Giáo án tự chọn Ngữ văn 8 đủ 35 tiết

GV?ThÕ nµo lµ Èn dô?Ph©n tÝch vÝ dô sau:Bªn c¹nh HS:Tr¶ lêi vµ ph©n tÝch vÝ dô ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này - Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng bằng tên sự vật, hiện tượng k[r]

vai trò và tác dụng của một số biện pháp tu từ tiếng việt qua thực hành phân tích tác phẩm văn học Tiết 1

ôn tập về các biện pháp tu từ tiếng việt

I Mục tiêu cần đạt

Giúp học sinh:

1 Kiến thức

- Hệ thống các biện pháp tu từ Tiếng Việt đã học, hiểu biết thêm về các biện pháp tu từ Tiếng Việt thông dụng khác

2.Kĩ năng:

- Nâng cao kĩ năng phân tích vai trò, tác dụngcủa một số biện pháp tu từ 34 gặp trong Tiếng Việt

3.Thái độ:

- Có ý thức chuẩn bị bài và tích cực tham gia các hoạt động trên lớp

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

- GV:Soạn bài, bảng phụ

- Ôn tập về các biện pháp tu từ đã học

III Các hoạt động dạy học

* Tổ chức8A 8B

1 Kiểm tra: Kết hợp trong giờ

2 Bài mới

HĐ1:

cácbiện pháp tu từ đã học

HS trình bày khái niệm từng biện pháp

tu từ và cho ví dụ

GV?Thế nào là so sánh?Lấy ví dụ

minh hoạ

HS:So sánh là sự đối chiếu sự vật, sự

việc này với sự vật, sự việc khác, có nét

3I đồng để làm tăng sức gợi hình,

gợi cảm cho sự diễn đạt

I Các biện pháp tu từ Tiếng ViệT

-So sánh, nhân hoá, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, liệt kê, chơi chữ

VD: Thân em 3 trái bần trôi

Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu

=>Thân phận 34 phụ nữ trong XH cũ

Tiết 1 Ngày giảng:8A 8B

GV?Nhân hoá là gì?Ví dụ?

HS:Nhân hoá là gọi hoặc tả con

vật,cây cối bằng những từ ngữ vốn

làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ

vật trở nên gần gũi với con 34

của con 34

GV?Thế nào là ẩn dụ?Phân tích ví dụ

sau:(Bên cạnh)

HS:Trả lời và phân tích ví dụ

ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện 3H này

bằng tên sự vật, hiện 3H khác có nét

3I đồng với nó làm tăng sức gợi

hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

GV?Hoán dụ là gì?Lấy ví dụ minh hoạ

HS: Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện

3H khái niệm bằng tên một sự vật,

hiện 3H khái niệm khác có quan hệ

gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình

gợi cảm cho sự diễn đạt

GV?Liệt kê là gì?phân tích ví dụ

HS:Liệt kê là cách sắp xếp nối tiếp

hàng loạt từ hay cụm từ cùng loại để

những khía cạnh khácc nhau của thực

tế hay 3 3@ tình cảm

GV?Thế nào là điệp ngữ?Lấy ví dụ

HS:Điệp ngữ: Khi nói hoặc viết 34

ta có thể lặp đi lặp lại từ ngữ hoặc cả

một câu đẻ làm nổi bật ý, gây cảm súc

mạnh Cách lặp 3 vậy gọi là phép

điệp ngữ

CHơi chữ là gì?Phân tích ví dụ

HS: Chơi chữ là lợi dụng dặc sắc về

âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái

- Núi cao chi lắm núi ơi Núi che mặt trời chẳng thấy 34 3I' (Ca dao)

=>Trò chuyện, b3 hô với vật 3 với 34'''

- Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ

=> Mặt trời (2) dùng để nói về Bác

-Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức 34 sỏi đá cũng thành cơm (Ca dao)

- Tre, nứa, mai, vầu mấy chục loại khác

nhau, 3 cùng một mầm măng non mọc thẳng

(Thép Mới)

- Cháu chiến đấu hôm nay Vì lòng yêu tổ quốc

Vì xóm làng thân thuộc

Bà ơi, cũng vì bà Vì tếng gà cục tác

ổ trứng hồng tuổi thơ

(Xuân Quỳnh)

-Bà già đi chợ cầu đông

dẫn và thú vị.

