MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VẬT LÝ Tạo điều kiện cho nhiều Hs trả lời một câu hỏi Tạo điều kiện để cho mỗi Hs đều được trả lời câu hỏi, ít nhất 1 lần trong giờ học Đưa r[r]
Trang 1Những giải pháp đổi mới phương pháp dạy học Vật lí
khó !" GD, khi !% &'! (! PPDH, chúng ta +,! -+
. (/ !,! pháp quá &/ mang tính ,! !4$ 5! +6 châm là: ;<= > <? &!@2 !% &A
HS “suy D !@2 6$ làm 5!% !@2 6$ ,? 82. !@2 6EF
!% ,! !4 PPDH G &H !% I - , các khâu: xác &K (L tiêu (MT) bài >R '
S ?< &/ > .+R CT ;L !4 QK DH; &0 giá 4 12, > .+ HS; C?< giáo án N8.+ 4 ?< bài >PF Trong bài này, chúng tôi &@ .+ 5- &@: 8H hóa (L tiêu bài > và
' S ?< &/ > .+ theo (L tiêu &H 8H hóa
LƯỢNG HÓA MỤC TIÊU DẠY HỌC
W !@2 ( nay, giáo án GV hay trong ;X !, ;<=$ MT bài > N(L &3 yêu
G2P Y 5!4 chung chung : Z( &H khái !%( C2- [ !% FFF$ &\ &!A( quá trình nóng ,=^ !@2 khi MT còn &H !A2 là &!@2 mà GV C` +,! làm, trong quá trình !, ;<=: “Cung -+ cho HS !4 S 6 Q, 5@^$ a khái !%( > 8H$ a! 8H$ rèn 82=% D $FFFEF ! cách trình bày MT bài > 5.= ta không có
6 CI &A Q!4 khi nào HS &< &H MT &F
! &K ;<= > (!$ MT bài > &H A !% Qc C d &K 5@ !4 S$
D và thái &/ mà Y! > C` +,! &< &H I (S &/ - &K sau !4 > NS không +,! là ?< &/ GV trên 8+ &7=PF MT bài > C` là S &A &0 giá
- 8H > .+ > sinh và !%2 12, !% bài ;<= GV Do & MT bài > +,! L A sao cho có A &? &H hay quan sát &H$ S là MT bài > +,! &H 8H hóa Y! ta Y 8H hóa MT Qc các &/ W hành &/$ (/ &/ W có A dùng I các nhóm MT khác nhau:
1 Nhóm MT thái &/$ Y dùng các &/ W sau: tuân $ tán thành, +, &a!$ I S$ -+ .$ Q,? 5%$ H+ tác,
2 Nhóm MT !4 S ta 8H hóa theo 3 (S &/ (trong 6) (S &/ . S
Bloom
1 OS &/ . Q!4 $ Y dùng các &/ W: phát Q!A2$ 8!% kê, mô ,$ trình bày,
. ;<$^
2 OS &/ thông !A2$ Y dùng các &/ W: phân tích, so sánh, phân Q!% $ tóm
Z $ liên %$ xác &K$FFF
3 OS &/ 5. ;L vào các tình 2a (!$ Y dùng các &/ W: !,! thích,
S minh, 5. ;L$FFF
3 Nhóm MT D
Trang 2Ta <( chia làm 2 (S &/: làm được và 'làm thành thạo (/ công 5!%F Các &/ W
Y dùng là: . ;<$ 8!% kê, thu .+$ &? &<$ 5`$ phân 8?<!$ tính toán, làm thí
!%($ CT ;L$FFF
Ví dụ Khi nêu MT 5@ !4 S và D bài > Bm_ Qn=E N 2/ 6 trình 8+ 6
thí
&_ Q,=$^ thì MT bài > & &H 8H hóa mA 8H hóa MT &$ ta CT ;L các
&/ W hành &/ sau:
1 Nêu được tên các =42 a 6 Q, (/ &_ Qn= N(S &/ . Q!4 P
2 Xác định được &!A( và các 8 tác ;L lên (/ Ca ;L L 4 có CT ;L
nguyên Z &_ Qn= N(S &/ thông !A2P
3 Biết sử dụng (/ Ca 8?<! &_ Qn= trong 4 &A có 8H! 5@ 8 ?\ có 8H! và &Y &!
?\ Q!4 5. ;L &!@2 !% cân Qc &_ Qn= &A !,! 12=4 (/ Ca bài .+$ có liên quan N(S &/ 5. ;L và (S &/ D làm &HPF
! yêu G2 (! xã /! &a! 5! GD, MT ;<= > không q là yêu G2 thông
!A2$ ghi $ tái !% !4 S$ 8\+ 8<! &*$ thành <? các D &7=$ mà còn
&\ Q!% chú ý &4 8 . S$ 8 > HS /! dung (! 5@ MT này q có A hình thành ;G ;G qua % a !@2 bài >$ !@2 môn > và q có A
&0 giá &H sau (/ giai &?< > .+ xác &K (sau 1 > kì, 1 ( >$ -+ >P nên
Y ít &H A !% trong MT bài > L AF
TỔ CHỨC CHO HS HOẠT ĐỘNG
Lựa chọn nội dung kiến thức để tổ chức cho HS hoạt động
SGK &p trình bày các &6 5K !4 S theo &K ?< &/F Trong W &6 5K !4
S$ GV có A ' S ?< &/ khác nhau &A HS !4( 8D !4 SF S vào
/! dung !4 S trong SGK, &!@2 !% !4 QK$ Y! gian > .+ và , > .+
HS, GV cân Z và 8 > /! dung &A ' S cho HS ?< &/F O/ Ca ?< &/
Y \+ trong ;<= > 5. lí là:
1 ' S tình 2a > .+ N =42 là xác &K !%( 5L > .+P
1 m\ câu [! nghiên S2
2 Nêu ; &?0
3 m@ ra !, 2=4
2 Thu .+ thông tin
1 Quan sát các !% H$ thí !%($ C !%
2 Tìm &H thông tin G !4 W sách, báo,
3 .+ 4 ?< khám phá
Trang 3Ví ;L: !4 4 thí !%( (TN); 8 > ;L L TN; q ra &<! 8H G &?R
&!@2 G xác &K trong TN; =42 a G ! nguyên, không thay &'! khi làm TN
4 !4 hành khám phá
Ví ;L: Qa trí, 8Z+ &\ ;L L !4 QK TN; !% TN theo ;XR thay &'!
+6 án TN 42 4 12, không phù H+ 5! 5- &@ &\ ra
5 Ghi các 4 12, khám phá
Ví ;L: &> Ca q các ;L L TN I (S &/ n . và chính xác G !4 8.+R 8.+ Q, 4 12,R Q!A2 ;!" 4 12, Qc &v KR C6 &vFFF
3 wT lí thông tin
1 .+ Q,$ Q!A2$ 5` &v K theo cách khác nhau, W & phân tích ; 8!%2 và nêu ý D chúng
2 Tìm quy 82. W Q!A2$ Q,$ &v KF
3 Phân 8?<! ;-2 !%2 !a nhau, khác nhau, . Q!4 ;-2 !%2 Q, -
nhóm &a! H &p quan sát
4 So sánh, phân tích, ' H+ ; 8!%2 và rút ra 4 82.F
4 Thông báo 4 12, làm 5!%
1 Mô , 8<! TN &p làm
2 Trình bày, !,! thích 5!% &p làm Qc: 8Y!$ hình 5`$ &v K
3 Nêu 4 82. &p tìm -= &H
5 . ;L$ ghi !4 S Qc cách
1 !,! bài .+ N&K tính, &K 8H$ !%(P
2 Làm &v 6!$ ;L L > .+
3
Trong W ?< &/$ Gv có A phát huy tính tích . S HS I (S &/ khác nhau, kinh !%( cho -= khi ;<= > theo tích ?< &/ . S
HS, trong (/ !4 >$ GV Y ;" QK “cháy giáo án” Do &$ Gv G xác &K ?< &/
> tâm (tùy 2/ MT &p &H 8H hóa bài > x 6 CI !4 QK ;<= > cho phép), phân Q' Y! gian H+ lí &A &!@2 !A ?< &/ > .+ HS
Dự kiến hệ thống câu hỏi hướng dẫn Hs hoạt động
Trong (z! ?< &/$ Gv ; !4 % a câu [! xen ` 5! yêu G2 Hs ?< &/ &A
;X Hs !4+ .$ phát !% và !4( 8D !4 S (!F Oz! ?< &/ &@2 c(
MT !4( 8D (/ !4 S hay rèn 82=% (/ D L A +L 5L cho 5!% &< &H MT chung
8D !4 S trong W ?< &/ ! vai trò q &<?$ 12=4 &K - 8H 8D /! 8+
>F O2a 5.=$ Gv +,!:
Trang 4 !,( Ca câu [! có yêu G2 -+ 5@ (\ . S$ mang tính - !A( tra, q yêu G2
8<! !4 S &p Q!4 và , 8Y! ; vào trí $ Y q có (/ câu [! , 8Y!
