NGHIÊN cứu ỨNG DỤNG một số bài tập NHẰM NÂNG CAO THỂ lực CHUYÊN môn và kỹ THUẬT CHO NAM vận ĐỘNG VIÊN đội TUYỂN BÓNG rổ TRƯỜNG TRUNG học cơ sở lý PHONG, QUẬN 5, THÀNH PHỐ hồ CHÍ MINH

Bóng rổ là môn thể thao hiện nay được rất nhiều bạn trẻ yêu thích và thamgia tập luyện, bóng rổ được coi là môn thể thao phát triển toàn diện các tố chấtvận động như nhanh, mạnh, bền, kh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THỂ DỤC THỂ THAO

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LÊ THIỆN TRÍ

NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG MỘT SỐ BÀI TẬP NHẰM NÂNGCAO THỂ LỰC CHUYÊN MÔN VÀ KỸ THUẬT CHO NAM VẬNĐỘNG VIÊN ĐỘI TUYỂN BÓNG RỔ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

LÝ PHONG, QUẬN 5, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành Phố Hồ Chí Minh, Tháng 12 / 2020

PHẦN MỞ ĐẦU

Giáo dục thể chất là một bộ phận trong hệ thống giáo dục và đào tạo ở nước

ta, song song với việc phát triển trí tuệ thì thể chất phát triển là điều không thểthiếu trong mục tiêu giáo dục mà Đảng và Nhà Nước đã đề ra Quyết định641/QĐ-TTg ngày 28/04/2011 của Thủ Tướng Chính Phủ về việc phê duyệt đề

án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011-2030khẳng định tầm quan trọng của GDTC trong việc phát triển thế hệ trẻ, những chủnhân tương lai của đất nước với trí tuệ, tinh thần yêu nước, đạo đức và sức khỏe.Ngày nay, không chỉ trang bị kiến thức đơn thuần cho học sinh mà còn phải

có sự quan tâm đặc biệt đến phát triển thể chất cho học sinh các cấp, GDTC vàthể thao trường học là bộ phận quan trọng, nền tảng của nền thể dục, thể thaonước nhà, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho trẻ em, học sinh

và sinh viên, đó cũng là trách nhiệm của các cấp Ủy Đảng, chính quyền, đoànthể, tổ chức xã hội, nhà trường và cộng đồng Nhà nước khuyến khích, tạo điềukiện cho các tổ chức hay cá nhân đầu tư hay đóng góp nguồn lực để xây dựng cơ

sở vật chất, cung cấp trang thiết bị dụng cụ tập luyện phục vụ công tác GDTC vàhoạt động thể thao trong nhà trường (nghị định số 11/2015/NĐ-CP quy định vềGDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường) Với sự ủng hộ của Chính Phủ vàphụ huynh việc vận dụng chương trình GDTC vào chương trình đào tạo chungcủa nhà trường là một vấn đề quan trọng cần thiết và đòi hỏi tính khoa học,những giờ TDTC của từng trường thường được áp dụng tùy theo đội ngũ giáoviên và cơ sở vật chất mà trường có thể vận dụng được, bóng đá, bóng rổ, điềnkinh, cầu lông, võ… Mang tính học mà chơi, chơi mà học nhằm mang đến chohọc sinh môi trường rèn luyên sức khỏe lành mạnh, phát triển thể chất, đạo đứcnhư lòng dũng cảm, năng lực tự chủ, ý thức kỷ luật và tinh thần đông đội…

Đối với TDTT trường học thì GDTC là một trong phương pháp nhằm tăngcường sức khỏe, hoàn thiện thể chất, rèn luyện nhân cách và trang bị kỹ năng kỹxảo vận động cơ bản cần thiết cho mỗi học sinh nhằm nâng cao sức khỏe đẻphục vụ trong học tập và qua đó có thể ứng dụng trong sinh hoạt, lao động sảnxuất, sẳn sàng phục vụ tổ quốc khi cần qua lời dạy của Bác:” Mỗi người dân yếu

ớt tức là cho cả nước yếu ớt một phần, mỗi người dân mạnh khỏe là làm cho cảnước mạnh khỏe…”, do vậy việc nâng cao sức khỏe cho học sinh là nhiệm vụcần thiết và quan trọng

Bóng rổ là môn thể thao hiện nay được rất nhiều bạn trẻ yêu thích và thamgia tập luyện, bóng rổ được coi là môn thể thao phát triển toàn diện các tố chấtvận động như nhanh, mạnh, bền, khéo léo…ngoài ra bóng rổ là môn tập thể nêncòn phát triển cho các em thêm tính dũng cảm, tinh thần đồng đội, tính kỷ luật,

sự phán đoán trong các tình huống và khả năng tư duy chiến thuật vì thi đấubóng rổ là hoạt động không có chu kỳ các tình huống xảy ra khác nhau và diễnbiến liên tục hấp dẫn bởi các tình huống

Trường THCS Lý Phong được xây dựng từ năm 1950 với tên gọi Trường tưthục Tri Dụng Tháng 6 năm 1975, Trường được Ủy ban nhân dân Quận 5 tiếpquản, đổi tên là Lý Phong và được quốc lập hóa theo quyết định số 531/QĐ-UBND ngày 21 tháng 04 năm 1978 Năm 1997 do nhu cầu loại hình nên trườngđược đổi tên THCS Bán Công Lý Phong

Ngày 08 tháng 08 năm 2006, Trường THCS bán công Lý Phong đượcchuyển thành Trường THCS Lý Phong theo quyết định số 3155/QĐ-UBND của

Ủy ban nhân dân Quận 5 Trường THCS Lý Phong có diện tích 7.196m2 tọa lạctại 83 Nguyễn Duy Dương, Phường 9, Quận 5

Là một trường đa số là con em người Hoa, như chúng ta đã biết người Hoarất chuộng bộ môn bóng bàn và bóng rổ, vì thế tạo nguồn cảm hứng môn bóng rổcho các em là việc mà GVTD phải làm.

Bóng rổ phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, hằng năm sau mùatựu trường là các giải đấu cấp trường cấp quận cấp thành phố và quốc gia trong

hệ thống giải vô địch học sinh hay hội khỏe phù đổng được diễn ra rất sôi nổi vàkhông kém phần quyết liệt Trường THCS Lý Phong Quận 5 đã đưa bộ mônbóng rổ vào chương trình TDTC là một trong các môn thể thao nhằm phát triểntoàn diện các tố chất và nâng cao sức khỏe cho học sinh, các lớp này học sinhđăng ký với số lượng rất đông, thông qua các lớp tự chọn, bộ môn đã tuyển chọnmột số em có năng khiếu để tham gia vào đội tuyển của trường với hình thứcsinh hoạt câu lạc bộ bóng rổ và được tập luyện thường xuyên hơn và có chươngtrình và hệ thống bài tập khoa học phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất củatrường

Qua thực tế của các giải đấu cấp quận và thành phố, nhìn chung hiệu suấtthi đấu của học sinh còn chưa ổn định, sự phối hợp đồng đội còn chưa nhuầnnhuyễn lắm và có dấu hiệu xuống sức trong các hiệp cuối trận đấu Trong thi đấubóng rổ thể lực góp phần không nhỏ trong việc duy trì ổn định hiệu suất thi đấu,thực hiện kỹ thuật động tác, hiệu suất chuyền bóng, dẫn bóng, ném rổ… Xuấtphát từ những vấn đề trên và xét thấy vấn đề này là cần thiết và có ý nghĩa, làmột giáo viên giáo dục thể chất ở trường Trung học Cơ sở (THCS) tôi cũngmong muốn góp phần nhỏ vào công cuộc phát triển thể thao nước nhà, đó là xâydựng kỹ thuật cơ bản cho học sinh, truyền nhiệt huyết của môn bóng rổ vào các

em để các em tự tin tập luyện tự tin thi đấu, và sau này có thể đi vào con đường

tập luyên chuyên nghiệp Thể lực và kỹ thuật là hai yếu tố không thể thiếu trongmôn bóng rổ, chính vì vậy, tôi chọn nghiên cứu đề tài:

“Nghiên cứu ứng dụng một số bài tập nhằm nâng cao thể lực chuyên môn và kỹ thuật cho Nam vận động viên đội tuyển bóng rổ Trường THCS Lý Phong, Quận 5, Thành Phố Hồ Chí Minh”

1.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài này được thực hiện nhằm lựa chọn và ứng dụng một số bài tập nângcao thể lực chuyên môn và kỹ thuật cho Nam vận động viên đội tuyển bóng rổTrường THCS Lý Phong, Quận 5 Kết quả của công trình nghiên cứu sẽ đượcứng dụng vào công tác giảng dạy và huấn luyện thường xuyên tại Trường, đồngthời làm tài liệu tham khảo cho các giáo viên – huấn luyện viên đang làm côngtác huấn luyện Bóng rổ tại Thành Phố Hồ Chí Minh

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên chúng tôi đề ra và giải quyết cácmục tiêu sau:

Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng trình độ thể lực và kỹ thuật của 15 nam

sinh đọi tuyển bóng rổ Trường THCS Lý Phong Quận 5

Chọn các test đánh giá thể lực chuyên môn và kỹ thuật của 15 học sinh

nam vận động viên đội tuyển Bóng rổ Trường THCS Lý Phong, Quận 5.

+ Tổng hợp các test đánh giá thể lực chuyên môn và kỹ thuật trong môn Bóng rổ từ các nguồn tài liệu tham khảo, các công trình đã nghiên cứu của tác giả trong và ngoài nước

+ Phỏng vấn chuyên gia, các nhà chuyên môn, Huấn luyện viên môn Bóng rổ.

+ Kiểm tra độ tin cậy của các test.

Xác định thực trạng trình độ thể lực và kỹ thuật của nam sinh đội tuyển bóng rổ Trường THCS Lý Phong

Mục tiêu 2: Lựa chọn và ứng dụng một số bài tập nhằm nâng cao thể lực

chuyên môn và kỹ thuật cho 15 học sinh nam đội tuyển bóng rổ Trường THCS

Lý Phong, Quận 5

Tổng hợp các bài tập phát triển thể lực chuyên môn và kỹ thuật trong môn Bóng rổ từ các nguồn tài liệu, công trình nghiên cứu của các tác giả , huấn luyện viên trong và ngoài nước.

