Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö, c¸c dân tộc đến cư trú trên địa bàn Yên Bái vào nhiều thời điểm khác nhau, dân số của các dân tộc cũng không đồng đều nhng hÇu nh d©n téc nµo cò[r]
Trang 1Bài 6: Văn - Tập làm văn
Truyện cổ dân gian Yên Bái
(1 tiết)
1.Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này, học sinh đạt được :
1.1 Kiến thức:
một đến hai truyện cổ dân gian tiêu biểu của các dân tộc đang +% hành ở Yên Bái
một vài truyện cổ dân gian +% hành ở Yên Bái
1.2 Kỹ năng:
- Biết cách % tầm, ghi chép nội dung, nhận diện về thể loại truyện cổ dân gian đang +% hành ở địa 4 %5
- Biết phân tích, cảm thụ nội dung và nghệ thuật của truyện cổ dân gian
1.3 Thái độ: Yêu quý, trân trọng, giữ gìn kho tàng truyện cổ dân gian đang +% hành ở địa 4 %5
2.Thông tin:
2.1 Khái quát vê truyện cổ dân gian Yên Bái:
Yên Bái là một tỉnh miền núi, có nhiều dân tộc anh em cùng chung sống Trong quá trình phát triển của lịch sử, các
khác nhau, dân số của các dân tộc cũng không đồng đều % hầu % dân tộc nào cũng một kho tàng truyện cổ dân gian của dân tộc mình Trong các truyện cổ dân gian Yên Bái hiện nay có nhiều truyện có tên địa danh, tên nhân vật hoặc những sự kiện lịch sử đã từng xảy ra trên địa bàn Yên Bái Song cũng có những truyện không có những chi tiết ấy Thật
Trang 2khó xác định những truyện ấy xuất phát từ Yên Bái hay nó
từ nơi khác đến địa bàn Yên Bái Vì thế khái niệm truyện cổ
Bái
Kho tàng truyện cổ dân gian đang +% hành ở Yên Bái khá phong phú về mặt thể loại Trong đó truyện cổ tích chiếm một số +%& lớn và cũng có nhiều đặc sắc về mặt nghệ thuật hơn Một đặc điểm dễ nhận thấy là ranh giới giữa các truyện
cổ tích và truyền thuyết ở nhiều truyện không thật rõ ràng
việc điều tra, khảo sát, có thể kể ra một số truyện tiêu biểu của từng thể loại:
- Truyền thuyết:
+ Mùa sấm (Truyền thuyết dân tộc Thái )
+ Mặt trời sấm, sét là một gia đình (Truyền thuyết dân tộc Mông )
+ Mặt đất lồi lõm (Truyền thuyết dân tộc Mông )
+ Ông Thần Nông (Truyền thuyết dân tộc Mông )
+ Ông Tiên trên núi Ngũ Sơn (Truyền thuyết dân tộc Mông )
+ Nàng Han, Tạo Cầm Hánh đánh giặc cờ vàng (Truyền thuyết dân tộc Thái )….
- Truyện cổ tích, có các tiểu loại:
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các địa danh:
Tiêu biểu % các truyện: Sự tích Đát Ô Đồ (Truyện cổ tích dân tộc Cao Lan), Sự tích Ngòi Thia rêu đá (Truyện cổ tích tích dân tộc Thái), Sự tích Thác Ông, Thác Bà (Truyện cổ tích dân tộc Kinh, Tày, Nùng), Sự tích Núi Ngàm Cha (Truyện cổ
Trang 3tích dân tộc Thái), Sự tích Đèo Khau Phạ (Truyện cổ tích dân tộc Mông)…
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các loài cây:
Tiêu biểu % các truyện: Sự tích cây quế (Truyện cổ tích dân tộc Dao), Sự tích Hoa Ban (Truyện cổ tích dân tộc Thái), Sự tích cây ngô (Truyện cổ tích dân tộc Mông)…
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các loài vật:
Tiêu biểu % các truyện: Sự tích đuôi gấu (Truyện cổ tích dân tộc Mông), Sự tích gà ấp trứng vịt (Truyện cổ tích dân tộc Mông), Mèo và Chuột (Truyện cổ tích dân tộc Dao),…
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các đồ vật:
Tiêu biểu % các truyện: Sự tích khèn Mông (Truyện cổ tích dân tộc Mông, Sự tích sáo Tày (Truyện cổ tích dân tộc Tày)…
+ Truyện cổ tích kể về con ng #$ !
