Giáo án môn Ngữ văn 6 - Trường THCS Thị Trấn Hàng Trạm

Hoạt động của học sinh Néi dung bµi häc Kết quả các hoạt động cần đạt Dưới sự hướng dẫn của giáo viên Hoạt động 1 : I §äc hiÓu tõ ng÷, bè côc 1.. Gióng thÝch tõ khã - Giáo viên nêu rõ yê[r]

.Ngày soạn: Ngày giảng:

Tuần 1

Tiết 1 : Văn bản Con rồng cháu tiên

< Truyền thuyết >

A Mục tiêu cần đạt:

Học sinh bước đầu nắm được định nghĩa truyền thuyết

Hiểu được nội dung, ý nghĩa của hai truyền thuyết " Con Rồng cháu Tiên " và

"Bánh trưng, bánh giầy ".

Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng, kì ảo của hai truyện

Kể được 2 truyện

B Chuẩn bị của giáo viên- học sinh

- Giáo viên: soạn bài, đọc các tài liệu tham khảo có liên quan đến bài soạn, chuẩn

bị tranh minh hoạ được cấp

- Học sinh: đọc bài và soạn bài, trả lời các câu hỏi ở cuối mỗi bài

C Tổ chức dạy học bài mới

- Giới thiệu bài:

Truyền thuyết là một thể loại tiêu biểu, rất phát triển ở Việt Nam, được nhân dân bao đời yêu thích Truyện Con Rồng Cháu Tiên là một truyện truyền thuyết tiêu biểu,

mở đầu cho chuỗi truyền thuyết về thời đại các vua Hùng cũng như truyền thuyết Việt Nam nói chung Nội dung, ý nghĩa của truyện Con Rồng cháu Tiên là gì ? Để

thể hiện nội dung, ý nghĩa ấy truyện đã dùng những hình thức nghệ thuật độc đáo nào? Vì sao nhân dân ta, qua bao đời, rất tự hào và yêu thích câu truyện này? tiết học hôm nay sẽ giúp trả lời những câu hỏi ấy

- Bài mới

Hoạt động của học sinh:

(Dưới sự hướng dẫn của giáo viên)

Hoạt động 1:

Hướng dẫn tìm hiểu chung.

Học sinh đọc chú thích trong SGK và

cho biết:

? Truyện truyền thuyết là gì ?

GV bổ sung: Thực ra tất cả các thể

loại, tác phẩm đều có cơ sở lịch sử

Truyền thuyết Việt Nam có mối quan

hệ chặt chẽ với thần thoại nhưng những

yếu tố thần thoại ấy đã được lịch sử hoá

Thể thần thoại cổ đã được biến đổi

Nội dung bài học:

( Kết quả hoạt động của học sinh )

I Tìm hiểu chung

1.Truyện truyền thuyết:

- Là truyện dân gian kể về các nhân vật

và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ

-Thường có yếu tố tưởng tượng, KT ảo

- Thể hiện thái độ, cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử

thành những truyện kể về lịch sử nhằm

suy tôn tổ tiên đã có công dựng nước và

ca ngợi những sự tích thời dựng nước

GV: Giới thiệu qua các truyện truyền

thuyết sẽ học ở lớp 6

? Truyện con Rồng cháu Tiên thuộc

loại truyện gì ? Vì sao ?

Hoạt động 2: Hướng dẫn Đọc- tìm

hiểu từ ngữ khó hiểu, bố cục của

truyện.

GV: đọc mẫu 1 đoạn, 2 h/s đọc tiếp

GV: nhận xét, sửa lỗi( nếu có)

GV cho H/S tìm hiểu kỹ các chú

thích 1,2,3,4- đây là các từ có nguồn

gốc từ Hán Việt Vậy cách hiểu từ HV

NTN ? Tại sao nó lại có trong TV, các

tiết TV sẽ giúp ta hiểu rõ hơn

? Em hãy cho biết truyện này có thể

chia thành mấy đoạn? nội dung mỗi đoạn?

Hoạt động III: Hướng dẫn đọc

hiểu nội dung ý nghĩa truyện

? Kể tóm tắt đoạn 1

? Em biết gì về nguồn gốc, hình dạng

của Lạc long Quân và Âu Cơ?

