○ Biết vẽ hai đường tròn tiếp xúc ngoài, tíếp xúc trong, biết vẽ tiếp tuyến chung của hai đường tròn ○ Biết xác định vị trí tương của hai đường tròn dựa vào hệ thức giữa đoạn nối tâm và [r]
Trang 1Giáo án Hình học 9
Tuần: 16 Tiết: 31
Gv: Nguyễn Tấn Thế Hoàng
Soạn: 18 - 12 - 2005
§8: VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA HAI ĐƯỜNG TRÒN (tiếp) A) MỤC TIÊU: Giúp học sinh:
○ Nắm được hệ thức giữa đoạn nối tâm và các bán kính của hai đường tròn ứng với từng vị trí tương đối của hai đường tròn Hiểu được khái niệm tiếp tuyến của hai đường tròn
○ Biết vẽ hai đường tròn tiếp xúc ngoài, tíếp xúc trong, biết vẽ tiếp tuyến chung của hai đường tròn
○ Biết xác định vị trí tương của hai đường tròn dựa vào hệ thức giữa đoạn nối tâm và các bán kính
B) CHUẨN BỊ CỦA GV & HS:
1) Giáo viên: - Thước thẳng, phấn màu, bảng phụ: bảng tóm tắt , hình vẽ các tiếp tuyến chung 2) Học sinh: - Thước kẻ có chia khoảng, compa, ê ke
C) CÁC HOẠT ĐỘNG:
8’
20’
HĐ1: Kiểm tra bài cũ
Chữa bài tập 34 trang 119 Sgk (Gv
đưa hình vẽ sẵn hai trường hợp lên
bảng phụ)
HS1: Trường hợp I nằm giữa O và O’
HS2: Trường hợp O’ nằm giữa O và I
HĐ2: Hệ thức giữa đoạn nối tâm và
các bán kính
Nhắc lại các vị trí tương đối của
hai đường tròn mà ta biết ở tiết trước
- Gv thông báo: Trong mục này ta xét
hai đường tròn (O , R) và (O’, r) trong
đó R r’
- Ngoài yếu tố R, r thì còn có yếu tố
nào có liên quan trực tiếp đến vị trí
tương đối của 2 đường tròn ?
đặt OO’ = d
1) Có nhận xét gì về quan hệ giữa d,
R, r ?
Gợi ý: - Nhận biết d, R, r trong
hình
- d, R, r tạo thành hình gì?
- Yêu cầu HS chứng minh hệ thức mà
các em vừa nêu
2) Gv giới thiệu các thuật ngữ tiếp
xúc trong và tiếp xúc ngoài
- Khi hai đường tròn tiếp xúc nhau thì
tiếp điểm và hai tâm quan hệ ntn ?
- Trong trường hợp tiếp xúc ngoài thì
các em có nhận xét gì về quan hệ
giữa d, R, r ?
- Trong trường hợp tiếp xúc ngoài thì
- 2 HS lên bảng trả bài
Cả lớp theo dõi và
nhận xét
- 1 HS nhắc lại 3 vị trí tương đối của 2 đường tròn
- Khoảng cách giữa hai tâm OO’
+ R – r < d < R + r
- Xét OAO’ ta có:
O’A< OO’< OA + O’A
R - r < d < R + r
- Tiếp điểm và hai tâm nằm trên 1 đường thẳng
- Nếu (O) và (O’) tiếp
xúc ngoài thì A nằm giữa O và O’suy ra:
OO’ = OA + O’A hay d = R + r
- Nếu (O) và (O’) tiếp xúc trong thì O’ nằm
Tiết 31: VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA HAI ĐƯỜNG TRÒN (tiếp)
I) Hệ thức giữa đoạn nối tâm và các bán kính :
Ta xét hai đường tròn (O ; R) và (O’; r) trong đó R r , đặt OO’ = d
1) Hai đường tròn cắt nhau:
2) Hai đường tròn tiếp xúc nhau: a) (O) và (O’) tiếp xúc ngoài:
b) (O) và (O’) tiếp xúc trong:
3) Hai đường tròn không giao
d = R + r
d = R - r
R – r < d < R + r
d
B
A
r R
A
d R
r
A
O O'
Trang 27’
quan hệ giữa d, R, r như thế nào?