Tiêu biểu % các truyện: Nàng Nu; A Sang ; Nù Jáo, Nao và Xênh; Nù Phay học khèn (Truyện cổ tích dân tộc Mông), Chuyện tình hang Thẩm Né (Truyện cổ tích dân tộc Thái), Chàng Hoa Sung (Truyện cổ tích dân tộc Tày)…
Ngoài truyện cổ dân gian, ở Yên Bái còn +% hành, phổ
%K yêu) của dân tộc Thái, lb%K lên dâng lễ tổ”, “Then Bách Điểu” của dân tộc Tày
ở các truyện cổ trên tính địa ph%5 và tính dân tộc
tiết: tên địa danh, sản vật, nhân vật có ở địa ph%5 hoặc kể
về các sự việc xảy ra tại địa 4 %ơng Tính dân tộc thể hiện ở ngôn ngữ, lối t% duy, cách diễn đạt và bản sắc văn hoá của các dân tộc trong truyện
2.2 Truyền thuyết Nàng Han
Truyền thuyết của dân tộc Thái vùng Văn Chấn- #$ " Lò.
Trang 4Ngày S% ở vùng Ao Luông thuộc xã Sơn a, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, có một %K con gái mồ côi cả cha lẫn mẹ % lại thông minh, dũng cảm và có sắc đẹp sức chống cự % không thắng nổi bầy khỉ, cô bị bầy khỉ bắt đem vào trong rừng sâu
(1) , nhất là con khỉ đực đầu đàn to lớn
(2) với cô.
khoẻ mạnh, xinh đẹp nên mọi %K trong vùng đều gọi là nàng tiên Han.
cô đã tập bắn cung và phi ngựa bạch cùng với bọn con trai chia bè đánh vật Lớn lên Han trở thành một kị sĩ(3)
(4) (5) % một mũi tên bay thấp thoáng trong rừng xanh
Han cũng là một %K rất yêu thích lao động Cô biết bóc vỏ cây sui(6) chế tác thành chăn đắp, cô biết lấy cây quả trong rừng về trồng ở "%K nhà, biết thuần %u những con thú rừng hoang dại thành những con vật nuôi trong nhà hiền lành Han còn bốc đá xếp thành núi, biến thung lũng Y%K
Lò thành cánh đồng lúa thẳng cánh cò bay, biết khơi con
thơm ngon nổi tiếng để trồng ở Y%K Lò Han lấy đá xây một ngôi nhà thật to, đào một cái giếng trong, biến một cái hang đá thành ao nuôi cá Nơi Han ở còn có cả một cái trảng
đá to dùng để thờ cúng, có chỗ dành riêng để chơi bời múa
múa hát, vui chơi Vì vậy, nơi Han ở cũng là nơi tụ hội của trai gái trong bản ngoài %K khắp vùng Y%K Lò
Không phải chỉ có tài trí mà Han còn %K có tấm lòng biết cách làm ăn, biết chống thú dữ…với những việc làm tốt quý trọng
Trang 5Vào tuổi trăng tròn Han cũng có %K yêu, nhà chàng trai ở phía đông của cánh đồng Y%K Lò Chàng trai đã hẹn với Han rằng gặt mùa xong hai %K sẽ về ở bên nhau cùng nhau khai khẩn đất đai mở rộng thêm cánh đồng Y%K Lò
và tìm thêm nhiều giống lúa mới để trồng Họ mong muốn cùng với bà con dân bản làm cho vùng Y%K Lò ngày càng trở nên đầm ấm thanh bình
% rồi bỗng % bọn giặc áo lông, chân quấn xà cạp
trù phú là thế mà bỗng nhiên xơ xác, tiêu điều Không thể để mặc cho bọn giặc tàn sát dân làng, Nàng Han đã chiêu tập quân lính đứng lên chống giặc Đội quân của Nàng Han đa phần là nữ, đều có tài phi ngựa, bắn cung Để có cơ sở và lực +%& chiến đấu lâu dài, Nàng Han đã cho xây thành Pu - Cút,
đắp luỹ cao, hào sâu, trồng chuối hai bên lối đi, làm các vật
(7)
%K Nàng Han còn xuống từng bản vận động thành lập
(8), quân của Nàng Han liên tục chiến thắng Bọn giặc bị đánh trả tơi bời không thể nào chiếm nổi
dễ dàng, thậm chí bọn chúng còn vô cùng sợ hãi Lúc đó đã
có thơ ca ngợi Nàng Han :
Lúc xung trận oai phong lẫm liệt
Vó ngựa tung hoành hò hét chỉ huy Thanh "#:6 yên ngựa ra uy
Ra tay chém #= " phất kì bao phen.