Phỏng vấn chuyên gia và các nhà chuyên môn, các huấn luyện viên, để lựa chọn bài tập phát triển thể lực chuyên môn và kỹ thuật cho 15 nam sinh đội tuyển bóng rổ Trường THCS Lý Phong.

Mục tiêu 3: Đánh giá hiệu quả các bài tập đã được lựa chọn nhằm phát

triển thể lực chuyên môn và kỹ thuật cho Nam vận động viên đội tuyển bóng rổTrường THCS Lý Phong, Quận 5, Thành Phố Hồ Chí Minh sau 6 tháng tậpluyên

Tổ chức thực nghiệm.

Đánh giá sự phát triển về thể lực chuyên môn và kỹ thuật cho nam vận động viên đội tuyển bóng rổ Trường THCS Lý Phong, Quận 5, Thành Phố Hồ Chí Minh sau 06 tháng tập luyện.

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lịch sử ra đời, đặc điểm chung và sự phát triển của bóng rổ ngày nay

1.1.1 Lịch sử ra đời của môn bóng rổ

Bóng rổ là môn thể thao được sáng lập năm 1891 bởi một tiến sĩ người MỹJames Naismith (1861-1936) – một giáo viên môn giáo dục thể chất ở học việnSpringfield thuộc bang Massachusetts (Hoa Kỳ) Vào thời đó các môn thể thao,trò chơi vận độngchủ yếu được thực hiện ngoài trời Do vậy, trong suốt mùađông học sinh và sinh viên không thể tập luyện được Các GVTD rất băn khoăn,

lo lắng và không ngừng tìm tòi, suy nghĩ để tìm ra một môn chơi mới phù hợpvới tiết trời mùa đông Bóng rổ chỉ là trò chơi vận động cho sinh viên trong điềukiện thời tiết xấu Naismith tính xây dựng trên nền tảng bộ môn bóng đá Mỹnhưng vì bộ môn này quá thô bạo, còn môn kia chủ yếu dựa trên sức mạnh tốc

độ Điều kiện để hình thành môn thể thao mới này là phải chơi trong nhà thể dục,phải giớ hạn bởi nhiều luật lệ nhưng đơn giản và dễ hiểu Do đó ông đã đưa ranhững điều luật cơ bản cho trò chơi mới đó là trò chơi được chơi với quả bóngtròn và chơi bằng tay, đấu thủ không được cầm bóng chạy, không va chạm cơ thểgiữa hai đấu thủ.[1, 16, 19, 21]

Gôn là 2 cái rổ được đặt nằm ngang cao hơn mặt sân, ban đầu để phù hợpvới điều kiện phòng tập của mình, ông chọn quả bóng đá để có thể chuyền, bắtbóng và ném dễ dàng Ông dùng rổ mà người dân địa phương dùng để hái đàogắn vào ban công phòng tập lúc đó chiều cao là 3,05m (đó là độ cao tương ứng

từ mặt sân đến mép rổ ngày nay) Ban đầu lớp Ông có 18 học sinh nên Ông chiathành 2 đội thi đấu với 9 người trên sân, người chơi ném vào rổ càng nhiều càng

tốt Sau thời gian số người chơi được giảm dần xuống còn 7, sau đó là 5 người vìÔng thấy số lượng 5 người là phù hợp.

Sau một thời gian tập luyện, Ông thấy rằng cái rổ hái đào rất bất tiện, vìmỗi khi bóng vào rổ thì lại phải có người đứng đó lấy bóng ra, vì thế Ông đã chothay bằng vòng sắt và có treo túi lưới (túi lưới đó có dây buộc vào, khi bóng vào

rổ chỉ cần dật dây thì quả bóng sẽ rơi xuống) Nhưng rồi cái túi đó vẫn bất tiện,bởi khi bóng vào rổ vẫn phải có người kéo dây mới lấy được quả bóng Do vậyJames Naismith cho cắt thủng cái túi ra, để khi bóng vào rổ sẽ rơi xuống đất.Như vậy tác dụng của lưới chỉ nhằm để xác định bóng đã vào rổ hay không màthôi

Tên gọi môn bóng rổ cũng được xuất phát từ đây: Basketball trong đóBasket là rổ và Ball là bóng

Cũng chính trong tháng 12/1891 James Naismith đã soạn thảo những điềuluật riêng đầu tiên cho bộ môn bóng rổ và dùng nó để tổ chức thi đấu Năm 1892Ông cho xuất bản sách “luật chơi bóng rổ” gồm 15 điều và phần lớn vẫn còn ápdụng đến ngày nay Sau khi đưa vào thi đấu và hoàn thiện dần các điều luật thìbóng rổ được tiếp nhận một cách tích cực, nhanh chóng phổ biến toàn nước Mỹ

và được công nhận là một môn thể thao Môn bóng rổ được nhanh chóng phổbiến tập luyện, thi đấu trên nhiều nước ở thế giới Ngày nay bóng rổ được biếtđến với hệ thống thi đấu chính là NBA và FIBA…

Việt Nam cũng là một trong những nước biết đến bóng rổ sớm nhất trên thếgiới Cùng với sự xâm lược của thực dân Pháp, các môn thể thao hiện đại, trong

đó có bóng rổ, cũng du nhập vào Việt Nam Thời kì đầu, bóng rổ chỉ phát triển ởphạm vi hẹp trong một số trường học, công sở và trong hàng binh ngũ binh línhPháp và cũng chỉ ở một số thành phố lớn: Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn, Huế…

Các môn thể thao nói chung và môn bóng rổ nói riêng trong thời kì này nhìnchung chỉ phục vụ riêng cho giai cấp thống trị - chiến thuật thì non kém, tưtưởng thi đấu lại mang tính cạnh tranh không lành mạnh.

Chính xác bóng rổ do người Trung Quốc mang sang miền Nam – Việt Namvào những năm 1920 Lúc đó những trận đấu do người ngoại quốc (người Hoa,người Pháp là chủ yếu) tổ chức chơi với nhau Những đội bóng rổ chính quy đầutiên khi đó tất cả điều là của người Pháp thành lập Cùng lúc này ở miền Bắccũng có một đội bóng rổ tồn tại rất ngắn thuộc quản lý của quân đội Mặc dùđược cho tập huấn tại Liên Xô, nhưng không mang lại bất kỳ thành tích nào vàchỉ tồn tại 2 năm trước khi giải thể

Cách mạng tháng tám thành công, phong trào thể dục thể thao (TDTT) nóichung và môn bóng rổ nói riêng dưới sự lãnh đạo của Đảng đã được quan tâmphát triển đúng mức ngay từ đầu Song cuộc kháng chiến chống Pháp lại nổ ranên phong trào này phải tạm lắng xuống để tập trung cho kháng chiến giànhthắng lợi

Sau năm 1954 hòa bình lậ p lại ở miền Bắc, phong trào bóng rổ được pháttriển rộng rãi khắp ở các trung tâm: Hà Nội, Quảng Ninh, Cao Bằng, Lạng Sơn

và ở các nghành lực lượng vũ trang Năm 1975, kể từ sau ngày đất nước thốngnhất, phong trào bóng rổ ngày càng phát triển mạnh mẽ và có sức hút đông đảovới các thanh niên tham gia tập luyện

Phong trào bóng rổ tại các trường Đại học, Cao đẳng, Trung học Chuyênnghiệp và Trung cấp nghề được phát triển mạnh mẽ Hàng năm Bộ Giáo dục vàĐào tạo đều tổ chức giải bóng rổ học sinh, sinh viên toàn quốc Ngoài ra còn cócác giải học sinh, sinh viên của các khu vực do hội thể thao đại học các khu vực

tổ chức Tuy hiện nay chúng ta còn có nhiều khó khăn về cơ sở vật chất

nhưng việc giảng dạy bóng rổ đã bước đầu được đưa vào chương trình thể dụccủa các trường phổ thông Hàng năm Sở Giáo dục và Đào tạo của Hà Nội, TP HồChí Minh đã tổ chức giải bóng rổ cho học sinh phổ thông toàn thành phố.

Trên phạm vi toàn quốc, hàng năm chúng ta đều tổ chức các giải vô địchhạng nhất, hạng nhì, các giải trẻ thanh thiếu niên Các trung tâm có phong tràobóng rổ phát triển mạnh nhất hiện nay là: TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Quân đội,Yên Bái, Quảng Ninh, Đà Nẵng, Nha Trang, Sóc Trăng, Cần Thơ, Lâm Đồng, …Tháng 11 năm 1992, Hội bóng rổ Việt Nam được đổi tên thành Liên đoànbóng rổ Việt Nam – Viết tắt là VBF (Vietnam Basketball Federation) Liên đoànbóng rổ Việt Nam là thành viên chính thức của Liên đoàn bóng rổ Quốc tế

Ngày nay, trong xu hướng phát triển của xã hội, con người càng chú trọngđến sức khỏe, các gia đình càng chăm lo đến thể lực của mình và gia đình mìnhnhiều hơn, vì thế phong trào TDTT quần chúng ngày càng phát triển mạnh về sốlượng người tham gia tập luyện ở mọi lứa tuổi, giới tính và nhiều môn Bóng rổcũng là một trong những môn được phụ huynh chú ý và cho con em mình thamgia tập luyện

Một bộ phận cấu thành của thể thao Việt Nam cũng đã có những bước pháttriển vượt trội, mang lại các thành tích cao Thành tích đạt được trong các kỳ thiđấu trong nước và quốc tế là những tấm huy chương với thứ hạng cao Qua đógóp phần nâng cao vị thế và đưa nền thể thao nước nhà nhanh chóng hòa nhậpvới nền thể thao trong khu vực, châu lục và Thế giới Tuy nhiên những thànhtích đạt được còn khiêm tốn Vì vậy ngành TDTT nước ta đã xác định: “Pháttriển thể thao thành tích cao” là một trong ba nhiệm vụ xuyên suốt của ngành màtrước tiên phải hoàn chỉnh hệ thống đào tạo tài năng thể thao quốc gia, được xuấtphát từ việc tuyển chọn vận động viên trẻ