Gv chốt lại 2 trường hợp
3) Gv giới thiệu các thuật ngữ ở ngoài
nhau và đựng nhau
- Trong trường hợp ở ngoài nhau thì
các em có nhận xét gì về quan hệ
giữa d, R, r ?
- Trong trường hợp đựng nhau thì
quan hệ giữa d, R, r như thế nào?
- Trong trường hợp đựng nhau nếu O
O’ thì đoạn nối tâm OO’ bằng bao
nhiêu ? trường hợp này ta nói 2
đường tròn đồng tâm
- Gv cho biết dùng phương pháp phản
chứng ta dễ dàng chứng minh được
các mệnh đề đảo của các mệnh đề
trên cũng đúng Từ đó ta có bảng tóm
tắt các vị trí tương đối của hai đường
tròn trang 121 Sgk (bảng phụ )
Khi xét vị trí tương đối của hai
đường tròn ta cần phải tính trước tổng
và hiệu của 2 bán kính để so sánh với
khoảng cách d xem thử xảy ra trường
hợp nào rồi kết luận vị trí tương đối
HĐ3: Tiếp tuyến chung
- Gv đưa hình 95, 96 Sgk lên bảng phụ
giới thiệu trên hình 95 d1, d2 là các
tiếp tuyến chung của (O) và (O’)
Hỏi : trên hình 96 có tiếp tuyến
chung của hai đường tròn không ?
- Các tiếp tuyến chung ở hình 95, 96
quan hệ với đoạn nối tâm OO’khác
nhau như thế nào?
- Gv giới thiệu tiếp tuyến chung ngoài
và tiếp tuyến chung trong
Củng cố : Cho HS làm ?3
- GV đưa hình vẽ lên bảng phụ
HĐ4: Củng cố
Làm bài tập 35 trang 123 Sgk
giữa O và A suy ra:
OO’ = OA - O’A hay d = R - r
- Ta có:
OO’ = OA + O’B + AB
= R + r + BA d > R + r
- Ta có:
OO’ = OA - O’B - AB
= R – r – AB d < R - r
- Ta có: OO’= 0 d = 0
1 HS đọc to bảng tóm tắt Sgk
- Ở hình 96 có m1, m2
cũng là tiếp tuyến của
(O) và (O’)
- Các tiếp tuyến d1, d2 ở hình 95 không cắt đoạn nối tâm, các tiếp tuyến chung m1, m2 ở hình 96 cắt đoạn nối tâm OO’
- HS trả lời ?3
- HS lần lượt điền vào bảng
nhau:
a) Ở ngoài nhau:
b) Đựng nhau:
*/ Đặc biệt: 2 đường tròn đồng tâm
4) Bảng tóm tắt:
(Trang 121 Sgk)
II) Tiếp tuyến chung của hai đường tròn:
- Tiếp tuyến chung của hai đường tròn là đường thẳng tiếp xúc với cả hai đường tròn đó
- d1, d2 là tiếp tuyến chung ngoài
- m1, m2 là tiếp tuyến chung trong
III) Bài tập:
Bài 35:
(Học sinh điền vào bảng phụ)
2’
HĐ5: HDVN - Học thuộc bảng tóm tắt các vị trí tương đối của hai đường tròn cùng các hệ thức,
và tính chất của đường nối tâm - Xem lại các bài tập đã giải
- Làm bài tập: 36, 37 trang 123 Sgk, bài tập: 74, 76 trang 139 SBT
d > R + r
d < R - r
d = 0
O' O
R r
O O' B
A
d2
d1
m1
m2
O' O
Trang 3- Đọc mục: “Có thể em chưa biết” trang 124, 125 Sgk.
Rút kinh nghiệm cho năm học sau: