GV: Em h·y nªu néi dung c¬ b¶n cña bµi v¨n GV : Bài văn đã chỉ rõ ngày khai trường vào lớp Một là ngµy cã dÊu Ên s©u ®Ëm nhÊt trong t©m hån tuæi th¬ vµ cuéc đời mỗi con người và học tập [r]
Trang 1Tuần 1 - Tiết 1
Ngày soạn : 23 / 8 / 2008 ; Ngày day : / 8 / 2008
cổng trường mở ra
(Lí Lan)
A - Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức: - Cảm nhận và thấm thía tình cảm thiêng liêng và sâu nặng của cha mẹ đối với con cái, thấy
được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc đời mỗi con người.
- Nghệ thuật viết văn tinh tế, giàu giá trị biểu cảm
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng đọc diễn cảm văn biểu cảm
3 Tư tưởng, tình cảm, thái độ: Yêu mến cha mẹ , thày cô, bạn bè, trường lớp…
B -Chuẩn bị
- GV: hướng dẫn HS soạn bài , thiết kế bài dạy , chuẩn bị các phương tiện dạy học cần thiết
- HS : Soạn bài theo yêu cầu của SGK và những huớng dẫn của GV
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy – học
1 - Kiểm tra : Thế nào là văn bản nhật dụng ? Kể tên những văn bản nhật dụng đã học
trong chương trình Ngữ văn 6? Các văn bản ấy đã đề cập đến những vấn đề nào trong đời sống ?
2 - Bài mới:
I Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Tác giả : Lí Lan
- Tác phẩm : +Xuất xứ : Được đăng trên báo "Yêu trẻ"-TP HCM
+ Tính chất : Là văn bản nhật dụng
+ Thể loại : kí
+ Phương thức biểu đạt :
Biểu cảm + Nội dung : Tâm trạng của mẹ trong đêm trước ngày khai trường của con
II - Đọc và tìm hiểu văn bản
1 Tâm trạng người mẹ
GV: Hãy đọc phần chú thích trong SGK sau đó trình bày
những nét sơ lược về tác giả và xuất xứ của tác phẩm
HS: Trả lời theo nội dung SGK.
GV: Có thể xếp “ cổng trường mở ra ”là văn bản nhật dụng
được không ? Vì sao?
HS: Trả lời câu hỏi dựa vào khái niệm văn bản nhật dụng.
GV: Cho biết phương thức biểu đạt chính của văn bản này là
tự sự, miêu tả hay biểu cảm ?
HS : Biểu cảm
GV: Bài văn biểu lộ cảm xúc của ai ? Đó là những cảm xúc
như thế nào ?
HS: Bài văn viết về tâm trạng của người mẹ trong đêm trước
ngày khai trường của con
GV: Căn cứ vào những điều vừa tìm hiểu chung về văn bản ,
theo con nên đọc văn bản này như thế nào ? Vì sao?
HS : Nêu cách đọc : Giọng chậm rãi; tình cảm
GV: đọc mẫu 1 đoạn
HS : đọc, nhận xét
GV: Trước ngày khai trường đầu tiên, cả người mẹ và người
con đã chuẩn bị những gì cho năm học mới ?
HS: - Mọi thứ cần thiết : Quần áo ,sách vở đã sẵn sàng
- Người mẹ còn chuẩn bị về tâm lí cho con:Khích lệ con
- Người con cũng đã sẵn sàng cho năm học mới : Tỏ ra
ngưòi lớn hơn khi thu dọn đồ chơi
Trang 2GV: Với sự chuẩn bị chu đáo như thế , tại sao vào cái đêm
trước ngày khai trường của con, người mẹ vẫn không
ngủ được ? ( Quan sát đoạn đầu)
HS: + Mẹ lo con là đứa trẻ nhạy cảm sẽ háo hức vì ngày
khai trường mà không ngủ được
GV : Thế nhưng nỗi lo ấy đã được giải toả : “ Giấc ngủ đến
với con nhẹ nhàng như uống một ly sữa, ăn một cái
kẹo” Vậy mà người mẹ vẫn không ngủ , bà đã có những
việc làm và suy nghĩ như thế nào vào cái đêm không
ngủ ấy ?