&*$ Z$ không G suy 82.F
?<! câu [! này Y &H dùng khi G &\ (a! liên % ! !4 S &p > 5!
!4 S CZ+ >$ khi Hs & !4 hành, 82=% .+ ?\ khi a !4 S 5W (!
>F
Ca câu [! then a c( vào (L &3 . S cao 6$ &_! [! C thông !A2$ phân tích, ' H+$ khái quát hóa, % a hóa, 5. ;L !4 S &p >
x các câu [! (I có !@2 +6 án , 8Y!F
?<! câu [! này Y &H CT ;L khi Hs & &H 2a hút vào các 2/ ,? 82. tìm tòi, khi > tham gia !,! 12=4 5- &@ x khi 5. ;L các !4 S &p
> trong tình 2a (!F
Y câu [! yêu G2 . S cao không có D là xem Y 8?<! câu [! !A( tra C ghi vì không tích 8x= !4 S$ C !% &4 (/ (S &/ - &K nào & thì khó
mà duy sáng <?F
Trong 4$ Gv ít khi CT ;L thành công 8?<! câu [! kích thích duy MT 5!% &\ câu [! Y - Q<! vì Gv không Q!4 &\ câu [! 4 nào và khi nào thì nên dùng nó
d < khi nghiên S2 &K 82. Ôm:
Câu [! B# trên Ca 8!%2 &? &6$ các em hãy cho Q!4 Y &/ dòng &!% I <= qua
&!% I và !%2 &!% 4 U ! hai &!% I & có q 8% 2. 5! nhau không? Là câu
[! &p S & !4 S và q yêu G2 Hs , 8Y! “có” ?\ “không”, không &_! [!
Hs duy tìm ra (a! liên % ! hai &<! 8H I và U !@2 khi các em , 8Y! &* câu [! này có A Q!4 4 nào là q 8% 2. và có A cho c U +L 2/ vào I, S là Z( QZ &H Q, - C +L 2/ này
Còn câu [! B# vào Ca 8!%2 &? &H$ em hãy . xét 5@ (a! quan % ! hai &<! 8H I và U?” &_! [! Hs duy tìm ra C +L 2/ q 8% 2. và có , Q/ 8/ sai sót cho c U +L 2/ I, thông qua & Gv có A phân tích, &!@2 q . xét
Hs, giúp Hs !A2 &* Q, - C +L 2/ &F
Một số kĩ năng đặt câu hỏi
#! &7= là (/ Ca D &\ câu [! theo các (S &/ . S ;G Bloom
1 Câu hỏi Biết
5! (S &/ 8D /! (LH) 1 B. Q!4 E
MT 8?<! câu [! này là &A !A( tra trí Hs 5@ các ; 8!%2$ Ca 8!%2$ các &K
D $ tên 2'!$ &K &!A($FFF
Trang 5 !% , 8Y! các CH này giúp Hs ôn 8<! &H gì &p >$ &p &> ?\ &p ,! qua Các
“CÁI NÀO…”, “EM
MÔ FFFE^
Ví ;L: Hãy phát Q!A2 &K D 2=A &/ 6 > ?\ hãy 8!% kê (/ Ca 5. 8!%2
Y dùng &A a ô !"( !4 vF
2 Câu hỏi Hiểu
5! (S &/ LH 2 “thông !A2E
MT 8?<! câu [! này là &A !A( tra cách Hs liên %$ 4 a! các ; 8!%2$ Ca 8!%2$ tên
2'!$ &K &!A($ các &K D ^
!% , 8Y! các câu [! này cho -= Hs có , ;!" , Qc 8Y! nói, nêu ra &H các =42 a 6 Q, ?\ so sánh các =42 a 6 Q, trong /! dung & >F Các L( W
&A [! Y là: B| SAO…”, “HÃY PHÂN TÍCH…”, “HÃY SO SÁNH…”, “HÃY LIÊN
Ví ;L: Hãy tính 5. a 5. khi Q!4 L A &/ dài quãng &Y &! &H và Y! gian
&A &! 4 quãng &Y &R ?\ hãy xác &K !! < &? và chia [ - bình chia
&/F
3 Câu hỏi Vận dụng
5! (S &/ LH 3 B5. ;LE
MT 8?<! câu [! là &A !A( tra , áp ;L các ; 8!%2$ các khái !%($ các quy 82. $ các +6 pháp… vào hoàn , và &!@2 !% (!F
!% , 8Y! các câu [! áp ;L cho -= Hs có , !A2 &H các quy 82. $ các khái !%(^ có A 8 > a các +6 án &A !,! 12=4 $ 5. ;L các +6 án vào !"F Khi &\ câu [! G <? ra tình 2a (! khác 5! &!@2 !% &p CHÊNH
Ví ;L: Hãy tính 5. a trung bình (/ ô tô &! W q A &4 q B Q!4 &/ dài
quãng &Y & là 150 km, ô tô I! hành lúc 8h15’ và &4 vào lúc 12h30’ Hay làm
4 nào &A CT ;L dài &p QK gãy &G2 có 5< Ca 0?
