Qua câu chuyện về một đêm không ngủ của Bác Hồ trên đường đi chuyến dịch, bài thơ đã thể hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của Bác với bộ đội và nhân dân, tình cảm yêu kính, cảm[r]
Trang 1Tên bài:ĐẾM NAY BÁC KHÔNG NGỦ
I/ Mục tiêu:
- Cảm nhận được tình yêu thương lớn lao của Bác Hồ dành cho bộ đội, dân công và tình cảm của người chiến sĩ đối với Người trong bài thơ
- Hiểu được những nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả và kể chuyện trong bài thơ
- Kính yêu Bác Hồ, biết ơn thế hệ cha anh
Kiến thức chuẩn:
Kiến thức :
- Hình ảnh của Bác Hồ trong cảm nhận của người chiến sĩ
- Sự kết hợp giữa yếu tố tự sự, miêu tả với yếu tố biểu cảm và các biện pháp nghệ thuật khác được sử dụng trong bài thơ
Kĩ năng :
- Kể tóm tắt diễn biến câu chuyện bằng một đoạn văn ngắn
- Bước đầu biết cách đọc thơ tự sự được viết theo thể thơ năm chữ có kết hợp các yếu tố miêu tả
và biểu cảm thể hiện được tâm trạng lo lắng không yên của Bác Hồ ; tâm trạng ngạc nhiên, xúc động, lo lắng và niềm sung sướng, hạnh phúc của người chiến sĩ
- Tìm hiểu sự kết hợp giữa các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm trong bài thơ
- Trình bày suy nghĩ của bản thân sau khi học xong bài thơ
II./CHUẨN BỊ:
- GV:
- HS:
III/NHỮNG NỘI DUNG CẦN LƯU Ý
1/ Nội dung:
2/ Phương pháp:
IV TỔ CHỨC DẠY – HỌC:
1/ Ổn định lớp:
2/ Kiểm tra bài :
+ Nêu ý nghĩa của văn bản :” Buổi học cuối cùng “? (8 iểm )
- Thể hiện tình yêu tiếng nói dân tộc, đây là một biểu hiện cụ thể của lòng yêu nước
- Đề cao sức mạnh của tiếng nói của dân tộc
+ Dòng nào nói đúng tâm trạng thầy giáo Ha – men trong “Buổi học cuối cùng “ ? (2 điểm).
A Đau đớn và xúc động
B Bình tĩnh và tự tin
C Bình thường như những buổi học khác
D.Tức tối, căm phẫn
3/ Bài mới:
4/ Tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động 1Giới thiệu
MT:hướng dẫn Hs tìm hiểu tác giả, tác
phẩm và cách đọc văn bản
-Yêu cầu HS dựa vào phần chú thích (*)nêu
-Lớp cáo cáo -Hs nghe câu hỏi và lên trả lời
I/.Giới thiệu:
1.Tác giả – Tác phẩm
a Tác giả :
Ngày soạn:
Ngày thực hiện:
PM/T: 26.93-94
Trang 2một số thông tin chính về tác giả,tác phẩm
-Gv nhận xét, và ghi bảng
- GV hướng dẫn HS đọc, chú ý nhịp điệu
của lời thơ biến đổi theo cái nhìn và tâm
trạng của anh đội viên (GV đọc trước một
đoạn), gọi Hs đọc tiếp
- Gv nhận xét giọng đọc của HS.
-Hướng dẫn HS kể tóm tắt lại câu chuyện:
+Bài thơ kể về ai ?
+Về việc gì ?
+Xảy ra trong thời gian nào, địa điểm
nào ?
Gv: Đây là bài thơ nổi tiếng nhất của Minh
Huệ Bài thơ dựa trên sự kiện có thực :
Trong chiến dịch Biên Giới cuối năm 1950,
Bác Hồ trực tiếp ra mặt trận theo dõi và chỉ
huy cuộc chiến đấu của bộ đội và nhân dân
ta.
Hỏi : bài thơ này thuộc thể thơ mấy chữ ?
Mỗi khổ có mấy câu và có vần như thế nào
?
- Sử dụng thể thơ năm chữ, kết hợp kể
chuyện, miêu tả với biểu cảm Có nhiều chi
tiết giản dị, chân thực và cảm động.