HS: + Mẹ ngắm đứa con mình đang ngủ ngon lành
+ Mẹ đắp mền , buông mùng rồi “không biết làm gì
nữa ”
+ Mẹ không tập trung làm được việc gì cả , xem lại
những thứ đẫ chuẩn bị cho con, tự nhủ mình phải đi ngủ
sớm
+ Mẹ lên giường và trằn trọc
+ Mẹ tin là con không bỡ ngỡ trong ngày đầu năm học
GV : Đã tin tưởng như thế, đẫ khẳng định “ còn điều gì để lo
lắng quá đâu” nhưng người mẹ vẫn không ngủ được Vì
sao vậy
HS: - Vì ngươì mẹ nôn nao nghĩ về ngày khai trường năm
xưa của mình Khi ấy mẹ có tâm trạng nôn nao, hồi hộp
trên
đường tới trường và chơi vơi hốt hoảng khi phải xa bà
ngoại
GV: Có ấn tượng sâu đậm về ngày khai trường đầu tiên như
thế nhưng tại sao người mẹ ấy không kể điều này với
chính đứa con của mình ?
HS: Vì muốn khắc sâu ấn tượng về ngày đầu tiên đi học vào
lòng con một cách nhẹ nhàng , cẩn thận và tự nhiên
GV: Đó là tất cả những lí do khiến người mẹ không ngủ
được trong đêm trước ngày khai trường của con Bao
nôn nao, bao âu lo, bao mong muốn cứ đan xen miên
man trong tâm trạng mẹ đêm nay Ngày mai, ngày đầu
tiên con đến trường có chút lo lắng - mẹ đã chuẩn bị
xong, mà sao vẫn còn thao thức "Hàng năm, cứ vào
cuối thu mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con
đường làng dài và hẹp " Hóa ra âm vang bài học thuở
áo trắng của chính mình cứ sống dậy xốn xang - mẹ
không ngủ được ấn tượng sâu đậm về cái ngày đầu tiên
ấy mẹ muốn khắc sâu vào con để con có những giây
phút thật đẹp, thật đáng trân trọng mà mai này mỗi khi
nhớ về con lại thấy xao xuyến, bâng khuâng Có thể nói
+ Lo cho con
+ Nhớ lại ngày khai trường của mình
+ Mong con có những ấn tượng không phai về ngày khai trường đầu tiên
->- Thao thức, phấp
phỏng, hồi hộp, xao xuyến
Trang 3Lí Lan đã rất "sống" với kỉ niệm tuổi thơ, với ngày khai
trường vào lớp Một Nhớ bà ngoại, tình thương con, nỗi
niềm về thời thơ ấu những kỉ niệm, cảm xúc ấy mãnh
liệt tha thiết ấy cứ rạo rực, bâng khuâng, xao xuyến mãi
trong lòng người mẹ Tâm trạng đẹp đẽ ấy được tác giả
diễn tả một cách nhẹ nhàng, tinh tế mà thấm thía.
GV: Theo dõi những việc làm và suy nghĩ của người mẹ
vào cái đêm trước ngày khai trường đầu tiên của con, em
có thể nói gì về người mẹ này
HS : - Mẹ thao thức không ngủ, suy nghĩ triền miên
- Mẹ chuẩn bị chu đáo cho con
- Mẹ hồi hộp về ngày khai trường đầu tiên của con
- Mẹ quan tâm và yêu quý con
- Một người mẹ có tâm hồn tinh tế và nhậy cảm
Tấm lòng yêu thương
con , sự nâng niu chăm sóc con ân tình, chu
đáo một tâm hồn tinh tế
và nhạy cảm.
GV: Có phải người mẹ đang nói trực tiếp với con mình
không? Theo con cách viết này có tác dụng gì?
HS: Người mẹ đang tâm sự với con và cũng chính là đang
nói với lòng mình
Giúp tác giả đi sâu vào thế giới tâm hồn, miêu tả
được một cách tinh tế tâm trạng hồi hộp, bâng khuâng
cũng như những tình cảm tha thiết mà mẹ dành cho con
Đó là những điều sâu thẳm khó nói bằng lời
- Ca ngợi tấm lòng yêu thương, tình cảm sâu nặng của mẹ với con
GV: Đọc đoạn còn lại của văn bản.trong đoạn này người mẹ
đã nghĩ vè điều gì?