. %K ta đồn rằng ở gan bàn chân của Nàng Han có ba sợi lông vàng của thần núi ban cho để làm bùa hộ mệnh (9)
Trang 6nhà giàu tên là Tạo Lao vờ đến tán tỉnh, gạ gẫm Han, nhằm nhổ trộm hai sợi lông vàng
(10) đóng giả làm Nàng Han.
Nàng Han đang bị bọn giặc vây hãm trong thành Nàng Han liền giao binh quyền (11) lại
(12) bí mật đi giải vây cho %K yêu Đến giữa %K bị giặc phục kích (13) , Nàng Han cùng tuỳ tùng của mình chiến đấu rất quyết liệt, % giặc đông gấp bội, tình thế trở nên vô cùng nguy hiểm
đi giải vây cho %K yêu.
nàng liền nhảy ào xuống suối Bơi mãi, bơi mãi, tới giữa dòng suối, nàng bỗng toàn thân nhói buốt, chân tay rã rời, nhìn xuống thì thấy hai sợi lông vàng đã rụng mất Hoảng sợ, nàng lại gắng sức bơi, % gần tới bờ thì bọn giặc đã đuổi tới Chúng bắn tên xối xả vào nàng… Nàng bị chết, xác nàng trôi dạt vào một doi cát ven bờ Bà con dân bản biết
(14) của mình, vội % xác nàng đi cất giấu rồi đợi
đến đêm % đi chôn tại hang đá cạnh suối Thia.
giếng Nàng Han Đồi Pu - Cút, doanh trại khi S% của nàng gọi đồi Nàng Han Câu
một %K con gái tài sắc, dũng cảm, nhân ái của đất Y%K Lò đã trở thành huyền thoại Hàng năm bà con Y%K Lò vẫn tổ chức lễ hội ở nơi Nàng Han yên nghỉ ngàn đời gọi là lễ hội Thẩm Han Ngày nay Thẩm Han còn trở thành một điểm du lịch hấp dẫn với những ai đã vào Văn Chấn- Y%K Lò.
Phạm Đức Hảo # tầm theo lời kể của nhân dân Văn Chấn
Chú thích:
() Truyền thuyết: Xem lại phần chú thích về truyền thuyết,
Ngữ văn lớp 6
(1) Tử tế: Tỏ ra có lòng tốt trong đối xử với nhau( ăn ở tử tế
với nhau)
(2) Thân thiết: Có quan hệ tình cảm gần gũi, gắn bó chặt chẽ
với nhau
(3) Kị sĩ: %K chuyên dùng ngựa để chiến đấu.
(4) Bạch mã: Ngựa trắng
(5) Phi
Trang 7(6) Vỏ sui: Cây to ở rừng, thân tròn thẳng, có nhựa độc, gỗ nhẹ, vỏ cây có thể chế tác thành chăn đắp gọi là chăn sui.
(7) Thao #$ "! Bãi tập quân sự
(8) Thao
hộ mệnh: Bùa hoặc vật coi % lá bùa
(10) Tuỳ
hơn trong chế độ phong kiến
(11) Binh quyền: Quyền hành về quân sự
(12) Tuỳ tùng: Đi theo để giúp việc(nhân viên tuỳ tùng)
(13) Phục kích: Bí mật bố trí lực +%& chờ sẵn để đánh úp
đối 4 %5 đi ngang qua
lớn(thủ lĩnh bộ lạc)
Câu hỏi đọc hiểu:
1- Nhân vật Nàng Han có những phẩm chất gì đáng quí?
