt

Nam cịn lại đến nay Bằng tập thơ này, Nguyễn Trãi

là người đặt nền móng cho văn học chữ Nơm của Việt

Nam

"HỒNG ĐỨC QUỐC ÂM THI TẬP":

tuyển tập thơ chữ Nơm của Lê Thánh Tơng và triều

thần, khoảng hơn 300 bài

Sang nửa sau thời Lê sơ, dưới triều Lê Thánh Tơng,

văn học Đại Việt có bước phát triển mới Chính vua Lê

Thánh Tơng là đại diện tiêu biểu nhất của giai đoạn

này

a/ Văn học.

-Văn học chữ Hán chiếm ưu thế, văn học chữ Nôm giữ vị trí quan trọng

- Tác phẩm tiêu biểu: Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngơ đại cáo, Hồng Đức quốc âm thi tập

- Nợi dung: Lịng yêu nước sâu sắc, thể hiện niềm tự hào dân tợc

b/ khoa học

- Sử học: Đại Việt sử kí (10 quyển), Đại Việt sử kí toàn thư

Thập giới cơ hồn quốc ngữ văn: Tác phẩm được viết

với mục đích giáo huấn, mượn lời răn người chết (cơ

hồn) để dạy người sống

? Các tác phẩm văn học tập trung phản ánh nội

dung gì ?

Hs: trình bày theo sgk

? Thời Lê Sơ có những thành tựu khoa học nào tiêu

biểu ?

HS : Nêu tên các thành tựu

Lê Văn Hưu theo lệnh vua Trần Thái Tơng biên soạn

bợ chính sử đầu tiên của nhà Trần mang tên Đại Việt

sử ký Bợ sách này bao gồm 30 quyển Dưới thời thuợc

Minh, nhiều cuốn sách có giá trị của Đại Việt đã bị nhà

Minh tịch thu mang về Trung Quốc, trong đó có Đại

Việt sử ký nên tác phẩm này về sau bị thất truyền.

Tuy nhiên, nợi dung của Đại Việt sử ký cùng các lời

bình luận của Lê Văn Hưu về các sự kiện lịch sử đã

được nhà sử học Phan Phu Tiên ghi lại và dùng làm tư

liệu biên soạn bợ chính sử đầu tiên của nhà Lê dưới

triều vua Lê Nhân Tơng vào năm 1455 Bợ Đại Việt sử

ký mới của Phan Phu Tiên bổ sung giai đoạn lịch sử từ

năm 1223 khi Trần Thái Tơng lên ngơi đến năm 1427

khi quân Minh rút về nước sau chiến thắng của Lê Lợi

Bợ sử của Phan Phu Tiên bao gồm 10 quyển với tên

gọi Đại Việt sử ký tục biên

Những bản đồ cổ xưa nhất về Hoàng Sa, Trường Sa

phải kể đến “Hồng Đức bản đồ” được vẽ vào năm

Canh Tuất niên hiệu Hồng Đức thứ 21 (1490) dưới

triều đại vua Lê Thánh Tơng trong đĩ Hoàng Sa,

Trường Sa được thể hiện với tên gọi chung là “Bãi

Cát Vàng”.

 Cha ơng ta ngày xưa đã có cơng lao lớn trong việc

đánh đuổi xâm lược, mở mang bờ cõi, đã để lại những

tư liệu quý cho con cháu mai sau Chúng ta phải ra sức

học tập và bảo vệ lãnh thổ đất nước mình

- Bản thảo thực vật toát yếu (Phan Phu Tiên)

Vua Lê Thánh Tơng muốn thử tài của Vũ Hữu, nên đã

giao cho ơng sửa chữa ba cửa Đoan Mơn, Đại Hưng và

Đơng Hoa của thành Thăng Long Tuân lệnh, Vũ Hữu

dùng thước đo chiều cao, chiều dài, chiều rợng của các

cửa thành và tính ra số gạch đá, vật liệu phải dùng Kết

quả là khi xây xong, đá khơng thừa mợt tấc, gạch

khơng thiếu mợt viên, quy mơ các cửa thành được sửa

chữa khơng sai mợt ly, mợt tấc Vua Lê Thánh Tơng

rất hài lịng đã ban chiếu khen thưởng Vũ Hữu

- Địa lí: Dư địa chí, Hồng Đức bản đồ

- Y học: Bản thảo thực vật toát yếu

- Toán học: Đại thành toán pháp, Lập thành toán pháp

? Nghệ thuật sân khấu phát triển như thế nào ?

HS: trình bày theo sgk, Gv kết luận mở rộng:

Lương Thế Vinh đã biên soạn bộ “ Hí phường phả

lục” nêu nguyên tắc biểu diễn hát múa

Kiến trúc thời Lê cĩ những cơng trình tiêu biểu nào?

? Nghệ thuật điêu khắc có gì mới và tiêu biểu ?

HS: trình bày theo sgk

Gv kết luận

? Vì sao quốc gia Đại Việt đạt được những thành

tựu trên ?

HS: Sự quan tâm của nhà nước qua những chính

sách biện pháp, nhiều nhân tài được phát huy khả

năng, nhân dân Đại Việt thông minh, hiếu học và

đất nước thái bình

Gv kết luận toàn nội dung

c/ Nghệ thuật

- Nghệ thuật sân khấu: được phục hồi và nhanh chóng phát triển

- Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc: đặc sắc

4.4 / Tổng kết:

? Nêu những dẫn chứng về thời Lê Sơ đã quan tâm coi trọng người tài

HS : Cho dựng lại Quốc tử giám ở kinh thành Thăng Long, mở nhiều trường học ,mở khoa thi cho phép người nào có học thì đều được đi học

? Tác phẩm địa lý đại việt của Nguyễn Ttrãi cĩ tên gọi là gì?

a/ nhất thống dư địa chí b/ dư địa chí

c/ hồng đức bản đồ d/ an nam hình thăng đồ

? Vì sao quốc gia Đại Việt đạt được những thành tựu nói trên ?

HS : Sự quan tâm của nhà nước qua những chính sách biện pháp, nhiều nhân tài được phát huy khả năng, nhân dân Đại Việt thông minh, hiếu học và đất nước thái bình

 Gv nhận xét và kết luận tiết 3

4.5/ Hướng dẫn t ự học:

*Đối với tiết học này:

Học thuộc bài và xem lại nội dung bài học, trả lời câu hỏi cuối bài/101.

+ Vào thời Lê Sơ nền văn học rất phát triển như thế nào ? Kể tên một số tác phẩm tiêu biểu?

+Thời Lê Sơ có những thành tựu khoa học nào tiêu biểu ? Nội dung đã đạt được là gì ?

- Hoàn thành các bài tập SBT

*Đối với tiết học tiếp theo:

- Xem trước bài 20 “ Nước Đại Việt thời Lê Sơ” ( 1428-1527 ) phần

IV/102

- Trả lời các câu hỏi gợi ý sgk

Câu1 Em hãy nêu tóm tắt về Tiểu sử Nguyễn Trãi , Ôâng đã có đóng góp gì ?

5 / PHU ̣ LỤC :