Gv cho Hs tìm và nêu đặc điểm về cách gieo
vần giữa các dòng trong một khổ thơ và
giữa hai khổ thơ liền nhau
Gv chốt : Bài thơ chia thành nhiều khổ mỗi
khổ bốn dòng , vần trong khổ thường là vần
liền ở chữ cuối dòng 2 và 3 Chữ cuối của
dòng cuối mỗi khổ lại vần với chữ cuối của
dòng đầu khổ tiếp theo và thường là vần
trắc Trong bài thơ cũng có những khổ gieo
vần cách và không nối vần giữa hai khổ liền
nhau
Gv cho Hs tìm các từ láy trong bài thơ và
cho biết giá trị biểu cảm của các từ láy đó ?
(Tạo hình, trạng tahí tình cảm và cảm xúc)
Gv chốt : Bài thơ dùng nhiều từ láy để làm
tăng thêm giá trị miêu tả tạo hình và diễn tà
cụ thể các trang thái tình cảm và cảm xúc
-Hs nghe và ghi tựa bài
-HS đọc chú thích và nêu những thông tin chính về tác giả, tác phẩm
- Đọc theo hướng dẫn
- HS lắng nghe và tóm tắt truyện theo hướng dẫn
Học sinh : thể thơ 5 tiếng, nguồn gốc từ hát dặm Nghệ Tĩnh
Mỗi khổ 4 dòng Vần liền ở cuối dòng 2,3
Bài thơ sử dụng nhiều từ láy, làm tăng thêm giá trị biểu cảm (học sinh liệt kê từ láy)
- Minh Huệ (1927 – 2003) tên thật là Nguyễn Đức Thái, Sinh năm1927 Quê ở tỉnh Nghệ An, làm thơ từ thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp
b Tác phẩm:
- Là bài thơ nỗi tiếng nhất, được viết vào đầu 1951
-Bài thơ trình bày một câu chuyện về một đêm khuya không ngủ của Bác Hồ trên đường đi chuyến dịch , với : + Hoàn cảnh : Đi chiến dịch, trời mưa và lạnh
+ Thời gian : Đêm khuya + Địa điểm : Lều tranh xơ xác, nơi tạm trú của bộ đội
- Thể thơ năm tiếng, mỗi khổ
bốn câu và có vần liền
Trang 3Hướng dẫn Hs phân tích hình tượng Bác
Hồ thông qua văn bản
Hỏi: Hình tượng Bác Hồ hiện lên qua cái
nhìn của anh đội viên được miêu tả qua
những phương diện nào? Em hãy liệt kê các
chi tiết nói về những phương diện đó.
->Chốt:
- Hình dáng: Vẻ mặt trầm ngâm, mái tóc
bạc, ngồi đinh ninh, chòm râu im phăng
phắc.
- Cử chỉ: Đốt lửa, đi dém chăn cho từng
người, nhón chân nhẹ nhàng.
- Lời nói: Cháu cứ việc ngủ ngon – ngày
mai đi đánh giặc; Bác thức thì
……… an lòng.
- Tâm tư:: Bác thương đoàn …… mau mau
Hỏi: Qua những chi tiết trên, cảm nhận
được đức tính cao đẹp nào của Bác ?
=>Chốt: Tình thương yêu bao la, sự chăm
lo ân cần của Bác Hồ đối với chiến sĩ,
đồng bào.
- HS trả lời câu hỏi và tìm chi tiết
-Hs lắng nghe và ghi nhận
- HS trả lời cá nhân:
Tình thương yêu bao la,
sự chăm lo ân cần của Bác Hồ đối với chiến sĩ, đồng bào
A Nội dung :