4 Câu hỏi Phân tích
5! (S &/ LH 4 “phân tích”
MT 8?<! câu [! này là &A !A( tra , phân tích /! dung 5- &@$ W & &! &4
4 82.$ tìm ra (a! quan % ?\ S minh (/ 82. &!A(F
!% , 8Y! câu [! này cho -= Hs có , tìm ra &H (a! quan % (!$ ;!"
!,! ?\ & ra 4 82.F !% &\ câu [! phân tích &_! [! Hs +,! !,! thích &H các
Trang 6!% sáng <?P
Ví ;L: W 4 12, thí !%($ hãy . xét 5@ (a! quan % ! &/ 8 8 kéo 5!
&/ nghiêng (\ +d nghiêng; ?\ hãy S minh cái &! vít là 1 ;< (\ +d nghiêng
5 Câu hỏi Tổng hợp
5! (S &/ LH 5 B ' H+E
MT câu [! 8?<! này là &A !A( tra xem Hs có A & ra ; &?0$ !,! 12=4 5- &@$ & ra câu , 8Y! ?\ &@ J2- có tính sáng <?F
Câu [! ' H+ thúc &n= C sáng <? Hs, các em +,! tìm ra nhân a và ý
I (! &A có A Q' sung, cho /! dung mA , 8Y! câu [! ' H+ !4 Hs +,!:
; &?0$ !,! 12=4 5- &@ và & ra các câu , 8Y! sáng <?F G nói rõ cho Hs Q!4 rõ
c các em có A do & ra ý I$ !,! pháp mang tính sáng <?$ I
H riêng mình Gv G 82 ý c câu [! 8?<! này &_! [! (/ Y! gian 2n QK khá dài, vì 5.= hãy &A cho Hs có & Y! gian tìm ra câu , 8Y!F
Ví ;L: Hãy &@ ra Q!% pháp a ô !"( !4 v cho gia &] Ca bên
< &Y giao thông 8 có !@2 8?<! xe / qua 8<!R ?\ hãy tìm cách xác &K A tích 5. -( N viên +-P Qc bình chia &/F
6 Câu hỏi Đánh giá
5! (S &/ LH 6 B&0 giá”
MT 8?<! câu [! này là !A( tra xem Hs có A & góp ý !4 và &0 giá các ý
I$ !,! pháp,… ; vào tiêu 2n &p &@ ra
Ví ;L: Theo em trong 2 +6 pháp &? A tích Qc bình chia &/ và Qc bình tràn thì +6 pháp nào cho 4 12, chính xác 6~
l4 82.: !%2 12, kích thích duy Hs khi &\ câu [! I (S &/ . S -+ hay cao C` +L 2/ - !@2 vào , Hs ` hoàn toàn vô tác ;L 42 Gv &\ câu [! khó &A
Hs không có , , 8Y! &HF Và (\ khác, . không có D 42 &\ câu [! quá ;"
&a! 5! , Hs Gv G có . xét, &/ viên ngay câu [!$ , 8Y! &* x
câu [! , 8Y! &*F 42 - , Hs &@2 , 8Y! sai thì Gv G &\ câu [! &6 !,
6 &A Hs có A , 8Y! &H vì Hs q có S thú > khi > thành công trong > .+F
Một số kĩ thuật trong khi hỏi
#! &7= xin H! ý (/ Ca D 2. trong khi [!
Nên:
1 #W (/ chút sau khi &\ câu [!
2 . xét (/ cách 2=4 khích &a! 5! câu , 8Y! Hs
Trang 73 <? &!@2 !% cho !@2 Hs , 8Y! (/ câu [!
4 <? &!@2 !% &A cho (z! Hs &@2 &H , 8Y! câu [!$ ít - 1 8G trong !Y >
5 m ra H! ý [ cho các câu , 8Y! ?\ ; vào (/ +G nào & trong câu , 8Y! &A !4+ L &\ câu [!
6 Yêu G2 Hs !,! thích câu , 8Y! mình NQ, thân Hs)
7 Yêu G2 Hs liên % câu , 8Y! 5! !4 S khác
Không nên:
1 Z 8<! câu [! mình
2 , 8Y! câu [! mình & ra
3 Z 8<! câu , 8Y! Hs
Tổ chức cho HS hoạt động trên lớp dưới những hình thức học tập khác nhau
mA tích hoá ?< &/ > .+ HS ngoài hình S ' S > TOÀN )$ nên
Y ' S cho HS > .+ CÁ NHÂN và > .+ theo NHÓM ngay <! 8+F
Hình thức học tập cá nhân
Là hình S > .+ 6 Q, - vì nó <? &!@2 !% cho (z! HS trong 8+ Q/ 8/ ,
> mình N&H D$ &H làm 5!% (/ cách tích P c( &< ! MT > .+F
!% ' S > .+ cá nhân có A sau:
1 Làm 5!% chung 5! , 8+: GV nêu 5- &@$ xác &K !%( 5L . S và ;X NH! ý) HS làm 5!%F
2 Làm 5!% cá nhân: HS ghi 4 12, ra 5I ?\ , 8Y! vào +!42 > .+F
3 Làm 5!% chung 5! , 8+: GV q &K (/ vài HS báo cáo 4 12, các HS khác theo dõi, H! ý và Q' sung
Hình thức học tập theo nhóm
Trong khâu ' S lên 8+$ 5- &@ (! mà ta G & ra T !%( là ' S cho HS > theo nhóm trên 8+F
Các Q !4 hành ' S hoc .+ theo nhóm có A sau:
1 Làm 5!% chung , 8+: GV nêu 5- &@$ xác &K !%( 5L . S$ chia 8+ thành các nhóm, giao !%( 5L cho W nhóm và ;X H! ý cho (z! nhóm các 5- &@
G 82 ý khi , 8Y! câu [!$ hoàn thành bài .+F
2 Làm 5!% theo nhóm: Phân công trong nhóm NT nhóm I$ kí, phân 5!% cho các thành viên trong nhóm) W cá nhân làm 5!% &/ 8.+$ sau & ,? 82. trong nhóm và cùng nhau hoàn thành !%( 5L nhóm Oz! nhóm T &<! ;!% trình bày
4 12, làm 5!% nhóm (không - !4 +,! là nhóm I hay kí mà có A (/ thành viên Q- kì nhóm)
Trang 83 Làm 5!% chung , 8+: N ,? 82. ' 4 toàn 8+P Các nhóm 8G 8H báo cáo
4 12, và ,? 82. chung (các nhóm . xét, & góp ý !4 và Q' sung cho nhau)
Gv ' 4 và 2n xác !4 SF
' S cho HS > .+ theo nhóm ngay <! 8+ QK < 4 QI! không gian . + 8+
>$ QI! Y! gian < &K !4 > nên GV +,! Q!4 ' S H+ lí (! có !%2 12,F Không nên 8<( ;L các ?< &/ nhóm và G &@ phòng xu hình SF Y THCS (z! !4 > q nên ' S W 1 &4 2 ?< &/ nhóm &a! 5! câu [!$ 5- &@
&\ ra khó và +S <+$ &_! [! +,! có C H+ tác ! các cá nhân (! hoàn thành !%( 5LF c trong ?< &/ nhóm, duy tích HS +,! &H phát huy và ý D quan
> nó là rèn 82=% 8 H+ tác ! các thành viên trong ' S lao &/F