2- Theo em ý nghĩa của truyền thuyết Nàng Han là gì? Em có cảm xúc, suy nghĩ gì khi học truyền thuyết này?
3 Các phương tiện hỗ trợ:
3.1.Thiết bị, đồ dùng dạy học:
- Máy chiếu, giấy trong, bút dạ.
- Nếu không có máy chiếu thì dùng giấy Ao, bút dạ hoặc bảng phụ
- Tranh minh hoạ nội dung truyện.
3.2 Tài liệu tham khảo:
1996.
- Hoàng Hạc % tầm - "Sự tích Thác Ông, Thác Bà" - Truyện cổ DG Kinh, Tày - Tạp chí VNYB.
- Minh %5 % tầm - "Nàng Nu" - Tập TCDG Mông - NXB Văn hoá dân tộc năm 1997.
- Bùi Huy Mai % tầm - "Cay húc nậm xia"(Sự tích Ngòi Thia, rêu đá) - Tập TCDG Văn Chấn, Y%K Lò - NXBVHDT năm1996.
- Nhiều tác giả % tầm - "Chuyện tình hang Thẩm Né"- Tập TCDG Yên Bái - Hội VHNT Yên Bái năm 2003.
4 Cách tổ chức các hoạt động dạy học:
Trang 84.1 Hoạt động 1: Tìm hiểu khái quát về truyện cổ
dân gian đang lưu hành ở Yên Bái (15 phút)
Mục tiêu:
Bái.
Đồ dùng dạy học: Tranh minh hoạ nội dung truyện, giấy A0, bút dạ.
Cách tiến hành: Sử dụng PP diễn giảng, vấn
đáp - đàm thoại.
- Dựa vào phần thông tin
GV giới thiệu nhanh một
số nét chính về truyện cổ
dân gian Yên Bái.
- Cho HS kể tên một số
truyện mà các em biết
- Chốt lại các ý chính:
Truyện cổ dân gian Yên
Bái khá phong phú về thể
loại, nội dung và mang
đậm dấu ấn địa 4#: "S
dân tộc.
- HĐ cá nhân thực hiện các yêu cầu của GV.
- Ghi nhớ ý chốt của GV.
4.2 Hoạt động 2: Đọc hiểu một truyện cổ dân
gian Yên Bái (30 phút).
Trang 9 Mục tiêu:
4 %5 dân tộc của một truyện cổ dân gian +% hành phổ biến ở Yên Bái.
Gợi ý phân tích: Truyền thuyết Nàng Han
Sau khi học xong truyền thuyết này, học sinh đạt
+ Về nội dung:
Nàng Han trong lao động tạo dựng cuộc sống và trong chiến đấu bảo vệ cuộc sống Từ câu chuyện
về một con ng%K truyền thuyết có ý nghĩa khái
Thái vùng Văn Chấn - M%K Lò nói riêng và cộng
đồng các dân tộc Việt Nam nói chung.
+ Về nghệ thuật:
thuyết Các chi tiết thực kết hợp với các chi tiết kì
ảo, huyền thoại hoá sức mạnh của con %ời, tạo nên vẻ đẹp, sức hấp dẫn của truyền thuyết.
Đồ dùng dạy học: Tranh minh hoạ nội dung truyện.
Cách tiến hành: Sử dụng PPDH vấn đáp,
đàm thoại gợi mở.
HS
- Tổ chức cho HS đọc – hiểu văn bản.
+ Phần1 Từ đầu đến “nàng Tiên Han”:
- HĐ cá nhân đọc
đoạn trích
Trang 10Giới thiệu về nguồn gốc xuất thân của
Nàng Han.
+ Phần 2 Tiếp phần 1 đến “cạnh suối
Thia”: Kể về phẩm chất, tài năng, hành
động của Nàng Han.
+ Phần 3 Còn lại: Là phần kết thúc của
truyền thuyết, nói về các dấu vết còn lại
của nhân vật truyền thuyết và thái độ
của ng#$ đời sau với nhân vật truyền
thuyết.
Riêng phần 2 đ
- Đoạn 1 Tiếp phần 1 đến “đầm ấm
thanh bình” : Kể về tài năng, phẩm
chất, hành động của Nàng Han trong
lao động và đời sống hàng ngày.
- Đoạn 2 Tiếp đoạn 1 đến “đóng giả
Nàng Han”: Kể về tài năng, phẩm chất,
hành động của Nàng Han trong cuộc
chiến đấu chống kẻ thù.
- Đoạn 3 Còn lại: Việc nàng Han đi
giải cứu cho ng#$ yêu và cái chết của
Nàng Han.
Vì thời gian ít nên chỉ tổ chức cho HS
đọc hiểu đoạn từ “Han có tài chí” đến
“ Phất kì bao phen” Các đoạn còn lại
hiểu chú thích.
- HĐ cá nhân thực hiện phân tích đoạn trích theo
đọc – hiểu.
chép các
phân tích.
Trang 11GV có thể giới thiệu cho HS.
Gợi ý đáp án câu hỏi 1:
Những phẩm chất của Nàng Han:
+ Nàng Han có phẩm chất một con
ng #$ lao động sáng tạo: Lấy vỏ sui
làm chăn, thuần #a " các giống cây
trồng, vật nuôi, tạo nên cánh đồng
M #$ " Lò, tìm giống lúa mới…
+ Nàng Han có phẩm chất của một
dũng #ớng: Khi còn nhỏ
c#a ngựa, bắn cung, khi lũ giặc tới, tổ
chức quân đội, xây thành, đắp luỹ đánh
giặc kiên c #$ "S chiến thắng lẫy lừng…
+ Nàng Han còn là một con ng #$ có
phẩm chất tình cảm đẹp đẽ: Có tài múa
hát, rủ bạn bè cùng múa hát.
- Gợi ý đáp án câu hỏi 2:
Về ý nghĩa của truyền thuyết:
- Phản ánh hiện thực bằng hình thức
truyền thuyết, ngợi ca, giáo dục, bài học
kinh nghiệm cho ng #$ đời sau.
- Chốt lại các ý chính:
Truyền thuyết Nàng Han đã thể hiện
một phần quá trình dựng
.#$ " Lò nói riêng và cộng đồng các
- Ghi nhớ
chốt của GV.
Trang 12dân tộc Việt Nam nói chung Đây cũng
là một truyền thuyết thể hiện khá rõ
những đặc # " của thể loại truyền
thuyết.
5 Câu hỏi đánh giá và bài tập:
- Câu hỏi:
1 Yên Bái có những thể loại truyện cổ dân gian nào? Hãy kể tên 2 truyện cổ dân gian của từng thể loại.
của truyện ? Hãy nêu ví dụ.
3 . %K Yên Bái xa S% sáng tác các truyện cổ dân gian nhằm mục đích gì ?
- Bài tập:
HS tiếp tục % tầm, ghi chép, tập kể chuyện, truyện cổ dân gian địa 4 %5
- Cách tiến hành:
khi học bài mới, có thể đánh giá bằng hình thức vấn đáp hoặc bài viết GV căn cứ vào phần thông tin, gợi ý, phụ lục và tài liệu tham khảo để xây dựng đáp án.
+ GV có thể giao bài tập cho HS tiến hành theo cá nhân hoặc theo nhóm, kết quả %
...5 Câu hỏi đánh giá tập:
- Câu hỏi:
1 Yên Bái có thể loại truyện cổ dân gian nào? Hãy kể tên truyện cổ dân gian thể loại....
- Hồng Hạc % tầm - "Sự tích Thác Ơng, Thác Bà" - Truyện cổ DG Kinh, Tày - Tạp chí VNYB.
- Minh %5 % tầm - "Nàng Nu" - Tập TCDG Mơng - NXB Văn. .. loại.
của truyện ? Hãy nêu ví dụ.
3 . %K Yên Bái xa S% sáng tác truyện cổ dân gian nhằm mục đích ?
- Bài tập:
HS