- Nghĩ về ngày khai trường ở Nhật Bản
- Về ảnh hưởng của gd đối với trẻ em
2.Vai trò của xã hội và nhà trường trong việcgiáo dục trẻ em
GV:Em hiểu cau nói “sai một li đI một dặm” có ý nghĩa gì
khi gắn với sự nghiệp giáo dục?
HS: không được sai lầm trong gd vì gd quyết định tương lai
của đất nước
GV: Ngày khai trường rất quan trọng Từ đó ta có thể nhận
thấy giáo dục có một vai trò quan trọng như thế nào đối với
cuộc sống mỗi người và toàn xã hội
GV: Nếu cho rằng những suy nghĩ của người mẹ về nền giáo
dục Nhật Bản ấy ẩn chứa những ước mơ, mong muốn
cho con mình Con có đồng ý không? Đó là ước mơ gì?
HS: Ước mơ mà bất kì bậc cha mẹ nào cũng mong đó là con
mình được hưởng một nền giáo dục tiến bộ nhất, mọi trẻ
em được chăm sóc giáo dục với tất cả sự quan tâm của
xã hội
Giáo dục trong nhà trường
Có vai trò vô cùng quan trọng đối với cuộc sống mỗi con người và toàn xã hội Trường học là thế giới kì diệu của tuổi thơ, nơi chắp cánh cho tương lai mỗi người
GV: Kết bài người mẹ nói "bước qua cánh cổng trường là
một thế giới kì diệu sẽ mở ra" Con thử hình dung lại
xem thế giới kì diệu đó là gì? HS thảo luận.
Trang 4HS:- Thế giới của điều hay lẽ phải, của tình thương và đạo lí
làm người
- Thế giới của ánh sáng tri thức, của những hiểu biết lí
thú và kì diệu mà nhân loại hàng vạn năm đã tích lũy
được
- Thế giới của tình thầy trò cao đẹp, tình bạn thiêng
liêng, của những ước mơ và khát vọng bay bổng niềm
vui niềm hi vọng
GV: Bài văn giản dị nhưng vẫn khiến người đọc suy ngẫm
xúc động Vì sao vậy?
Gợi ý: Cách viết giống nhật kí, dễ bộc lộ cảm xúc
GV: Em hãy nêu nội dung cơ bản của bài văn
GV : Bài văn đã chỉ rõ ngày khai trường vào lớp Một là
ngày có dấu ấn sâu đậm nhất trong tâm hồn tuổi thơ và cuộc
đời mỗi con người và học tập là nghĩa vụ cao cả của tuổi trẻ
đối với gia đình và xã hội Vì thế chúng ta ý thức một cách
sâu sắc rằng "Bước qua cánh cổng trường là một thế giới kì
diệu sẽ mở ra" Thế giới kì diệu ấy là cả chân trời văn hóa,
khoa học đang rộng mở bao la, đón chờ ta ở phía trước.
Bài 1: Yêu cầu học sinh trao đổi ý kiến và lí giả tại sao
ngày khai trường lớp 1 lại để lại ấn tượng sâu đậm trong
mỗi người (HS thảo luận nhóm)
HS: Tự do bộc lộ Có thể : ấn tượng sâu đậm nhất vì là
buổi khai trường đầu tiên, đánh dấu bước ngoặt lớn
Được thấy những điều mới lạ, có những cảm xúc bỡ
ngỡ, lo sợ, vui sướng
Bài 2: Gợi ý: Đoạn văn phải chân thành sâu sắc, ghi lại
những rung động thật sự của bản thân
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Lời văn giản dị, nhẹ nhàng giàu cảm xúc, tình cảm tự nhiên chân thành
2 Nội dung
- Tấm lòng thương yêu tình cảm sau nặngcủa người mẹ đối với convà vai trò tolớn của nhà trường
đối với cuộc sống mỗi người
IV - Luyện tập
Bài 1:
Bài 2:
3.củng cố và hướng dẫn về nhà
-Đọc nội dung phần ghi nhớ
- Làm bài tập 2 phần luyện tập; -Soạn văn bài Mẹ tôi
Trang 5Tuần 1 - Tiết 2
Ngày soạn : 23 / 8 / 2008 ; Ngày day: / 8 / 2008
Mẹ tôi
(Et-môn-đô đơ A-mi-xi)
A - Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức: Hiểu và cảm nhận được những tình cảm thiêng liêng và sâu nặng của cha mẹ
đối với con cái và thấy được trách nhiệm của con cái đối với cha mẹ
2 Kĩ năng: Đọc diễn cảm, tìm ý, xác định bố cục
3 Thái độ: Yêu kính cha mẹ
B - Chuẩn bị
- GV hướng dẫn HS soạn bài , thiết kế bài dạy , chuẩn bị các phương tiện dạy học cần thiết
- HS : Soạn bài theo yêu cầu của SGK và những huớng dẫn của GV
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy – học
1 - Kiểm tra : Qua bài văn "Cổng trường mở ra" con hiểu được điều gì về ý nghĩa của việc
học tập trong cuộc đời mỗi người? Con cảm nhận được gì về tâm trạng và tình cảm của người mẹ dành cho đứa con yêu?
