- Hai thứ bánh của Lang Liêu vừa có ý nghĩa thực tế: quí hạt gạo, trọng nghề nông là nghề gốc của đất nước làm cho ND được no ấm vừa có ý nghĩa sâu xa: Đề cao sự thờ kính Trời, Đất và tổ[r]
Trang 1Bài 1
NS:15/8.
ND:16/8
Tiết 1
(Truyền thuyết)
A MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh:
- Hiểu được định nghĩa sơ lược về truyền thuyết Con Rồng, cháu Tiên
- Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng kì ảo
- Kể được truyện
B CHUẨN BỊ:
- Giáo viên: + Soạn bài
+ Đọc sách giáo viên và sách bài soạn
+ Sưu tầm tranh ảnh liên quan đến bài học
- Học sinh: + Soạn bài
+ Sưu tầm những bức tranh đẹp, kì ảo về lạc Long Quân và Âu cơ cùng 100 người con chia tay lên rừng xuống biển
+ Sưu tầm tranh ảnh về Đền Hùng hoặc vùng đất Phong Châu
C CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài
cũ:
Kiểm tra việc chuẩn bị sách vở và dụng cụ học tập bộ môn
3.Bài mới
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới
Mục tiêu : Tạo tâm thế và hứng thú cho HS trước khi vào bài học
Phương pháp : Thuyết trình
Thời gian: 2 phút
GT: Từ bao đời nay mọi thế hệ người VN đều tự hào với nguồn gốc cao quý” Con rồng cháu tiên” của dân tộc mình Truyền thuyết” Con rồng cháu tiên” trở nên quen thuộc và không người VN nào không tự hào yêu thích Điều gì đã làm nên giá trị đẹp đẽ của câu truyện ấy? Ta
sẽ tìm hiểu bài học hôm nay
Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu chung
Mục tiêu: HS nắm được KN truyền thuyết, bố cục,đọc, kể tóm tắt truyện
Phương pháp: Gợi mở, nêu vấn đề, thuyết trình
Thời gian:10 phút
Trang 2
Đọc kĩ phần chú thích * và nêu hiểu
biết của em về truyền thuyết?
* Hướng dẫn HS đọc:
- GV hướng dẫn cách đọc: Đọc rõ
ràng, rành mạch, nhấn giọng ở những
chi tiết kì lạ phi thường
- GV đọc mẫu một đoạn sau đó gọi
HS đọc
- Nhận xét cách đọc của HS
-
- Hãy kể tóm tắt truyện từ 5-7 câu?
- Theo em truyện có thể chia làm mấy
phần? Nội dung của từng phần?
- HS đọc chú thích từ khó
- Em hãy giải nghĩa các từ: ngư tinh,
mộc tinh, hồ tinh và tập quán?
- Lưu ý HS các chú thích: 1,2,3,5,7
HS đọc
HS trả lời
HS đọc
HS nhận xét
HS kể tóm tắt VB
HS trả lời
HS đọc
HS trả lời
I ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG
1 Khái niệm truyền thuyết
- Truyện dân gian truyền miệng kể về các nhân vật, sự kiện cí liên quan đến lịch sử thời qua khứ
- Thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo
- Thể hiện thái độ, cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật LS
2 Đọc và kể:
2 Bố cục: 3 phần
a Từ đu đến long trang Giới thiệu Lạc Long Quân và
Âu Cơ
b Tiếp lên đường Chuyện Âu Cơ sinh nở kì lạ , LLQ và Âu Cơ chia con
c Còn lại Giải thích nguồn gốc con Rồng, cháu Tiên
HĐ 3: Tìm hiểu văn bản
Mục tiêu: Nắm được ND chính của VB ( Nguồn gốc cao quý của DT),tinh thần đoàn kết DT Phương pháp: Vấn đáp, giải thích, trực quan, thuyết trình
Thời gian: 18 phút
- Gọi HS đọc đoạn 1
- LLQ và Âu cơ được giới thiệu như
thế nào? (Nguồn gốc, hình dáng, tài
năng)
HS trả lời
II TÌM HIỂU VĂN BẢN
1 Nhân vật Lạc Long Quân- Âu Cơ Lạc Long Quân Âu Cơ
- Nguồn gốc: thần Tiên
- Hình dáng: mình Xinh đẹp tuyệt trần
Trang 3- Em có nhận xét gì về chi tiết miêu
tả LLQ và Âu cơ?
- Tại sao tác giả dân gian không
tưởng tượng LLQ và Âu cơ có nguồn
gốc từ các loài vật khác mà tưởng
tượng LLQ nòi rồng, Âu Cơ dòng
dõi tiên? Điều đó có ý nghĩa gì?
* GV : Việc tưởng tượng LLQ và Âu
Cơ dòng dõi Tiên - Rồng mang ý
nghĩa thật sâu sắc Bởi rồng là 1
trong bốn con vật thuộc nhóm linh
mà nhân dân ta tôn sùng và thờ cúng
Còn nói đến Tiên là nói đến vẻ đẹp
toàn mĩ không gì sánh được Tưởng
tượng LLQ nòi Rồng, Âu Cơ nòi
Tiên phải chăng tác giả dân gian
muốn ca ngợi nguồn gốc cao quí và
hơn thế nữa muốn thần kì hoá, linh
thiêng hoá nguồn gốc giống nòi của
dân tộc VN ta
- Vậy qua các chi tiết trên, em thấy
hình tượng LLQ và Âu Cơ hiện lên
như thế nào?
* GV : Cuộc hôn nhân của họ là sự
kết tinh những gì đẹp đẽ nhất của con
ngươì, thiên nhiên, sông núi
- Âu Cơ sinh nở có gì kì lạ? đây là
chi tiết ntn? Nó có ý nghĩa gì?
* GV : Chi tiết lạ mang tính chất
hoang đường nhưng rất thú vị và
giàu ý nghĩa Nó bắt nguồn từ thực tế
rồng, rắn đều đẻ trứng Tiên (chim)
cũng đẻ trứng Tất cả mọi người VN
chúng ta đều sinh ra từ trong cùng
một bọc trứng (đồng bào) của mẹ Âu
Cơ DTVN chúng ta vốn khoẻ mạnh,
cường tráng, đẹp đẽ, phát triển nhanh
nhấn mạnh sự gắn bó chặt chẽ,
keo sơn, thể hiện ý nguyện đoàn kết
giữa các cộng đồng người Việt
- Em hãy quan sát bức tranh trong
SGK và cho biết tranh minh hoạ
cảnh gì?
HS trả lời
HS trả lời
HS trả lời
HS QS tranh nêu nhận xét
rồng ở dưới nước
- Tài năng: có nhiều phép lạ, giúp dân diệt trừ yêu quái
Đẹp kì lạ, lớn lao với nguồn gốc vô cùng cao quí
2 Sự nghiệp mở nước:
a Âu Cơ sinh nở kì lạ:
- Sinh bọc trăm trứng, nở trăm con, đẹp
đẽ, khôi ngô, không cần bú mớm, lớn nhanh như thổi
Chi tiết tưởng tượng sáng tạo diệu kì nhấn mạnh sự gắn bó keo sơn, thể hiện ý nguyện đoàn kết giữa các cộng đồng người Việt
b Âu Cơ và Lạc Long Quân chia con:
- 50 người con xuống biển;
- 50 Người con lên núi
- Cùng nhau cai quản các phương, dựng xây đất nước
Cuộc chia tay phản ánh nhu cầu phát triển DT: làm ăn, mở rộng và giữ vững đất đai Thể hiện ý nguyện đoàn kết,
Trang 4- Lạc Long Quân và Âu Cơ chia con
như thế nào? Việc chia tay thể hiện ý
nguyện gì?
- Bằng sự hiểu biết của em về LS
chống ngoại xâm và công cuộc xây
dựng đất nước, em thấy lời căn dặn
của thần sau này có được con cháu
thực hiện không?
* GV : LS mấy ngàn năm dựng nước
và giữ nước của dân tộc ta đã chứng
minh hùng hồn điều đó Mỗi khi TQ
bị lâm nguy, ND ta bất kể trẻ, già,
trai, gái từ miền ngược đến miền
xuôi, từ miền biển đến miền rừng núi
xa xôi đồng lòng kề vai sát cánh
đứng dậy giết kẻ thù Khi nhân dân
một vùng gặp thiên tai địch hoạ, cả
nước đều đau xót, nhường cơm xẻ
áo, để giúp đỡ vượt qua hoạn nạn và
ngày nay, mỗi chúng ta ngồi đây
cũng đã, đang và sẽ tiếp tục thực hiện
lời căn dặn của Long Quân xưa kia
bằng những việc làm thiết thực
- Trong truyện dân gian thường có
chi tiết tưởng tượng kì ảo Em hiểu
thế nào là chi tiết tưởng tượng kì ảo?
- Trong truyện này, chi tiết nói về
LLQ và Âu Cơ; việc Âu Cơ sinh nở
kì lạ là những chi tiết tưởng tượng kì
ảo Vai trò của nó trong truyện này
như thế nào?
- Gọi HS đọc đoạn cuối
- Em hãy cho biết, truyện kết thúc
bằng những sự việc nào? Việc kết
thúc như vậy có ý nghĩa gì?
- Vậy theo em, cốt lõi sự thật LS
trong truyện là ở chỗ nào?
HS trả lời
HS trả lời
HS trả lời
HS trả lời
HS đọc
HS trả lời
thống nhất DT Mọi người ở mọi vùng đất nước đều có chung một nguồn gốc, ý chí
và sức mạnh
* Ý nghĩa của chi tiết tưởng tượng kì ảo:
- Chi tiết tưởng tượng kì ảo là chi tiết không có thật được dân gian sáng tạo ra nhằm mục đích nhất định
- Ý nghĩa của chi tiết tưởng tượng kì ảo trong truyện:
+ Tô đậm tính chất kì lạ, lớn lao, đẹp đẽ của các nhân vật, sự kiện
+ Thần kì hoá, linh thiêng hoá nguồn gốc giống nòi, dân tộc để chúng ta thêm tự hào, tin yêu, tôn kính tổ tiên, dân tộc
+ Làm tăng sức hấp dẫn của tác phẩm
3 Kết thúc tác phẩm:
- Con trưởng lên ngôi vua, lấy hiệu Hùng Vương, lập kinh đô, đặt tên nước
* Ý nghĩa truyện:
- Giải thích nguồn gốc của người VN là con Rồng, cháu Tiên
- Ca ngợi công lao của LLQ và ÂC đã có công mở nước; Giúp dân diệt trừ yêu quái, dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi, dạy dân phong tục, nghi lễ
Cách kết thúc muốn khẳng định nguồn gốc con Rồng, cháu Tiên là có thật
Trang 5* GV: Cốt lõi sự thật LS là mười
mấy đời vua Hùng trị vì còn một
bằng chứng nữa khẳng định sự thật
trên đó là lăng tưởng niệm các vua
Hùng mà tại đây hàng năm vẫn diễn
ra một lễ hội rất lớn đó là lễ hội đền
Hùng Lễ hội đó đã trở thành một
ngày quốc giỗ của cả dân tộc, ngày
cả nước hành quân về cội nguồn:
Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng
ba
và chúng ta tự hào về điều đó Một lễ
hội độc đáo duy nhất chỉ có ở VN!
- Em hãy cho biết đền Hùng nằm ở
tỉnh nào trên đất nước ta?-phú thọ
- Theo em, tại sao truyện này được
gọi là truyền thuyết? Truyện có ý
nghĩa gì?
HĐ 4: Tổng kết
Mục tiêu: HS nắm được ND, ý nghĩa của truyện
Phương pháp: Vấn đáp, gợi mở, phát hiện, thuyết trình, khái quát
Thời gian: 5 phút
? VBđã sử dụng các yếu tố nghệ
thuật nào?
? Hãy nêu những nét đặc sắc về ND
của VB?
HS phát hiện, trả lời
HS đọc phần ghi nhớ SGK-8
III TỔNG KẾT:
1 Nghệ thuật:
- Sử dụng các YT tưởng tượng kì ảo kể về nguồn gốc hình dạng của NV, về việc sinh
nở của ÂC
- XD hình tượng NV mang dáng dấp thần linh
2 Nội dung ( Học ghi nhớ sgk-8)
HĐ 5: Hướng dẫn luyện tập
Mục tiêu: Củng cố kiến thức bài học cho HS
Phương pháp: Vấn đáp, gợi mở, phát hiện, thuyết trình
Thời gian:5 phút
GV hướng dẫn HS luyện tập:HS thảo
luận, phát biểu ý kiến –các nhóm và
GV nhận xét
1 Học xong truyện: Con Rồng, cháu
Tiên em thích nhất chi tiết nào? vì
sao?
2 Kể tên một số truyện tương tự giải
HS thảo luận nhóm, phát biểu ý kiến
IV LUYỆN TẬP
- Quả trứng to nở ra con người (mường)
Trang 6thích nguồn gốc của dân tộc VN mà
em biết?
- Quả bầu mẹ (khơ me)
- Kinh và Ba Na là anh em
4 Củng cố:
-Truyền thuyết là gì?Truyền thuyết có những yếu tố cơ bản nào?
-Em thích nhất chi tiết nào trong văn bản? vì sao?
5 Hướng dẫn học ở nhà:(2 phút)
- Học bài, thuộc ghi nhớ
- Đọc kĩ phần đọc thêm
- Soạn bài: bánh chưng, bánh giầy
D RÚT KINH NGHIỆM.
Trang 7
HĐcủa GV HĐ của trò Nội dung cần đạt
HĐ 1: GT bài mới:Hàng năm cứ mỗi khi tết đến, xuân về, nhân dân ta, con cháu của vua Hùng từ miền ngược đến miền xuôi, vùng rừng núi cũng như vùng biển lại nô nức, hồ hởi chở lá dong, xay gạo, giã gạo gói bánh quang cảnh ấy làm sống lại truyền thuyết "Bánh chưng, bánh giầy"
Mục tiêu: Tạo cho HS tâm trạng hồ hởi, tò mò,tìm hiểu
Phương pháp: Thuyết trình
Thời gian: 2 phút
HĐ 2: Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chung
Mục tiêu: Nắm được VB thuộc nhóm các TP TT về thời đại Vua Hùng dựng nước
Phương pháp: Nêu vấn đề, gợi mở, tái hiện
Thời gian: 5 phút
NS:17/8
ND:19/8
Tiết 2
( Truyền thuyết )
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp học sinh:
1 Kiến thức
- NV, sự kiện, cốt truyện trong TP thuộc thể loại truyền thuyết
- Cốt lõi LS thời kì dựng nước của DT ta trong một TP thuộc nhóm truyền thuyết thời kì HV
- Cách giải thích của người việt cổ về một phong tục và quan niệm đề cao LĐ, đề cao nghề nông một nét đẹp VH của DT
2 Kỹ năng
- Đọc- hiểu một VB thuộc thể loại truyền thuyết
- Nhận ra những sự việc chính trong truyện
3 Thái độ
B CHUẨN BỊ:
- Giáo viên: + Soạn bài
+ Đọc sách giáo viên và sách bài soạn
+ Sưu tầm tranh ảnh về cảnh nhân dân ta chở lá dong, xay đỗ gói bánh chưng, bánh giầy
- Học sinh: + Soạn bài
C CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài
cũ:
1 Em hiểu thế nào truyền thuyết? Tại sao nói truyện Con Rồng, cháu Tiên là truyện truyền thuyết?
2 Nêu ý nghĩa của truyền thuyết "Con Rồng, cháuTiên"? Trong truyện
em thích nhất chi tiết nào? Vì sao em thích?
3 Bài mới * lưu ý: Đây là tiết tự học có hướng dẫn nên GV tổ chức cho HS thảo
luận nhiều hơn
Trang 8- Gv hướng dẫn đọc: Giọng chậm
rãi, tình cảm, giọng thần âm vang,
xa vắng, giọng vua chắc, khoẻ,
đĩnh đạc
- GV đọc mẫu, gọi HS đọc truyện
- HS và GV nhận xét đọc
- Em hãy kể tóm tắt truyện
- Hướng dẫn HS tìm hiểu chú thích:
1,2,3,4,8,9,12,13
- Theo em, truyện có thể chia
làm mấy phần?
HS đọc VB
HS nhận xét
HS kể tóm tắt
HS đọc chú thích sgk
HS trả lời
I ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG:
1 Đọc - kể:
- Hùng Vương về già muốn truyền ngôi cho con nào làm vừa ý, nối chí nhà vua
nối chí nhà vua
- Các ông lang đua nhau làm cỗ thật hậu riêng Lang Liêu được thần mách bảo, dùng gạo làm hai thứ bánh để dâng vua
- Vua cha chọn bánh của lang Liêu để tế trời đất cùng Tiên Vương và nhường ngôi cho chàng
- Từ đó nước ta có tục làm bánh chưng, bánh giầy vào ngày tết
2 Chú thích:
3 Bố cục: 3 phần
a Từ đầu chứng giám
b Tiếp hình tròn
c Còn lại
HĐ 3: Hướng dẫn tìm hiểu VB
Mục tiêu: HS nắm được HẢ con người trong công cuộc dựng nước; NT, ý nghĩa VB
Phương pháp: Nêu vấn đề, gợi mở, thuyết trình, tái hiện, thảo luận
Thời gian:17 phút
: II TÌM HIỂU VĂN BẢN
- Mở đầu câu chuyện muốn giới
thiêụ với chúng ta điều gì?
- Vua Hùng chọn người nối ngôi
trong hoàn cảnh nào?
- Ý định của vua ra sao?(quan điểm
của vua về việc chọn người nối
ngôi)
- Vua chọn người nối ngôi bằng
hình thức gì?
* GV: Trong truyện dân gian giải
đố là 1 trong những loại thử thách
khó khăn đối với nhân vật
- Điều kiện và hình thức truyền
ngôi có gì đổi mới và tiến bộ so với
đương thời?
(Không hoàn toàn theo lệ truyền
ngôi từ các đời trước: chỉ truyền
cho con trưởng Vua chú trọng tài
chí hơn trưởng thứ Đây là một vị
vua anh minh)
HS trả lời
HS trả lời
HS trả lời
HS trao đổi, nêu ý kiến
1 Mở truyện: Vua Hùng chọn người nối ngôi
- Hoàn cảnh : giặc ngoài đã yên, đất nước thái bình, ND no ấm, vua đã già muốn truyền ngôi
- Ý của vua: người nối ngôi vua phải nối được chí vua, không nhất thiết là con trưởng
- Hình thức : điều vua đòi hỏi tính chất một câu đố để mang thử tài
- Đây là một vị vua anh minh
Trang 9- Qua đây, em thấy vua Hùng là vị
vua như thế nào?
- Cho HS đọc phần 2
- Để làm vừa ý vua, các ông Lang
đã làm gì?
- Vì sao Lang Liêu được thần báo
mộng?
+ Tuy là Lang nhưng từ khi lớn lên
chàng ra ở riêng, chăm lo việc đồng
áng, trồng lúa, trồng khoai Lang
Liêu thân thì con vua nhưng phận
thì gần gũi với dân thường
* GV: Các nhân vật mồ côi, bất
hạnh thường được thần, bụt hiện
lên giúp đỡ mỗi khi bế tắc
- Vì sao thần chỉ mách bảo mà
không làm giúp lễ vật cho lang
Liêu?
- Kết quả cuộc thi tài giữa các ông
Lang như thế nào?
- Vì sao hai thứ bánh của lang Liêu
được vua chọn để tế Trời, Đất, Tiên
Vương và Lang Liêu được chọn để
nối ngôi vua?
- Hai thứ bánh hợp ý vua chứng tỏ
tài đức của con người có thể nối chí
vua Đem cái quí nhất của trời đất
của ruộng đồng do chính tay mình
làm ra mà tiến cúng Tiên Vương,
dâng lên vua thì đúng là con người
tài năng, thông minh, hiếu thảo
Truyền thuyết bánh chưng, bánh
giầy có những ý nghĩa gì?
HS trả lời
2 Diễn biến truyện:
- Cuộc thi tài giữa các ông lang: thi nhau làm
cỗ thật hậu, thật ngon
- Lang Liêu:
+ Trong các con vua, chàng là người thiệt thòi nhất
- Thần vẫn dành chỗ cho tài năng sáng tạo của Lang Liêu
- Từ gợi ý, lang Liêu đã làm ra hai loại bánh
3 Kết thúc truyện: Kết quả cuộc thi
- Lang Liêu được chọn làm người nối ngôi
- Hai thứ bánh của Lang Liêu vừa có ý nghĩa thực tế: quí hạt gạo, trọng nghề nông (là nghề gốc của đất nước làm cho ND được no ấm) vừa có ý nghĩa sâu xa: Đề cao sự thờ kính Trời, Đất và tổ tiên của nhân dân ta
* Ý nghĩa của truyện:
- Giải thíchnguồn gốc hai loại bánh cổ truyền
- Giải thích phong tục làm bánh chưng, bánh giầy và tục thờ cúng tổ tiên của người Việt
- Đề cao nghề nông trồng lúa nước
- Quan niệm duy vật thô sơ về Trời, Đất
- Ước mơ vua sáng, tôi hiền, đất nước thái bình nhân dân no ấm
III GHI NHỚ: SGK- TR12
- Học truyện này, chúng ta cần ghi
nhớ điều gì?
HS đọc phần ghi nhớ sgk
* Ghi nhớ: SGK
Trang 10IV LUYỆN TẬP:
- Đóng vai Hùng Vương kể lại
truyện bánh chưng, bánh Giầy?
- Đọc truyện này, em thích nhất chi
tiết nào? Vì sao?
- HS chỉ ra và phân tích một số chi
tiết trong truyện mà em thích nhất
- Lang Liêu được thần báo mộng:
đây là chi tiết thần kì, làm tăng sức
hấp dẫn của truyện, nêu lên giá trị
của hạt gạo ở một đất nước mà cư
dân sống bằng nghề nông, thể hiện
cái đáng quí, cái đáng trân trọng
của sản phẩm do con người làm ra
- Lời của vua nói về hai loại bánh:
đây là cách "đọc", cách "thưởng
thức" nhận xét về văn hoá Những
cái bình thường, giản dị song lại
nhiều ý nghĩa sâu sắc đó cũng
chính là ý nghiã tư tưởng, tình cảm
của nhân dân về hai loại bánh và
phong tục làm bánh
HS thảo luận, nêu ý kiến – HS nhận xét
1 Tập kể chuyện
2.Ý nghĩa của phong tục ngày tết nhân dân ta làm bánh chưng, bánh giầy
- Đề cao nghề nông, đề cao sự thờ kính Trời, Đất và tổ tiên của nhân dân ta Cha ông ta đã xây dựng phong tục tập quán của mình từ những điều giản dị nhưng rất linh thiêng, giàu
ý nghiã Quang cảnh ngày tết nhân dân ta gói hai loại bánh còn có ý nghĩa giữ gìn truyền thống văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc và làm sống lại truyền thuyết Bánh chưng, bánh giầy
4.Củng cố:
-Nội dung văn bản là gì?
-Cảm nhận của em sau khi học VB này?
5 Hướng dẫn học tập:
- Học bài, thuộc ghi nhớ
- Soạn bài: Từ và cấu tạo từ tiếng Việt
D RÚT KINH NGHIỆM
………
………
………
………