1.1.2 Đặc điểm chung

Bóng rổ là môn thi đấu đồng đội và đối kháng trực tiếp cùng trên sân, phạm

vi thi đấu nhỏ trong thời gian là 4 hiệp mỗi hiệp 10 phút Mục đích là ném vào rổđối phương nhiều nhất và hạn chế đối phương ném rổ vào đội nhà dựa trên luậtbóng rổ của FIBA

Trong tổ chức, cơ cấu của một đội bóng nhất thiết phải có sự phân công vaitrò và nhiệm vụ của từng cá nhân tấn công và phòng thủ đạt hiệu quả nhất, cácvai trò nhiệm vụ này được xác định có tính mục đích của hoạt động thi đấu,trong bóng rổ đã hình thành các vị trí cơ bản gồm hậu vệ, tiền đạo và trungphong.[16, 19, 21]

Sự phân chia này chỉ có ý nghĩa trong đội hình tấn công, còn trong phòngthủ chỉ có tính tương đối Hiện nay hầu hết các đội đều sử dụng các cầu thủ cao

to được phân công phòng thủ dưới rổ còn các cầu thủ thấp bé thì phòng thủ vòngngoài

Hậu vệ: không cần phải cao to nhưng cần nhanh nhẹn và có khả năng tổchức tấn công, phân phối bóng tốt, quan sát nhanh nhạy, có khả năng chỉ huy chocác đợt tấn công, ngoài ra hậu vệ còn cần phải có kỹ thuật dẫn bóng điêu luyện,chuyền bóng đa dạng, và ném rổ từ xa tốt

Tiền đạo: Vị trí này đòi hỏi phải có chiều cao khá tốt, kỹ thuật qua ngườikhéo léo, tấn công nhanh tốt, di chuyển chọn vị trí hợp lý, ghi bàn thật tốt ở mọi

Trong thi đấu bóng rổ sự hiệp đông giữa các cầu thủ rất chặc chẽ tạo thànhmột hệ thống liên hoàn đòi hỏi VĐV phải vận động với cường độ lớn Xu hướngcủa môn bóng rổ hiện đại là: nhanh, cao, mạnh, khéo léo và tăng tính chính xácnên đòi hỏi ý chí kiên trì tập luyện rất cao ở người tập Một vị trí yếu hoặc thiếu

ý thức phối hợp sẽ dẫn đến sự thất bại của toàn đội Vì vậy các cá nhân luôn gắnvới tập thể và điều này có tác dụng rất lớn cho việc giáo dục đạo đức và tínhcách của con người.[16, 19, 21]

1.1.3 Xu hướng phát triển của bóng rổ hiện đại

Trải qua hơn 100 năm phát triển, bóng rổ ngày nay được phát triển về mọimặt từ thể lực, kỹ chiến thuật đến tâm lý thi đấu trên cơ sở khoa học và đượcnghiên cứu sâu trong việc huấn luyện và đào tạo VĐV Nó phát triển theo xu thếtốc độ ngày càng nhanh, đua tranh chiếm ưu thế tranh chấp trên không và kỹthuật ngày càng toàn diện, khéo léo.[3, 5, 10]

Xu thế tăng tốc: nhiều trận thi đấu bóng rổ đỉnh cao của thế giới, nhất là cácđội nhà nghề đến từ Châu Âu (Euro League) có kết quả gần tới hay trên 100điểm Theo số liệu thông kê, bình quân mỗi trận đấu trong giải vô địch bóng rổOlympic lần thứ 25 Barcelona năm 1992 là 85,2 điểm Olympic lần thứ 29 BắcKinh 2008 là 91,7 điểm Trong 68 trận của giải có 29 trận vượt quá 100 điểm.[3,

5, 10]

Xu thế càng cao hơn, có nghĩa gia tăng chiều cao trung bình của các đấu thủ

và gia tăng các pha tranh chấp bóng dưới rổ trong tấn công cũng như phòng thủ.Khi các đội thi đấu với nhau thường sử dung trung phong cao to tạo áp lực mạnh

ở khu vực dưới rổ để các VĐV tuyến ngoài có nhiều khoảng trống thực hiện ném

rổ thuận lợi và hiệu quả Bên cạnh đó, xu thế tăng chiều cao còn thể hiện trongcác pha tranh cướp bóng bật rổ trong tấn công cũng như phòng thủ, các kỹ thuật

úp rổ, bù rổ, cản phá bóng ngày càng đa dạng Sự tranh chấp tầm cao ngày nay

đã trở thành một trong những yếu tố sống còn trong thi đấu bóng rổ Các đợtphản công nhanh thường được phát động từ các tình huống cướp bóng bật bảng,tranh cướp bóng dưới rổ được sử dụng và đạt hiệu quả tấn công cao Chính vìthế, hiện nay trên thế giới chiều cao trung bình các đội đạt trên dưới 200cm,trung phong cao khoảng 210-220cm Tuy chiều cao các VĐV tăng lên nhưng lạikhông chậm chạp, kỹ thuật họ rất là toàn diện, khéo léo và thân thể rất cân đối vìthế càng làm tăng tính đối kháng và độc đáo của môn thể thao này

Các trận đấu ngày nay diễn ra với tốc độ ngày càng cao, tốc độ là một trongnhững yếu tố quan trọng trong thành tích thể thao, phát huy được tốc độ là giànhđược thế chủ động trong thi đấu Do đó các đội mạnh trên thế giới không ngừngnâng cao ý thức về tốc độ cho VĐV, nó thể hiện qua số lần tấn công, sự chuyểnđổi giữa phòng thủ sang tấn công, chủ động tranh thủ thời gian nâng cao số lầntấn công trong một trận đấu

Xu thế ngày càng chuẩn xác: thể hiện ở hiệu suất ném rổ, trong thi đấubóng rổ, hiệu suất ném rổ ngày càng gia tăng Các đội bóng mạnh thường có cácVĐV xạ thủ, có khả năng ném rổ tốt ở mọi cự ly (đặc biệt là vị trí 3 điểm) Thờigian thi đấu không đổi nhưng điểm số trong 1 trận đấu ngày càng tăng cao chứng

tỏ rằng các đội ngày nay đánh nhanh và hiệu quả ném rổ càng tăng

Đạt được những tỷ lệ ngày càng cao trong các trận đấu ngày càng căngthẳng, dưới áp lực phòng thủ quyết liệt, biến tốc cao là điều không dễ dàngnhưng đó là một xu thế của bóng rổ hiện đại mà tất cả các quốc gia muốn nângcao thành tích điều phải phấn đấu.[3, 5, 10]

Lượng vận động cực hạn: Lượng vận động trong thi đấu của các VĐV bóng

rổ trình độ cao rất lớn Trong mỗi trận đấu các đấu thủ phải di chuyển rất đa

dạng, biến hóa với cự ly khoảng 5000-7000m Phải bật nhảy trung bình 130-150lần, có đến 120-150 lần tăng tốc và dừng đột ngột, nhịp tim lên đến 180-210 lần/

1 phút, sau khi thi đấu thể trọng có thể giảm từ 2 đến 3kg.[3, 10]

Bên cạnh các yếu tố kỹ thuật thì chiến thuật cũng là yếu tố quan trọng Kỹthuật là cơ sở cho chiến thuật nhưng chiến thuật phải nhằm vận dụng và phát huy

kỹ thuật có hiệu quả Hầu hết các cầu thủ khi thi đấu đều nắm vững các chiếnthuật mà HLV đưa ra Về chiến thuật tấn công thì phát triển theo xu hướng tổnghợp như tận dụng cơ hội phản công nhanh, tấn công dồn dập trong và ngoài kếthợp, liên tục di chuyển thay đổi vị trí Về chiến thuật phòng thủ thì nâng cao tínhcông kích và giành quyền chủ động trong thi đấu, kết hợp mặt mạnh của 2 chiếnthuật 1 kèm 1 và chủ động phòng thủ liên phòng tăng cường tính hợp đồng vàtính co giãn trong phòng thủ

Ngoài ra một nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến thành tích của VĐV là quátrình huấn luyện và trình độ tập luyện của VĐV Đối với VĐV cấp cao việc đánhgiá trình độ tập luyện thường gắn với trạng thái sung sức và tâm lý ổn định trongcác kỳ huấn luyện, trình độ tập luyện càng cao thì VĐV hoạt động hiệu quả vàhoàn thiện hơn.[3, 5, 10, 16]

1.1.4 Đặc điểm thi đấu bóng rổ hiện đại

Các công trình nghiên cứu thi đấu bóng rổ đỉnh cao trên thế giới cho đếnnay bao gồm: Phân tích thời gian vận động trong thi đấu (Green và CS 1991,Bangsbo và CS 1991, Steel và Chad 1991), xác định sự đáp ứng về sinh lý thôngqua ghi tần số tim tự động (Van Gool và CS 1998, Cibich 1991, Woolford vàAngove 1991), lactate máu (Green và CS 1976, Bangsbo và CS 1991, MacLean1991) và gần đây hơn là 2 công trình nghiên cứu về đặc trưng di chuyển, đápứng sinh lý, mật độ cường độ của McInnes và CS 1995, Taylor 2003 đã giúp

chúng ta có đầy đủ bằng chứng khoa học để tổng kết cụ thể về đặc điểm thi đấubóng rổ hiện đại.[10]

1.1.4.1 Đặc điểm hoạt động thi đấu bóng rổ

Trong thi đấu tấn công phòng thủ là một quá trình diễn ra liên tục, các VĐVphải liên tục ném bóng, dẫn bóng, chuyền bóng, đột phá, kèm người …… Riêng

về di chuyển nghiên cứu của Mclnnes (1995) đã đầu tiên phân loại được các hoạtđộng di chuyển trong thi đấu được phân thành 8 loại: chạy tăng tốc, giảm tốc,chuyển hướng, dừng nhanh, trượt phòng thủ, tiến về trước, lùi, sang ngang, bậtnhảy) Di động bước trượt phòng thủ chiếm 34.6%, chạy chiếm 31.2% bật nhảychiếm 4.6%, ngược lại hoạt động đi bộ và đứng chiếm 29.6% thời gian thi đấu.Tần số thay đổi về các hoạt động trong thi đấu bóng rổ là 997 ± 183 (khoảng 2giây thì có 1 thay đổi)[15] điều này cho thấy các hoạt động trong thi đấu rất đadạng và liên tục thay đổi ngay trong khoảng thời gian ngắn đã có nhiều chuyểnđổi qua lại giữa các hoạt động như chạy tốc độ, trượt phòng thủ nhanh, bậtnhảy