Gv: Nhận xét, kết luận

HĐ2:

- HS đọc đoạn văn "Sài Gòn vẫn

trẻ trong vắt lại % thuỷ tinh"(

bảng phụ)

- Trong đoạn văn đó, Tác giả đã sử

dụng biện pháp tu từ nào?

- HS chọn một trong các biện pháp tu

từ trên để phân tích

- HS đọc bài " Vai trò, tác dụng của

một số biện pháp tu từ trong tác phẩm

văn học"

- Bài văn nói tới những biện pháp tu từ

đã học nào? có những biện pháp nào

em

dụng nhiều nhất trong văn bản nghệ

thuật?

-Khi phân tích một tác phẩm văn học

có sử dụng các biện pháp tu từ, em cần

làm 3 thế nào?

Xem một quẻ bói lấy chồng lợi chăng?

Thầy bói xem quẻ nói rằng:

Lợi thì có lợi 3 răng chhẳng còn

(Ca dao)

II Luyện tập

Bài tập 1

Các biện pháp tu từ sử dụng trong bài:

+ So sánh + Nhân hoá

+ Điệp ngữ

Bài tập 2

/3 sử dụng điển cố, hoà hợp, 3I phản,

đảo ngữ,

*Khi phân tích một tác phẩm văn học, cần

trọng hơn là 34 viết phân tích rõ tác dụng của biện pháp tu từ đó

3 Củng cố

- Hệ thống các biện pháp tu từ từ vựng đã học

- Tác dụng của các biện pháp tu từ trong tác phẩm văn học

4 :%! dẫn học ở nhà

- Học bài

- Tập viết đoạn văn có sử dụng các biện pháp tu từ từ vựng Tiếng Vịêt

+ Ôn tập các biện pháp tu từ so sánh, nhân hoá theo SGK ngữ văn 6 kì II

+ Q3 ý các ví dụ trong SGK và lấy thêm ví dụ để phân tích

vai trò, tác dụng

của biện pháp tu từ so sánh- nhân hoá

I Mục tiêu cần đạt

Giúp HS:

1.Kiến thức

- Hiểu rõ vai trò, tác dụng của biện pháp tu từ so sánh và nhân hoá trong các tác phẩm văn học

2.Kĩ năng:

- Vận dụng để phân tích một đoạn văn, đoạn thơ, một tác phẩm văn học

3.Thái độ:

-Có ýthức ôn luyện theo sự 3@ dẫn của GV

II.Chuẩn bị của GV- HS

-GV: Soạn bài, bảng phụ

-HS : Ôn về các biện pháp tu từ

III Các hoạt động dạy học

Tổ chức

Lớp 8A 8B

1 Kiểm tra: Kết hợp trong giờ

2 Bài mới

HĐ1: Củng cố kiến thức về cấu tạo của

phép so sánh

- GV treo bảng phụ có ghi ví dụ

Yêu cầu HS phân tích cấu tạo của phép so

sánh trên

GV?Từ VD trên, hãy vẽ mô hình của phép

so sánh?

HS:

GV?Trong 4 yếu tố trên, thì yếu tố nào

không thể vắng mặt trong phép so sánh? vì

sao?

HS:Vế A và vế B Vì nếu vắng yếu tố A thì

đó lại là phép tu từ ẩn dụ

I So sánh

1 Cấu tạo của phép so sánh

*VD:

Cô giáo em hiền 3 cô Tấm

A PDSS TSS B

Tiết 2 Ngày giảng:8A 8B

GV? Theo em nếu vắng đi 3I diện so

sánh và từ so sánh thì phép só sánh đó có

mất đi giá trị không?

HS:Không

GV: Khi vắng đi 3I diện so sánh

34 ta gọi là so sánh chìm Tạo sự liên

3\ rộng rãi hơn, kích thích trí tuệ và

tình cảm 34 đọc nhiều hơn

VD: "Thầy thuốc

diện so sánh có thể hiểu: dịu dàng, ân cần,

chăm sóc chu đáo, 3I yêu bệnh

nhân

? Hãy tìm một VD 3 thế và phân tích?