2 Truyện " Con Rồng cháu Tiên " :

- Thể loại : Truyền thuyết, vì : + Là truyện dân gian, nhân vật , sự kiện

có liên quan đến quá khứ (lịch sử) + Có yếu tố tưởng tượng, kỳ ảo + Thể hiện thái độ, cách đánh giá của nhân dân

II Đọc- hiểu từ ngữ- bố cục

1 Đọc

-Phát âm đúng, giọng đọc đúng

- Chú ý: giọng, lời nói của LL Quân khẳng khái, rõ ràng, lời của Âu Cơ: dịu dàng, thắc mắc

2 Chú thích

1,2,3,5,7

3 Bố cục

- Đoạn 1: từ đầu…Long Trang Nguồn gốc và hình dạng của LQ và Âu Cơ

- Đoạn 2: tiếp theo đến lên đường

Việc kết duyên của Âu Cơ và Long Quân -Đoạn 3 Còn lại

III Đọc- hiểu nội dung- ý nghĩa truyện:

1.Nguồn gốc, hình dạng của Lạc Long Quân và u Cơ

*Nguồn gốc : đều là thần

- Long Quân: nòi Rồng, con thần Long Nữ

- Âu Cơ: nòi Tiên, thuộc họ thần Nông

?Em có nhận xét gì về những chi tiết

miêu tả nguồn gốc và hình dạng của LQ

và Âu Cơ?

? Cảm nhân của em về sự kỳ lạ, lớn

lao, đẹp đẽ của LQ và Âu Cơ? học sinh

phát biểu- Giáo viên kết luận ->

GV chuyển ý: đôi trai tài gái sắc gặp

nhau, yêu nhau, kết duyên với nhau

Vậy việc kết duyên và chuyện sinh nở

của Âu Cơ có gì lạ-> phần 2

? Em có nhận xét gì về các chi tiết

này?

? Em hiểu thế nào là chi tiết tưởng

tượng kỳ ảo trong truyện truyền thuyết?

Vai trò của nó trong truyện?

GV: Những chi tiết này trong đời

sống không thể xảy ra Đây chỉ là

những chi tiết mà người xưa tưởng

tượng ra nhằm nói lên điều gì đó mà họ

mong muốn vì tưởng tượng nên thường

kỳ ảo  làm cho chuyện trở nên huyền

diệu, lung linh, ly kỳ, hấp dẫn, nhưng lại

hàm chứa ý nghĩa sâu sắc

? Vậy theo em chuyện sinh nở của

Âu Cơ có ý nghĩa gì.( HS trả lời GV mở

rộng )

Nhưng dù cho có kỳ lạ, hoang đường

như thế nào cũng phải xuất phát từ hiện

thực => Những chi tiết ấy cho ta thấy trí

*Hình dạng:

- LQ có sức khoẻ vô địch, có nhiều phép lạ…

- Âu Cơ xinh đẹp tuyệt trần…

-> Chi tiết tưởng tượng kì lạ, đẹp đẽ, lớn lao

*LQ mang vẻ đẹp kì vĩ, dũng mãnh, nhân hậu

*Âu Cơ mang vẻ đẹp dịu dàng, trong sáng, thơ mộng

-> Đó chính là vẻ đẹp anh hùng mà tình nghĩa của dân tộc VN

2) Việc kết duyên và chuyện sinh nở của Long Quân và u Cơ

* Rồng ở biển cả, tiên ở núi cao gặp nhau  yêu nhau  kết duyên

* Âu Cơ có mang sinh ra cái bọc trăm trứng, nở thành 100 con trai Đàn con không cần bú mớm tự lớn như thổi, mặt mũi khôi ngô, khỏe mạnh như thần

 Hoang đường, kỳ ảo (là chi tiết không có thật, được tác giả dân gian sáng tạo nhằm mục đích nhất định)

=> Giải thích cội nguồn của dân tộc Việt Nam:Toàn thể nhân dân ta đều sinh

ra trong một bọc, cùng chung một nòi giống tổ tiên Từ đó mà 2 tiếng đồng bào thiêng liêng ruột thịt đã vang lên tha thiết

tưởng tượng phong phú của người xưa,

sự thăng hoa của cảm xúc

GV : Treo tranh:

? Em hãy quan sát tranh, theo dõi

đoạn 3 và cho biết chuyện gì đã xảy ra

với gia đình Long Quân và Âu Cơ ?

? Long Quân và Âu Cơ đã chia con

như thế nào ? Và chia như vậy để làm gì

( HS thảo luận )

Liên hệ: ? Chúng ta đã làm được

những gì để thực hiện ý nguyện này của

Long Quân và Âu Cơ? (Hai cuộc kháng

chiến chống Pháp và chống Mỹ)

Hoạt động IV : Hướng dẫn tổng

kết - Luyện tập

?Truyện cho ta biết thêm điều gì về

xã hội , phong tục tập quán của người

Việt cổ xưa?

? GV: Cũng bởi sự tích này mà về

sau, người Việt Nam ta - Con cháu vua

Hùng khi nhắc đến nguồn gốc của

mình, thường xưng là con Rồng, cháu

Tiên

? Khi biết mình là dòng dõi tiên rồng

thì em có suy nghĩ gì ?

giữa lúc Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập 2.9.1945 khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa “Tôi nói đồng bào nghe rõ không?” - Người đã nhắc lại 2 tiếng đồng bào, từ câu chuyện Bố Rồng, mẹ Tiên trong

ngày mở nước xưa

=> Để từ đó mọi người Việt Nam đều tự hào về nòi giống, hiện diện về tổ tiên mình khi ý thức được rằng mình là con Rồng cháu Tiên

* Chia con:

- 50 xuống biển

- 50 lên rừng Cai quản 4 phương, gặp khó khăn thì giúp đỡ nhau

 Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nhân dân ta ở mọi miền đất nước Người Việt Nam ta dù ở miền xuôi hay miền ngược…, nước ngoài đều cùng chung một cội nguồn, đều là con của Long Quân và Âu Cơ (Đồng bào: cùng 1 bọc trứng sinh ra), vì vậy phải luôn thương yêu, đoàn kết

IV- Tổng kết - Luyện tập

1 ý nghĩa của truyện

* Cơ sở lịch sử:

- Người con cả của Long Quân và Âu Cơ lên lamg Vua gọi là Hùng Vương

- Đặt tên nước là Văn Lang, đóng đô ở Phong Châu, làm nên thời đại Hùng Vương trong lịch sử dựng nước của dân tộc Việt Nam

- Tự hào về dòng dõi của mình… Nguyện cố gắng học tập tốt để xứng đáng

? Em hãy nêu ý nghĩa lịch sử của

chuyện là gì?

?Em có nhận xét gì về cách xây dựng

truyện ?

+? Truyện có những nhân vật nào?

+? Có sự việc gì?

+? Diễn biến ra sao?

Học sinh đọc lại ghi nhớ

HS thảo luận theo 2 nhóm các câu

hỏi sau:

? Chi tiết hoang đường kì ảo là gì ?

Hãy chỉ ra các yếu tố hoang đường kì ảo

trong truyện ?

? Vì sao nói truyện Con Rồng cháu

Tiên là truyện truyền thuyết? Hãy cho

biết những chi tiết trong truyện có liên

quan đến lịch sử

Hoạt động V- Hướng dẫn học ở nhà

- Làm bài tập

1, 2, 3 : Sách ngữ văn (BT) ở nhà

- Kể lại chuyện

với cội nguồn

* ý nghĩa Chuyện giải thích nguồn gốc các dân tộc sống trên đất nước Việt Nam Giáo dục lòng tự hào dân tộc, truyền thống yêu nước, đoàn kết dân tộc

2.Nghệ thuật:

Truyện thường có nhân vật, sự việc, diễn biến  Đó chính là văn bản tự sự (văn kể) (Sự việc diễn ra bao giờ cũng có nhân vật, có mở chuyện - diễn biến - kết chuyện, sự việc nào xảy ra trước kể trước,

sự việc nào sảy ra sau kể sau  trật tự thông thường) Để tìm hiểu kỹ hơn về văn

tự sự tiết học tập làm văn các em sẽ rõ hơn

3 Ghi nhớ: SGK

4 Luyện tập

V- Hướng dẫn học ở nhà

Rút kinh nghiệm giờ dạy.

………

………

………

………

Ngày soạn: Ngày giảng:

Tiết 2 : Văn bản

Bánh chưng, bánh Giầy

(Tự học có hướng dẫn)

A Mục tiêu cần đạt:

Học sinh: bước đầu nắm được định nghĩa truyền thuyết

Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyền thuyết "Bánh trưng, bánh giầy ".

Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng, kì ảo của truyện

Kể được truyện

B Chuẩn bị của thầy và trò:

- Giáo viên : Đọc sách giáo khoa ngữ văn 6, sách giáo viên ngữ văn 6, sách tham khảo có liên quan đến bài Tranh minh hoạ

- Học sinh: Đọc, chuẩn bị bài ở nhà

C Hoạt động dạy và học

* Bài cũ : 1) Thế nào là truyện truyền thuyết ?

2) Kể các chi tiết tưởng tượng kỳ ảo trong truyện “Con Rồng cháu Tiên” Và cho biết em thích chi tiết nào nhất, vì sao ?