1 Hình tượng Bác Hồ.
- Hình ảnh Bác Hồ hiện lên trong một đêm khuya , bên bếp lửa, ngoài trời mưa lâm thâm, mái lều tranh xơ xác
+ Hình dáng- tư thế : Ngồi lặng
im, vẽ mặt trầm ngâm …
+ Cử chỉ-hành động : Đốt lửa, dém chăn cho các chiến sĩ …… + Lời nói : Bộc lộ nổi lòng sự lo lắng cho chiến sĩ, bộ đội và nhân dân
Bác Hồ có tấm lòng yêu thương sâu sắc đối với bộ đội và nhân dân qua cảm nhận của người chiến sĩ
Hết tiết 93 chuyển tiết 94 Hoạt động 1 : Khởi động
- Ổn định lớp
- Kiểm tra bài cũ :
+ Đọc thuộc lòng 4 khổ thơ đầu của bài thơ
:” Đêm Nay Bác Không Ngủ “? (8 iểm )
- HS phải đọc thuộc, lưu loát, đúng giọng,
diễn cảm
+ Bài thơ “Đêm Nay Bác Không Ngủ “
dùng phương thức biểu đạt gì ? (2 điểm)
A Biểu cảm kết hợp tự sự và miêu tả
B Miêu tả
C Biểu cảm
D.Tự sự
- Giới thiệu bài mới : GV sơ lược lại tiết 1
và chuyển tiết 2
Hoạt động 3 : Phân tích (tt).
Hướng dẫn Hs tìm hiểu tâm trạng của anh
đội viên đối với Bác Hồ
-Hỏi: Bài thơ kể lại 2 lần anh đội viên thức
dậy nhìn thấy Bác không ngủ, em hãy so
sánh tâm trạng và cảm nghĩ của anh đội
viên đối với Bác trong 2 lần đó?
Gợi ý: Trong lần thức dậy thứ nhất, tâm
trạng anh được thể hiện qua những câu thơ
nào ? Các câu thơ đó đã biểu hiện tình cảm
nào của anh đối với Bác?
=>Chốt: Lần đầu tiên thức dậy:
-Hs lắng nghe câu hỏi
và dựa theo gợi ý trả lời
-Lần thứ nhất thức dậy : Ngạc nhiên -> cảm nhận được sự lớn lao và gần gũi của vị lãnh tụ -> Lo lắng cho Bác
2 Tâm tư người chiến sĩ - đội viên
- Lần thứ nhất thức dậy : Ngạc nhiên -> cảm nhận được sự lớn lao và gần gũi của vị lãnh tụ ->
Lo lắng cho Bác
Trang 4- Anh đội viên mơ màng ……….ấm
hơn ngọn lửa hồng.
-> Nghệ thuật so sánh => gợi tả hình ảnh
vĩ đại, gần gũi của Bác đồng thời cũng thể
hiện sự ngưỡng mộ của anh đội viên đối với
Bác.
- Bác ơi Bác chưa ngủ ?
Bác có lạnh lắm không?
-> Ngạc nhiên, xúc động, lo lắng vì không
yên lòng về sức khoẻ của Bác.
-Hỏi Tâm trạng của anh đội viên trong lần
thức dậy thứ ba được diễn tả bằng các chi
tiết thơ nào?
Hỏi: Các chi tiết trên đều thể hiện tình cảm
của anh đội viên đối với Bác Hồ Đó là tình
cảm gì?
=>Chốt: Lần thứ ba thức dậy:
- Anh vội vàng nằng nặc
…………Bác ơi mời Bác ngủ.
-> Tính cảm lo lắng chân thành cao độ của
anh đội viên đối với Bác.
=> yêu thương, cảm phục, ngưỡng vọng
Hỏi:Vì sao trong bài thơ không kể lần thứ 2
anh đội viên thức giấc ? Điều này có ý
nghĩa gì hay không?
=>Chốt: Cho thấy trong đêm đó anh đội
viên nhiều lần thức giấc Lần nào cũng
chứng kiến Bác không ngủ.
Hỏi: Hãy cho biết vì sao trong đoạn kết tác
giả viết:
Đêm nay Bác ngồi đó……….Bác là Hồ
Chí Minh.
=>Chốt: Bác không ngủ vì lo việc nước,
thương bộ đội,, thương đoàn dân công, việc
không ngủ của Bác chỉ là một”lẽ thường
tình” vì cái đêm không ngủ trong bài thơ
chỉ là một trong vô vàn những đêm không
ngủ của Bác.hơn nữa Bác là Hồ Chí Minh,
lãnh tụ của một dân tộc, cuộc đời của Bác
là dành chọn vẹn cho nhân dân, cho Tổ
quốc.
-Lần thứ ba thức dậy : Hốt hoảng thấy Bác vẫn
“ngồi đinh ninh” ->
Nằng nặn đòi Bác ngủ
-Hs lắng nghe và ghi bài.