2- Bài mới: Giới thiệu bài mới : Từ nội dung câu trả lời của HS trong phần kiểm tra bài cũ ,
GV đọc một vài câu thơ, hoặc lời của một bài hát nói về vai trò của người mẹ trong cuộc
đời mỗi con người để giới thiệu bài mới
GV: Ngoài những thông tin trong SGK, con còn biết thêm
những gì về tác giả
HS: Trả lời
GV : Bổ sung: Ông là tiểu thuyết gia, nhà thơ, người viết
truyện ngắn và là tác giả của nhiều cuốn truyện thiếu
nhi và truyện phiêu lưu nổi tiếng Những kỉ niệm thời
học trò và những kỉ niệm thời là sinh viên học viện quân
sự Mô- đê- na là cơ sở để tác giả hư cấu nên những áng
văn nhẹ nhàng dung dị , đầy nhân ái mê hoặc trái tim
của hàng triệu độc giả trên khắp toàn cầu
GV hướng dẫn đọc: rõ ràng, dứt khoát, nhưng tình cảm
HS: Đọc văn bản
GV: Nhận xét
GV: Theo con bài văn này kể về ai?
A - Người mẹ B - Enricô C - Tâm trạng của
người cha
HS: Tâm trạng người cha (GV ghi đề mục của bài học)
GV: Vì sao bố viết thư cho Enricô? Khi viết thư cho con
người cha có tâm trạng như thế nào?
HS: + Vì Enricô phạm lỗi "trước mặt cô giáo đã nói lời
thiếu lễ độ với mẹ
+ Tâm trạng người cha: Buồn bã, tức giận, xấu hổ
GV: Qua từ ngữ nào em nhận thấy tâm trạng này?
I Giới thiệu tác giả, tác phẩm
1- Tác giả Et-môn-đô đơ
Amixi (1846 - 1908) 2- Tác phẩm: "Mẹ tôi" trích từ tác phẩm "Những tấm lòng cao cả" (1886)
II Đọc và tìm hiểu văn bản
1 Tâm trạng và thái độ của người cha
- Buồn bã tức giận, xấu hổ vì
sự thiếu lễ độ của con
Trang 6HS tìm chi tiết, từ ngữ:
+ Nhát dao đâm vào tim, không thể nén cơn tức giận,
vong ân bội nghĩa, bội bạc, xấu hổ
GV: Vì sao người cha lại thấy sự thiếu lễ độ của con đối
với người mẹ như nhát dao đâm vào tim bố?
Định hướng: Vì cha rất yêu con, rất tôn trọng mẹ và thất
vọng vì con hư Đó là nỗi đau thực sự của bao bậc cha mẹ
khi con hư Nỗi đau, những tâm trạng ấy minh chứng cho
thái độ nghiêm khắc và kiên quyết của người cha đối với
Enricô
GV: Hãy chỉ rõ thái độ nghiêm khắc và kiên quyết của
người cha trong bài văn?
HS: + Không bao giờ được tái phạm.
+ Phải xin lỗi mẹ, cầu xin mẹ hôn con
+ Thà rằng bố không có con còn hơn thấy con bội
bạc
+ Thôi con đừng hôn bố nữa
GV: Có ý kiến cho rằng người bố đã ghét bỏ, từ chối đứa
con
khi nói: thà rằng bố không có con thôi con đừng hôn bố
nữa " em có đồng ý không? Vì sao?
HS tự bộc lộ ý kiến của mình.
GV bình ngắn: Lời cha minh chứng cho thái độ kiên quyết
đến quyết liệt trước lỗi lầm của con Yêu và ghét, còn và
mất mà ông nói với con trai như một lời khẳng định cho
tình cảm cũng như niềm mong mỏi hi vọng của ông nơi
con mình Và càng yêu con bao nhiêu hẳn lòng ông càng
thất vọng vì thái độ vô lễ của con bấy nhiêu
GV: Trong bức thư người cha nhắc tên con rất nhiều lần
"Enricô ạ", à" Em thử hình dung trong những lời gọi ấy
ẩn chứa tình cảm gì?
HS : Đó là tình cảm chân tình tha thiết.
GV: Vì sao khi nói về lỗi lầm của con, người cha lại nhắc
đến công lao của người mẹ và đặc biệt là nói tới
"ngày buồn thảm nhất là ngày con mất mẹ"?
Định hướng:
+ Con hỗn với mẹ >< mẹ chăm lo cho con
+ Nhắc đến công lao của mẹ, con sẽ tự nhận thấy lỗi
lầm của mình, thấm thía về thái độ không phải, đau
đớn day dứt về việc làm sai Như thế gián tiếp người
cha đã nói với con biết bao điều về đạo lí, về cách cư
xử trong cuộc sống
GV: Tại sao những điều như thế người cha không nói với
con trực tiếp mà lại viết thư?
HS trả lời/GV nhận xét: Có thể thảo luận nhóm
Định hướng : Đây là một bức thư mang tính tế nhị Người
- Kiên quyết nghiêm khắc nhắc nhở con
Trang 7bố không trực tiếp phê phán lỗi của con trước mặt mọi
người , ông cũng không muốn nói chuyện trực tiếp với con
vì ông rất hiểu tâm lí trẻ con Chúng dễ bị tự ái khi bị phê
bình trực tiếp Chọn giải pháp viết thư , người bố tránh
cho con sự xấu hổ mà từ đó có thể dẫn đến tự ái rồi ương
ngạnh làm trái ý người lớn Đây là cách suy nghĩ thấu
đáo và giáo dục có hiệu quả Khi đọc bức thư người con
sẽ đối diện với chính mình để suy nghĩ và sửa đổi.
GV: Theo em qua bức thư, qua sự việc mắc lỗi lầm của
con, người cha muốn con mình phải khắc ghi điều gì? Có
thể đọc những câu văn trực tiếp thể hiện điều đó
HS: Tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm
thiêng liêng hơn cả Thật đáng xấu hỏ cho kẻ nào chà
đạp lên tình yêu thương đó
GV: Đến đây em có thể cho biết cha của Enricô là người
như thế nào?
HS: Là người rất yêu thương con Nghiêm khắc song chân
tình gần gũi
GV: Văn bản là một bức thư bố gửi cho con, tại sao lại lấy
nhan đề là "Mẹ tôi"?
HS: trả lời theo suy nghĩ cá nhân
Định hướng: Cậu bé Enricô đã chép bức thư của người bố
gửi cho mình Lấy nhan đề "Mẹ tôi" vì câu chuyện xảy ra
liên quan đến người mẹ, những lời cha nghiêm khắc, chân
tình cũng xoay quanh hình ảnh người mẹ Nhan đề ấy như
một sự hối hận, chuộc lỗi của Enricô với mẹ và đặc biệt
gợi hình ảnh người mẹ đầy cao đẹp, đáng trân trọng
Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu (GV ghi đề mục).
GV: Trong bức thư dẫu chỉ vài dòng đề cập đến, song
người mẹ hiện lên đầy ấn tượng? em có đồng ý như
vậy không ? Đọc những câu văn chứng tỏ điều ấy
HS :
- Người mẹ bỏ một năm hạnh phúc để tránh cho con
một giờ đau đớn
- Quằn quại, lo sợ, nức nở khi con ốm
- Hi sinh tính mạng vì con
GV: Em cảm nhận được những phẩm chất cao quí nào của
mẹ sáng lên từ những chi tiết, hình ảnh ấy?