* Bài mới:

a) Giới thiệu bài: Truyền thuyết bánh trưng, bánh dày là truyền thuyết giải thích

phong tục làm bánh trưng, bánh dày trong ngày tết, đề cao sự thờ kính trời, đất và tổ tiên của nhân dân, đồng thời ca ngợi tài năng, phẩm chất của cha ông ta trong việc tìm tòi, xây dựng nền văn hóa đậm đà màu sắc, phong vị dân tộc

b) Tiến trình tổ chức các hoạt động:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Hoạt động 1 : Hướng dẫn HS Đọc

- tìm hiểu chung văn bản

- Cho học sinh đọc theo đoạn ( 3

đoạn)

- Giáo viên nhận xét góp ý cách đọc

- Giáo viên giúp các em hiểu kỹ hơn về

các chú thích 1, 2, 3, 4, 7, 8, 9, 12, 13

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS Đọc-

hiểu nội dung, ý nghĩa của truyện.

GV cho HS thảo luận hệ thống câu

hỏi phần đọc hiểu văn bản:

? Hoàn cảnh, ý định, cách thức vua

Hùng chọn người nối ngôi ?

I Đọc và tìm hiểu chung

1 Đọc

2 Chú thích 1, 2, 3, 4, 7, 8, 9, 12, 13

II Đọc - hiểu nội dung, ý nghĩa truyện

1 Hoàn cảnh, ý định, cách thức vua Hùng chọn người nối ngôi.

a) Hoàn cảnh:

- Đất nước: giặc ngoài đã yếu, vua

có thể tập trung chăm lo cho dân được

? Em có nhận xét gì về cách thức

chọn người nối ngôi của vua Hùng

? Vì sao trong các con vua, chỉ có

Lang Liêu được thần giúp đỡ ?

Theo em nhân vật thần ở đây là chỉ

ai ? vì sao?

? Em có nhận xét gì về chi tiết

“thần” được sử dụng ở đoạn này?

Sau khi được thần báo mộng Lang

Liêu đã làm gì và kết quả của việc làm

đó ra sao  phần 3

? Vì sao hai thứ bánh của Lang Liêu

được vua cha chọn để tế trời đất, Tiên

vương, Lang Liêu được nối ngôi vua?

? Hãy giải thích lý do hai thứ bánh

được vua Hùng chọn làm lễ vật ?

no ấm

- Sức khỏe: vua đã già yếu, muốn truyền ngôi

b) ý định:

- Về tài đức: phải nối được chí vua

- Về thứ bậc trong gia đình: không nhất thiết phải là con trưởng

c) Cách thức: Điều vua đòi hỏi mang tính một câu đố đặt biệt để thử tài:

“Nhân lễ Tiên Vương…” truyền ngôi  Đó là một ý định đúng đắn, vì

nó coi trọng cái chí  không bị ràng buộc vào luật lệ triều đình  Cuộc thi trí

2 Lang Liêu được thần dạy “Lấy gạo làm bánh” lễ Tiên vương

- Chàng là người thiệt thòi nhất

- Sống giản dị, gần gũi với nhân dân

- Chàng hiểu được ý thần và thực hiện được ý thần

 Chi tiết thần báo mộng  hoang đường  nghệ thuật tiêu biểu của truyện dân gian  giáo viên lý giải cho học sinh hiểu vì sao truyện lại được xếp vào thể loại truyền thuyết

3 Lang Liêu được nối ngôi vua

- Hai thứ bánh có ý nghĩa thực tế quý trọng nghề nông, quý trọng hạt gạo nuôi sống con người và là sản phẩm do chính con người làm ra

- Hai thứ bánh có ý tưởng sâu xa (Tưởng trời, tưởng đất, tưởng muôn loài)

- Hai thứ bánh làm vừa ý vua, hợp

ý vua  Lang Liêu là con người có tài năng, đức độ thông minh, hiếu

Qua việc Lang Liêu làm 2 thứ bánh

bánh để cúng tiên vương và đã được

vua truyền ngôi cho

Vậy theo em Lang Liêu được truyền

ngôi như vậy có xứng đáng không.?

?Theo em Lang Liêu có được những

phẩm chất nào mà đáng để cho em học

tập?

? ý nghĩa của truyền thuyết “Bánh

trưng, bánh dày” ?