-HS lắng nghe và ghi nhận
-Hs thảo luận theo bàn, trả lời câu hỏi.
-HS lắng nghe và ghi chú
- Lần thứ ba thức dậy : Hốt hoảng thấy Bác vẫn “ngồi đinh ninh” -> Nằng nặc đòi Bác ngủ
- Cuối cùng anh vui sướng và thức luôn cùng Bác
Cảm nhận sự yêu thương tình cảm mênh mông, vừa thiêng liêng vừa gần gũi và niềm tự hào về vị lãnh tụ vĩ đại
mà bình dị, từ đó người chiến sĩ mến yêu, kính phục Bác Hồ
Trang 5Hướng dẫn Hs tìm hiểu ý nghĩa khổ thơ
cuối
Cho Hs đọc khổ thơ cuối
Hỏi : Vì sao khổ thơ cuối lại viết như thế?
Theo em bài thơ thể hiện tình cảm gì ?
- GV chốt ý:
Bài thơ thể hiện tấm lòng yêu thương , giản
dị, mà sâu sắc của Bác đối với quân và dân
ta Đồng thời biểu hiện tình cảm yêu quý,
cảm phục của người chiến sĩ đối với Bác
Hướng dẫn Hs tổng kết về giá trị nghệ
thuật và nội dung của bài thơ :
Hỏi : Các em hãy cho biết thể thơ của bài
thơ là loại thể thơ nào ? Tự sự, miêu tả và
biểu cảm kết hợp ra sao ? Từ đó bài thơ
biểu hiện được nội dung gì ?
Hỏi : Lời thơ thể hiện tính cách của Bác Hồ
ra sao ?
Hỏi ; Ngoài các nghệ thuật đã nêu, các em
hãy tìm các từ láy sử dụng trong bài thơ ?
Và các từ láy đó nhằm nêu lên hình ảnh của
Bác ra sao ?
* GV chốt phần nghệ thuật :
- Miêu tả theo trình tự không gian, thời
gian, cử chỉ, lời nói, tâm trạng
- Dùng nhiều từ láy gợi hình : Trầm ngâm,
đinh ninh, phăng phắc …
Bác Hồ hiện lên giản dị, gần gũi, chân
thật mà hết sức lớn lao với tấm lòng yêu
thương mênh mông, sâu nặng, chăm lo ân
cần – chu đáo với chiến sĩ và đồng bào
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu phần ghi nhớ.
- Gọi HS đọc ghi nhớ ở sgk.
- Gv tóm tắt lại các ý chình của ghi nhớ:
- HS đọc , trả lời, HS nhận xét
Bác không ngủ vì thương : Anh bộ đội, dân công … Và vì lo việc nước
- Hs trả lời : lòng yêu thương , quân và dân ta
Đồng thời biểu hiện tình cảm yêu quý, cảm phục của người chiến sĩ đối
với Bác
Hs trả lời : Học sinh đọc : Khổ cuối
Việc Bác không ngủ mà
lo lắng cho mọi người là : “ lẻ thường tình” trong cuộc đời Bác
Học sinh : thể thơ 5 tiếng, nguồn gốc từ hát dặm Nghệ Tĩnh
Mỗi khổ 4 dòng Vần liền ở cuối dòng 2,3
Bài thơ sử dụng nhiều từ láy, làm tăng thêm giá trị biểu cảm (học sinh liệt kê từ láy)
-Hs nghe và ghi nhận
3.Ý nghĩa của khổ thơ cuối :
Bác Hồ không ngủ vì lo việc nước, thương anh bộ đội và dân công … đã là một lẻ thường tình của cuộc đời Bác Vì Bác là Hồ Chí Minh
B Nghệ thuật :
- Lựa chọn, sử dụng thể thơ năm chữ, kết hợp tự sự miêu tả và biểu cảm
- Lựa chọn, sử dụng lời thơ giản
dị, có nhiều hình ảnh thể hiện tình cảm tự nhiên, chân thành
- Sử dụng từ láy tạo giá trị gợi hình và biểu cảm, khắc họa hình ảnh cao đẹp về Bác Hồ kính yêu
Trang 6+Qua câu chuyện một đêm không ngủ của
Bác trên đường đi chiến dịch, bài thơ thể
hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn
của Bác với bộ đội và nhân dân, đồng thời
thể hiện tình cảm yêu kính , cảm phục của
người chiến sĩ đối với lãnh tụ
+Bài thơ sử dụng thể thơ năm chữ, có nhiều
vần liền thích hợp vối lối kể chuyện, kết hợp
miêu tả, kể biểu cảm, có nhiều chi tiết giảng
dị, chân thực và cảm động
Gv cho Hs đọc phần ghi nhớ trong SGK
-Hs đọc ghi nhớ -Hs nghe và ghi nhớ III/ Tổng kết : (SGK-Tr
67.T2)
1/ Qua câu chuyện về một đêm không ngủ của Bác Hồ trên đường đi chuyến dịch, bài thơ đã thể hiện tấm
lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của Bác với bộ đội và nhân dân, tình cảm yêu kính, cảm phục của người chiến sĩ đối với lãnh tụ
2/ Bài thơ sử dụng thể thơ năm chữ, có nhiều vần liền thích hợp với lối kể chuyện, kết hợp miêu tả, kể với
biểu cảm, có nhiều chi tiết giản dị, chân thực và cảm động
Hoạt động 4 : Luyện tập
* Mục tiêu :Giúp HS kết hợp với lý thuyết
đã học, để làm bài tập luyện tập.
* Cách tiến hành :
- GV cho HS luyện đọc diễn cảm lại bài thơ.
- GV hướng dẫn HS viết bài văn ngắn bằng
lời của người chiến sĩ kể về kỷ niệm một
đêm được ở bên Bác Hồ khi đi chiến dịch.
-Hs đọc -Hs thực hiện ở nhà
IV LUYỆN TẬP
Hs thực hiện tại lớp (không ghi bảng)
5/Củng cố:
- Em hãy cho biết hình tượng Bác Hồ trong bài thơ được thể hiện như thế nào?
- Tâm tư tình cảm của các anh chiến sĩ, đội viên đối với Bác như thế nào ?
- Khổ thơ cuối của bài thơ thể hiện nội dung gì ? …
V/ HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
+ Nắm rõ nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ”
- Tìm hiểu kỹ hoàn cảnh sáng tác của bài thơ
- Học thuộc lòng bài thơ
- Thấy được sự kết hợp độc đáo, phù hợp giữa thể thơ năm chữ và lối kể chuyện kết hợp với miêu tả và biểu cảm
Sưu tầm một số bài thơ nói lên tình cảm của nhân dân đối với Bác Hồ kính yêu
Chuẩn bị bài mới : Ẩn dụ
+ Tìm hiểu ví dụ để đi đến khái niệm về biện pháp tu từ ẩn dụ
+ Tìm hiểu ví dụ để biết ẩn dụ có mấy cách ?
+ Soạn đủ các bài tập trong phần luyện tập
Bài sẽ trả bài : Nhân hóa
VI/ NHẬN XÉT
Rút kinh nghiệm:
Thuận lợi:
Hạn chế Nội dung điều chỉnh , bổ sung
Trang 7Tên bài: ẨN DỤ
I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:
- Nắm được khái niệm ẩn dụ, các kiểu ẩn dụ
- Hiểu được tác dụng của ẩn dụ
- Biết vận dụng kiến thức về ẩn dụ vào việc đọc – hiểu văn bản và viết bài văn miêu tả
Kiến thức chuẩn:
Kiến thức :
- Khái niệm ẩn dụ
- Các kiểu ẩn dụ
- Tác dụng của phép ẩn dụ
Kĩ năng :
- Bước đầu nhận biết và phân tích được ý nghĩa cũng như tác dụng của phép tu từ ẩn dụ trong thực tế sử dụng tiếng Việt
- Bước đầu tạo ra được một số kiểu ẩn dụ đơn giản trong viết và nói
II./CHUẨN BỊ:
- GV:
- HS:
III/NHỮNG NỘI DUNG CẦN LƯU Ý
1/ Nội dung:
2/ Phương pháp:
IV TỔ CHỨC DẠY – HỌC:
1/ Ổn định lớp:
2/ Kiểm tra bài :
+ Thế nào là nhân hoá ? (8 điểm )
- Là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả người
+ Có mấy kiểu nhân hoá thường gặp ? (2 điểm )
A Một
B Hai
C Ba
D Bốn
3/ Bài mới: “Ngày ngày Mặt Trời đi qua trên lăng
Thấy một Mặt Trời trong lăng rất đỏ”
Các em thấy trong hai câu thơ này có hai Mặt Trời, có một Mặt Trời sử dụng biện pháp nghệ thuật , đó
là biện pháp nghệ thuật gì ? Hôm nay, các em cùng thầy tìm hiểu nghệ thuật đó Gv ghi tựa bài “ Tiết
95 Ẩn Dụ ”
TV
4/ Tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động 1 :: Hình thành kiến thức
MT:Hướng dẫn Hs tìm hiểu khái niệm ẩn
dụ và tác dụng của ẩn dụ :
- Gọi HS đọc đoạn thơ (bảng phụ)
- Hỏi: Cụm từ Người Cha dùng để chỉ ai ?
Tại sao em biết điều đó ?
I/ ẨN DỤ LÀ GÌ ?
1 Tìm hiểu bài :
VD 1 :
Ngày soạn:
Ngày thực hiện:
PM/T:
Trang 8- >GV nhận xét và chốt lại: Người cha ->
Bác Hồ
Vì Bác và người cha cĩ phẩm chất giống
nhau : Tuổi tác, tình yêu thương, sự chăm
sĩc chu đáo đối với các con.
Gv treo bảng phụ cĩ ghi khổ thơ của Minh
Huệ (mục 1) và hai câu thơ của Tố Hữu :
Người là cha, là Bác, là Anh ,
Quả tim lớn lọc trăm dĩng máu đỏ
(Sáng tháng năm, Tố Hữu)
Gv cho Hs phân tích và hỏi
- Hỏi: Cách nĩi này cĩ gì giống và khác
phép so sánh ?
Gv: Để làm nổi rõ tác dụng của ẩn dụ Gv
Hs đối chiếu ẩn dụ với so sánh
- GV ->Chốt:
- Giống : 2 hình ảnh cĩ nét tương đồng ->
tăng sức gợi hình, gợi cảm.
- Khác :
+ So sánh :
Người là cha …
Vế A Vế B
+ Ẩn dụ :
Ẩn / Người cha mái tĩc bạc
Vế A Vế B
Gv nhận xét và hướng HS vào phần ghi
nhớ.
-> Thế nào là ẩn dụ ?Và ẩn dụ cĩ tác dụng
gì ?
->Chốt như ghi nhớ, gọi Hs đọc to ghi nhớ
-Hs quan sát và đọc khổ thơ
-Hs suy nghĩ, trả lời Người cha -> Bác Hồ -Hs lắng nghe và ghi nhận
-HS trả lời cá nhân:
+Giống : Tương đồng +Khác: Sự vật được nêu ra thì ẩn đi
-HS lắng nghe
- Hs nhận xét và lắng nghe
-Hs đọc ghi nhớ
+ Người cha : dùng để chỉ Bác Hồ
+ Cĩ thể ví như vậy Vì Bác với người cha cĩ những phẩm chất giống nhau ( về tuổi tác, tình thương yêu, chăm sĩc đối với các con …)
+ Nhờ ngữ cảnh của khổ thơ
VD 2 : + Giống : Đều so sánh Bác Hồ với Người cha
+ Khác :
* Minh Huệ lượt bỏ vế A, chỉ cịn
vế B
* Tố Hữu khơng lượt bỏ, cịn nguyên cả 2 vế A và B
-> Khi phép so sánh lượt bỏ vế A, người ta gọi đĩ là so sánh ngầm,
đĩ là phép ẩn dụ
=> Cĩ nét tương đồng, nhằm tăng
sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
2 GHI NHỚ 1 (SGK- Tr:68.T2)
Aån dụ là tên gọi sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó
nhằm tăng súc gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
Hướng dẫn Hs tìm hiểu các kiểu ẩn dụ:
-GV treo bảng phụ cĩ câu văn của Nguyễn
Tuân.
Hỏi: Các từ in đậm dưới đây được dùng để
chỉ những hiện tượng hoặc sự vật nào? Vì
sao cĩ thể nĩi như vậy?