HS: Tấm lòng yêu thương, hết lòng vì con
GV; Tác giả tập trung khắc hoạ ngưòi mẹ ở khía cạnh tình
mẫu tử Đây là tình cảm thiêng liêng nhất mà những
người phụ nữ chân chính luôn mang bên mình Con cái
đối với họ là tất cả Hạnh phúc của con là hạnh phúc của
mẹ Nỗi đau của con cũng chính là nỗi đau của mẹ
GV: Bài văn còn cho ta biết mẹ là một người dịu dàng,
hiền hậu (GV ghi phẩm chất này lên bảng) (Song vì sao
Bài học về tình cảm yêu thương kính trọng cha mẹ
- Ngưòi cha yêu thương con ; Nghiêm khắc, chân tình, sâu sắc
2 Chân dung và tình cảm
của người mẹ qua lời của người cha
-D ành hết tình yêu thương cho con, hi sinh , quên mình vì hạnh phúc của con
Trang 8người cha lại nói với Enricô) "Hình ảnh dịu dàng và hiền
hậu của mẹ sẽ làm tâm hồn con như bị khổ hình"? có vô lí
không?
HS: suy nghĩ trả lời/thảo luận/GV chốt.
Định hướng: Có lẽ đối diện với sự dịu dàng hiền hậu vị tha
của người mẹ, những đứa con hư đốn thật không thể xứng
đáng Và hơn nữa những hối lỗi, dằn vặt sẽ làm tâm hồn
con đau khổ, lời cha còn như cảnh tỉnh đối với những đứa
con hư, cư xử không phải với cha mẹ
GV: Vậy theo em qua bức thư của cha Enricô muốn khắc
ghi cho con mình bài học gì?
Có thể đọc những câu văn trực tiếp diễn tả điều đó?
HS: trả lời/GV chốt và kết luận về bài học bằng việc cho
HS đọc ghi nhớ SGK/12
GV: "Mẹ tôi" là một bài ca tuyệt đẹp của"Những tấm lòng
cao cả bởi "Tình yêu thương, kính trọng cha mẹ làtình
cảm thiêng liêng hơn cả.Thật đáng xấu hổ cho kẻ nào chà
đạp lên tình yêu thương đó" và thấm thía, mà âm vang,
đọng mãi dư vị ngọt ngào
GV hướng dẫn HS chọn đoạn văn bản “bố nhớ…cứu sống
con”
HS có thể chọn một trong các sự việc: không học bài bị
điểm kém, đánh nhau với bạn bị cô giáo trách
phạt,nói dối , bỏ học…
IV Luyện tập
1.Bài 1
2 làm về nhà
3: Củng cố và hướng dẫn về nhà
- Đọc nội dung phần ghi nhớ
- Đọc bài đọc thêm
- Làm bt 2 phần luyện tập
- Chuẩn bị bài tiếp theo
Trang 9Tuần 1 - Tiết 3
Ngày soạn : /8/ 2008 Ngày day : /8/2008
Từ ghép
A - Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:- Nắm được cấu tạo của hai loại từ ghép: Từ ghép chính phụ, từ ghép đẳng
lập
- Hiểu được cơ chế tạo nghĩa của từ ghép tiếng Việt
- Biết vận dụng những hiểu biết về cơ chế tạo nghĩa và việc tìm hiểu nghĩa của hệ thống từ ghép tiếng Việt
2 Kĩ năng: Nhận biết và sử dụng đúng từ ghép
3 Thái độ: Yêu quý tiếng Việt
B – Chuẩn bị
- GV: hướng dẫn HS soạn bài , thiết kế bài dạy , chuẩn bị các phương tiện dạy học cần thiết
- HS : Soạn bài theo yêu cầu của SGK và những huớng dẫn của GV
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy – học
1 Kiểm tra
- Nhắc lại việc phân loại từ theo cấu tạo ? Thế nào là từ ghép?
2 Bài mới:
GV: cho HS đọc bài tập 1/SGK/13
Trong các từ ghép: bà ngoại, thơm phức tiếng nào là
tiếng chính, tiếng nào là tiếng phụ bổ sung ý nghĩa
cho tiếng chính
Gợi ý: Tiếng nào giúp cho ta hiểu rõ ràng hơn rằng:
bà ngoại chỉ người phụ nữ sinh ra mẹ?
HS: tiếng "ngoại" bổ sung ý nghĩa cho tiếng "bà"
bà ngoại
Tiếng C - P
HS xét từ thơm phức tương tự: Mùi thơm
Hình thành kiến thức mới
I - Các loại từ ghép
1 Từ ghép chính phụ
- Có tiếng chính và tiếng phụ:
+ Tiếng phụ bổ sung ý nghĩa cho tiếng chính
+ Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ sau
GV: Bà ngoại là từ ghép chính phụ Thế nào là từ ghép chính phụ.
GV: Có nhận xét gì về vị trí của tiếng chính và tiếng phụ
trong từ ghép chính phụ
HS: Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau.
GV: Học sinh tìm từ ghép chính phụ:
VD: xe đạp, xe máy, xe ôtô
GV: Các tiếng trong từ ghép "quần áo", "trầm bổng" có
xác định được tiếng chính, tiếng phụ không? Vì sao?
HS: Không vì các tiếng này đều có vai trò ngang nhau về
ngữ pháp
GV: Được gọi là từ ghép đẳng lập Thế nào là từ ghép
đẳng lập?
2 Từ ghép đẳng lập
- Các tiếng bình đẳng về ngữ pháp
GV: cho HS đọc ghi nhớ 1/SGK/14.
GV: Giải nghĩa từ bà và bà ngoại cho biết từ nào nghĩa hẹp
* Ghi nhớ 1
II - Nghĩa của từ ghép
- Từ ghép chính phụ có tính
Trang 10hoạt động của giáo viên - học sinh Kiến thức cần đạt
hơn?
HS: Bà: Chỉ chung người sinh ra bố, mẹ, hoặc người già
Bà ngoại: Người phụ nữ sinh ra mẹ
từ "bà ngoại" nghĩa hẹp hơn từ "bà"
- Bà :
-Thơm : Chỉ chung mùi như mùi hương của hoa , hấp dẫn
-Thơm phức : có mùi thơm bốc lên mạnh
Từ “thơm phức” nghĩa hẹp hơn từ “thơm”
GV: Nhận xét về nghĩa của từ ghép chính phụ so với tiếng
chính?
chất phân nghĩa:
Nghĩa của từ ghép chính phụ hẹp hơn nghĩa tiếng chính
GV: So sánh nghĩa của từ "quần áo" so với nghĩa của mỗi
tiếng quần, áo, hoặc "trầm bổng" với trầm, bổng
HS: Trầm bổng: âm thanh (khi lên cao khi thấp) du
dương
Trầm: âm thanh thấp, giọng ấm
Bổng: âm thanh cao, giọng thanh, trong
- Quần áo : Chỉ trang phục nói chung (Nghĩa khái quát )
- Quần : Trang phục che phần dưới cơ thể
- áo : Trang phục che phần trên cơ thể
Nghĩa hẹp hơn nghĩa của “quần áo”
Nghĩa của "quần áo", "trầm bổng" khái quát hơn
nghĩa của mỗi tiếng tạo nên chúng
- Từ ghép đẳng lập có tính chất hợp nghĩa Nghĩa của
từ ghép đẳng lập khái quát hơn nghĩa của các tiếng tạo nên nó
II - Luyện tập
BT1: - Từ ghép chính phụ: lâu đời, xanh ngắt, nhà máy,
nhà ăn, đầu đuôi
- Từ ghép đẳng lập: suy nghĩ, chài lưới, cây cỏ, ẩm
ướt, đầu đuôi
BT2: bút bi, thước kẻ, mưa rào, làm việc, ăn cơm, trắng
xóa, vui mắt, nhát gan
Bài tập 2/SGK/15
núi non, núi sông; ham thích, ham muốn; xinh đẹp,
xinh tươi; mặt mũi, mặt mày, học hành, học hỏi, tươi
tốt, tươi tỉnh
BT4: - Sách, vở là những danh từ chỉ sự vật tồn tại dưới
dạng cá thể, có thể đếm được
- Sách vở là từ ghép đẳng lập hợp nghĩa chỉ chung các
loại sách và vở của HS nên không nói được một
cuốn sách vở
Bài tập 4/SGK/15
BT5: a) Không phải mọi thứ hoa có màu hồng đều gọi là
hoa hồng VD: hoa mẫu đơn hồng
b) Nói "cái áo dài của chị em ngắn quá" vẫn đúng vì
từ "áo dài" là từ ghép chính phủ chỉ một loại áo
Bài tập 5/SGK/15