Hoạt động III: Hướng dẫn Tổng

kết - Ghi nhớ - luyện tập

“ý nghĩa của phong tục ngày tết

nhân dân ta làm bánh chưng, bánh

dày” (đề cao nghề nông…)

Hoạt động IV : Hướng dẫn học bài

thảo, trân trọng những người sinh thành ra mình  xứng đáng được nối ngôi vua

4 ý nghĩa của truyện:

- Giải thích nguồn gốc của bánh chưng, bánh dày

- Phản ánh thành tựu văn minh nông nghiệp ở buổi đầu dựng nước với thái độ đề cao lao động, đề cao nghề nông

- Thể hiện sự thờ kính trời đất, tổ tiên của nhân dân ta

III Tổng kết-Ghi nhớ - luyện tập

1 Ghi nhớ: Sách giáo khoa

2 Luyện tập:

* Câu 1:

Đề cao nghề nông, thờ kính trời

đất, tổ tiên của nhân dân ta  phong tục tập quán thiêng liêng, giàu ý nghĩa Ngày tết gói bánh có ý nghĩa giữ gìn truyền thống văn hóa, đậm đà bản sắc dân tộc và làm sống lại chuyện bánh chưng, bánh dày

Câu 2:

Chi tiết Lang Liêu nằm mộng thấy thần khuyên bảo: “Trong trời đất  thần kỳ  tăng sức hấp dẫn cho truyện  Lang Liêu được thần giúp

đỡ nêu bật giá trị củ hạt gạo ở 1 đất nước sống chủ yếu bằng nghề nông

 thể hiện 1 cách sâu sắc đáng quý

đáng trân trọng sản phẩm do con người làm ra

IV Hướng dẫn học ở nhà

ở nhà:

Giáo viên hướng HS sinh tìm hiểu

các bài phân tích, bình giảng, các dị bản

của truyện Bánh chưng, Bánh giầy

- Chuẩn bị bài: Từ và cấu tạo của từ tiếng việt

Rút kinh nghiệm giờ dạy.

………

………

………

………

Ngày soạn : Ngày giảng:

A Mục tiêu cần đạt

Học sinh hiểu thế nào là từ và đặc điểm cấu tạo từ tiếng Việt cụ thể là:

- Khái niệm về từ

- Đơn vị cấu tạo từ (tiếng)

- Các kiểu cấu tạo từ (từ đơn, từ phức, từ ghép, từ láy)

B Chuẩn bị của thầy và trò

- Giáo viên chuẩn bị bảng phụ có ghi ví dụ  hình thành khái niệm

- Học sinh : đọc, chuẩn bị bài ở nhà

C Hoạt động, dạy và học trên lớp

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Hoạt động 1 : Hướng dẫn tìm

hiểu khái niệm về từ ?

GV treo bảng phụ có ghi ví dụ

? Câu trên có bao nhiêu tiếng và

bao nhiêu từ ?

? Tiếng là gì ?

? Tiếng được dùng để làm gì ?

? Từ là gì ?

? Từ được dùng để làm gì ?

? Khi nào 1 tiếng được coi là 1 từ ?

Giáo viên Cho HS rút ra ghi nhớ

thứ nhất về từ

Hoạt động 2 :Hướng dẫn HS tìm

hiểu các kiểu cấu tạo từ

Giáo viên treo bảng phụ có chép

Bài tập 1 : Hãy điền các từ trong

câu dưới đây vào bảng phân loại (

như SGK Tr13 )

Yêu cầu học sinh cần điền được

như sau :

I Khái niệm về từ :

1.Ví dụ : Thần/ dạy/ dân/ cách/

trồng trọt/ chăn nuôi/ và/ cách/ ăn ở 2.Nhận xét :

- Có 12 tiếng

- 9 từ (được phân cách = dấu gạch chéo)

- Tiếng là âm thanh phát ra Mỗi tiếng là một âm tiết

 Tiếng là đơn vị cấu tạo nên từ

- Từ là tiếng, là những tiếng kết hợp lại nhưng mang ý nghĩa

 Từ là đơn vị nhỏ nhất dùng để

đặt câu

- Khi 1 tiếng dùng để tạo câu, tiếng

ấy trở thành từ

3 Ghi nhớ :

Từ là đơn vị ngôn ngữ nhỏ nhất dùng để đặt câu

II Các kiểu cấu tạo từ :

1 Ví dụ:

Từ/ đấy/ nước/ ta/ chăm/ nghề/

trồngtrọt/ chăn nuôi/ và/ có/ tục/ ngày/

tết/ làm/ bánh/ chưng/ bánh/ giầy 2.Nhận xét :

- Từ đơn : từ, đấy, nước, ta, chăm, nghề, và, tục, có, ngày, tết, làm

- Từ láy : trồng trọt

- Từ ghép : chăn nuôi, bánh chưng,