=>Chốt: - Lửa hồng : Màu đỏ hoa râm bụt,
thấp chỉ sự nở hoa, màu đỏ được ví với lửa
hồng Sự tương đồng về hình thức giữa
các sự vật, sự việc, hiện tượng => Ẩn dụ
hình thức
- Thắp : nở hoa nở hoa được ví với hành
-Hs quan sát bảng phụ
-Hs suy nghĩ,trả lời
-Hs chú ý lắng nghe
II CÁC KIỂU ẨN DỤ.
1 Tìm hiểu bài:
VD1 :
Lửa hồng màu đỏ (hoa dâm
bụt) sự tương đồng về hình thức
Thắp –> nở hoa (ví với lửa hồng)
sự tương đồng về cách thức
Trang 9động thấp là vì chúng giống nhau về cách
thức thực hiện
-> Sự tương đồng về cách thức thực hiện
hành động.
=> Ẩn dụ cách thức
- Gọi HS đọc mục 2
Hỏi: cách dùng từ trong cụm từ in đậm
dưới đây có gì đặc biệt so với cách nói
thông thường ?Đây là sự cảm nhận của
giác quan nào ? Nắng có thể dùng vị giác
để cảm nhận được không ?
=>Chốt:.
- (Thấy) nắng : hoạt động thị giác.
- Giòn tan : hoạt động vị giác.
=> Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Hỏi: (lấy BT 2 : Gần mực thì đen, gần đèn
thì sáng Lên phần tìm hiểu VD3) Cách
dùng từ trong cụm từ in đậm dưới đây có gì
đặc biệt so với cách nói thông thường ?Đây
là sự cảm nhận về phẩm chất gì ? Mực, đèn
nói về phẩm chất gì, nói phẩm chất như thế
nào ?
=>Chốt: Mực, đen: cái xấu.
Đèn , sáng: tốt, hay, tiến bộ -> tương
đồng về phẩm chất
=> Ẩn dụ tương đồng về phẩm chất.
Hỏi: Từ những ví dụ trên, hãy nêu lên một
số kiểu ẩn dụ.
-Gv nhận xét và rút ra ghi nhớ.
-Gv chốt : có 4 kiểu ẩn dụ :
+An dụ hình thức
+ An dụ cách thức
+ An dụ phẩm chất
+ An dụ chuyển đổi cảm giác
-Gọi Hs đọc ghi nhớ
-Hs thảo luận theo bàn, trả lời
_Hs lắng nghe -Cá nhân Hs trả lời :
+Cảm nhận của giác quan : vị giác ,Nắng không thể cảm nhận bằng vị giác , Sự giòn tan nói về nắg chuyển đổi cảm giác
Có bốn kiểu ẩn dụ : An dụ : Hình thức, cách thức, phẩm chất và chuyển đổi cảm giác
- Học sinh trả lời
và nhận xét
-HS đọc to ghi nhớ
VD2 : Nắng giòn tan – nắng to rực rở
( dựa trên cảm giác chuyển đổi cảm giác: thính giác -> thị giác )
VD3 : Mực, đen: cái xấu.
Đèn , sáng: tốt, hay, tiến bộ ->
tương đồng về phẩm chất
=> có 4 kiểu ẩn dụ
+An dụ hình thức + An dụ cách thức + An dụ phẩm chất + An dụ chuyển đổi cảm giác
2 GHI NHỚ2 (SGK.Tr:69.T2)
Có bốn kiểu ẩn dụ thường gặp là :
- Ẩn dụ hình thức ;
- Ẩn dụ cách thức ;
- Ẩn dụ phẩm chất ;
- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Hoạt động 3 : Luyện tập
* Gọi HS đọc và xác định yêu cầu bài tập 1
SGK
Gợi ý:Cách nào là lối viết bình thường,
không tác động vào trực giác, cách nào sử
dung so sánh, cách nào sử dụng ẩn dụ->tác
dụng?
- Gọi HS trình bày.
- GV đánh giá, sửa sai.
Hs đọc, xác định yêu cầu bài tập -Hs lắng nghe -Hs trình bày
III LUYỆN TẬP Bài tập 1: So sánh đặc điểm và tác
dụng của ba cách diễn đạt
- Cách 1: diễn đạt bình thường
- Cách 2: Sử dụng so sánh
- Cách 3: Sử dụng ẩn dụ
* Tác dụng: Cách 2, 3 tạo tính hình tượng, biểu cảm hơn so với cách 1 Nhưng cách 3 có tính hàm súc cao
Trang 10Cách 1 là cách diẽn đạt bình thường
Cách 2 là dùng phép so sánh (như)
Cách 3 : dùng phép ẩn dụ
=> dùng phép so sánh và ẩn dụ có tính biểu
cảm và hàm súc hơn.
* Gọi HS đọc và xác định yêu cầu bài tập 2
SGK Thực hiện ở nhà theo sự hướng dẫn
của Gv như sao :
Câu a )Phẩm chất: Ăn quả …… hưởng thụ
lao động chúng ta cần phải nhớ đến công
lao người lao động làm ra thành quả đó
Câu b) Phẩm chất : Mực đen=cái xấu,
Đèn,sáng=Cái tốt , cái hay và cái tiến bộ
(đã thực hiện ở trên)
Câu c) Phẩm chất: Thuyền =người đi xa;
Bến =người ở lại
Câu d) Phẩm chất: Mặt trời ( câu 2 ) = Bác
Hồ
* Gọi HS đọc và xác định yêu cầu bài tập 3
SGK.
-GV thực hiện mẫu một câu như cột nội
dung bài học
Hs tìm các từ có biện pháp ẩn dụ chuyển
đổi :
a) chảy = chuyển đổi cảm giác ngửi -> xúc
giác Khứu giác
b)chảy = chuyển đổi cảm giác xúc giác
-> thị giác
c) mỏng = chuyển đổi cảm giác nghe->
cảm giác thấy (xúc giác thính giác)
d) ướt = chuyển đổi cảm giác thị giác tĩnh
->cảm giác thị giác động (xúc giác, thị giác
thính giác)
* Gọi HS đọc và xác định yêu cầu bài tập
SGK.
-Gv hướng dẫn cho học sinh thực hiện ở
nhà theo yêu cầu : Hai em Hs ở gần nhà
thực hiện chéo lẫn nhau và chấm chính tả
cheo lẫn nhau sau này viết không sai
chính tả nhiều
-Hs đọc và xác định yêu cầu bài tập 2
Hs trả lời : Tương đồng : Cách thức Phẩm chất Phẩm chất Phẩm chất Phẩm chất
-Hs đọc xác định yêu cầu bài tập 3
và thực hiện
a) chảy K.giác->X.giác b)Chảy T.giác->X.giác c) mỏng Th.giác->T.giác d) ướt
T.giác->T.giác
- Hs nghe và thực hiện ở nhà
hơn
Bài tập 2: Tìm các ẩn dụ hình tượng.
a Ăn quả, kẻ trồng cây
b Mực, đen đèn, sáng
c Thuyền , Bến
d Mặt trời (câu 2)
* Nét tương đồng:
a Ăn quả: hưởng thụ thành quả lao động -> cách thức
Kẻ trồng cây: Người lao động, gây dựng -> tương đồng về phẩm chất
b Mực, đen: cái xấu
Đèn , sáng: tốt, hay, tiến bộ ->
tương đồng về phẩm chất (Đã thực hiện ở mục II.VD3)
c Thuyền : người ra đi
Bến : người ở lại
-> tương đồng về phẩm chất
d Mặt trời: Bác Hồ -> Tương đồng
về phẩm chất
Bài tập 3: Tìm những ẩn dụ chuyển đổi cảm giác và nêu tác dụng
Các ẩn dụ chuyển đổi cảm giác:
a
-thấy mùi: Khứu giác -> thị giác
- thấy mùi hồi chin chảy qua mặt: xúc giác -> khứu giác
-Tác dụng : Liên tưởng mới lạ
b Ánh nắng chảy đầy vai -Xúc giác -> thị giác
-Tác dụng : Liên tưởng mới lạ
c Tiếng rơi rất mỏng -Xúc giác -> thính giác -Tác dụng : Mới lạ, đọc đáo, thú vị
d Ướt tiếng cười của bố
-Xúc giác, thị giác -> thính giác -Tác dụng : Mới lạ, sinh động
Bài tập 4: Thực hiện ở nhà
5/Củng cố: - Ẩn dụ là gì ?
- Có mấy kiểu ẩn dụ ?
V/ HƯỚNG DẪN TỰ HỌC