Thi đấu bóng rổ là hoạt động không liên tục (cách quãng) với mật độ hoạtđộng cường độ cao rất lớn Mặc dù trận bóng rổ kéo dài tới 1h30 phút (Taylor2003) nhưng được chia thanh 4 hiệp mỗi hiệp 10 phút, mỗi đội được quyền hội ý

5 lần (1 phút/ 1 lần) và lần dừng ngẫu nhiên như phạm lỗi, bóng ra biên, némphạt, hội ý trọng tài…Thời gian ngừng ngẫu nhiên là 25-40 giây.[19]

Brittenham (1996) cho rằng: trong 1 hiệp tỷ lệ giữa hoạt động và nghỉ ngơicủa VĐV thi đấu là1:1 hay ít hơn Nếu xem xét trong toàn trận đấu, tỷ lệ nàykhác biệt hơn nữa (1:1 tới 1:3).[9]

Công trình của Taylor (2003) cho kết quả rằng: giá trị trung bình hoạt động

nỗ lực cường độ cao trong 1 trận đấu là 134,5 ± 32,4 lần, cường độ dưới tối đa là

150,3 ± 40,6 lần, 1 đợt hoạt động cường độ cao kéo dài từ 1,5 tới 35 giây; mật độgiữa hoạt động cường độ cao và cường độ dưới tối đa là 1:1.12.[14] Điều này cónghĩa là khoảng thời gian dài gần 1,30 giờ thi đấu bóng rổ (tính cả thời gian nghỉ

và bóng chết) được chia thành nhiều đoạn ngắn hơn và kế tiếp nhau giữa hoạtđộng cường độ cao và cường độ dưới tối đa hay tạm nghỉ

1.1.4.2 Lượng vận động yêu cầu trong thi đấu bóng rổ

Khối lượng vận động trong thi đấu bóng rổ đỉnh cao rất lớn, các VĐV phải

di chuyển tổng cộng 5000-7000m, phải thực hiện 130- 140 lần bật nhảy, 120-150lần chạy biến tốc và dừng nhanh.[4] Riêng về hoạt động di chuyển phòng thủ củaVĐV nam bóng rổ trong thi đấu đã lên đến 1340-2430m (Blake,1941)

Tần số tim trung bình (TST) trong suốt thời gian bóng sống 169 ± 9lần/phút (chiếm 89 ± 2% giá trị TST tối đa); Thời gian TST đáp ứng cao hơn85% TST tối đa chiếm tới 75% thời gian thi đấu và 95% TST tối đa chiếm 15%thời gian thi đấu [15] Qua đó cho thấy LVĐ trong thi đấu bóng rổ rất lớn, nêncác VĐV cần có khả năng chịu đựng và hệ thống tim mạch tốt

Theo McINNES (1995) cùng với sự ảnh hưởng của cường độ hoạt độngcao, LVĐ sinh lý rất lớn trong thi đấu bóng rổ còn phụ thuộc vào hoạt động kỹnăng (sử dụng phần thân trên cơ thể) như cướp bóng bật rổ, chuyền bóng, ném

rổ, động tác tay phòng thủ… và các va chạm vật lý khác như dựa, tỳ, đè vàonhau để duy trì hay chiếm vị trí thuận lợi hơn.[15]

Tóm lại xu thế bóng rổ thế giới phát triển theo hướng:

+ Nâng cao khả năng khống chế trên không

+ Ngày càng nhanh hơn

+ Tăng độ chuẩn xác

+ Tinh thông kỹ và chiến thuật

Hoạt động trong thi đấu bóng rổ rất đa dạng và liên tục thay đổi với tần sốcao, thi đấu bóng rổ là hoạt động không liên tục (cách quãng) với mật độ vàcường độ cao rất lớn Trong khoảng thời gian 1,30 giờ thi đấu được chia thànhnhiều đoạn ngắn hơn, kế tiếp hoạt động nỗ lực với cường độ cao là các đợt hồiphục với cường đọ hoạt động thấp hay tạm nghỉ.

Lượng vận động trong thi đấu bóng rổ hiện đại là rất lớn nên yêu cầu cao vèkhả năng đáp ứng của hệ thông tim mạch của VĐV

Để đón bắt xu thế mới là đa dạng hóa chiến thuật thi đấu và đảm bảo tốc độ,

ta cần phải từng bước nâng cao thể lực chuyên môn và kỹ thuật, không ngừnghọc tập và thay đổi phương pháp huấn luyện nhằm đáp ứng theo xu hướng pháttriển của môn bóng rổ hiện đại

1.2 Cơ sở lý luận về thể lực chuyên môn và kỹ thuật

Ngày nay, môn bóng rổ được xem như một môn thể thao của những ngườikhổng lồ, được thể hiện ở cường độ vận động cao, thi đấu căng thẳng và đòi hỏicầu thủ phải huy động các khả năng của cơ thể đến cực hạn và sử dụng tối đa các

tố chất nhanh, mạnh, bền, khéo léo, mềm dẻo Có rất nhiều tác giả trong và ngoàinước nghiên cứu, tổng thể và đề cập đến như:

Lê Bửu, Dương Nghiệp Chí, Nguyễn Hiệp (1983), Lý luận và phương pháphuấn luyện thể thao, Sở TDTT TP Hồ Chí Minh [9]

Harre D (1996) Học thuyết huấn luyện, NXB TDTT Hà Nội, Biên dịch:Trương Anh Tuấn – Bùi Thế Hiển [2]

Trịnh Hùng Thanh, Lê Nguyệt Nga, Trịnh Trung Hiếu (1988), Sinh cơ vàhuấn luyện thể thao, NXB TDTT TP Hồ Chí Minh [20]

Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn (2000), Lý luận và Phương pháp thể dục thểthao, NXB TDTT Hà Nội [18]

Các công trình nghiên cứu có những cách thể hiện và nhìn nhận khác nhau

và nhiều góc độ khác nhau như: Sinh lý học, Tâm lý học, lý luận phương pháp

và Phương pháp TDTT

Nhiệm vụ huấn luyện thể lực, phát triển toàn diện và củng cố sức khỏe,nâng cao các khả năng và tố chất vận động của cầu thủ nhằm giải quyết cácnhiệm vụ sau:

Nâng cao mức độ phát triển và tăng khả năng hoạt động của cơ thể

Giáo dục các tố chất thể lực (nhanh, mạnh, bền, dẻo, khéo léo) cũng nhưphát triển các tổ hợp năng lực thể chất liên quan đến các tố chất đó nhằm đảmbảo hiệu quả hoạt động trong suốt quá trình thi đấu (sức bật, tốc độ, sức mạnhcác động tác ném, độ khéo léo và sức bền trong thi đấu) Việc giải quyết vấn đềnày được thực hiện trong quá trình huấn luyên thể lực chung và chuyên môn.Huấn luyện thể lực chung nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện của cầu thủbóng rổ, đích là đạt hiệu quả tốt nhất

Giáo dục các tố chất thể lực (sức nhanh, mạnh, bền, mềm dẻo và khéo léo)cũng như phát triển các tổ hợp năng lực thể chất liên quan với các tố chất đó đểđảm bảo hiệu quả hoạt động thi đấu (sức bật, năng lực tốc độ, sức mạnh của cácđộng tác ném, độ khéo léo và sức bền thi đấu)

Việc giải quyết những nhiệm vụ này được thực hiện trong quá trình huấnluyện thể lực chung và chuyên môn

Theo tác giả Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn: Thể lực chung là năng lựcthực hiện một hoạt động với cường độ cho trước hay là năng lực duy trì khả năngvận động trong thời gian dài nhất mà cơ thể có thể chịu đựng được.[17, 18]

Huấn luyện thể lực chung nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện của cầu thủbóng rổ và tạo ra những tiền để biểu hiện những tố chất thể lực chuyên môn có

hiệu quả nhất Thực hiện tốt huấn luyện thể lực chung giúp cho các cơ quan và

hệ thống cơ thể của cầu thủ đáp ứng được đối với những đòi hỏi của môn bóng

rổ, tạo khả năng và mang lại hiệu quả tập luyện từ những bài tập chuẩn bị đểthực hiện những phối hợp cơ bản

Huấn luyện thể lực chuyên môn được thực hiện chặt chẽ với việc tiếp thu vàhoàn thiện các kỹ năng vả kỹ xảo trong bóng rổ có tính toán các điều kiện và tínhchất sử dụng những kỹ xảo đó của cầu thủ trong tình huống thi đấu

Mức độ huấn luyện thể lực không cao sẽ hạn chế khả năng tiếp thu kỹ thuật,chiến thuật và hoàn thiện chúng Ví như cầu thủ bóng rổ phát triển sức bật nhảychưa tốt thì không thể tiếp thu được kỹ thuật nhảy ném rổ hiện đại và tham giatranh cướp bóng dưới rổ Một đội có các cầu thủ với tốc độ chậm thì không thể

áp dụng có hiệu quả cách tấn công nhanh

Huấn luyện thể lực chung và chuyên môn luôn liên quan với nhau và bổsung cho nhau Mức độ huấn luyện thể lực của cầu thủ cao là yếu tố quan trọngtạo lòng tin trong thi đấu giúp cầu thủ thể hiện cao nhất các phẩm chất tâm lý, ýchí trong những điều kiện căng thẳng cực độ

1.2.1 Huấn luyện thể lực chuyên môn cho học sinh và các nguyên tắc trong quá trình huấn luyện.

nâng cao kỹ thuật cũng như trạng thái tâm lý của VĐV Tố chất sức mạnh phân thành 4 loại:

+ Sức mạnh tuyệt đối: Là năng lực khắc phục lực cản lớn nhất

+ Sức mạnh tương đối: Là sức mạnh lớn nhất của VĐV trên 1kg thể trọng

+ Sức mạnh bền: Là năng lực khắc phục lực cản nhỏ trong thời gian dài.+ Sức mạnh tốc độ: Là năng lực nhanh chóng khắc phục lực cản tương đốinhỏ của VĐV (hay là sự tổng hợp giữa sức mạnh và tốc độ)

Sức mạnh đột phá là một hình thức điển hình nhất của sức mạnh tốc độ, nó chính là khả năng của VĐV trong một thời gian ngắn nhất, có thể phát huy hết sức mạnh có thể của bản thân mình (ví dụ như tăng tốc lúc xuất phát, ném bóng

từ xa vào rổ, bật cao tranh bóng…) Chính vì vậy tố chất sức mạnh và đặc biệt là

tố chất sức mạnh tốc độ rất quan trong đối với VĐV bóng rổ nói chung và trở thành thước đo trình độ huấn luyện thể lực đối với VĐV bóng rổ trẻ

Trong huấn luyện sức mạnh, phải chọn đúng các phương tiện tập luyện thích hợp Việc chọn lựa này phải đáp ứng nhu cầu phát triển các nhóm cơ của

cơ thể Muốn vậy phải nắm vững về sinh lý, giải phẩu của cơ thể, các phương tiện huấn luyện sức mạnh, cấu trúc động tác và đặc biệt là dùng sức Ngoài ra, cũng phải huấn luyện kết hợp giữa sức mạnh cục bộ và sức mạnh toàn thân, sức mạnh nhóm cơ lớn và nhóm cơ nhỏ để tránh phát triển lệch lạc Điều này càng đặc biệt lưu ý với VĐV trẻ đang phát triển nhanh và dễ biến dạng Trong tuổi nhiđồng – thiếu niên nên thận trọng trong việc huấn luyện sức mạnh tương đối Đếnsau thời kỳ dậy thì (khoảng 16 – 18 tuổi) sức lớn chậm lại thì có thể huấn luyện sức mạnh với cường độ tương đối lớn Do đó huấn luyện sức mạnh (đặc biệt với tuổi trẻ) phải tuần tự, từng bước một

Bóng rổ là môn có những yêu cầu cao về sức mạnh bởi vì đó là cơ sở để cầuthủ thể hiện sức mạnh và tốc độ tốt trong các cú bật nhảy, sức nhanh khi thựchiện các động tác khác nhau, khả năng tranh cướp bóng khi tấn công cũng nhưphòng thù.

Trong hoạt động thi đấu, tố chất sức mạnh biểu hiện phối hợp với sứcnhanh của chuyển động trong phạm vi một kỹ xảo vận động nhất định tương ứngvới một kỹ thuật thi đấu đúng trong bóng rổ

Trong bóng rổ sức mạnh tốc độ giữ vai trò chủ yếu Theo các tài liệu khoahọc thì hơn 70% động tác mang tính chất sức mạnh-tốc độ Song khi di chuyểnlúc phòng thủ, lúc cướp bóng, ở nhiều động tác được gọi là động tác rắn thườngđòi hỏi cầu thủ phải có sức mạnh tĩnh lực lớn Vì vậy, việc huấn luyện sức mạnhcho cầu thủ phải toàn diện và phải phát triển sức mạnh các cơ theo những chế độkhác nhau

Để phát triển sức mạnh ở cổ tay và các ngón tay người ta sử dụng bằng cácbài tập: nằm sấp chống đẩy, chống đẩy tay vào tường, bóp tạ tay, cầm tạ conxoay cổ tay

+ Phát triển sức mạnh cánh tay: chuyển bóng đặc bằng một và hai tay, nằmhoặc ngồi nâng tạ, chống đẩy trên xà kép, co tay xà đơn, cầm dây cao su làmđộng tác chuyền bắt bóng

+ Phát triển sức mạnh cổ chân: đi bằng gót rồi chuyển tới mũi chân vàngược lại, gánh vật nặng đặt mũi chân lên bậc cao rồi kiễng gót, nhảy dây thẳngđầu gối, dùng cổ chân kéo dây cao su

+ Phát triển sức mạnh của đùi; Gánh tạ hoặc vật nặng đứng lên ngồi xuống,hai tay cầm tạ hoặc vật nặng bật nhảy

+ Phát triển sức mạnh cơ lưng bụng: Ke bụng trên thanh gióng, chuyềnbóng đặc bằng hai tay trên đầu, nằm ngửa gập bụng liên tục, nằm sấp ườn lưngliên tục Một trong những năng lực tổng hợp nhanh-mạnh quan trọng nhất củacác cầu thủ bóng rổ là sức bật, khả năng nâng lực bật nhảy cao tối đa khi thựchiện nháy ném rổ, khi cướp bóng dưới rổ Để phát triển sức bật người ta sửdụng các bài tập tại chỗ bật nhảy với bảng liên tục, bật cóc, nhảy lò cò, tập chạyhai bước lên rổ có đeo vật nặng tay với bảng rổ, nhảy hàng loạt liên tiếp qua cáchàng rào.

1.2.1.2 Tố chất sức nhanh

Là năng lực phản ứng của cơ thể đối với các loại kích thích nhằm hoànthành một động tác hoặc di động một cự ly nào đó trong thời gian ngắn nhất

Tố chất nhanh là một trong các tố chất cơ bản của VĐV bóng rổ, nó chiếm

vị trí đặc biệt quan trọng trong tố chất thể lực của VĐV Ngày nay, do diễn biếntrong thi đấu bóng rổ ngày một nhanh, nên yêu cầu khả năng tốc độ đối với VĐVbóng rổ ngày càng cao Trong một trận đấu, tốc độ tốt trong thi đấu luôn luôn lànhân tố quan trọng trong việc chiếm ưu thế về không gian và thời gian, nó cũngluôn thể hiện ở toàn đội tính uy hiếp trong tấn công và độ tin cậy trong phòngthủ

Tố chất sức nhanh rất quan trong trong bóng rổ Nó biểu hiện trên cả banhân tố:

+ Khả năng di động (tốc độ di động)

Trong thi đấu, VĐV luôn luôn căn cứ vào tình hình cụ thể hoặc do yêu cầucủa chiến thuật mà tiến hành di động, do tính chất của trận đấu bóng rổ tranhcướp quyết liệt, biến hóa rất phức tạp, hướng di động đa dạng (di động ra phíatrước, phía sau, bên phải, bên trái) Cự ly di động cũng không nhất định (nhìn

chung từ 3 – 5m chiếm đến 85 - 90%) Hình thức di động cũng không theo mộtqui luật nhất định nào, có thể theo đường thẳng, đường cong, đường gãy khúc,đường đứt quãng Đồng thời cũng luôn thay đổi tốc độ khi chậm, nhanh, dừng,chạy, chạy lùi, di chuyển ngang sang trái, phải… tức là rất nhiều hình thức rấtphức tạp.

+ Thời gian phản xạ (tốc độ phản ứng).

Vận động viên luôn luôn trong điều kiện không chuẩn bị trước hoặc chuẩn

bị cũng chưa đầy đủ, thông qua cơ quan cảm thụ thị giác đối với các loại kíchthích (như các đường bóng bay đến với tính chất khác nhau, chỗ trống xuất hiện,ném rổ, qua người…) Sau đó, căn cứ yêu cầu của toàn đội, của cá nhân trongmột thông tin ngắn nhất, thông qua một quá trình phán đoán, tư duy phức tạp rồidẫn đến quyết định hành động nhanh

Trong cả quá trình phản ứng này, không chỉ có thời gian rất ngắn mà VĐVcòn ở trong tình huống cực kỳ phức tạp, không có qui luật nào cả

+ Tần số động tác (tốc độ động tác).

Vận động viên trong quá trình di chuyển, yêu cầu phải thực hiện các động tác

có bóng hoặc không có bóng, đồng thời chịu đựng trạng thái tâm lý rất lớn, tính nhịpđiệu của động tác kém nhưng mang tính ứng biến rất cao, khi thực hiện động tác quangười, ném bóng trọng tâm cơ thể tương đối thấp, cơ bắp ở tư thế khẩn trương.Trong thi đấu bóng rổ, VĐV phải nhanh chóng và liên tục thích nghi trướcnhững tình huống, từ đó mà kịp thời điều chỉnh sự tăng nhanh hay chậm củađộng tác Sự điều chỉnh này chủ yếu là do năng lực chuyển đổi từ trạng thái ứcchế và hưng phấn của vỏ đại não, trung khu thần kinh Tính linh hoạt của quátrình thần kinh càng cao, động tác càng nhanh hơn Như vậy tốc độ phản ứng

phụ thuộc vào năng lực của hệ thống thần kinh trung ương quyết định, thông quacung phản xạ nhanh hay chậm (thời gian phản xạ, tốc độ dẫn truyền thần kinh).Các năng lực tốc độ là nền tảng để thể hiện các mặt của tốc độ như sứcnhanh thực hiện ném rổ, chuyền và dẫn bóng, tốc độ giải quyết những nhiệm vụchiến thuật.

Đế phát triển sức nhanh người ta sử dụng các bài tập: Chạy 20m tốc độ cao,chạy nâng cao đùi tại chỗ, chạy thay đổi tốc độ, chạy đổi hướng, chạy xuất phátnhanh từ các tư thế ban đầu khác nhau, các trò chơi phát triển tốc độ

sẽ có điều kiện nâng cao năng lực đề kháng mệt mỏi của cơ thể VĐV khiến cho khả năng thay đổi tiết tấu của quá trình hưng phấn và ức chế của vỏ đại nảo nângcao lên Chức năng của hệ thần kinh thực vật cũng được phát triển, năng lực dự trữ năng lượng cho cơ thể được nâng cao Tất cả sự biến hóa này về sinh lý và sinh hóa sẽ là cơ sở vật chất cần thiết cho sự phát triển các tố chất sức mạnh, tốc

độ, linh hoạt, đồng thời từ đó xúc tiến cho các tố chất này phát triển

Trong huấn luyện thể thao nếu không tạo ra mệt mỏi thì chức năng của cơ thể không thể nâng cao được Mặt khác, mệt mỏi lại càng làm cho năng lực VĐV

có thể giảm sút, hạn chế sự phát huy trình độ thể thao Do đó trong huấn luyện sức bền phải dùng nhiều cách để khắc phục mệt mỏi, kể cả phải dùng ý chí

- Nâng cao khả năng ưa khí

Khả năng ưa khí của cơ thể là khả năng tạo ra nguồn năng lượng cho hoạt động cơ bắp thông qua quá trình oxy hoá các hợp chất giàu năng lượng trong cơ thể

Các phương pháp chủ yếu được sử dụng để nâng cao khả năng ưa khí của

cơ thể là phương pháp đồng đều liên tục, phương pháp biến đổi và phương pháp lặp lại

- Nâng cao khả năng yếm khí

Khả năng yếm khí là khả năng vận động của cơ thể trong điều kiện dựa vào các nguồn cung cấp năng lượng không có sự tham gia của oxy Vận động chủ yếu dựa vào hệ thống năng lượng ATP- CP và Glycolysis

Nhiệm vụ chính ở đây là tăng cường khả năng giải phóng năng lượng nhờ vào các phản ứng phân huỷ photpho creatine và phân huỷ glucose, đồng thời nâng cao khả năng chịu nợ oxy ở mức cao

Các bài tập nâng cao khả hệ thống năng lượng ATP – CP có đặc điểm sau:

Cường độ hoạt động gần tới mức tối đa hoặc thấp hơn một chút (95-100%)

Thời gian nghỉ giữa quãng từ 2-3 phút

Sử dụng hình thức nghỉ ngơi tích cực

Số lần lặp lại tuỳ thuộc vào trình độ tập luyện sao cho tốc độ không bị giảm

Các bài tập nâng cao hệ thống năng lượng Glycolysis có đặc điểm:

Cường độ vận động xấp xỉ tối đa (60-95%)

Thời gian mỗi lần lặp lại có thể từ 20 giây đến 2 phút

Khoảng cách nghỉ ngơi nên giảm dần sau mỗi lần lặp lại

Tính chất nghỉ ngơi trong trường hợp này không cần phải là nghỉ ngơi tíchcực, nhưng cũng cần tránh trạng thái hoàn toàn yên tĩnh

Số lần lặp lại trong hoạt động có quãng nghỉ giảm dần thường không quá 3-4 lần

Theo tác giả Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn: sức bền là năng lực thực hiện một hoạt động với cường độ cho trước hay là năng lực duy trì khả năng vận động trong thời gian dài nhất mà cơ thể có thể chịu đựng được.[17, 18]

Như vậy HL sức bền lượng vận động được xác định đầy đủ nhờ 5 nhân tố sau:

1 Cường độ bài tập

2 Thời gian của bài tập

3 Thời gian nghỉ giữa quãng

4 Tính chất nghỉ ngơi

5 Số lần lập lại

Bóng rổ ngày nay có những đặc điểm tiêu biểu là lượng vận động tập luyện

và thi đấu cũng như nhịp độ thi đấu rất cao Do thời kỳ thi đấu kéo dài, sự căng thẳng của các trận đấu giải và các cuộc thi riêng lẻ nên đòi hỏi phải phát triển sức bền đến trình độ cao, tức là có khả năng chống lại sự mệt mỏi do thực hiện vận động trong thi đấu gây ra Vì vậy cần phải phát triển sức bền cho các cầu thủbóng rổ Có sức bền ổn định, cầu thủ sẽ có khả năng duy trì trạng thái sung sức thể thao trong thời gian dài, có thể biểu hiện tính tích cực vận động không nhữngtrong một trận đấu mà cả trong suốt thời gian của giải, có thể biểu hiện kỹ thuật

ổn định và hiệu quả, tư duy chiến thuật nhanh, nhạy.[2]

Sức bền chung và sức bền chuyên môn đều quan trọng đối với cầu thủ bóng

rổ vì thế cần phát triển chúng một cách hợp lý, liên tục trong các giai đoạn huấn luyện Để phát triển sức bền chung người ta phải sử dụng các phương tiện để phát triển tất cả các tố chất thể lực và hình thành cơ sở cần thiết của những khả năng ưa khí như chạy việt dã, chạy với tốc độ khác nhau trên địa hình tự nhiên với thời gian dài, các bài tập mang tính chu kỳ khác nhau được thực hiện với cường độ nhỏ, vừa và với khối lượng tăng từ từ.[6]

Để phát triển sức bền chuyên môn cần sử dụng các bài tập: Chạy thay đổi tốc độ khi không có bóng và khi dẫn bóng, chạy con thoi 5x28 m, chạy 1500m, dẫn bóng số 8, Test Cupơ

1.2.1.4 Tố chất khéo léo

Tính linh hoạt, khéo léo của VĐV bóng rổ là sự biểu hiện tổng hợp các kỹ năng vận động và các tố chất trong quá trình vận động Nó yêu cầu VĐV trong một thời gian rất ngắn phải có khả năng phán đoán thật tốt và phải hoàn thành động tác chính xác, nhịp nhàng, xử lý các bộ phận của cơ thể giải quyết mối

quan hệ hợp lý giữa các mặt: bản thân đối với đối thủ, bản thân đối với quả bóng trên các mặt không gian, thời gian, tiết tấu, nhịp điệu…

Xu hướng phát triển của môn bóng rổ hiện đại là ngày càng tranh giành quyết liệt, biến hóa khôn lường yêu cầu VĐV phải hoàn thành các động tác mang tính chất phản ứng nhanh với mọi tình huống, trong những điều kiện cực

kì khó khăn, thời gian lại rất ngắn Do đó yêu cầu tính linh hoạt, khéo léo của VĐV ngày một cao

Khéo léo là một phức hợp các tiền đề của VĐV để thực hiện thắng lợi một môn thể thao nhất định Các khả năng phối hợp vận động có ý nghĩa quan trọng đối với việc xây dựng thành tích thề thao cho VĐV Bóng rổ hiện đại đòi hỏi VĐV phải có kỹ thuật điêu luyện, trong thi đấu các tình huống bóng rất đa dạng

và không giống nhau, nhiều tình huống đòi hỏi VĐV phải có khả năng phối hợp vận động tốt mới xử lý được Do đó các bài tập rèn luyện năng lực phối hợp vận động cho VĐV trẻ là rất cần thiết cho VĐV bóng rổ trẻ

Việc lựa chọn phương pháp rèn luyện khả năng phối hợp vận động cần căn

cứ vào đặc điểm của từng năng lực cần phát triển Cần thường xuyên nâng cao mức khó khăn về phối hợp vận động của các bài tập Vì chỉ có nâng cao kích thích đối với cơ thể mới tạo ra được một thích ứng cao hơn Vì vậy khi ra các bàitập huấn luyện cho VĐV trẻ cần chú ý nâng dần độ khó các bài tập để cho các

em có sự thích ứng ngày càng cao

Khéo léo là một tố chất tổng hợp, trong đó có sự phối hợp hữu cơ giữa sự thể hiện trình độ cao về sức mạnh và sức nhanh với khả năng phối hợp vận động và đảm bảo chính xác của các cầu thủ đó Một trong những phương tiện chủ yếu để phát triển khéo léo là các bài tập có những yếu tố mới lạ gắn liền với việc khắc phục khó khăn khi phối hợp động tác Những phương tiện phổ biến

nhất để giáo dục tố chất khéo léo là các động tác trong thể dục nhào lộn và thể dục dụng cụ và trong các môn bóng, vì ở các môn bóng có điều kiện tăng phạm

vi biến dạng các kỷ xảo vận động Trong quá trình huấn luyện, để phát triển tố chất khéo léo đặc thù cho bóng rổ cần sử dụng các bài tập có nội dung và tính chất gần với đặc thù thi đấu

Ví dụ: Để phát triển tố chất khéo léo trong di động, người ta sử dụng rộng rãi các bài tập chuyên môn hóa và thi đấu với những phối hợp tiêu biểu của bóngrổ: Sức nhanh phản ứng - tăng tốc khi xuất phát - tốc độ cự ly, thực hiện đồng thời các động tác có bóng và giải quyết những nhiệm vụ chiến thuật Khi thực hiện các bài tập, người ta sử dụng các thủ pháp khác nhau: Thay đổi điều kiện xuất phát, giới hạn không gian, cách thức thực hiện các bài tập, phức tạp hóa các bài tập đó bằng những động tác bổ sung, sự chống đối của đối phương, tạo yếu tốbất ngờ Nhờ đó kích thích sự xuất hiện những phối hợp vận động

Để phát triển khéo léo trong các tình huống thi đấu thay đổi nhanh người ta

sử dụng những bài tập khắc phục chướng ngại vật được thực hiện với nhịp độ nhanh, bài tập nọ kế tiếp bài tập kia Phương pháp cơ bản sử dụng các bài tập này là phương phương pháp thay đổi lặp lại, phương pháp trò chơi và phương pháp thi đấu

1.2.1.5 Tố chất mềm dẻo

Là biên độ hoạt động của các khớp, là khả năng kéo dây chằng và cơ bắp.Trong thi đấu bóng rổ, cơ thể VĐV và quả bóng luôn ở trong trạng thái hoạt độngkhông theo một qui luật nào cả, biện độ động tác kỹ thuật của VĐV tương đối lớn,dùng lực đột ngột, do đó yêu cầu với tố chất dẻo dai của VĐV rất cao

Tính mềm dẻo chuyên môn của bóng rổ là ngoài góc độ hoạt động của cáckhớp quan trọng của cơ thể ra còn biểu hiện đặc biệt ở góc độ hoạt động của các

dây chằng và khớp hông, khớp gối, khớp cổ chân Tất cả các khớp xương ấy cótầm quan trọng giúp VĐV bóng rổ nâng cao trình độ kỹ thuật, ảnh hưởng đếntính mềm dẻo do tính co giãn cơ bắp, sợi cơ, các sợi dây chằng và năng lực chiphối, điều khiển của hệ thống thần kinh đối với hệ xương cơ

Thời kỳ tập luyện để phát triển tố chất này tốt nhất khoảng 5 – 10 tuổi, vềsau theo lứa tuổi tố chất mềm dẻo dần “cốt hóa”, các dây chằng thêm chắc nênkhó phát triển Trong tập luyện nên chú trọng kết hợp giữa tố chất mềm dẻo vớisức mạnh Tố chất này được nâng cao tương đối nhanh trong tập luyện, nhưnggiảm sút cũng nhanh chóng, do đó phải đảm bảo tập luyện thường xuyên

Mềm dẻo phản ánh tính chất hình thái - chức năng của cơ quan vận động, làcái quyết định mức độ linh hoạt ở các khớp trong cơ thể Mềm dẻo là khả năngcủa cầu thủ bóng rổ thực hiện các động tác kỹ thuật với biên độ lớn một cách nhẹnhàng, thoải mái, nhanh nhẹn và chính xác

Thước đo mức độ phát triển tố chất mềm dẻo là biên độ tối đa của động tác.Biên độ động tác phụ thuộc vào tính linh hoạt của các khớp, khả năng đàn hồicủa cơ, dây chằng và gân, sức mạnh của các cơ cũng như trạng thái cùa hệ thầnkinh trung ương

Nhiệm vụ cơ bản để phát triển khả năng mềm dẻo cho cầu thủ bóng rổ làhoàn thiện các tố chất này theo yêu cầu đòi hỏi của bóng rổ, cần chú ý trước tiênđến việc tăng tính linh hoạt ở các khớp cổ chân và cổ tay

Phương pháp chủ yếu được sừ dụng trong các bài tập phát triển khà năngmềm dẻo là phương pháp lặp lại, Việc tập luyện mềm dẻo phải diễn ra liên tục và

có hệ thống, tốt nhất là tập hàng ngày và nên tập vào buổi sáng sau khi khởiđộng Trong các buổi tập chính, bài tập dẻo được đưa vào phần chuẩn bị, khôngnên đưa vào phần sau của buổi tập, khi cơ thể đã mệt mỏi Việc lựa chọn bài tập

phát triển mềm dẻo cần xuất phát từ yêu cầu của môn bóng rổ, cần căn cử vàođối tượng, lứa tuổi và trình độ tập luyện của người tập.

Nhiệm vụ cơ bản khi giảng dạy bóng rổ cho học sinh THCS:

Trong quá trình giảng dạy bóng rổ cho học sinh THCS phải đảm bảo tínhtổng hợp và phải giải quyết những nhiệm vụ sau đây:

- Củng cố sức khỏe, giúp đỡ phát triển thể lực và huấn luyện thể lựcmột cách toàn diện,

- Giáo dục các tố chất chuyên môn cần thiết để nắm vững những kỹxảo thi đấu (phối hợp vận động, sức nhanh, sức mạnh tốc độ, khả năngmèm dẻo khéo léo, khả năng định hướng trong các tình huống thay đổi)

- Củng cố các bộ máy vận động

- Giảng dạy những cơ sở kỹ thuật di chuyển, dừng, kỹ thuật bắt bóng,

kỹ thuật chuyền bóng, dẫn bóng, ném rổ

- Giảng dạy ban đầu những phối hợp chiến thuật trong thi đấu

- Phát triển các kỹ xảo hoạt động thi đấu tương ứng với luật bóng rổmini và sự ham thích vững chắc về tập luyện bóng rổ

1.2.2 Huấn luyện kỹ thuật cho học sinh và các nguyên tắc trong quá trình huấn luyện

1.2.2.1 Các bài tập làm quen với bóng

Các bài tập này nhằm nâng cao cảm xúc của tay với bóng, năng lực điềukhiển bóng, phán đoán không gian, thời gian Vì vậy, nên để học sinh tập làmquen với bóng ngay từ giờ học đầu tiên trước khi học kỹ thuật và cả trong thờigian ngoài giờ học Dưới đây là một số bài tập làm quen với bóng:

Tung bóng lên cao 2 tay bắt bóng

Một em tung bóng lên cao hoặc ném bóng bay về phía trước cho bạn, emkia dùng hai tay bắt bóng cao trên đầu hoặc trước ngực.

Tung bóng lên cao, bóng rơi xuống đất, hai tay hoặc một tay đón bóng nảy.Hai tay hoặc một tay đập bóng xuống đất, liên tục nhiều lần, tại chỗ hoặc dichuyển tự do

Hai tay cầm bóng giơ cao, chuyển bóng từ tay nọ sang tay kia

Chuyển bóng liên tục qua lưng, gối, háng

Hai tay hoặc một tay ném bóng cao trên đầu, đẩy bóng lên cao hoặc đi xatrúng đích quy định

Khi tập luyện những động tác trên, có thể tập từng cá nhân, từng đôi hoặctập thể, tùy theo số lượng bóng và số lượng học sinh

1.2.2.2 Các động tác di chuyển

Việc giảng dạy các động tác di chuyển trong bóng rổ là một việc hết sứcquan trọng, bởi vì nó là cơ sở của các kỹ thuật bóng rổ Cho nên trong quá trìnhgiảng dạy bóng rổ bao giờ người ta cũng dạy các động tác di chuyển trước khidạy các kỹ thuật Khi di chuyển trên sân người ta sử dụng các động tác: đi, chạy,nhảy, dừng, quay người để thoát đối phương, lôi kéo đối phương tạo khoảngtrống cho đồng đội thực hiện các mục đích tấn công Và người ta sử dụng cácbước trượt để phòng thủ, ngăn cản không cho đối phương qua người, đột pháném rổ

Vì vậy, trong quá trình giáng dạy các động tác di chuyển, người giáo viên,huấn luyện viên cần phải nêu rõ ý nghĩa của từng động tác, phân tích làm mẫuđộng tác để học sinh hình thành động tác một cách chính xác Trong quá trìnhtập luyện tập từ chậm tới nhanh, tập theo các tín hiệu của giáo viên, tập lồngghép dưới dạng các trò chơi vận động Khi tập luyện có thể tập từng cá nhàn, tập

từng đôi hoặc tập theo nhóm 3-4 người, tùy theo các động tác di chuyển cần tậpluyện mà giáo viên đưa ra các hình thức tập luyện cho phù hợp Tập di chuyểnvới thang dây không bóng và có bóng nhằm tăng sự nhanh nhạy của đôi chân.

1.2.2.3 Dẫn bóng

Khi giảng dạy dẫn bóng cần hình thành ngay từ đầu những tư thế cơ bảncủa động tác một cách chính xác và cân đối như dẫn bóng bằng tay phải và taytrái Phải dạy các em nhiều cách dẫn bóng khác nhau trong các tư thế luôn thayđổi như dẫn bóng cao tay, thấp tay, tại chỗ và sau đó là trong di chuyển Sau đócần căn cứ vào tình hình tiếp thu của học sinh mà nâng dần độ khó để gây hứngthú và kích thích sự tích cực của học sinh

- Các hình thức tập luyện dẫn bóng:

- Các bài tập thể lực, cảm giác khống chế bóng

- Động tác bắt đầu dẫn bóng, quá trình dẫn bóng và kết thúc dẫn bóng,

từ tư thế đứng tại chỗ và di động

- Các kiểu dẫn bóng khác nhau, dừng lại khi dẫn bóng

- Di động dẫn bóng tiến, lùi, đổi tay dẫn bóng, đổi hướng, biến tốc, dẫnbóng quay người đổi tay, dẫn bóng kín

- Các bài tập dẫn bóng kết hợp

1.2.2.4 Ném rổ

Các động tác - trò chơi bổ trợ cho kỹ thuật ném rổ

Các bài tập thể lực, cảm giác không chế bóng, cám giác không gian vàthời gian, phối hợp, sức mạnh và giữ thăng bằng

- Cách ném rổ bằng hai tay, bằng một tay

- Giữ, đón bóng và ném rổ tại chỗ

- Ném rổ bằng một tay (chính diện, từ bên phải và bên trái).

- Ném phạt

- Nhảy ném rổ

- Ném rổ khi đang di chuyển (chạy - nhận bóng - ném rổ)

- Các bài tập - trò chơi theo nhiều cách tổ chức khác nhau để tập némbóng vào rổ và dẫn bóng

- Chuyền bóng bằng một tay: trên vai, dưới thấp, bên mình, bật đất

- Chuyền và bắt bóng tại chỗ và trong di động

- Các hình thức chuyền bắt bóng theo nhóm 2, 3, 5 người

- Các dạng bài tập phối hợp chuyển bắt bóng

- Các bài tập - trò chơi chuyền bắt bóng, dẫn bóng và ném rổ

 Phòng thủ

- Tư thế thân người khi phòng thủ, bảo vệ bóng, bảo vệ rổ

- Phòng thủ 1 chống 1 từ dưới rồi đến phòng thủ một chống một trên

cả sân

- 1 chống 1 không bóng tại chỗ và di chuyển

- 1 chống 1 = người hỗ trợ,

- Cản cầu thủ có bóng và không bóng trên các phần sân khác nhau.

- Chuyển đổi tấn công - phòng thủ

- Tấn công khi cướp bóng dưới rổ

- Tấn công nhanh

Nhận xét: Từ những kết quả phân tích và tổng hợp nêu trên

Bóng rổ là môn thể thao có đặc điểm hoạt động vô cùng đa dạng và phứctạp Vì vậy nó đòi hỏi các em phải có trình độ kỹ thuật chiến thuật và nền tảngthể lực mới đáp ứng được nhịp độ thi đấu Xu hướng mới HL đòi hỏi chúng taphải thật sự quan tâm đến vấn đề phát triển thể lực chuyên môn

Trong đó sức bền tốc độ là tố chất đặc thù của bộ môn này, nó đóng vai tròquan trọng trong việc xác định thành tích thi đấu và khả năng chịu đựng lượngvận động của học sinh

Trong 1 trận đấu gồm 4 hiệp, mỗi hiệp 10 phút thời gian hoạt động liên tụctrong đó các em phải chạy, nhảy, ném…không có nhiều thời gian nghỉ giữa các

lần hoạt động Vì vậy để đảm bảo lượng vận động đó, các em phải được trang bịtốt về thể lực chuyên môn, nó là cơ sở để các em phát huy hết khả năng về kỹ vàchiến thuật để đạt hiệu quả cao nhất trong thi đấu

1.3 Đặc điểm tâm sinh lý của tuổi thanh thiếu niên

1.3.1 Đặc điểm tâm lý tuổi thanh thiếu niên

Quan điểm sinh vật coi sự phát triển tâm lý như một quá trình sinh vật tự nhiên Họ căn cứ vào những nhân tố sinh vật thuần túy (như sự thay răng hay mọc răng của trẻ ) đã khẳng định tính bất biến, tính tuyệt đối của các giai đoạn lứa tuổi Quan niệm khác lại phủ nhận khái niệm lứa tuổi, họ coi sự phát triển là

sự tích lũy tri thức, kỹ năng kỹ xảo một cách đơn giản.[11]

Trong mỗi thời kỳ có qui luật phát triển chung và được thể hiện một cách độc đáo về chất Khi chuyển từ lứa tuổi nầy sang lứa tuổi khác bao giờ cũng xuấthiện nhưng cấu tạo tâm lý mới chưa từng có trong các thời kỳ trước Những cấu tạo tâm lý mới làm cải tổ lại và làm biến đổi chính tiến trình phát triển tâm lý của

cá thể đó Những đặc điểm lứa tuổi là đặc điểm chung, đặc trưng điển hình nhất chỉ ra phương hướng phát triển chung Nhưng lứa tuổi không phải là phạm trù tuyệt đối, bất biến mà giai đoạn lứa tuổi chỉ có ý nghĩa tương đối Tuổi có thể phù hợp với trình độ phát triển tâm lý cảu trẻ, hoặc có thể đi nhanh hơn hay chậm hơn là do ta biết tận dụng thời gian và điều kiện giáo dục để tổ chức cuộc sống của cá thể đó

Các nhà tâm lý học Mác xít đã căn cứ vào sự thay đổi căn bản trong điều kiện sống và hoạt động của trẻ, vào sự phát triển về thể chất và sự thay đổi trong cấu trúc chức năng tâm lý của cá thể Được chia thành 02 giai đoạn phát triển tâm lý như sau:

Giai đoạn trước tuổi học (0 đến 6 tuổi) Hoạt đông chủ đạo trong giai đoạn này là vui chơi Gồm:

- Tuổi sơ sinh: 0 ~ 2 tháng

- Tuổi hài nhi: 2 tháng ~ 12 tháng

- Tuổi nhà trẻ: 1 tuổi ~ 3 tuổi

- Tuổi mẫu giáo: 3 tuổi ~ 6 tuổi

Giai đoạn tuổi đi học (6 đến 18 tuổi), hoạt động chủ đạo trong giai đoạn này

là đi học Gồm

- Tuổi nhi đồng: 6 tuổi ~ 11 tuổi

- Tuổi thiếu niên: 11 tuổi ~ 15 tuổi

- Tuổi đầu thanh niên: 15 tuổi ~ 18 tuổi

Mỗi thời kỳ có một vị trí, vai trò nhất định trong quá trình chuyển từ đứa trẻmới sinh sang một nhân cách trưởng thành Mỗi thời kỳ có những nét tâm lý đặc trưng nhất định mà đứa trẻ phải trải qua Sự chuyển từ thời kỳ này sang thời kỳ khác bao giờ cũng gắn với sự xuất hiện những cấu tạo tâm lý mới và thể chất có

sự phát triển

1.3.2 Đặc điểm sinh lý tuổi thanh thiếu niên

Ở nước ta đã tiến hành cải cách giáo dục lần thứ 3, theo hệ thống giáo dục quốc dân thì trẻ em vào lớp 1 khi tròn 6 tuổi Các em học từ lớp 1 đến lớp 5 Trẻ trong độ tuổi này có đủ điều kiện về thể chất cũng như tinh thần để có khả năng lĩnh hội được chương trình học do Nhà nước qui định

Sự phát triển tâm lý của trẻ em trước hết ta phải đề cập đến sự phát triển về thể chất của các em Sự phát triển cơ thể đặc biệt là hệ thần kinh và của hệ thần kinh cấp cao Đây là một yếu tố quan trọng không thể thiếu được đối với sự phát triển tâm lý của trẻ Tốc độ phát triển chiều cao và trọng lượng của cơ thể của

học sinh tiểu học chậm hơn so với tuổi mẫu giáo Mỗi năm cao trung bình từ 2 -

5 cm và nặng thêm 500 gr đên 800 gr Não bộ trẻ em 7 tuổi đạt đến mức phát triển 90% trọng lượng não người trưởng thành, và dến 12 tuổi thì đạt đến mức 100% trọng lượng não người trưởng thành, thùy trán phát triển mạnh

Học sinh tiểu học (đặc biệt ở lớp 1, 2) hệ thống tính hiệu thứ nhất vẫn chiếm ưu thế hơn so với hệ thống tín hiệu thứ hai Trong quá trình học tập ở nhà trường, hệ thống tín hiệu thứ hai dần dần được phát triển mạnh và giữ vai trò to lớn trong hoạt động nhận thức (do ngôn ngữ phát triển, các em hiểu được các ký hiệu, các công thức trong các bài học), cũng như trong việc điều chỉnh hành vi của các em Đó là cơ sở sinh lý của sự phát triển tư duy trừu tượng và hành động

Sự tăng trưởng thành tích nhảy lớn nhất đo được đến 13 tuổi ở nam và

12-13 tuổi ở nữ Đến 17 tuổi, nhịp độ tăng trưởng thành tích chạy chậm lại

Các công trình nghiên cứu thấy rằng, từ 8-19 tuổi hàng năm thành tích bật nhảy tăng được 2 cm, từ 10-13 tuổi là 4,5 cm Sau đo thành tích nhảy giảm xuống Tập luyện thể thao có tác dụng tăng thành tích của môn này

1.3.2.1 Giai đoạn dậy thì (từ 13 đến 15 tuổi)

Về hệ thần kinh:

Chức năng của hệ thần kinh chịu ảnh hưởng của hoạt động nội tiết trong tuổi dậy thì: các hormon sinh dục, hormon của tuyến giáp và của tuyến yên tăng

lên làm cho khả năng hưng phấn của hệ thần kinh trung ương tăng và còn làm rốiloạn thăng bằng giữa các quá trình hưng phấn và ức chế Quá trình ức chế tăng lên nhưng hưng phấn vẫn chiếm ưu thế.

Hệ thống tín hiệu thứ hai phát triển hơn nữa

Khả năng hoạt động của các tế bào thần kinh giảm nên chóng bị mệt Từ 15 tuổi trở lên, ức chế có điều kiện phát triển, mối quan hệ giữa hưng phấn và ức chế được hoàn thiện hơn Động tác tiết kiệm hơn và phối hợp tốt hơn

Về các cơ quan dinh dưỡng:

Tim phát triển rất mạnh (đạt khoảng 200 g), độ dày thành tâm thất trái tăng đáng kể, đường kính động mạch chủ tăng

Số nhịp tim chậm dần, khoảng 80 lần/phút Tim rất dễ hưng phấn do ảnh hưởng của thần kinh giao cảm Vì thế người ta hay gặp chứng loạn nhịp tim, tim đập mạnh ở những trẻ em trong tuổi dậy thì

Huyết áp có thể tạm thời tăng đến 117/73 mmHg và cũng có trường hợp tăng tới 130/80 hoặc cao hơn nữa do hoạt động mạnh của tuyến nội tiết

Tần số hô hấp thấp hơn (19 - 20 lần/phút) Dung tích sống tăng lên

Về hệ vận động và sự phát triển thể lực:

Chiều cao tăng mạnh, xương phát triển theo chiều dài và tiếp tục quá trình cốt hóa Khung chậu, lồng ngực, cột sống phát triển, các cơ phát triển nhanh làm tăng các tố chất thể lực nhưng thời gian tập luyện không nên quá dài vì dự trữ glycogen còn kém

Đồng thời sự phát triển mạnh của hệ cơ xương làm cho sự phối hợp các động tác phức tạp hơi lúng túng và vụng về, sau đó cải thiện dần

Có thể tập chạy cự ly ngắn và trung bình, các môn bóng có giới hạn về thời gian Lưu ý là sau thời gian vận động ngắn thì hồi phục nhanh, còn sau thời gian

vận động dài thì hồi phục chậm hơn người trưởng thành do khả năng tạo hồng cầu kém.

Về tố chất nhanh thì đến khoảng 13 tuổi nếu có yếu tố di truyền tốt và có tập luyện thì phản ứng nhanh như người lớn

Tính chuẩn xác về thời gian tức khả năng phân biệt nhịp điệu động tác đến khoảng 14 tuổi thì đạt mức độ tốt

1.3.2.2 Giai đoạn thanh thiếu niên (từ 15 đến 18 tuổi)

Đây là giai đoạn cuối của quá trình phát triển về hình thái, chuyển tiếp lên trưởng thành của một cá thể

Về hệ thần kinh:

Kích thước của các trung khu thần kinh đã hoàn chỉnh, có tính linh hoạt cao, nhờ đó có khả năng tư duy và trừu tượng tốt

Hệ thống tín hiệu thứ hai phát triển mạnh

Các loại hình thần kinh được biểu hiện rõ nét

Về các cơ quan dinh dưỡng:

Kích thước tim phát triển đến mức độ tối đa là khoảng 250g Nhịp tim, huyết áp giảm thấp xuống và giống như của người trưởng thành

Phổi cũng phát triển mạnh, tần số hô hấp giảm chỉ còn 16 - 20 lần/phút Hô hấp được sâu hơn, dung tích sống tăng

Về hệ vận động và sự phát triển thể lực:

Hệ thống cơ - xương phát triển đầy đủ, khối lượng cơ cao hơn 40% thểtrọng, do đó có thể tham gia tập luyện tất cả các môn thể thao và tập luyện tất cảcác tố chất nhưng sức bền và mạnh chỉ đạt đỉnh cao vào khoảng 24 tuổi