HS:Lấy VD và phân tích

HĐ2.Ôn về tác dụng của so sánh

GV? Sử dụng phép so sánh có tác dụng

gì?Phân tích ví dụ sau:

VD: Những ngôi sao sáng ngoài kia

Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con

Đêm nay con ngủ giấc tròn

Mẹ là ngọn gió của con suốt đời

(Trần Quốc Minh)

HS:

=>Hình ảnh những ngôi sao tình cảm của

34 con đối với mẹ

HĐ3 Tìm hiểu tác dụng của nhân hoá

GV:Cho VD vàYêu càu HS phân tích tác

dụng của phép nhân hoá:

Trâu ơi ta bảo trâu này

Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta

HS:Con 34 trò truyện với trâu 3 một

con 34''''''''''''''

GV:Kết luận

HĐ4

- GV treo bảng phụ ghi các câu ca dao:

2 Tác dụng của so sánh

-So sánh vừa có tác dụng gợi hình,giúp

thể ,sinh động, vừa có tác dụng biểu hiện

3 3\ tình cảm sâu sắc

II Nhân hoá.

*Tác dụng:

Câu văn cụ thể, sinh động, gợi cảm, làm cho thé giới loài vật,cây cối, đồ vật trở những suy nghĩ, tình cảm của con 34'

III Luyện tập

Bài tập1: Tìm các từ ngữ thích hợp để

hoàn thiện phép so sánh trong các câu ca dao:

Cổ tay em trắng

Đôi mắt em biếc dao cau

Miệng . hoa ngâu

Cái khăn đội đầu hoa sen.

- GV đọc câu:

" Trẻ em

Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan"

nào trong các từ sau: : non, quyến rũ,

đầy hứa hẹn, đáng trân trọng, chứa chan hi

trong VD này có tác dụng gì?

HS:Gợi sự liên 3\ rộng rãi

Viết một đoạn văn ngắn có sử dụng biện

pháp so sánh nhân hoá, phân tích tác dụng

của phép so sánh

- HS thực hành viết, trình bày, nhận xét

- GV nhận xét, rút kinh nghiệm

Cổ tay em trắng % ngà Đôi mắt em biếc % là dao cau

Miệng . % thể hoa ngâu

Cái khăn đội đầu % thể hoa sen.

Bài tập 2:

- Có thể thay các từ: 3I non, đầy hứa hẹn, chứa chan hi vọng

Bài tập 3: Viết đoạn văn

3 Củng cố

- Tác dụng của biện pháp tu từ so sánh? nhân hoá?

4 :%! dẫn học ở nhà:

- Học bài

- Ôn tập về ẩn dụ, hoán dụ

Vai trò tác dụng

của phép ẩn dụ- hoán dụ

I Mục tiêu cần đạt:

Giúp HS:

1 Kiến thức:

- Củng cố kiến thức về phép tu từ ẩn dụ, hoán dụ

Tiết 3

Ngày giảng:8A 8B

- Nhận diện các biện pháp tu từ ẩn dụ, hoán dụ sử dụng trong văn bản và phân tích tác dụng của việc sử dụng ẩn dụ, hoán dụ đó

2.Kĩ năng:

Rèn kĩ năng viết đoạn văn có sử dụng phép tu từ ẩn dụ, hoán dụ

3 Thái độ:

Có ý thức rèn luyện kĩ năng sử dụng các biện pháp tu từ trên vào vphân tích và viết văn

II Chuẩn bị của GV và HS

- GV: Soạn bài, bảng phụ

- HS: Ôn tập về ẩn dụ, hoán dụ

III Các hoạt động dạy học

* Tổ chức

Lớp 8A 8B

1 Kiểm tra: Kết hợp trong giờ

2 Bài mới:

Hoạt động 1: ôn tập về phép tu từ ẩn dụ

nào? kể tên? ví dụ?

HS kể tên và nêu VD

GV khái quát bằng bảng phụ:

VD: @. cha mái tóc bạc

Đốt lửa cho anh nằm

* ẩn dụ cách thức

VD: Về thăm quê Bác làng sen

Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng

*ẩn dụ phẩm chất

VD: ở bầu thì tròn, ở ống thì dài

*ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

VD: Mới K nghe giọng hờn dịu ngọt

Huế giải phóng mà anh lại muộn về.)

Hoạt động2: Tìm hiểu tác dụng của ẩn

dụ

-GV?Nêu tác dụng của ẩn dụ?

HS:Nhắc lại

GV? Phân tích tác dụng của ẩn dụ trong

câu thơ:"@. cha mái tóc bạc

Đốt lửa cho anh nằm"

MP@. cha: Bác MG@. quan tâm

I ẩn dụ

1 Các kiểu ẩn dụ

- ẩn dụ cách thức

- ẩn dụ phẩm chất

- ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

2 Tác dụng của ẩn dụ

- Làm cho câu văn thêm giàu hình

ảnhvà mang tính hàm súc

Hoạt động 3: Tìm hiểu tác dụng của

hoán dụ

GV yêu cầu HS nhắc lại khái niệm hoán

dụ

HS: Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện 3H

khái niệm bằng tên một sự vật, hiện 3H

khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó

nhằm tăng sức gợi hình gợi cảm cho sự

diễn đạt

GV? Có những kiểu hoán dụ 34 gặp

nào?Lấy VD minh hoạ

HS:

- Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức 34 sỏi đá cũng thành cơm

- Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

-Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu

Gặp nhau Hàng Bè

-áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành đứng lên

GV: 3@ kết luận

Hoạt động4:

- GV 3* bảng phụ ghi VD:

a) O@. cha mái tóc bạc

Đốt lửa cho anh nằm"

b) Bây giờ mận mới hỏi đào

c) Đèn khoe đèn tỏ hơn trăng

Đèn ra %> gió còn chăng hỡi đèn?

d) Này lắng nghe em khúc nhạc thơm.

- Yêu cầu HS thảo luận nhóm(5') phân tích

tác dụng của các ẩn dụ trên:

Nhóm1: ý a

Nhóm2: ý b

Nhóm3: ý c

Nhóm4: ý d

HS: Hoạt động nhóm, cử đại diện trình

bày, nhận xét chéo

- GV nhận xét, kết luận

II Hoán dụ

1 Tác dụng: Gợi hình , gợi cảm.

2.Các kiểu hoán dụ

- Lấy một bộ phận để gọi toàn thể -Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa

đựng

-Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật -Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu 3H'

III Luyện tập

Bài tập 1: Xác định kiểu ẩn dụ

a, b) ẩn dụ hình 3H

c) ẩn dụ phẩm chất d) ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

* Phân tích tác dụng

GV? Trong sinh hoạt hàng ngày, ta 34

hay sử dụng ẩn dụ để trao đổi thông tinvà

bộc lộ tình cảm Em hãy kể một ẩn dụ 3

thế?

HS:

GV: yêu cầu HS đọc đoạn thơ

- HS đọc đoạn thơ:

"Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lý chói qua tim

Hồn tôi là một =. hoa lá

-GV?Tìm các phép so sánh, ẩn dụ trong bài

thơ

- HS tìm những câu thơ có sử dụng hoán dụ

và phân tích

(- "Đứng lên thân cỏ, thân rơm

Búa liềmkhông sợ súng : bạo tàn"

- " Đây suối Lê- nin, kia núi Mác

Hai tay gây dựng một sơn hà")

Bài tập 2:

- Thấy lạnh, nghe mệt, giọng khê nồng

Bài tập 3:

* ẩn dụ:

Mặt trời chân lý: lí 3\ của Đảng

cộng sản

-So sánh:Hồn tôi là một

>tâm hồn tràn đầy niềm tin, niềm vui vô bờ vào lí 3\ của Đảng

Bài tập 4 Tìm những câu thơ có sử dụng hoán dụ:

- "Đứng lên thân cỏ, thân rơm Búa liềm không sợ súng 3I bạo tàn"

- " Đây suối Lê- nin, kia núi Mác Hai tay gây dựng một sơn hà"

*Phân tích tác dụng

3 Củng cố:

- ẩn dụ là gì? Hoán dụ là gì?

- Tác dụng của ẩn dụ, hoán dụ?

4

- Học bài

- Ôn tập về phép tu từ chơi chữ, điệp ngữ, liệt kê

vai trò tác dụng

của phép chơi chữ, điệp ngữ, liệt kê

I Mục tiêu cần đạt

Giúp HS:

1.Kiến thức:

- Củng cố kiến thức về chơi chữ, điệp ngữ, liệt kê

2.Kĩ năng:

-Rèn kĩ năng sử dụng các biện pháp tu từ chơi chữ, điệp ngữ, liệt kê

3.Thái độ:

kê

II Chuẩn bị của GV và HS

-GV: Soạn bài, bảng phụ

-HS: Ôn về các biện pháp chơi chữ, điệp ngữ, liệt kê

III Các hoạt động dạy học

* Tổ chức: 8A 8B

1 Kiểm tra: Kết hợp trong giờ

2 Bài mới

HĐ1: Củng cố khái niệm chơi chữ

GV? Thế nào là chơi chữ? ví dụ?

HS: Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm,

về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí

và thú vị

VD: Trời 3* đất thịt trơn 3 mỡ, dò

đến hàng nem chả muốn ăn

HĐ2: Các lối chơi chữ

Gv yêu cầ HS nhắc lại các kiểu chơi chữ

đã học

HS: trả lời(SGK văn 7-kì I trang165)

GV? Ngoài các kiểu chơi chữ trên, em

còn biết thêm kiểu chơi chữ nào khác?

HS trả lời- GV nhận xét khái quát bằng

I Chơi chữ

Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm,

về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm,

1 Các lối chơi chữ

- Nói trại âm

- Điệp âm

- Nói lái

- Dùng từ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa

Tiết 4

Ngày giảng:8A 8B

bảng phụ:

* Lối triết tự:

Phận liễu sao đà đẩy nét ngang

: Thiên( Trời)

: Phụ( Chồng)

: Liễu( (34 con gái)

: Tử( Con)

* Ghép tên những loài cùng họ:

"Chàng Cóc ơi, chàng Cóc ơi,

Thiếp bén duyên chàng có thế thôi

Nòng nọc đứt đuôi từ đây nhé

Ngàn vàng khôn chuộc nỗi bôi vôi."

HĐ3 Tác dụng của chơi chữ

GV?Nêu tác dụng của chơi chữ?

HS:

GV?Cách nói sau có phải là chơi chữ

không?

+ Làm chầu xếchxpia nhé!

+ Hôm nay đứa nào bánh bao?

+ Chúng mình *% góp nhé!

HS: Nửa chơi chữ, nửa nói nóng, không

trí tuệ

HĐ4 Tìm hiểu tác dụng của điệp ngữ

GV? Sử dụng điệp ngữ có tác dụng gì?

- Phân tích tác dụng của điệp ngữ trong

các câu sau:

+ Khăn 3I nhớ ai, khăn rơi xuống

đất

Khăn 3I nhớ ai, khăn vắt lên vai

HS:Bộc lộ tâm trạng nhớ nhung tràn

đầy

HĐ5 Tác dụng của phép liệt kê.

GV? Nêu tác dụng của phép liệt kê

- Phân tích tác dụng của phép liệt kê

trong câu:

" Nó xuất hiện đột ngột, tay cầm gậy,

- Lối triết tự

- Lối ghép tên những loài cùng họ

2 Tác dụng của chơi chữ

Tạo lối nói vui hóm hỉnh; Châm biếm nhẹ nhàng mà sâu cay

II Điệp ngữ

* Tác dụng: Làm nổi bật ý, gây cảm xúc

mạnh

III Liệt kê

* Tác dụng: Làm nổi bật sự vật, sự việc

nói đến trong câu, diễn đạt thêm đầy đủ, sâu sắc

đầu đội mũ, chân mang giày ba ta, vai

đeo ba lô Rõ ràng đã chuẩn bị để đi xa."

HS:Nhấn mạnh ý "nó" đã chuẩn bị để đi

xa

GV yêu cầu HS viết đoạn văn có sử dụng

phép tu từ điệp ngữ, liệt kê

- HS thực hành viết, trình bày, nhận xét

- GV nhận xét, rút kinh nghiệm

- HS viết đoạn văn phân tích tác dụng

của phép chơi chữ trong bài ca dao

- HS trình bày, nhận xét

- GV nhận xét, kết luận

IV Luyện tập

Bài tập1 : Viết đoạn văn

Bài tập 2:Phân tích tác dụng của chơi chữ trong bai ca dao:

Bà già đi chợ Cầu Đông Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng Thầy bói gieo quẻ nói rằng:

4 Củng cố:

- Tác dụng của các biện pháp chơi chữ, điệp ngữ, liệt kê

5 :%! dẫn học ở nhà

Ôn lại toàn bộ lý thuyết về các biện pháp tu từ

Chuẩn bị cho giờ sau luyện tập

I So sánh

1 Cấu tạo phép so sánh

*VD:

Cô giáo em hiền 3 cô Tấm

A PDSS TSS B

Tiết Ngày giảng:8A 8B